Luận văn: Tăng cường quản lý nợ phải thu tại Công ty CP Xây dựng và Phát triển Nông thôn 4

Luận văn thạc sĩ: Giải pháp tăng cường quản lý nợ phải thu tại Công ty CP Xây dựng và Phát triển Nông thôn 4. Nghiên cứu chuyên sâu về quản trị tài chính.

• Tác giả: Lê Ngọc Quỳnh
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Hồng Nhung
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài chính Ngân hàng
• Đề tài: Tăng cường quản lý nợ phải thu của Công ty Cổ phần Xây dựng và Phát triển Nông thôn 4
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Quản lý nợ phải thu là gì Nền tảng tài chính ngành xây dựng

Quản lý nợ phải thu là một quy trình kinh tế cốt lõi, phản ánh việc quản trị các khoản nợ sao cho tối ưu hóa dòng tiền và giảm thiểu chi phí vốn. Trong ngành xây dựng, đặc thù các dự án kéo dài và giá trị lớn khiến cho việc quản lý phải thu trở nên đặc biệt quan trọng. Về bản chất, các khoản phải thu là tài sản của doanh nghiệp, thể hiện số vốn đang bị đối tác chiếm dụng vốn. Theo Luận văn Thạc sĩ của Lê Ngọc Quỳnh (2018), “Phải thu là một phần tài sản của doanh nghiệp, do doanh nghiệp kiểm soát và sẽ thu được lợi ích kinh tế trong tương lai”. Tình trạng này phát sinh khi doanh nghiệp thực hiện chính sách bán hàng trả chậm, hay còn gọi là cấp tín dụng thương mại, nhằm mục đích tăng doanh thu và mở rộng thị phần. Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, các khoản phải thu có thể trở thành gánh nặng tài chính, ảnh hưởng trực tiếp đến vòng quay vốn kinh doanh và khả năng thanh khoản. Mục tiêu chính của việc quản lý nợ phải thu hiệu quả là thu hồi công nợ một cách nhanh nhất, đồng thời duy trì mối quan hệ tốt với khách hàng. Điều này đòi hỏi một sự cân bằng tinh tế giữa việc thúc đẩy doanh số và kiểm soát rủi ro. Một quy trình quản lý chuyên nghiệp không chỉ dừng lại ở việc đòi nợ, mà bao gồm cả việc đánh giá tín nhiệm khách hàng trước khi giao dịch, xây dựng các điều khoản thanh toán rõ ràng, và theo dõi công nợ một cách hệ thống. Trong bối cảnh ngành xây dựng Việt Nam, nơi tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản còn phổ biến, việc chủ động trong quản lý nợ phải thu chính là chìa khóa để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững cho doanh nghiệp.

1.1. Khái niệm và vai trò của các khoản phải thu trong doanh nghiệp

Các khoản phải thu là tổng hợp tất cả các khoản nợ, giao dịch chưa thanh toán hoặc nghĩa vụ tiền tệ mà khách hàng và đối tác nợ doanh nghiệp. Theo TT 200/2014/TT-BTC, chúng được phân loại thành phải thu ngắn hạn (kỳ hạn thu hồi dưới 12 tháng) và dài hạn (trên 12 tháng). Về vai trò, các khoản phải thu là một công cụ cạnh tranh. Việc cho phép khách hàng mua chịu giúp doanh nghiệp tăng sản lượng tiêu thụ, giải phóng hàng tồn kho và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, đây cũng là một khoản đầu tư tiềm ẩn rủi ro. Doanh nghiệp phải bỏ ra chi phí cơ hội cho số vốn bị chiếm dụng, chi phí quản lý và thu hồi nợ, và đối mặt với nguy cơ phát sinh nợ khó đòi. Do đó, vai trò của quản lý là tối đa hóa lợi ích từ việc cấp tín dụng trong khi kiểm soát chặt chẽ các rủi ro liên quan.

1.2. Nguyên nhân phát sinh nợ phải thu trong ngành xây dựng

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các khoản phải thu là chính sách bán chịu của doanh nghiệp. Trong ngành xây dựng, điều này thể hiện qua các hợp đồng thi công thanh toán theo giai đoạn. Đặc thù ngành với chu kỳ sản xuất dài, giá trị hợp đồng lớn, và sự tham gia của nhiều bên (chủ đầu tư, nhà thầu chính, thầu phụ) làm cho cấu trúc nợ trở nên phức tạp. Tình hình kinh tế vĩ mô, năng lực tài chính của chủ đầu tư, và các quy định pháp lý về đầu tư xây dựng cũng là những yếu tố khách quan quan trọng. Khi nền kinh tế gặp khó khăn, chủ đầu tư có thể chậm thanh toán, gây ra hiệu ứng domino cho toàn bộ chuỗi cung ứng. Việc không có một chính sách tín dụng thương mại rõ ràng và thiếu quy trình đánh giá khách hàng bài bản là nguyên nhân chủ quan khiến các khoản phải thu tăng cao và khó kiểm soát.

II. Thách thức trong quản lý nợ phải thu ngành xây dựng hiện nay

Ngành xây dựng Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức cố hữu trong việc quản lý nợ phải thu. Thách thức lớn nhất là tình trạng chiếm dụng vốn lẫn nhau giữa các doanh nghiệp, tạo ra một vòng luẩn quẩn về công nợ. Đặc biệt, các dự án có vốn ngân sách nhà nước thường có quy trình thanh quyết toán phức tạp, kéo dài, dẫn đến tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản nghiêm trọng. Điều này không chỉ làm chậm vòng quay vốn kinh doanh mà còn đẩy nhiều nhà thầu vào tình thế khó khăn tài chính. Một thách thức khác đến từ việc thiếu các công cụ và quy trình đánh giá tín nhiệm khách hàng một cách chuyên nghiệp. Nhiều doanh nghiệp vẫn dựa vào kinh nghiệm hoặc các mối quan hệ để quyết định cấp tín dụng, dẫn đến rủi ro phát sinh nợ khó đòi ở mức cao. Luận văn của Lê Ngọc Quỳnh chỉ ra trường hợp của Công ty CP Xây dựng và Phát triển Nông thôn 4, nơi tỷ lệ phải thu trên tổng tài sản tăng từ 28,77% (2014) lên 50,93% (2016), cho thấy mức độ rủi ro ngày càng lớn. Hơn nữa, công tác thu hồi nợ thường không được chú trọng đúng mức, thiếu nhân sự chuyên trách và các biện pháp quyết liệt. Khi một khoản nợ quá hạn, việc xử lý thường tốn kém thời gian và chi phí, thậm chí phải sử dụng các biện pháp pháp lý phức tạp. Sự biến động của thị trường bất động sản và các chính sách kinh tế vĩ mô cũng là những yếu tố bên ngoài gây áp lực lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thanh toán của các chủ đầu tư và khách hàng.

2.1. Rủi ro từ các khoản phải thu quá hạn và nợ khó đòi

Nợ phải thu quá hạn là những khoản nợ đã vượt quá thời hạn thanh toán theo hợp đồng. Khi các khoản nợ này kéo dài, chúng có nguy cơ trở thành nợ khó đòi – tức là các khoản nợ không có khả năng thu hồi. Rủi ro tài chính trực tiếp là sự suy giảm dòng tiền, làm doanh nghiệp mất khả năng thanh toán các nghĩa vụ ngắn hạn như trả lương, thanh toán cho nhà cung cấp. Để bù đắp, doanh nghiệp có thể phải vay vốn ngân hàng với lãi suất cao, làm tăng chi phí tài chính và giảm lợi nhuận. Theo quy định, doanh nghiệp phải trích lập dự phòng phải thu khó đòi, khoản chi phí này sẽ ăn mòn trực tiếp vào lợi nhuận. Trong trường hợp xấu nhất, nợ khó đòi quá lớn có thể dẫn đến mất vốn và đẩy doanh nghiệp đến bờ vực phá sản.

2.2. Ảnh hưởng của việc chiếm dụng vốn đến hiệu quả kinh doanh

Hiệu quả kinh doanh của một doanh nghiệp được đo lường qua các chỉ số tài chính quan trọng, và chiếm dụng vốn tác động tiêu cực đến hầu hết các chỉ số này. Chỉ số vòng quay khoản phải thu thấp cho thấy tốc độ thu hồi tiền chậm, vốn bị ứ đọng. Kỳ thu tiền bình quân kéo dài làm tăng nhu cầu vốn lưu động, tạo áp lực lên cơ cấu tài chính. Lợi nhuận bị ảnh hưởng do chi phí cơ hội của vốn, chi phí thu hồi nợ và chi phí trích lập dự phòng. Về lâu dài, tình trạng bị chiếm dụng vốn kéo dài làm suy giảm năng lực cạnh tranh, khiến doanh nghiệp bỏ lỡ các cơ hội đầu tư và phát triển mới do thiếu hụt nguồn lực tài chính.

III. Phương pháp đánh giá khách hàng 5C Chìa khóa quản lý nợ

Để giải quyết gốc rễ của vấn đề nợ khó đòi, việc áp dụng một mô hình đánh giá khách hàng khoa học là yêu cầu cấp thiết. Mô hình 5C là một công cụ phân tích tín dụng được sử dụng rộng rãi trong ngành tài chính-ngân hàng và hoàn toàn có thể áp dụng hiệu quả để quản lý nợ phải thu trong xây dựng. Mô hình này cung cấp một khuôn khổ toàn diện để xem xét khả năng và sự sẵn lòng trả nợ của khách hàng trước khi quyết định cấp tín dụng. Việc chuyển đổi từ các phương pháp định tính, cảm tính sang một mô hình có cấu trúc như 5C giúp doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình, giảm thiểu rủi ro và đưa ra các quyết định tín dụng sáng suốt hơn. Nghiên cứu của Lê Ngọc Quỳnh (2018) đã đề xuất áp dụng mô hình này thay cho mô hình 2C (Đặc điểm và Năng lực) đang được sử dụng tại Công ty CP Xây dựng và Phát triển Nông thôn 4, nhằm nâng cao hiệu quả sàng lọc khách hàng. Năm thành phần của mô hình bao gồm: Character (Tư cách), Capacity (Năng lực), Capital (Vốn), Collateral (Tài sản đảm bảo), và Conditions (Điều kiện). Mỗi yếu tố cung cấp một góc nhìn khác nhau về khách hàng, từ lịch sử thanh toán, sức mạnh tài chính, đến các yếu tố vĩ mô ảnh hưởng. Việc đánh giá kỹ lưỡng theo 5 tiêu chí này giúp doanh nghiệp phân loại khách hàng, từ đó xây dựng một chính sách tín dụng thương mại phù hợp cho từng nhóm, thay vì áp dụng một chính sách chung cho tất cả.

3.1. Phân tích 3C đầu tiên Character Capacity và Capital

Ba yếu tố đầu tiên tập trung vào bản thân khách hàng. Character (Tư cách/Uy tín): Đánh giá sự trung thực và thiện chí trả nợ của khách hàng, dựa trên lịch sử thanh toán trong quá khứ, uy tín trong ngành, và mối quan hệ với doanh nghiệp. Capacity (Năng lực): Phân tích khả năng tài chính của khách hàng để tạo ra dòng tiền đủ để trả nợ. Các chỉ số như khả năng thanh toán nhanh, khả năng thanh toán hiện thời, và dòng tiền từ hoạt động kinh doanh sẽ được xem xét. Capital (Vốn): Đánh giá quy mô và cơ cấu vốn chủ sở hữu của khách hàng. Một doanh nghiệp có nền tảng vốn vững chắc sẽ có khả năng chống chịu tốt hơn trước các biến động thị trường và do đó, ít rủi ro hơn.

3.2. Đánh giá Collateral và Conditions trong ngành xây dựng

Hai yếu tố cuối cùng liên quan đến các yếu tố bên ngoài và biện pháp bảo vệ. Collateral (Tài sản đảm bảo/Vật ký quỹ): Xem xét các tài sản mà khách hàng có thể sử dụng để thế chấp cho khoản nợ. Trong ngành xây dựng, đây có thể là quyền sử dụng đất của dự án, máy móc thiết bị, hoặc bảo lãnh thanh toán của ngân hàng. Đây là tuyến phòng thủ thứ hai nếu khách hàng không thể trả nợ bằng dòng tiền. Conditions (Điều kiện): Phân tích các yếu tố kinh tế vĩ mô và ngành có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng. Ví dụ, tình hình thị trường bất động sản, chính sách lãi suất, quy định pháp luật về đầu tư xây dựng đều là những điều kiện cần được xem xét cẩn thận.

IV. Hướng dẫn xây dựng chính sách tín dụng và quy trình thu hồi nợ

Sau khi đánh giá khách hàng, bước tiếp theo trong quản lý nợ phải thu hiệu quả là xây dựng một chính sách tín dụng thương mại rõ ràng và một quy trình thu hồi nợ chuyên nghiệp. Chính sách tín dụng là tập hợp các quy tắc xác định tiêu chuẩn cấp tín dụng, thời hạn thanh toán và các điều khoản chiết khấu. Mục tiêu là thu hút khách hàng và tăng doanh thu mà không làm gia tăng rủi ro nợ khó đòi một cách không kiểm soát. Một chính sách hiệu quả cần xác định rõ: tiêu chuẩn bán chịu (khách hàng nào đủ điều kiện mua nợ), thời hạn tín dụng (ví dụ: net 30, net 60 ngày), và tỷ lệ chiết khấu (ví dụ: 2/10 net 30 – chiết khấu 2% nếu thanh toán trong 10 ngày). Song song với chính sách tín dụng, một quy trình thu hồi nợ bài bản là không thể thiếu. Quy trình này cần được chuẩn hóa, bắt đầu từ những hành động nhẹ nhàng và tăng dần mức độ quyết liệt. Việc theo dõi tuổi nợ là công cụ cơ bản để kích hoạt quy trình thu hồi. Khi một hóa đơn sắp đến hạn, hệ thống cần tự động gửi email hoặc tin nhắn nhắc nhở. Nếu hóa đơn quá hạn, các bước tiếp theo có thể bao gồm gọi điện thoại, gửi thư cảnh báo, tạm ngừng cung cấp dịch vụ, và cuối cùng là các hành động pháp lý hoặc chuyển giao cho một đơn vị thu hồi nợ chuyên nghiệp. Việc chuẩn hóa quy trình này giúp đảm bảo mọi khoản nợ đều được xử lý một cách nhất quán, giảm thiểu sai sót và tăng khả năng thu hồi thành công.

4.1. Thiết lập các điều khoản bán chịu và hạn mức tín dụng

Việc thiết lập các điều khoản bán chịu cần dựa trên kết quả phân loại khách hàng từ Mô hình 5C. Khách hàng có độ tin cậy cao (Nhóm I) có thể được hưởng thời hạn tín dụng dài hơn và hạn mức cao hơn. Ngược lại, khách hàng mới hoặc có rủi ro (Nhóm III, IV) cần có thời hạn ngắn hơn, hạn mức thấp hơn, hoặc thậm chí yêu cầu trả trước một phần hoặc có bảo lãnh thanh toán. Hạn mức tín dụng là số dư nợ tối đa mà một khách hàng được phép có tại một thời điểm. Việc đặt ra hạn mức này giúp kiểm soát tổng mức độ rủi ro của doanh nghiệp. Các điều khoản này cần được ghi rõ trong hợp đồng để tránh tranh chấp sau này.

4.2. Xây dựng các bước cụ thể trong quy trình thu hồi công nợ

Một quy trình thu hồi nợ hiệu quả nên được phân chia theo các mốc thời gian. Giai đoạn 1 (Trước và khi đến hạn): Gửi thông báo nhắc nhở tự động 7 ngày trước hạn và vào ngày đến hạn. Giai đoạn 2 (Quá hạn 1-30 ngày): Nhân viên kế toán công nợ thực hiện cuộc gọi thân thiện để xác nhận tình hình. Giai đoạn 3 (Quá hạn 31-60 ngày): Gửi thư cảnh báo chính thức, nêu rõ các bước tiếp theo nếu không nhận được thanh toán, đồng thời có thể tạm ngưng cung cấp dịch vụ. Giai đoạn 4 (Trên 60 ngày): Chuyển hồ sơ cho bộ phận pháp chế hoặc ban lãnh đạo để xem xét các hành động pháp lý, hoặc thuê dịch vụ thu hồi nợ bên ngoài. Việc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình này sẽ tạo ra áp lực cần thiết và cải thiện kỷ luật thanh toán của khách hàng.

V. Case study Tăng cường quản lý phải thu tại doanh nghiệp Xây dựng

Nghiên cứu điển hình tại Công ty CP Xây dựng và Phát triển Nông thôn 4 cung cấp một bức tranh thực tế về những hạn chế và giải pháp trong quản lý nợ phải thu. Luận văn của Lê Ngọc Quỳnh (2018) chỉ ra rằng trong giai đoạn 2014-2016, công ty đối mặt với tình trạng các khoản phải thu tăng vọt, chiếm hơn một nửa tổng tài sản vào năm 2016 (50,93%). Đồng thời, các chỉ số hiệu quả lại suy giảm. Cụ thể, vòng quay khoản phải thu giảm từ 1,44 vòng xuống còn 1,33 vòng, và kỳ thu tiền bình quân tăng lên. Những con số này là hồi chuông cảnh báo về rủi ro thanh khoản và hiệu quả sử dụng vốn. Nguyên nhân chính được xác định là do công ty áp dụng hệ thống đánh giá khách hàng còn sơ sài (mô hình 2C), chưa có một chính sách tín dụng thương mại linh hoạt, và công tác thu hồi nợ chưa thực sự quyết liệt. Từ thực trạng này, các giải pháp được đề xuất tập trung vào việc tái cấu trúc toàn diện quy trình quản lý nợ. Giải pháp trọng tâm là hoàn thiện khâu đánh giá khách hàng bằng cách áp dụng Mô hình 5C. Bên cạnh đó, việc phân tích dòng tiền để đưa ra các điều khoản hợp đồng về đặt cọc và thời hạn thanh toán phù hợp cũng được nhấn mạnh. Tăng cường công tác thu hồi nợ thông qua việc phân loại nợ và áp dụng các thủ tục thu nợ tương ứng cho từng nhóm. Đồng thời, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ nhân viên cũng là một yếu tố quan trọng để thực thi thành công các giải pháp đề ra.

5.1. Phân tích thực trạng các chỉ tiêu tài chính liên quan đến công nợ

Phân tích báo cáo tài chính của công ty cho thấy sự gia tăng đáng báo động của các khoản phải thu ngắn hạn. Tỷ trọng khoản phải thu khách hàng luôn chiếm phần lớn, cho thấy rủi ro tập trung vào hoạt động bán chịu. Khi so sánh chỉ số vòng quay nợ phải thu của công ty với trung bình ngành, có thể thấy hiệu quả quản lý của công ty đang thấp hơn. Điều này chứng tỏ vốn của công ty bị chiếm dụng vốn lâu hơn so với các đối thủ, làm giảm sức cạnh tranh. Các khoản nợ khó đòi và nợ quá hạn cũng có xu hướng tăng, buộc công ty phải trích lập dự phòng phải thu khó đòi lớn hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận sau thuế.

5.2. Đề xuất giải pháp hoàn thiện quy trình quản lý dựa trên Mô hình 5C

Giải pháp cốt lõi được đề xuất là xây dựng hệ thống chấm điểm tín dụng khách hàng dựa trên Mô hình 5C. Mỗi tiêu chí (Character, Capacity, Capital, Collateral, Conditions) sẽ được cho một trọng số nhất định. Dựa trên tổng điểm, khách hàng sẽ được phân thành các nhóm rủi ro khác nhau (Tốt, Khá, Trung bình, Yếu). Tương ứng với mỗi nhóm, công ty sẽ áp dụng một chính sách tín dụng riêng biệt về hạn mức, thời hạn và yêu cầu bảo đảm. Ví dụ, khách hàng nhóm "Yếu" có thể bị yêu cầu phải có bảo lãnh của ngân hàng hoặc phải thanh toán trước một tỷ lệ cao. Việc áp dụng mô hình này một cách có hệ thống sẽ giúp công ty sàng lọc được những khách hàng không đủ năng lực tài chính ngay từ đầu, giảm thiểu rủi ro nợ đọng xây dựng cơ bản và nợ xấu trong tương lai.

VI. Kết luận Hướng đi tương lai cho quản lý nợ phải thu hiệu quả

Việc quản lý nợ phải thu hiệu quả không phải là một nhiệm vụ riêng lẻ của phòng kế toán mà là một chiến lược toàn diện, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận từ kinh doanh, tài chính đến ban lãnh đạo. Trong bối cảnh ngành xây dựng đầy biến động, chủ động kiểm soát dòng tiền và giảm thiểu rủi ro từ các khoản phải thu là yếu tố sống còn. Các doanh nghiệp cần nhận thức rằng, việc cấp tín dụng thương mại là một khoản đầu tư, và mọi khoản đầu tư đều cần được thẩm định và quản lý rủi ro một cách cẩn thận. Hướng đi trong tương lai đòi hỏi các doanh nghiệp xây dựng phải chuyên nghiệp hóa quy trình quản lý công nợ, bắt đầu từ việc áp dụng các mô hình đánh giá khách hàng tiên tiến như Mô hình 5C. Việc xây dựng một chính sách tín dụng thương mại linh hoạt, dựa trên dữ liệu phân tích khách hàng, sẽ giúp tối ưu hóa sự đánh đổi giữa doanh thu và rủi ro. Đồng thời, công nghệ cần được ứng dụng để tự động hóa quy trình theo dõi và nhắc nợ, giúp giảm thiểu sai sót và tăng hiệu quả. Về mặt vĩ mô, các cơ quan nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế đầu tư xây dựng, kiểm soát chặt chẽ các dự án và xử lý dứt điểm tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản, tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh hơn. Cuối cùng, văn hóa doanh nghiệp coi trọng kỷ luật thanh toán và quản lý dòng tiền sẽ là nền tảng vững chắc nhất để đảm bảo sự phát triển bền vững.

6.1. Tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ trong quản lý công nợ

Công nghệ là một công cụ đắc lực để hiện đại hóa hoạt động quản lý phải thu. Các phần mềm ERP (Enterprise Resource Planning) hoặc các phần mềm kế toán chuyên dụng có thể giúp theo dõi công nợ theo thời gian thực, tự động phân tích tuổi nợ và tạo báo cáo chi tiết. Hệ thống có thể tự động gửi email, SMS nhắc nợ theo kịch bản được thiết lập sẵn, giải phóng nhân viên khỏi các công việc thủ công. Việc tích hợp dữ liệu từ nhiều bộ phận (kinh doanh, kế toán, kho) vào một hệ thống duy nhất cũng cung cấp một cái nhìn toàn cảnh về tình hình của từng khách hàng, giúp ra quyết định nhanh chóng và chính xác hơn. Đầu tư vào công nghệ chính là đầu tư vào hiệu quả và khả năng kiểm soát rủi ro trong tương lai.

6.2. Vai trò của nhà nước và môi trường pháp lý trong giảm thiểu nợ đọng

Môi trường pháp lý có tác động lớn đến tình trạng công nợ trong ngành xây dựng. Nhà nước cần hoàn thiện các quy định về hợp đồng xây dựng, cơ chế thanh quyết toán, đặc biệt đối với các dự án vốn công. Việc xác định rõ trách nhiệm của các bên liên quan khi phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản và có chế tài xử phạt nghiêm minh là rất cần thiết. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và nâng cao tính minh bạch trong đấu thầu, quản lý dự án sẽ góp phần hạn chế tình trạng chủ đầu tư yếu kém năng lực tham gia thị trường. Một hành lang pháp lý rõ ràng và công bằng sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thu hồi nợ dễ dàng hơn và giảm thiểu tình trạng chiếm dụng vốn kéo dài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu tài chính của ngành xây dựng, nợ phải thu thông thường duy trì ở mức an toàn từ 15% đến 20% trên tổng tài sản. Tuy nhiên, tại Công ty Cổ phần Xây dựng và Phát triển Nông thôn 4, tỷ trọng này đã gia tăng nhanh chóng từ 28,77% vào năm 2014 lên mức 50,93% vào năm 2016. Thực trạng trên phản ánh tình trạng vốn kinh doanh bị khách hàng và các chủ đầu tư chiếm dụng nghiêm trọng, làm tắc nghẽn dòng tiền tự do và gia tăng chi phí vốn vay ngắn hạn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những bất cập trong công tác kiểm soát nợ phải thu, phân tích nguyên nhân khiến công nợ gia tăng và xây dựng hệ thống quản trị rủi ro tín dụng thương mại hiệu quả. Mục tiêu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa lý luận về quản lý nợ phải thu trong doanh nghiệp xây lắp, đánh giá chi tiết thực trạng quản lý giai đoạn 2014–2016, và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm lành mạnh hóa tình hình tài chính.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ hoạt động quản lý công nợ tại Công ty Cổ phần Xây dựng và Phát triển Nông thôn 4 trong khoảng thời gian 3 năm từ 2014 đến 2016. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp mô hình lượng hóa rủi ro khách hàng, hướng tới mục tiêu cải thiện vòng quay nợ phải thu từ mức 1,33 vòng lên trên 1,80 vòng/năm, đồng thời giải phóng nguồn vốn bị ứ đọng để phục vụ các dự án trọng điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết tín dụng thương mại của Schwartz (1974) và Ferris (1981), giải thích rằng việc bán chịu là công cụ cạnh tranh giúp kích cầu và giảm chi phí giao dịch, nhưng luôn đòi hỏi sự đánh đổi trực tiếp giữa lợi nhuận biên tăng thêm và chi phí cơ hội của vốn bị ứ đọng. Nghiên cứu kết hợp với mô hình quản trị dòng tiền của Brian Hamilton (2014) và lý thuyết phân nhóm khách hàng của Rosemary Peavler (2016) nhằm đảm bảo chu kỳ chuyển đổi tiền mặt luôn ở trạng thái an toàn.

Bên cạnh đó, luận văn áp dụng mô hình đánh giá khách hàng 5C chuẩn mực gồm: Đặc điểm (Character), Năng lực (Capacity), Quy mô vốn (Capital), Vật ký quỹ (Collateral), và Điều kiện kinh tế (Conditions). Mô hình này thay thế cho phương pháp đánh giá 2C đơn giản mà doanh nghiệp từng áp dụng. Khung phân tích còn tích hợp mô hình ra quyết định cấp tín dụng dựa trên giá trị hiện tại thuần (NPV) của dòng tiền dự kiến sau thuế, căn cứ theo hướng dẫn hạch toán của Thông tư 200/2014/TT-BTC và quy định trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi theo Thông tư 228/2009/TT-BTC cùng Thông tư 89/2013/TT-BTC (với các tỷ lệ trích lập từ 30%, 50%, 70% đến 100% tùy theo tuổi nợ quá hạn từ 6 tháng đến trên 3 năm).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ hệ thống báo cáo tài chính đã kiểm toán, bảng cân đối kế toán, sổ chi tiết công nợ khách hàng và các hợp đồng xây lắp của Công ty Cổ phần Xây dựng và Phát triển Nông thôn 4 giai đoạn 2014–2016. Để tạo tính đối sánh, tác giả thu thập số liệu trung bình ngành từ 268 doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ danh mục 42 hợp đồng xây lắp quy mô lớn và hơn 15 đối tác khách hàng trọng điểm của công ty. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) nhằm tập trung vào những khoản nợ có giá trị chiếm trên 70% tổng dư nợ phải thu ngắn hạn. Phương pháp phân tích kết hợp giữa thống kê mô tả, phân tích chỉ số tài chính (kỳ thu tiền bình quân, vòng quay nợ phải thu, tỷ lệ nợ xấu), phân tích cấu trúc tài sản – nguồn vốn theo chuỗi thời gian, và phương pháp chấm điểm trọng số theo mô hình 5C để lượng hóa năng lực thanh toán của từng nhóm khách hàng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ trọng nợ phải thu ngắn hạn trên tổng tài sản của công ty liên tục tăng cao và chiếm vị trí áp đảo, từ 28,77% năm 2014 tăng lên 38,50% năm 2015 và chạm ngưỡng 50,93% vào năm 2016 (tăng 22,16 điểm phần trăm sau 3 năm). Con số này vượt xa mức trung bình an toàn của các doanh nghiệp xây dựng cùng ngành (thường dao động trong khoảng 15%–20%).

Thứ hai, tốc độ luân chuyển khoản phải thu có xu hướng chậm dần. Vòng quay nợ phải thu suy giảm từ 1,44 vòng (năm 2014) xuống 1,38 vòng (năm 2015) và chỉ còn 1,33 vòng (năm 2016). Kéo theo đó, kỳ thu tiền bình quân bị kéo dài từ 250 ngày lên mức 274 ngày, gây áp lực thanh khoản nghiêm trọng lên doanh nghiệp.

Thứ ba, hệ thống đánh giá khách hàng tại công ty bộc lộ nhiều lỗ hổng khi chỉ sử dụng mô hình 2C (Đặc điểm và Năng lực) dựa trên phán đoán cảm tính. Việc bỏ qua tiêu chí tài sản thế chấp (Collateral) và phân tích vốn thực có (Capital) khiến hơn 30% các khoản nợ của nhóm khách hàng loại II và loại III phát sinh quá hạn từ 6 tháng đến 1 năm.

Thứ tư, cơ cấu nợ tập trung chủ yếu vào các dự án xây dựng cơ bản sử dụng vốn ngân sách hoặc chủ đầu tư lớn, nơi thủ tục nghiệm thu thanh toán kéo dài từ 12 đến 18 tháng, buộc doanh nghiệp phải dùng vốn vay ngân hàng với chi phí lãi vay chiếm khoảng 6%–8% tổng doanh thu để tài trợ cho các khoản bị chiếm dụng.

Thảo luận kết quả

Khi đối chiếu với các phát hiện của Wilson & Summer (2002), kết quả tại Công ty Cổ phần Xây dựng và Phát triển Nông thôn 4 minh chứng rõ nét cho hiện tượng mở rộng tín dụng thương mại thiếu kiểm soát. Doanh nghiệp nới lỏng chính sách thanh toán để cạnh tranh giành thầu, nhưng không đi kèm cơ chế thẩm định chặt chẽ, dẫn đến việc doanh thu ghi nhận tăng nhưng dòng tiền thực thu lại âm.

Sự chênh lệch giữa kỳ thu tiền thực tế (274 ngày) và điều khoản hợp đồng thông thường (30–60 ngày) cho thấy quy trình đôn đốc thu hồi nợ chưa có sự phối hợp nhịp nhàng giữa bộ phận kế toán và ban điều hành dự án tại công trường. Khi dữ liệu được trình bày thông qua biểu đồ cơ cấu tài sản và bảng theo dõi tuổi nợ chi tiết, xu hướng tăng trưởng nợ quá hạn phản ánh sự suy giảm năng lực tự chủ tài chính của công ty trước các biến động vĩ mô.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp quy trình thẩm định khách hàng từ mô hình 2C sang mô hình 5C toàn diện. Phòng Kế toán và Phòng Kế hoạch – Kỹ thuật cần phối hợp thiết lập thang điểm chi tiết cho từng tiêu chí, thẩm định bắt buộc Báo cáo tài chính 3 năm gần nhất của đối tác, hướng tới mục tiêu 100% hợp đồng mới được xếp hạng tín nhiệm chuẩn xác và kiểm soát tỷ lệ nợ xấu phát sinh dưới mức 3% trong vòng 12 tháng tới.

Thứ hai, tái cấu trúc chính sách bán chịu và điều khoản thanh toán hợp đồng. Ban Giám đốc cần áp dụng chính sách chiết khấu thanh toán nhanh theo cấu trúc 2/10 Net 30 (chiết khấu 2% nếu trả trong 10 ngày, thời hạn nợ tối đa 30 ngày) cho các dự án tư nhân, đồng thời nâng tỷ lệ tiền đặt cọc và tạm ứng hợp đồng từ 15% lên mức 25%–30% nhằm giảm thiểu nhu cầu vay vốn ngắn hạn.

Thứ ba, thiết lập quy trình quản lý tuổi nợ và đôn đốc thu hồi nợ chủ động. Định kỳ hàng tháng, kế toán công nợ lập báo cáo phân tích tuổi nợ chi tiết theo 4 nhóm khách hàng. Khi nợ đến hạn trước 15 ngày, gửi thông báo nhắc nợ chính thức; đối với các khoản nợ quá hạn trên 6 tháng, áp dụng biện pháp tạm dừng thi công hoặc chuyển hồ sơ sang bộ phận pháp chế xử lý, phấn đấu rút ngắn kỳ thu tiền bình quân xuống dưới 180 ngày và nâng vòng quay nợ phải thu lên trên 1,8 vòng vào cuối năm 2019.

Thứ tư, tăng cường đào tạo nghiệp vụ và kiểm soát nội bộ. Định kỳ 6 tháng một lần, công ty tổ chức bồi dưỡng kỹ năng đàm phán hợp đồng, phân tích báo cáo tài chính cho 100% cán bộ quản lý dự án và nhân viên kế toán công nợ.

Thứ năm, kiến nghị các cơ quan quản lý Nhà nước hoàn thiện cơ chế thẩm định vốn đầu tư xây dựng cơ bản, minh bạch hóa thủ tục đấu thầu và quy định chế tài xử lý nghiêm đối với các chủ đầu tư cố tình chậm trễ giải ngân vốn nghiệm thu công trình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Ban Lãnh đạo và Giám đốc Tài chính (CFO) các doanh nghiệp xây lắp: Nắm bắt phương pháp chuyển đổi chính sách tín dụng thương mại, tái cấu trúc bảng cân đối kế toán và giảm bớt áp lực lãi vay ngân hàng từ 10%–15% mỗi năm.

Nhóm 2: Kế toán trưởng và Chuyên viên quản lý công nợ: Ứng dụng quy trình phân loại tuổi nợ, phương pháp chấm điểm khách hàng theo mô hình 5C và kỹ thuật trích lập dự phòng theo Thông tư 200/2014/TT-BTC.

Nhóm 3: Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo học thuật giá trị, cung cấp bộ dữ liệu thực chứng và phương pháp lượng hóa quản trị vốn lưu động trong bối cảnh thực tế tại Việt Nam.

Nhóm 4: Chuyên viên thẩm định tín dụng tại các Ngân hàng thương mại: Tham khảo góc nhìn thực tế về chất lượng tài sản và rủi ro dòng tiền của doanh nghiệp xây dựng để đưa ra quyết định cấp hạn mức tín dụng phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân cốt lõi khiến tỷ trọng nợ phải thu trong ngành xây dựng thường cao hơn các ngành khác là gì? Đặc thù ngành xây lắp có chu kỳ thi công kéo dài từ 1 đến 3 năm, phụ thuộc lớn vào tiến độ nghiệm thu từng giai đoạn và thủ tục phê duyệt quyết toán vốn đầu tư công, dẫn đến việc vốn bị chủ đầu tư giữ lại thường xuyên chiếm từ 20% đến 40% giá trị hợp đồng.

Mô hình 5C mang lại ưu thế vượt trội nào so với mô hình 2C mà doanh nghiệp từng sử dụng? Mô hình 5C bổ sung 3 tiêu chí cốt lõi: Vốn (Capital), Vật ký quỹ (Collateral) và Điều kiện kinh tế (Conditions). Việc bổ sung này giúp doanh nghiệp loại bỏ yếu tố cảm tính, đánh giá chính xác khả năng thanh toán thực tế và giảm thiểu tới 25% rủi ro nợ xấu phát sinh.

Quy định trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi hiện hành được áp dụng với tỷ lệ như thế nào? Theo quy định tài chính hiện hành, doanh nghiệp trích lập 30% giá trị đối với nợ quá hạn từ 6 tháng đến dưới 1 năm, 50% đối với nợ từ 1 năm đến dưới 2 năm, 70% đối với nợ từ 2 năm đến dưới 3 năm và 100% đối với nợ quá hạn từ 3 năm trở lên.

Doanh nghiệp xây dựng có thể áp dụng chính sách chiết khấu thanh toán sớm như thế nào để cải thiện dòng tiền? Doanh nghiệp có thể đưa điều khoản 2/10 Net 30 vào hợp đồng, cho phép chủ đầu tư giảm 2% giá trị thanh toán nếu giải ngân trong 10 ngày đầu. Chi phí chiết khấu này vẫn thấp hơn nhiều so với chi phí lãi vay ngắn hạn 8%–10%/năm mà doanh nghiệp phải gánh chịu khi bị chiếm dụng vốn.

Khi các biện pháp đôn đốc thu hồi nợ thông thường không hiệu quả, doanh nghiệp cần xử lý thế nào? Đối với các khoản nợ quá hạn trên 2 năm không có tiến triển, doanh nghiệp cần phân loại hồ sơ để thực hiện bán nợ cho các công ty quản lý tài sản chuyên nghiệp hoặc tiến hành khởi kiện ra tòa án kinh tế để bảo toàn vốn theo quy định pháp luật.

Kết luận

• Tỷ trọng nợ phải thu trên tổng tài sản tăng vọt từ 28,77% (2014) lên 50,93% (2016), đe dọa trực tiếp đến an toàn thanh khoản của công ty.
• Vòng quay khoản phải thu suy giảm liên tục từ 1,44 vòng xuống 1,33 vòng, kéo dài kỳ thu tiền bình quân lên 274 ngày.
• Nâng cấp toàn diện công tác thẩm định tín dụng từ tiêu chuẩn 2C sơ sài sang hệ thống chỉ tiêu 5C định lượng khoa học.
• Đổi mới điều khoản hợp đồng bằng việc tăng mức tạm ứng lên 25%–30% và áp dụng linh hoạt chính sách chiết khấu thanh toán sớm.
• Thiết lập quy trình theo dõi tuổi nợ theo thời gian thực và xử lý kiên quyết các khoản nợ quá hạn trên 6 tháng.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã gắn kết chặt chẽ lý luận quản trị tài chính hiện đại với thực tiễn đặc thù của doanh nghiệp xây dựng Việt Nam, cung cấp cẩm nang giải pháp đồng bộ và có tính ứng dụng cao.

Trong giai đoạn 6 đến 12 tháng tới, các doanh nghiệp xây dựng cần khẩn trương rà soát lại toàn bộ danh mục công nợ, chuẩn hóa quy trình phân loại khách hàng và ứng dụng phần mềm quản lý tài chính chuyên sâu để chủ động bảo vệ dòng tiền kinh doanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan hình nghiên cứu và những vấn đề lý luận chung về quản lý phải thu của doanh nghiệp Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng quản lý phải thu tại Công ty CP Xây dựng và phát triển nông thôn 4 Chương 4: Một số giải pháp nhằm tăng cường quản lý phải thu của Công ty CP Xây dựng và phát triển nông thôn 4 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ PHẢI THU CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan nghiên cứu 1. Nghiên cứu trong nƣớc Trong nghiên cứu của Lê Thu Hà (2013), đối với các khoản phải thu quá hạn từ 6 tháng trở lên thì DN phải lập dự phòng nợ phải thu khó đòi; bán các khoản phải thu đã quá hạn thanh toán nhưng chỉ được bán nợ cho các tổ chức kinh tế có chức năng kinh doanh mua bán nợ chứ không được bán nợ trực tiếp cho khách nợ. Trường hợp bán nợ mà dẫn tới doanh nghiệp bị lỗ, mất vốn, hoặc mất khả năng thanh toán, dẫn đến tình trạng doanh nghiệp phải giải thể, phá sản thì những người có liên quan trực tiếp đến việc phát sinh khoản nợ khó đòi phải bồi thường và bị xử lý theo quy định của pháp luật và Điều lệ của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp có trách nhiệm tiếp tục bù đắp tổn thất (nếu có) bằng hoạt động sản xuất kinh doanh, không để thất thoát vốn của Nhà nước đã đầu tư; nếu không thực hiện, Chủ tịch Hội đồng thành viên, Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty và Ban lãnh đạo doanh nghiệp liên đới chịu trách nhiệm trước chủ sở hữu và trước pháp luật. Nghiên cứu của Th.s Lê Hà Diễm Chi (2012) chỉ ra các cách thức để quản trị tốt khoản phải thu từ khâu xây dựng chính sách tín dụng thương mại hiệu quả, xây dựng bộ sưu tập về tín dụng của khách hàng, tăng cường công tác thu hồi nợ gồm các biện pháp gì và cuối cùng là đánh giá hiệu quả quản lý khoản phải thu qua các chỉ tiêu. Theo đó một chính sách TDTM được xây dựng cẩn thận dựa trên việc so sánh lợi ích tăng thêm từ doanh thu tăng, giá bán cao với các chi phí liên quan đến thực hiện chính sách tín dụng tăng tương ứng, sẽ làm tăng lợi nhuận của DN. Đồng thời, một bộ sưu tập tín dụng khách hàng được xây dựng nghiêm túc, sẽ khiến chính sách tín dụng tạo ra một khoản phải thu có tính thu hồi cao, giảm thiểu sự 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] xuất hiện của nợ khó đòi.

Công tác thu tiền hợp lý, giúp các khoản phải thu nhanh chóng được thu hồi, tăng cơ hội xoay nhanh đồng vốn. Cuối cùng, DN có thể xem xét lại toàn bộ công tác quản trị khoản phải thu của mình thông qua các chỉ tiêu tổng hợp. Các chỉ tiêu đánh giá khoản phải thu giúp DN nhận thấy rõ những vấn đề nào cần phải chấn chỉnh, cải thiện cho kỳ sau và những hiệu quả tốt cần duy trì, phát triển.Nguyễn Trọng Hòa (2011) sử dụng biến số là các chỉ tiêu tài chính của 268 doanh nghiệp đang niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam thời điểm năm 2010 để xây dựng mô hình xếp hạng tín dụng doanh nghiệp bằng phương pháp tiếp cận mô hình phân biệt và mô hình Logit. Nghiên cứu nƣớc ngoài Sử dụng thông tin từ 655 Doanh nghiệp được khảo sát bằng thư điện tử ở nước Anh, Wilson và Summer (2002) nghiên cứu về nhu cầu tín dụng thương mại của các Doanh nghiệp cùng sản xuất một loại sản phẩm chính.

Tác giả cho biết sử dụng tín dụng thương mại là phổ biến và thường được chấp nhận là một lựa chọn tài trợ ngắn hạn quan trọng. Với giả định lượng cầu tín dụng thương mại được thể hiện bằng tỷ lệ khoản phải trả (mua chịu)/ tổng giá trị tài sản của DN và là hàm số của chi phí giao dịch và phương thức tài trợ. Kết quả phân tích hồi quy Tobit cho biết nhiều yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tín dụng thương mại của DN. Summer và Wilson kết luận rằng nhu cầu tín dụng thương mại chịu tác động bởi: chi phí giao dịch, quy mô sản xuất, chi phí đầu tư, phương thức tài trợ và hoạt động của DN cũng như hoạt động marketing của nhà cung cấp.

Alphonso và cộng sự (2004) sử dụng dữ liệu từ khảo sát toàn quốc về tài chính của các DN nhỏ ở Hoa Kỳ năm 1998. Mức độ sử dụng tín dụng thương mại được đo lường bằng tỷ số khoản phải trả (mua chịu/tổng giá trị tài sản). Kết quả hồi quy 2SLS cho thấy có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sử dụng tín dụng thương mại 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] của các DN nhỏ. Tỷ lệ vay ngân hàng và hạn mức tín dụng/ tổng tài sản cũng như giá trị sổ sách của tài sản và thời gian hoạt động của DN bình phương có tác động nghịch.

Trong khi thu nhập tỷ số khả năng thanh toán hiện thời và tỷ lệ vốn đầu tư của chủ sở hữu có tác động thuận. Nghiên cứu của Schwart (1974) và Ferris (1981), chỉ ra tín dụng thương mại có thể làm giảm chi phí giao dịch vì khách hàng không phải thanh toán bằng tiền mặt cho mỗi lần cung cấp mà họ có thể dồn tích nghĩa vụ thanh toán để hoàn trả sau đó theo định kỳ, do đó giảm được chi phí giao dịch. Hơn nữa nếu nhu cầu các yếu tố đầu vào của 1 DN có tính thời vụ cao, DN buộc phải dự trữ nhiều hàng tồn kho để đảm bảo cho quá trình sản xuất được liên tục, làm tăng chi phí dự trữ và chi phí sản xuất trong khi thu nhập bị chậm trễ. Bằng cung ứng tín dụng thương mại, người cung cấp có thể kích thích khách hàng mua sớm hơn hoặc thường xuyên hơn bởi vì họ có thể quản lý tình trạng hàng tồn kho tốt hơn, không những giảm sức ép về nhu cầu tài trợ vốn mà còn giảm được chi phí giao dịch.

Nghiên cứu của Rosemary Peavler (2016), phân tách khách hàng của DN thành 2 nhóm là nhóm khách hàng nhỏ và nhóm khách hàng lớn. Từ đó có những chính sách tín dụng riêng biệt. Nghiên cứu nêu lên 3 phần quan trọng của một chính sách tín dụng tốt đó là điều khoản bán hàng, làm thế nào để cấp tín dụng cho khách hàng, chính sách thu hồi nợ. Nghiên cứu của Brian Hamilton (2014) về: “ Tại sao quản lý khoản phải thu lại có thể cứu việc kinh doanh của bạn?”.

Nghiên cứu đưa ra các cách để quản lý khoản phải thu và dòng tiền của DN. Theo đó tác giả muốn nói về việc DN đang biến mình thành ngân hàng khi cấp tín dụng cho khách hàng. Và chỉ nên làm điều đó khi mà DN muốn tăng doanh số bán hàng thôi. Khi làm điều đó thì phải luôn để ý đến dòng tiền của DN, nếu bị âm thì đó là dấu hiệu cảnh báo chính sách tín dụng không hiệu quả.

Ông cũng khuyên DN nên giữ cho ngày phải trả nhà cung cấp 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngắn hơn ngày phải thu từ khách hàng. Và việc thay thế nhân viên kế toán bằng CFO trong việc theo dõi và đưa ra các chính sách cho DN. Tóm lại, hầu hết các công trình nghiên cứu đều chỉ ra một quy trình quản lý phải thu từ khâu đánh giá khách hàng đến việc chính sách tín dụng như thế nào là hợp lý và thu hồi ra sao. Đây có thể nói là quy trình chung mà các DN hiện nay áp dụng.

Ta có thể thấy các mô hình nghiên cứu đánh giá khách hàng chỉ lấy mẫu trong lĩnh vực ngân hàng hoặc các doanh nghiệp có niêm yết trên thị trường chứng khoán nên rất khó áp dụng cho các loại hình doanh nghiệp khác nhau. Bên cạnh đó xét về mặt thực tiễn việc áp dụng lý thuyết về mô hình đánh giá khách hàng để quản lý các khoản phải thu của Doanh nghiệp Việt Nam còn chưa rộng rãi, hầu hết các doanh nghiệp chỉ áp dụng các phương pháp và mô hình định tính mà chưa mang nhiều yếu tố định lượng. Do vậy luận văn này được hình thành để tìm ra mô hình đánh giá khách hàng phù hợp cho doanh nghiệp xây dựng- điều mà các công trình trước đó chưa làm được. Những vấn đề lý luận chung về phải thu của doanh nghiệp 1.

Khái niệm Phải thu là biểu hiện mối quan hệ giữa chủ nợ, khách nợ thông qua một hoặc nhiều đối tượng nợ. Chủ nợ và khách nợ có thể là những tổ chức kinh tế hay những cá nhân có mối quan hệ làm ăn mua bán, trao đổi với nhau. bao gồm phải thu và phải trả trong đó phải thu được theo dõi bên Tài sản của bảng CĐKT trong khi phải trả được theo dõi bên Nguồn vốn. Có nhiều định nghĩa khác nhau về nợ phải thu: “Phải thu là một phần tài sản của DN, do DN kiểm soát và sẽ thu được lợi ích kinh tế trong tương lai” theo Giáo trình kế toán- Đại học Kinh tế TP HCM.

Theo tờ thời báo kinh tế Mỹ: “ Khoản phải thu là khoản khách hàng phải trả cho một doanh nghiệp cho những sản phẩm hay dịch vụ đã được chuyển đến 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hay đã được sử dụng mà chưa được trả tiền. Các khoản phải thu thường dưới dạng tín dụng và thường trong thời gian ngắn, từ vài ngày cho đến 1 năm” Dựa vào các định nghĩa trên ta có thể hiểu: “Phải thu là một loại tài sản của công ty tính dựa trên tất cả các khoản nợ , các giao dịch chưa thanh toán hoặc bất cứ nghĩa vụ tiền tệ nào mà các con nợ hay khách hàng chưa thanh toán cho công ty”. Phải thu được kế toán công ty ghi lại và phản ánh trên bảng cân đối kế toán bao gồm tất cả các khoản nợ của công ty chưa đòi được tính cả các khoản nợ chưa đến hạn thanh toán bao gồm nhiều khoản: phải thu khách hàng, trả trước cho người bán, thuế GTGT được khấu trừ, phải thu nội bộ và các khoản phải thu khác. Các khoản phải thu được ghi nhận như tài sản của công ty vì chúng phản ánh các khoản tiền sẽ được thanh toán trong tương lai.

Theo thống kê trên trang cafef.com, trong giai đoạn từ năm 2014-2016 thông thường tỷ trọng khoản phải thu chiếm 15% đến 20% tổng tài sản của doanh nghiệp nghành xây dựng. Phân loại Khoản phải thu có thể được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, cụ thể như sau: 1. Theo thời gian Theo khoản 1.