Quản lý nhà nước về thừa phát lại từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh

Chuyên khảo luật học phân tích Quản lý nhà nước về thừa phát lại từ thực tiễn thành phố hồ chí minh luận văn thạc sỹ luật, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Quản lý nhà nước về Thừa phát lại từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THỪA PHÁT LẠI
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm quản lý nhà nước về Thừa phát lại
• 1.1.1. Khái niệm quản lý nhà nước
• 1.1.2. Khái quát về Thừa phát lại
• 1.1.3. Khái niệm và đặc điểm của quản lý nhà nước về Thừa phát lại
• 1.2. Mục đích, nguyên tắc, hình thức và phương pháp quản lý nhà nước về Thừa phát lại
• 1.2.1. Mục đích quản lý nhà nước về Thừa phát lại
• 1.2.2. Nguyên tắc quản lý nhà nước về Thừa phát lại
• 1.2.3. Hình thức và phương pháp quản lý nhà nước về Thừa phát lại
• 1.3. Trách nhiệm quản lý nhà nước về Thừa phát lại
• 1.3.1. Chính phủ
• 1.3.2. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh
• 1.4. Nội dung quản lý nhà nước đối với hoạt động Thừa phát lại
• 1.4.1. Ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật về Thừa phát lại
• 1.4.2. Đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ Thừa phát lại
• 1.4.3. Bổ nhiệm, miễn nhiệm, cấp và thu hồi thẻ Thừa phát lại
• 1.4.4. Cho phép thành lập, đăng ký hoạt động, chấm dứt hoạt động của văn phòng Thừa phát lại
• 1.4.5. Tuyên truyền, phổ biến pháp luật về Thừa phát lại
• 1.4.6. Kiểm tra, thanh tra, xử lý vi phạm và giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với hoạt động của Thừa phát lại
• 1.4.7. Tổng kết, đánh giá hoạt động của các văn phòng Thừa phát lại
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THỪA PHÁT LẠI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Tình hình hoạt động Thừa phát lại trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.1.1. Tổ chức bộ máy của Thừa phát lại
• 2.1.2. Về hoạt động của văn phòng Thừa phát lại
• 2.1.3. Các bất cập, khó khăn từ thực tiễn hoạt động Thừa phát lại
• 2.2. Thực trạng quản lý nhà nước về Thừa phát lại trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2.1. Hạn chế và nguyên nhân trong thực tiễn quản lý nhà nước về Thừa phát lại tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3. Phương hướng hoàn thiện quản lý nhà nước về Thừa phát lại
• 2.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về Thừa phát lại
• 2.4.1. Kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật
• 2.4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về Thừa phát lại
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Vai trò quản lý nhà nước về thừa phát lại tại TPHCM

Quản lý nhà nước về thừa phát lại là hoạt động thực thi quyền hành pháp của các cơ quan có thẩm quyền, nhằm điều chỉnh và định hướng tổ chức, hoạt động của các văn phòng thừa phát lại theo khuôn khổ pháp luật. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, địa phương tiên phong thí điểm, công tác này có ý nghĩa chiến lược trong việc thực hiện chủ trương xã hội hóa hoạt động tư pháp và cải cách tư pháp theo Nghị quyết số 49-NQ/TW. Hoạt động này không chỉ giúp giảm tải công việc cho Tòa án và cơ quan thi hành án mà còn tạo ra một công cụ pháp lý hữu hiệu, giúp người dân và doanh nghiệp bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Trọng tâm của công tác quản lý nhà nước là xây dựng hành lang pháp lý, giám sát hoạt động, đảm bảo chất lượng và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ Thừa phát lại. Thực tiễn tại TPHCM cho thấy, một cơ chế quản lý hiệu quả sẽ là đòn bẩy thúc đẩy chế định thừa phát lại phát triển bền vững, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của một đô thị năng động. Các hoạt động quản lý bao gồm từ việc ban hành văn bản quy phạm, cấp phép thành lập văn phòng thừa phát lại, đến thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm. Mục tiêu cuối cùng là thiết lập một trật tự, kỷ cương trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp này, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và nâng cao niềm tin của công chúng.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của chế định thừa phát lại

Theo Nghị định 08/2020/NĐ-CP, Thừa phát lại là người có đủ tiêu chuẩn, được Nhà nước bổ nhiệm để thực hiện tống đạt, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án dân sự. Đây là một chức danh tư pháp độc lập, hoạt động dưới hình thức dịch vụ công do xã hội cung cấp nhưng mang quyền lực nhà nước. Đặc điểm cốt lõi của chế định thừa phát lại là tính xã hội hóa và tính quyền lực công. Hoạt động của Thừa phát lại không hưởng lương từ ngân sách nhà nước, tự chủ về tài chính, nhưng các văn bản do họ ban hành, như vi bằng thừa phát lại, lại có giá trị chứng cứ trước Tòa án. Điều này tạo nên một mô hình hoạt động đặc thù, vừa linh hoạt theo cơ chế thị trường, vừa phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật và chịu sự giám sát chặt chẽ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

1.2. Mục đích công tác quản lý nhà nước trong hoạt động tư pháp

Mục đích chính của công tác quản lý nhà nước đối với Thừa phát lại là đảm bảo hoạt động này phát triển đúng định hướng, ổn định và hiệu quả. Thứ nhất, quản lý nhà nước nhằm tạo lập và duy trì một môi trường pháp lý minh bạch, công bằng cho các văn phòng thừa phát lại hoạt động. Thứ hai, hoạt động này bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tổ chức khi sử dụng dịch vụ, ngăn chặn các hành vi tiêu cực, lạm quyền. Thứ ba, thông qua giám sát và tổng kết thực tiễn, cơ quan quản lý có thể phát hiện những bất cập để kịp thời đề xuất hoàn thiện pháp luật về thừa phát lại. Cuối cùng, việc quản lý hiệu quả góp phần nâng cao vai trò của Thừa phát lại trong hệ thống tư pháp, khẳng định vị thế của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế về lĩnh vực pháp luật.

II. Thách thức trong quản lý nhà nước về thừa phát lại ở TPHCM

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, thực tiễn quản lý nhà nước về thừa phát lại tại TPHCM vẫn đối mặt với không ít thách thức và bất cập. Những khó khăn vướng mắc trong hoạt động thừa phát lại xuất phát từ cả hành lang pháp lý chưa hoàn thiện và nhận thức chưa đầy đủ của các bên liên quan. Quy định pháp luật đôi khi còn chồng chéo, thiếu đồng bộ với các luật chuyên ngành khác như thuế, ngân hàng, gây khó khăn cho Thừa phát lại khi thực hiện xác minh điều kiện thi hành án. Bên cạnh đó, nhận thức của một bộ phận cơ quan, tổ chức và người dân về vai trò, giá trị pháp lý của vi bằng thừa phát lại còn hạn chế, đôi khi nhầm lẫn với văn bản công chứng. Sự phối hợp giữa các văn phòng thừa phát lại với Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan thi hành án và các cơ quan hành chính khác chưa thực sự nhịp nhàng, hiệu quả. Đây là những rào cản lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của công tác quản lý nhà nước và sự phát triển của chế định này trong bối cảnh cải cách tư pháp.

2.1. Phân tích khó khăn vướng mắc từ quy định pháp luật

Một trong những vướng mắc lớn nhất đến từ hệ thống pháp luật. Hiện tại, thẩm quyền xác minh của Thừa phát lại chỉ được quy định trong giai đoạn thi hành án, chưa cho phép thực hiện ở giai đoạn tố tụng trước đó để áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Điều này làm giảm hiệu quả ngăn chặn tẩu tán tài sản. Hơn nữa, các quy định về trách nhiệm cung cấp thông tin của các tổ chức tín dụng, cơ quan thuế cho Thừa phát lại chưa cụ thể, dẫn đến tình trạng chậm trễ hoặc từ chối cung cấp thông tin. Những lỗ hổng này đòi hỏi cần có kiến nghị hoàn thiện cơ chế pháp lý một cách đồng bộ để tháo gỡ khó khăn cho tổ chức và hoạt động của thừa phát lại.

2.2. Hạn chế trong phối hợp và nhận thức xã hội hóa hoạt động tư pháp

Hiệu quả hoạt động của Thừa phát lại phụ thuộc lớn vào sự phối hợp của các cơ quan liên quan. Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn còn tâm lý e dè, thiếu tin tưởng từ một số cơ quan công quyền đối với một tổ chức "phi nhà nước" thực thi công vụ. Việc triển khai chủ trương xã hội hóa hoạt động tư pháp chưa được quán triệt đồng bộ, dẫn đến sự thiếu hợp tác trong các hoạt động như cưỡng chế, phong tỏa tài sản. Đồng thời, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật còn hạn chế khiến người dân chưa hiểu rõ quyền yêu cầu Thừa phát lại thi hành án, dẫn đến số lượng vụ việc thi hành án dân sự do Thừa phát lại thực hiện còn khiêm tốn so với tiềm năng.

III. Phương pháp hoàn thiện pháp luật về thừa phát lại tại TPHCM

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về thừa phát lại, giải pháp trọng tâm là hoàn thiện pháp luật về thừa phát lại một cách toàn diện và hệ thống. Quá trình này đòi hỏi sự nghiên cứu, tổng kết sâu sắc từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương khác. Nội dung hoàn thiện cần tập trung vào việc mở rộng thẩm quyền cho Thừa phát lại, đặc biệt là trong giai đoạn tiền tố tụng; quy định rõ ràng, chế tài cụ thể về trách nhiệm cung cấp thông tin của các cơ quan, tổ chức liên quan. Bên cạnh đó, cần xây dựng một cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Sở Tư pháp, Tòa án, Viện kiểm sát, và cơ quan thi hành án. Công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cũng cần được chuẩn hóa, không chỉ trang bị kiến thức pháp luật mà còn rèn luyện kỹ năng thực hành và đạo đức nghề nghiệp. Đây là những bước đi cần thiết để xây dựng một chế định thừa phát lại chuyên nghiệp, hiệu quả, đóng góp tích cực vào quá trình cải cách tư pháp của đất nước.

3.1. Quy trình ban hành và tổ chức thực hiện văn bản pháp luật

Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật cần được thực hiện kịp thời, dựa trên cơ sở tổng kết thực tiễn. Vai trò của Sở Tư pháp TPHCM trong việc tham mưu cho UBND Thành phố và kiến nghị Bộ Tư pháp là rất quan trọng. Các văn bản cần quy định chi tiết về quy trình tống đạt văn bản, thủ tục lập và đăng ký vi bằng thừa phát lại, cơ chế xác minh tài sản và tổ chức cưỡng chế thi hành án. Sau khi ban hành, việc tổ chức thực hiện, hướng dẫn và kiểm tra cần được tiến hành thường xuyên để đảm bảo các quy định đi vào cuộc sống, tháo gỡ ngay những vướng mắc phát sinh cho các văn phòng thừa phát lại.

3.2. Tầm quan trọng của đào tạo và bồi dưỡng nghiệp vụ thừa phát lại

Chất lượng đội ngũ là yếu tố quyết định sự thành công của chế định thừa phát lại. Do đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng cần được chú trọng. Chương trình đào tạo cần được chuẩn hóa, kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, cập nhật thường xuyên các quy định pháp luật mới. Các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu về các kỹ năng như lập vi bằng trong lĩnh vực công nghệ thông tin, xác minh tài sản kỹ thuật số, hay kinh nghiệm xử lý các tình huống phức tạp khi thi hành án dân sự là hết sức cần thiết. Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ, khuyến khích hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm quản lý thừa phát lại từ các quốc gia có nền tư pháp phát triển.

IV. Tối ưu vai trò quản lý nhà nước về thừa phát lại của Sở Tư pháp

Với tư cách là cơ quan chuyên môn, Sở Tư pháp TPHCM đóng vai trò hạt nhân trong công tác quản lý nhà nước về thừa phát lại tại địa phương. Để tối ưu hóa vai trò này, Sở Tư pháp cần tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với tổ chức và hoạt động của thừa phát lại. Việc này không chỉ nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm, mà còn để hướng dẫn nghiệp vụ, tháo gỡ khó khăn cho các văn phòng. Sở Tư pháp cần chủ động xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử về vi bằng để quản lý, tra cứu và ngăn chặn việc lạm dụng vi bằng. Đồng thời, cần phát huy vai trò là đầu mối, chủ trì các cuộc họp liên ngành để giải quyết các vấn đề vướng mắc trong phối hợp, tạo ra một cơ chế vận hành thông suốt và hiệu quả. Việc tổng kết, đánh giá hoạt động định kỳ và đề xuất các kiến nghị hoàn thiện cơ chế lên UBND Thành phố và Bộ Tư pháp là nhiệm vụ quan trọng, thể hiện rõ vai trò chủ đạo trong quản lý ngành, lĩnh vực.

4.1. Nội dung kiểm tra thanh tra và xử lý vi phạm văn phòng thừa phát lại

Hoạt động kiểm tra, thanh tra cần tập trung vào các nội dung trọng yếu như: việc tuân thủ quy trình nghiệp vụ trong tống đạt văn bản và lập vi bằng; tính hợp pháp, khách quan của các vi bằng đã lập; việc thu và quản lý chi phí; việc chấp hành các quy định về đạo đức nghề nghiệp. Khi phát hiện vi phạm, cần xử lý nghiêm minh, công khai theo quy định của pháp luật, từ xử phạt hành chính đến đề nghị miễn nhiệm, thu hồi thẻ Thừa phát lại. Một cơ chế giám sát chặt chẽ sẽ góp phần làm trong sạch đội ngũ, nâng cao uy tín của chế định thừa phát lại.

4.2. Trách nhiệm của UBND và Sở Tư pháp TPHCM trong quản lý

UBND TPHCM chịu trách nhiệm quản lý chung, phê duyệt đề án phát triển mạng lưới văn phòng thừa phát lại và ra quyết định cho phép thành lập. Sở Tư pháp TPHCM là cơ quan tham mưu, trực tiếp thực hiện các nghiệp vụ quản lý như thẩm định hồ sơ, cấp giấy đăng ký hoạt động, đăng ký hành nghề cho Thừa phát lại, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Sự phân định rõ ràng trách nhiệm và sự phối hợp nhịp nhàng giữa hai cơ quan này là nền tảng cho một hệ thống quản lý nhà nước về thừa phát lại hiệu quả và thống nhất tại địa phương.

V. Đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về thừa phát lại TPHCM

Phân tích thực trạng hoạt động thừa phát lại tại TPHCM cho thấy một bức tranh đa chiều. Về mặt tích cực, hoạt động lập vi bằng và tống đạt văn bản đã phát triển mạnh mẽ, chứng tỏ nhu cầu lớn từ xã hội và sự đóng góp hiệu quả trong việc cung cấp chứng cứ, giảm tải cho Tòa án. Theo báo cáo, tính đến tháng 8/2020, các văn phòng đã tống đạt tổng cộng 1.347.101 văn bản và lập 288.322 vi bằng. Tuy nhiên, ở khía cạnh tiêu cực, hai lĩnh vực cốt lõi khác là xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án dân sự lại rất yếu kém, số lượng vụ việc thụ lý giảm dần qua các năm. Thực trạng quản lý nhà nước về thừa phát lại đã bộc lộ những hạn chế khi chưa tạo ra được cơ chế đủ mạnh để hỗ trợ Thừa phát lại thực hiện các công việc khó khăn này. Sự chênh lệch lớn giữa các mảng hoạt động là một chỉ báo quan trọng, đòi hỏi công tác quản lý nhà nước cần có những điều chỉnh chiến lược để phát triển cân bằng và toàn diện chế định thừa phát lại.

5.1. Kết quả tích cực trong hoạt động tống đạt văn bản và lập vi bằng

Sự thành công của hoạt động tống đạt văn bản và lập vi bằng thừa phát lại đến từ tính kịp thời, linh hoạt và thủ tục đơn giản. Các văn phòng thừa phát lại đã đáp ứng tốt nhu cầu ghi nhận các sự kiện, hành vi một cách khách quan, tạo nguồn chứng cứ tin cậy cho các giao dịch dân sự và giải quyết tranh chấp. Theo Báo cáo số 3691/BC-STP-BTTP, hoạt động lập vi bằng chiếm tới 67,90% tổng doanh thu, cho thấy đây là mảng hoạt động chủ lực và là thế mạnh không thể phủ nhận của Thừa phát lại. Điều này khẳng định chủ trương xã hội hóa hoạt động tư pháp là hoàn toàn đúng đắn.

5.2. Thực trạng yếu kém trong xác minh và tổ chức thi hành án dân sự

Trái ngược với thành công trên, hoạt động xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án dân sự chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong tổng doanh thu (lần lượt là 1,05% và 3,13%). Nguyên nhân chính là do các khó khăn vướng mắc trong hoạt động thừa phát lại liên quan đến cơ chế phối hợp, thiếu sự hỗ trợ từ các cơ quan hữu quan và hành lang pháp lý chưa đủ mạnh. Thực trạng hoạt động thừa phát lại này cho thấy nếu không có sự can thiệp và hỗ trợ quyết liệt hơn từ phía cơ quan quản lý, mục tiêu giảm tải cho cơ quan thi hành án nhà nước sẽ khó có thể đạt được như kỳ vọng.

VI. Kiến nghị hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước về thừa phát lại

Từ phân tích thực trạng, việc đề xuất các kiến nghị hoàn thiện cơ chế là nhiệm vụ cấp thiết để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về thừa phát lại. Về mặt pháp luật, cần sớm sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan, đặc biệt là mở rộng thẩm quyền xác minh và ban hành cơ chế cưỡng chế, phong tỏa tài khoản hiệu quả hơn. Về tổ chức, cần tăng cường vai trò và năng lực cho Sở Tư pháp, đồng thời xây dựng quy chế phối hợp liên ngành có tính bắt buộc cao. Cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức của toàn xã hội về chế định thừa phát lại. Về dài hạn, cần nghiên cứu mô hình hiệp hội nghề nghiệp để phát huy vai trò tự quản của đội ngũ Thừa phát lại, giảm bớt gánh nặng cho cơ quan nhà nước. Những giải pháp đồng bộ này sẽ tạo ra một môi trường thuận lợi, giúp tổ chức và hoạt động của thừa phát lại phát triển mạnh mẽ, đóng góp thiết thực vào công cuộc cải cách tư pháp và xây dựng nhà nước pháp quyền.

6.1. Giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước

Giải pháp chiến lược bao gồm ba trụ cột: (1) Hoàn thiện pháp luật về thừa phát lại theo hướng tăng quyền và tăng trách nhiệm; (2) Tăng cường năng lực thực thi cho các cơ quan quản lý, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin trong việc quản lý vi bằng và giám sát hoạt động; (3) Xây dựng cơ chế khuyến khích và bảo vệ Thừa phát lại khi thực thi các nhiệm vụ khó khăn như tổ chức thi hành án dân sự. Những giải pháp này cần được triển khai đồng bộ để tạo ra sự chuyển biến thực chất.

6.2. Hướng phát triển chế định thừa phát lại trong cải cách tư pháp

Trong chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2030, chế định thừa phát lại cần được định vị là một bộ phận quan trọng của hệ thống bổ trợ tư pháp. Hướng phát triển là chuyên nghiệp hóa, hiện đại hóa và mở rộng phạm vi hoạt động sang các lĩnh vực mới phù hợp với thông lệ quốc tế. Việc học hỏi kinh nghiệm quản lý thừa phát lại từ các nước phát triển, kết hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, sẽ là chìa khóa để xây dựng một mô hình Thừa phát lại vững mạnh, góp phần bảo vệ công lý và quyền con người.

Nội dung chính

Tuyệt vời, với 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực học thuật và chuyên môn sâu về content SEO, tôi sẽ phân tích và chắt lọc những thông tin cốt lõi từ luận văn để tạo ra một bài viết chuẩn SEO, học thuật và toàn diện.

---

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ khi được thí điểm tại Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2010, chế định Thừa phát lại (TPL) đã chứng tỏ vai trò quan trọng trong việc xã hội hóa hoạt động bổ trợ tư pháp. Trong khoảng một thập kỷ, 11 Văn phòng Thừa phát lại (VPTPL) trên địa bàn thành phố đã thực hiện tống đạt hơn 1,3 triệu văn bản và lập gần 290.000 vi bằng, đáp ứng nhu cầu pháp lý to lớn của một trung tâm kinh tế với hơn 10 triệu dân. Tuy nhiên, một nghịch lý lớn đã xuất hiện: trong khi hoạt động lập vi bằng và tống đạt chiếm đến 98,29% tổng doanh thu và tăng trưởng ổn định, thì hai nhiệm vụ cốt lõi phản ánh mục tiêu cải cách tư pháp là xác minh điều kiện và tổ chức thi hành án dân sự (THADS) lại suy giảm nghiêm trọng. Đáng báo động, số vụ việc xác minh điều kiện THADS đã giảm hơn 99% từ 163 vụ năm 2015 xuống chỉ còn 01 vụ vào năm 2018.

Nghiên cứu này tập trung phân tích sâu vào thực trạng công tác quản lý nhà nước (QLNN) đối với hoạt động TPL tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2010 – 2020. Mục tiêu chính là làm rõ những thành tựu, chỉ ra các "điểm nghẽn" pháp lý và thực tiễn đang cản trở hiệu quả của TPL, đặc biệt trong lĩnh vực thi hành án. Luận văn sẽ hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá các quy định pháp luật và phân tích dữ liệu thực tiễn để tìm ra nguyên nhân gốc rễ của sự phát triển không đồng đều này. Qua đó, nghiên cứu mang ý nghĩa then chốt, cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế QLNN, giúp chế định TPL phát triển bền vững, thực hiện đúng sứ mệnh giảm tải cho các cơ quan tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết chính và các khái niệm pháp lý liên quan, tạo thành một khung phân tích toàn diện.

1. Lý thuyết Quản lý công (Public Management): Lý thuyết này cung cấp lăng kính để xem xét vai trò của nhà nước trong việc điều tiết một lĩnh vực đã được xã hội hóa. Theo Henry Fayol, quản lý là một quá trình bao gồm "kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát". Trong bối cảnh TPL, QLNN không chỉ là việc ban hành pháp luật mà còn là quá trình tổ chức thực thi, thanh tra, kiểm tra và điều chỉnh chính sách để đảm bảo hoạt động của các VPTPL tuân thủ pháp luật, phục vụ lợi ích công và đạt được các mục tiêu cải cách tư pháp.

2. Lý thuyết Xã hội hóa Dịch vụ công (Socialization of Public Services): Đây là nền tảng cốt lõi của việc tái lập chế định TPL tại Việt Nam. Lý thuyết này lý giải quá trình chuyển giao một số chức năng mà trước đây chỉ do nhà nước thực hiện sang cho các tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước. Hoạt động TPL là một điển hình của xã hội hóa, nơi các công việc như tống đạt, lập vi bằng, và thi hành án được các VPTPL (doanh nghiệp tư nhân) thực hiện dưới sự quản lý chặt chẽ của nhà nước. Luận văn sử dụng lý thuyết này để phân tích mức độ thành công của quá trình chuyển giao và những thách thức trong việc cân bằng giữa tính dịch vụ (tư) và tính quyền lực (công).

Các khái niệm chính được sử dụng:

• Quản lý nhà nước về Thừa phát lại: Là hoạt động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Chính phủ, Bộ Tư pháp, UBND cấp tỉnh) sử dụng các công cụ pháp lý và hành chính để định hướng, điều chỉnh, và giám sát toàn bộ quá trình tổ chức và hoạt động của TPL và VPTPL.
• Thừa phát lại (TPL): Theo Nghị định 08/2020/NĐ-CP, đây là người có đủ tiêu chuẩn được Nhà nước bổ nhiệm để thực hiện tống đạt, lập vi bằng, xác minh điều kiện thi hành án và tổ chức thi hành án dân sự.
• Vi bằng: Là văn bản do TPL lập, ghi nhận sự kiện, hành vi có thật theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức. Vi bằng được xem là nguồn chứng cứ để Tòa án xem xét khi giải quyết vụ việc và là cơ sở để thực hiện các giao dịch hợp pháp khác.
• Xã hội hóa hoạt động tư pháp: Là chủ trương của Đảng và Nhà nước nhằm huy động các nguồn lực xã hội tham gia vào một số hoạt động bổ trợ tư pháp, giảm gánh nặng cho ngân sách và bộ máy nhà nước, nâng cao chất lượng dịch vụ pháp lý cho người dân.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn áp dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý để đảm bảo tính khách quan và toàn diện.

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ các báo cáo tổng kết định kỳ và chuyên đề của Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2010-2020, đặc biệt là Báo cáo số 3691/BC-STP-BTTP. Dữ liệu thứ cấp bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như Nghị định 08/2020/NĐ-CP, Nghị định 135/2013/NĐ-CP, các thông tư liên tịch, cùng với các công trình nghiên cứu khoa học, luận án, bài báo chuyên ngành đã được công bố. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ 11 VPTPL đang hoạt động trên địa bàn thành phố tại thời điểm khảo sát.

• Phương pháp phân tích:

  • Phương pháp thống kê mô tả: Được sử dụng để xử lý và phân tích các số liệu về số lượng văn bản tống đạt, vi bằng được lập, các vụ việc thi hành án, và doanh thu của các VPTPL qua từng năm. Phương pháp này giúp nhận diện các xu hướng phát triển, so sánh hiệu quả giữa các mảng hoạt động và định lượng mức độ suy giảm của hoạt động thi hành án.
  • Phương pháp phân tích-tổng hợp: Dùng để phân tích nội dung các văn bản pháp luật, chỉ ra những quy định hợp lý, những điểm chồng chéo hoặc thiếu hụt trong cơ chế QLNN. Từ đó, tổng hợp các vấn đề pháp lý và thực tiễn để đưa ra nhận định chung về thực trạng.
  • Phương pháp so sánh: Được áp dụng để đối chiếu các quy định pháp luật về TPL qua các thời kỳ (từ Nghị định 61/2009/NĐ-CP đến Nghị định 08/2020/NĐ-CP) và so sánh hiệu quả giữa các lĩnh vực hoạt động của TPL. Việc so sánh giúp làm nổi bật sự khác biệt và tìm ra nguyên nhân của sự thành công hay thất bại.

Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ đầu năm 2020 đến cuối năm 2020, tập trung vào dữ liệu tích lũy từ khi thí điểm (năm 2010) đến tháng 9 năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực tiễn tại Thành phố Hồ Chí Minh đã cho thấy một bức tranh đa chiều với những thành công nổi bật và những thách thức nghiêm trọng trong hoạt động của Thừa phát lại.

1. Sự bùng nổ của dịch vụ lập vi bằng và tống đạt, khẳng định nhu cầu thị trường: Hoạt động lập vi bằng và tống đạt là hai trụ cột chính, chiếm tới 98,29% tổng doanh thu của các VPTPL. Cụ thể, lập vi bằng đóng góp 67,90% và tống đạt chiếm 30,39%. Sự tăng trưởng này rất ấn tượng, ví dụ, số lượng vi bằng được lập đã tăng 32,7% từ 55.393 vi bằng vào năm 2017 lên 73.506 vi bằng vào năm 2018. Điều này chứng tỏ nhu cầu của người dân và tổ chức trong việc tạo lập chứng cứ pháp lý là rất lớn và TPL đã đáp ứng tốt phân khúc dịch vụ này.

2. Sự suy thoái đáng báo động của hoạt động xác minh và tổ chức thi hành án: Trái ngược hoàn toàn, hai lĩnh vực được kỳ vọng sẽ giảm tải chính cho các cơ quan nhà nước lại gần như "đóng băng". Số liệu cho thấy một sự sụt giảm thẳng đứng: hoạt động xác minh điều kiện thi hành án từ 163 vụ (năm 2015) đã giảm xuống chỉ còn 1 vụ (năm 2018). Tương tự, số vụ việc tổ chức thi hành án do TPL thụ lý giảm từ 14 vụ (năm 2016) xuống còn 1 vụ (năm 2018). Hai lĩnh vực này chỉ chiếm lần lượt 1,05% và 0,66% trong tổng doanh thu, cho thấy chúng không hiệu quả và không bền vững về mặt tài chính.

3. Hành lang pháp lý "trao quyền nhưng không trao sức mạnh": Nguyên nhân cốt lõi của sự suy thoái trên nằm ở những bất cập của khung pháp lý. Pháp luật cho phép TPL xác minh và thi hành án nhưng lại không cung cấp các công cụ quyền lực đủ mạnh. Ví dụ, Thông tư liên tịch số 03/2014/TTLT-BTP-NHNNVN chỉ hướng dẫn việc xác minh tài khoản mà không quy định thẩm quyền của TPL trong việc yêu cầu phong tỏa, khấu trừ tiền. Nhiều cơ quan thuế, ngân hàng, tổ chức đăng ký tài sản còn lúng túng hoặc từ chối cung cấp thông tin cho TPL với lý do "luật chuyên ngành không quy định". Điều này tạo ra một rào cản thực thi gần như không thể vượt qua.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên cho thấy mô hình TPL tại Thành phố Hồ Chí Minh đang phát triển lệch hướng so với mục tiêu ban đầu của cải cách tư pháp. Sự thành công của dịch vụ lập vi bằng có thể được lý giải bởi thủ tục nhanh gọn, đáp ứng trực tiếp nhu cầu dân sự và ít va chạm với quyền lực công. Ngược lại, thi hành án là một hoạt động mang tính cưỡng chế, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và bắt buộc từ nhiều cơ quan nhà nước. Khi TPL không có đủ "quyền uy" pháp lý, họ trở nên bất lực trước sự chây ỳ của người phải thi hành án và sự thiếu hợp tác của các bên liên quan.

So với các mô hình TPL trên thế giới, chẳng hạn như ở Pháp, nơi TPL (Huissier de Justice) có độc quyền thi hành án và được trao quyền lực rất lớn, mô hình của Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn: vì kém hiệu quả, người dân mất niềm tin và không lựa chọn dịch vụ thi hành án của TPL, dẫn đến số vụ việc càng sụt giảm. Các xu hướng này có thể được trình bày trực quan qua một biểu đồ đường, thể hiện sự đối lập giữa đường cong tăng trưởng dốc đứng của vi bằng và đường cong lao dốc của hoạt động thi hành án trong giai đoạn 2015-2019.

Ý nghĩa của kết quả này là rất quan trọng: nếu không có sự can thiệp chính sách kịp thời, chế định TPL có nguy cơ chỉ trở thành một dịch vụ "ghi nhận sự kiện" thay vì là một đối tác thực sự trong việc thực thi công lý, làm lãng phí tiềm năng xã hội hóa và không đạt được mục tiêu giảm tải cho hệ thống tư pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Để giải quyết các "điểm nghẽn" đã được xác định và đưa chế định Thừa phát lại phát triển cân bằng, đúng định hướng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Sửa đổi, bổ sung khung pháp lý để trao quyền thực chất cho Thừa phát lại:

   • Hành động: Kiến nghị Chính phủ sửa đổi Nghị định 08/2020/NĐ-CP và đề nghị Bộ Tư pháp phối hợp với Ngân hàng Nhà nước ban hành thông tư liên tịch mới.
   • Metric mục tiêu: Bổ sung quy định cho phép TPL có quyền ra yêu cầu phong tỏa tài khoản ngân hàng trong thời gian không quá 24 giờ để xác minh và tổ chức thi hành án. Quy định rõ chế tài xử phạt hành chính đối với các cá nhân, tổ chức không hợp tác hoặc cung cấp thông tin chậm trễ cho TPL.
   • Timeline: Trình dự thảo sửa đổi trong vòng 12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

2. Xây dựng và ban hành quy chế phối hợp liên ngành bắt buộc:

   • Hành động: UBND Thành phố Hồ Chí Minh chủ trì xây dựng một quy chế phối hợp cụ thể giữa các Sở, ban, ngành (Sở Tư pháp, Cục THADS, Tòa án, Công an, Sở Tài nguyên và Môi trường) và các VPTPL.
   • Metric mục tiêu: Giảm thời gian phản hồi yêu cầu cung cấp thông tin về tài sản, đất đai từ các cơ quan liên quan xuống dưới 05 ngày làm việc. Thiết lập một đầu mối liên lạc chuyên trách tại mỗi cơ quan để xử lý yêu cầu từ TPL.
   • Timeline: Ban hành và triển khai thí điểm trong 6 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: UBND Thành phố Hồ Chí Minh, Sở Tư pháp.

3. Chuẩn hóa chương trình đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên sâu:

   • Hành động: Học viện Tư pháp rà soát và cập nhật chương trình đào tạo nghề TPL.
   • Metric mục tiêu: Tích hợp các học phần chuyên sâu về kỹ năng thực hiện cưỡng chế, kỹ năng đàm phán trong thi hành án, và ứng dụng công nghệ thông tin để quản lý hồ sơ, xác minh tài sản trực tuyến. Tổ chức ít nhất 2 đợt bồi dưỡng nghiệp vụ hàng năm cho đội ngũ TPL tại chức.
   • Timeline: Áp dụng chương trình đào tạo mới từ năm học tiếp theo.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Học viện Tư pháp.

4. Tăng cường công tác truyền thông và phổ biến pháp luật:

   • Hành động: Sở Tư pháp phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền hình xây dựng các chương trình, phóng sự giới thiệu về vai trò, quyền hạn và lợi ích khi sử dụng dịch vụ thi hành án của TPL.
   • Metric mục tiêu: Nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về quyền yêu cầu TPL thi hành án. Khuyến nghị Tòa án đưa nội dung về quyền lựa chọn cơ quan thi hành án (nhà nước hoặc TPL) vào nội dung của bản án, quyết định.
   • Timeline: Thực hiện chiến dịch truyền thông kéo dài 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Tư pháp, các VPTPL.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này là một tài liệu giá trị, cung cấp góc nhìn sâu sắc và dữ liệu thực tiễn cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau:

1. Các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Tư pháp và Văn phòng Chính phủ: Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng về những "lỗ hổng" trong mô hình TPL hiện tại. Đây là cơ sở khoa học vững chắc để các nhà hoạch định chính sách xem xét, đánh giá và tiến hành sửa đổi các văn bản pháp luật quan trọng như Nghị định 08/2020/NĐ-CP, nhằm tăng cường hiệu quả thực thi của chế định này trên toàn quốc.

2. Lãnh đạo Sở Tư pháp và Cục Thi hành án dân sự các tỉnh, thành: Nghiên cứu điển hình tại Thành phố Hồ Chí Minh là một bài học kinh nghiệm quý báu. Các nhà quản lý địa phương có thể tham khảo để xây dựng đề án phát triển VPTPL phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của mình, lường trước những khó khăn trong công tác phối hợp và chủ động đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả.

3. Các Văn phòng Thừa phát lại và đội ngũ Thừa phát lại: Luận văn cung cấp một cái nhìn tổng quan về ngành, phân tích các thách thức cốt lõi mà họ đang đối mặt, đặc biệt trong lĩnh vực thi hành án. Đây là nguồn tài liệu để các VPTPL xây dựng chiến lược phát triển, đa dạng hóa dịch vụ và có cơ sở để kiến nghị, vận động chính sách với các cơ quan quản lý nhà nước.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Luật: Đây là một tài liệu tham khảo chuyên sâu, cung cấp dữ liệu sơ cấp và phân tích thực tiễn về một lĩnh vực bổ trợ tư pháp còn khá mới mẻ ở Việt Nam. Luận văn có thể được sử dụng trong công tác giảng dạy, nghiên cứu về cải cách tư pháp, xã hội hóa dịch vụ công và luật tố tụng dân sự.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hoạt động lập vi bằng của Thừa phát lại lại phát triển mạnh mẽ như vậy? Hoạt động này thành công do đáp ứng đúng nhu cầu rất lớn của người dân và doanh nghiệp trong việc tạo lập chứng cứ cho các giao dịch, sự kiện mà không cần thủ tục tố tụng phức tạp. Vi bằng cung cấp một công cụ pháp lý nhanh chóng, linh hoạt để phòng ngừa rủi ro. Thực tế cho thấy hoạt động này chiếm tới 67,9% tổng doanh thu của các VPTPL tại TP.HCM.

2. Thách thức lớn nhất trong công tác quản lý nhà nước đối với Thừa phát lại hiện nay là gì? Thách thức lớn nhất là cân bằng giữa việc trao quyền lực cho một tổ chức tư nhân và cơ chế kiểm soát quyền lực đó. Nhà nước cần tạo ra một hành lang pháp lý đủ mạnh để TPL có thể thực thi các nhiệm vụ mang tính cưỡng chế (như thi hành án) nhưng đồng thời phải có cơ chế giám sát chặt chẽ để tránh lạm quyền, đảm bảo sự phối hợp đồng bộ từ các cơ quan nhà nước khác.

3. Vi bằng do Thừa phát lại lập có giá trị tương đương văn bản công chứng không? Không. Hai loại văn bản này có giá trị pháp lý khác nhau. Vi bằng là văn bản ghi nhận khách quan sự kiện, hành vi có thật, được dùng làm nguồn chứng cứ tại Tòa án. Trong khi đó, văn bản công chứng xác nhận tính hợp pháp, tính xác thực của một hợp đồng, giao dịch, có hiệu lực thi hành đối với các bên liên quan.

4. Tại sao hoạt động tổ chức thi hành án của Thừa phát lại lại suy giảm nghiêm trọng? Nguyên nhân chính là do TPL thiếu các thẩm quyền mang tính chế tài mạnh mẽ như yêu cầu phong tỏa tài khoản ngân hàng hay nhận được sự hợp tác bắt buộc từ các cơ quan quản lý tài sản khác. Điều này khiến quy trình thi hành án của TPL kém hiệu quả so với các cơ quan thi hành án dân sự của nhà nước, dẫn đến người dân mất niềm tin và ít lựa chọn dịch vụ này.

5. Giải pháp đột phá nào được luận văn đề xuất để cải thiện tình hình? Luận văn đề xuất một giải pháp mang tính đột phá là chuyển đổi cơ chế phối hợp từ "tự nguyện" sang "bắt buộc". Cụ thể là ban hành quy chế liên ngành bắt buộc và trao cho TPL quyền hạn chế nhưng rõ ràng, như quyền yêu cầu phong tỏa tài khoản trong một thời gian ngắn, để phá vỡ thế bế tắc trong việc xác minh và thu hồi tài sản thi hành án.

Kết luận

Luận văn "Quản lý nhà nước về Thừa phát lại từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh" đã hoàn thành mục tiêu nghiên cứu, đưa ra những kết luận quan trọng và có giá trị thực tiễn cao.

• Thành tựu: Chế định TPL đã khẳng định vai trò không thể thiếu trong đời sống pháp lý tại TP.HCM, đặc biệt thành công trong lĩnh vực lập vi bằng và tống đạt với gần 1,6 triệu vụ việc được thực hiện, đáp ứng hiệu quả nhu cầu xã hội.
• Thách thức: Nghiên cứu chỉ ra sự mất cân đối nghiêm trọng khi mảng hoạt động xác minh và tổ chức thi hành án – cốt lõi của chủ trương xã hội hóa – gần như thất bại, cho thấy mô hình đang phát triển lệch hướng so với mục tiêu chiến lược.
• Nguyên nhân: Nguyên nhân sâu xa nằm ở các "lỗ hổng" pháp lý về thẩm quyền của TPL và một cơ chế phối hợp liên ngành còn lỏng lẻo, thiếu tính bắt buộc, khiến TPL "có trách nhiệm nhưng thiếu quyền lực".
• Đóng góp chính: Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, cung cấp một bộ dữ liệu thực tiễn toàn diện và đề xuất các nhóm giải pháp mang tính cấu trúc, khả thi nhằm hoàn thiện thể chế QLNN về TPL.
• Hướng đi tiếp theo: Các kiến nghị của luận văn cần được các cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là Bộ Tư pháp và UBND Thành phố Hồ Chí Minh, xem xét nghiêm túc. Việc thí điểm các cơ chế mới về trao quyền và phối hợp trong 12-18 tháng tới là bước đi cần thiết để phát huy toàn diện tiềm năng của chế định TPL, góp phần thực hiện thành công chiến lược cải cách tư pháp quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ CỦA CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THỪA PHÁT LẠI 1. Khái niệm và đặc điểm quản lý nhà nước về Thừa phát lại 1. Khái niệm quản lý nhà nước Theo ngôn ngữ học, thuật ngữ “quản lý” gồm 2 quá trình: quá trình “quản” là sự giữ gìn, duy trì trạng thái ổn định và quá trình “lý” là việc sắp xếp, đổi mới để giúp tổ chức “phát triển”. Các nhà quản lý học nổi tiếng ở các thế kỷ XIX - XX định nghĩa về quản lý như sau: - Mary Parker Follet: “Quản lý là nghệ thuật khiến cho công việc được thực 3 hiện thông qua người khác”.

- Harol Koontz: “Quản lý là một nghệ thuật nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra thông qua việc điều kiển, chỉ huy phối hợp, hướng dẫn hoạt động của những người 4 khác ”. - Henry Fayol: “Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức (gia đình, doanh nghiệp, Chính phủ) đều có, nó gồm 5 yếu tố tạo thành là: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát. Quản lý chính là thực hiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo 5 điều chỉnh và kiểm soát ấy”. Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động, phát sinh khi cần có sự nỗ lực tập thể để thực hiện mục tiêu chung.

Quản lý diễn ra ở mọi tổ chức, từ phạm vi nhỏ đến phạm vi lớn, từ đơn giản đến phức tạp. Mác đã coi “quản lý là một chức 6 năng đặc biệt nảy sinh từ bản chất xã hội của quá trình lao động” .Mác cũng xác định: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên một quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung. Một người độc tấu vĩ 7 cầm tự điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”. Chandra Bose (2012) Principles of Management and Administration, PHI Learning Pvt.

Ltd, New Delhi, tr. Edward Evans, Camila A. Alire (2013) Management Basics for Information Professionals, American Library Association, Chicago, tr. 5 Henry Fayol (1916), Administration Industrielle et Générale, Bulletin de la Société de l’Industrie Minérale, (number 10), tr.

Mác (1960), Tư bản, quyển I, tập 2, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr. Ăng ghen Toàn tập (1995), Tập 23, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr. 7 sự hợp tác của nhiều người, ở đó cần có quản lý, bởi vì hoạt động chung của nhiều người đòi hỏi phải được liên kết lại dưới nhiều hình thức. Chủ thể của quản lý là con người hay tổ chức của con người.

Những cá nhân hay tổ chức của con người phải là những đại diện có quyền uy, có quyền hạn và trách nhiệm liên kết, phối hợp những hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân hướng tới mục tiêu chung nhằm đạt được kết quả nhất định trong quản lý. Khách thể của quản lý là trật tự quản lý được quy định bởi nhiều loại quy phạm khác nhau: Quy phạm đạo đức, quy phạm chính trị, quy phạm pháp luật. Như vậy, có thể hiểu “Quản lý là sự tác động có mục đích của các chủ thể quản lý đối với các đối tượng quản lý. Quản lý xuất hiện ở bất kỳ nơi nào, lúc nào nếu ở nơi đó và lúc đó có hoạt động chung của con người.

Mục đích và nhiệm vụ của quản lý là điều khiển, chỉ đạo hoạt động chung của con người, phối hợp các hoạt động riêng lẻ của từng cá nhân tạo thành một hoạt động chung thống nhất của cả tập thể và hướng hoạt động chung đó theo những phương hướng thống nhất nhằm đạt được mục tiêu đã 8 định trước. Quản lý được thực hiện bằng tổ chức và quyền uy”. QLNN là một dạng quản lý xã hội đặc biệt, xuất hiện và tồn tại cùng với sự xuất hiện và tồn tại của nhà nước. Đây là hoạt động quản lý mang tính quyền lực nhà nước và sử dụng pháp luật nhà nước để điều chỉnh các hành vi của con người trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội do các cơ quan trong bộ máy nhà nước thực hiện, nhằm thỏa mãn nhu cầu hợp pháp của con người, duy trì sự ổn định và phát triển của xã hội.

QLNN thay đổi phụ thuộc vào chế độ chính trị, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia qua các giai đoạn lịch sử. Chủ thể của QLNN là các tổ chức hay cá nhân mang quyền lực nhà nước trong quá trình tác động tới đối tượng quản lý. Chủ thể QLNN bao gồm: Nhà nước, cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân được nhà nước trao quyền thực hiện hoạt động QLNN. Khách thể của QLNN là trật tự QLNN.

Như vậy, quản lý hành chính nhà nước có thể được hiểu là hoạt động thực thi quyền hành pháp nhằm tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi của công dân do các cơ quan trong hệ thống hành chính nhà nước từ Trung ương đến cơ sở thực hiện để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội, duy trì trật tự an ninh, thỏa mãn nhu cầu hàng ngày của nhân dân. Hoạt động này thực hiện bởi các thủ thể mang 8 Trường Đại học Luật Hà Nội (2014), Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 8 quyền lực nhà nước, tác động chủ yếu bằng pháp luật tới các đối tượng quản lý nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước. Từ khái niệm trên về QLNN, có thể rút ra các đặc điểm của QLNN như sau: Một là, QLNN mang tính quyền lực nhà nước.

Quyền lực là công cụ quản lý bao gồm một hệ thống pháp luật, điều lệ, quy chế, nội quy, kỷ luật, kỷ cương. được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, phân công, phân cấp rành mạch trên cơ sở ứng dụng những thành tựu khoa học, kỹ thuật quản lý. Giữa quản lý và quyền lực có mối quan hệ chặt chẽ. Bản thân quản lý là một quan hệ có tính quyền uy.

Hai là, QLNN mang tính tổ chức và điều chỉnh. Tổ chức ở đây được hiểu như một khoa học về việc thiết lập những mối quan hệ giữa con người với con người nhằm thực hiện quá trình quản lý xã hội. Tính điều chỉnh được hiểu là nhà nước dựa vào các công cụ pháp luật để buộc đối tượng bị quản lý phải thực hiện theo quy luật xã hội khách quan nhằm đạt được sự cân bằng trong xã hội. Ba là, QLNN mang tính khoa học, tính kế hoạch.

Đặc trưng này đòi hỏi nhà nước phải tổ chức các hoạt động quản lý của mình lên đối tượng quản lý phải có một chương trình nhất quán, cụ thể và theo những kế hoạch được vạch ra từ trước trên cơ sở nghiên cứu một cách khoa học. Bốn là, QLNN là những tác động mang tính liên tục và ổn định lên các quá trình xã hội và hệ thống các hành vi xã hội. Cùng với sự vận động biến đổi của đối tượng quản lý, hoạt động QLNN phải diễn ra thường xuyên, liên tục, không bị gián đoạn. Các quyết định của nhà nước phải có tính ổn định, không được thay đổi quá nhanh.

Tính ổn định trong các quyết định của nhà nước giúp cho chủ thể quản lý có điều kiện kiện toàn hoạt động của mình và hệ thống hành vi xã hội được ổn định. Năm là, QLNN theo nguyên tắc tập trung dân chủ. Bất kỳ xã hội và bất kỳ kiểu nhà nước nào, việc quản lý xã hội và thực hiện quyền lực nhà nước đều phải có sự tập trung quyền lực. Đây là yếu tố bắt buộc và mang tính tất yếu nhằm điều khiểu (quản lý) được toàn bộ các hoạt động xã hội, thiết lập và duy trì một trật tự xã hội phù hợp với ý chí và bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị xã hội.

Tuy nhiên, nội dung (tính chất) của sự tập trung trong các chế độ và chế độ nhà nước hoàn toàn không giống nhau. Điều đó trước hết phụ thuộc vào bản chất của chế độ xã hội, chế độ nhà nước, phụ thuộc vào trình độ phát triển của xã hội. Khái quát về Thừa phát lại 1. Khái niệm Thừa phát lại TPL là một nghề xuất hiện trên thế giới hàng trăm năm nay, TPL được hình thành từ thời trung cổ tại các nước ở Châu Âu: Anh, Pháp, Đức, Bỉ, Hà Lan và các 9 nước Châu Mỹ như Canada, Mỹ.

Ngày nay, trên thế giới có nhiều cách hiểu khác nhau về TPL. Chẳng hạn: Tại Hoa Kỳ, TPL (Bailiffs) được hiểu đó là cán bộ thực thi pháp luật mà nhiệm vụ được giới hạn trong phạm vi Tòa án. Họ chịu trách nhiệm chính cho việc duy trì an ninh trật tự trong phòng xử án và hỗ trợ thẩm phán trong việc tiến hành 10 có trật tự của phiên tòa. Tại Anh, TPL là người thực hiện các hoạt động pháp lý hỗ trợ cho Cảnh sát, Thẩm phán tại Tòa án và các cơ quan hành chính địa phương.

Nhiệm vụ của TPL rất đa dạng và khác nhau trong các lĩnh vực xét xử, cưỡng chế thi hành các bản án, thực hiện các nhiệm vụ tư pháp hoặc tống đạt các yêu cầu của các công ty thu hồi nợ, đánh thuế và được hiểu như là các công ty tư nhân thực hiện 11 nhiệm vụ. Theo đánh giá nói chung, so với các nước trên thế giới chế định TPL (Huissier) ở Pháp được xây dựng hoàn thiện, hiệu quả hơn cả. Điều 1 Pháp lệnh số 452592 ngày 02/11/1945 quy định thẩm quyền theo nội dung của TPL và tổ chức nghề TPL có quy định như sau: “Thừa phát lại là người sở hữu một tước vị, có độc quyền trong việc tống đạt văn bản và văn bản tố tụng, tiến hành các thủ tục thông báo được pháp luật quy định trong trường hợp không quy định rõ phương thức thông báo, và thi hành các bản án, quyết định của tòa án và các văn bản có hiệu lực 12 thi hành khác. Từ đây có thể hiểu TPL là một chức danh tư pháp, được tiến hành một số hoạt động thuộc thẩm quyền chuyên biệt đó là tống đạt văn bản và thi hành các bản 9 Nguyễn Thanh Thư (2014), Thừa phát lại – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn ở Việt Nam hiện nay, Luận văn thạc sĩ luật học Trường Đại học luật Hà Nội, Hà Nội, tr.com (Bailiffs are law enforcement officers who play an important role in the courtroom.