Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN 1. Giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện 1. Khái niệm và mục tiêu giải phóng mặt bằng 1. Khái niệm và mục tiêu giải phóng mặt bằng Theo tinh thần của Luật Đất đai 2024, giải phóng mặt bằng là quá trình Nhà nước tổ chức thực hiện thu hồi đất và bồi thường thiệt hại do việc thu hồi đất gây ra đối với người đang sử dụng đất.
Bộ Tài nguyên và Môi trường (2014) cho rằng: Giải phóng mặt bằng là công tác thu hồi đất phục vụ quốc phòng an ninh và các dự án phát triển kinh tế- xã hội, bao gồm các công đoạn: từ bồi thường cho đối tượng sử dụng đất giải toả các công trình trên đất, di chuyển người dân tạo mặt bằng cho triển khai dự án đến việc hỗ trợ cho người bị thu hồi đất, tái tạo lại chỗ ở, việc làm, thu nhập, ổn định cuộc sống. Trong phạm vi đề án, thống nhất sử dụng khái niệm: “Giải phóng mặt bằng là quá trình Nhà nước tổ chức thực hiện thu hồi đất và bồi thường thiệt hại do việc thu hồi đất gây ra đối với người đang sử dụng đất”. Mục tiêu giải phóng mặt bằng Mục tiêu của chính sách giải phóng mặt bằng như sau: - Về phía Nhà nước: Thu hồi đất nhằm phân phối lại quỹ đất cho phù hợp với mục tiêu quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội, thực hiện vai trò điều tiết các lợi ích kinh tế của các chủ thể liên quan thông qua chính sách tài chính về đất đai. - Đối với các nhà đầu tư: Để khuyến khích các nhà đầu tư bỏ vốn vào đầu tư phát triển, nhưng trong quá trình thu hồi đất nhà đầu tư không thỏa thuận được với người dân thì Nhà nước có thể can thiệp vào việc thỏa thuận này sao cho giữa nhà đầu tư và người dân đều có lợi, không gây thiệt hại cho người bị thu hồi đất, không kéo dài thời gian cho chủ đầu tư; chủ đầu tư được hưởng một phần lợi ích trong quá trình đầu tư.
- Về phía người bị thu hồi đất: Khi thực hiện GPMB không chỉ quan tâm tới chính sách bồi thường mà cần quan tâm cả chính sách hỗ trợ và tái định cư, đặc biệt là sinh kế cho người có đất bị thu hồi thông qua cơ chế bồi thường bằng đất, bằng 6 nhà, bằng tiền; hỗ trợ ổn định cuộc sống; hỗ trợ đào tạo và tìm kiếm việc làm cho người bị thu hồi đất; đảm bảo quyền lợi hợp pháp của người dân. Các hoạt động giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Thu hồi đất Căn cứ Luật đất đai 2013 thì Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai theo quy định tại các điều 61 và 62 Luật Đất đai 2024. Bồi thường Là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi, trong đó, giá trị quyền sử dụng đất có thể là: giá trị bằng tiền, bằng đất, do các quy định của pháp luật điều tiết theo Điều 75 Luật Đất đai 2024. Hỗ trợ, tái định cư Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, hỗ trợ việc làm, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới theo Điều 88 Luật Đất đai 2024.
Bồi thường, hỗ trợ cho người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất theo một trong các hình thức sau: Bồi thường hoặc hỗ trợ đối với toàn bộ diện tích đất Nhà nước thu hồi; Bồi thường hoặc hỗ trợ về tài sản hiện có gắn liền với đất và các chi phí đầu tư vào đất bị Nhà nước thu hồi; Hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ ổn định đời sống, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và các hỗ trợ khác cho người bị thu hồi đất. Tái định cư di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó. Như vậy, tái định cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế, xã hội đối với một bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung 1. Quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện 1.
Khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện 1. Khái niệm 7 Theo Nguyễn Thị Ngọc Huyền và công sự (2012): “Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm soát các nguồn lực và hoạt động của hệ thống xã hội nhằm đạt được mục đích của hệ thống với hiệu lực và hiệu quả cao một cách bền vững trong điều kiện môi trường luôn biến động”. Từ các khái niệm quản lý, giải phóng mặt bằng, theo tác giả: “quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện là quá trình lập phê duyệt kế hoạch giải phóng mặt bằng, tổ chức thực hiện kế hoạch, kiểm soát giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện nhằm đạt được mục đích với hiệu lực và hiệu quả cao một cách bền vững trong điều kiện môi trường luôn biến động”. Mục tiêu Việc đề xuất mục tiêu và phương hướng hoàn thiện QLNN về GPMB phải dựa trên các văn bản pháp luật liên quan đến đất đai, GPMB và bồi thường giải tỏa.
Cơ sở quan trọng khác cho việc đề xuất là đánh giá thực trạng và các khó khăn hiện tại trong công tác GPMB tại huyện, sự đồng thuận của cộng đồng và chính sách an sinh xã hội Mục tiêu quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện là đảm bảo giải phóng mặt bằng đúng thời hạn, đảm bảo giải phóng mặt bằng đúng quy định của pháp luật. GPMB là vấn đề vừa có tính thời vụ, vừa có tính cấp bách của sự phát triển mà nhiều nước đang phải đương đầu. Làm tốt công tác GPMB không chỉ tạo được môi trường thông thoáng cho phát triển, thu hút đầu tư mà còn góp phần làm lành mạnh nhiều mối quan hệ xã hội, củng cố được lòng tin của nhân dân, khắc phục tệ quan liêu, chống tham nhũng. Nguyên tắc quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Đảm bảo tiến độ kịp thời, chính xác Công tác GPMB nếu đảm bảo đúng yêu cầu này sẽ đẩy nhanh tiến độ thi công công trình và đưa công trình vào sử dụng đúng thời gian và kế hoạch đã đề ra.
Ngược lại, công tác GPMB lại diễn ra chậm do nhiều nguyên nhân sẽ ảnh hưởng đến tiến độ thi công công trình xây dựng, dự án đầu tư gây thiệt hại cho vốn tư nhân hoặc Ngân sách nhà nước. Yêu cầu chính xác đòi hỏi người thực hiện công tác GPMB phải đúng 8 thẩm quyền được giao, đúng đối tượng để hạn chế được các tệ nạn tham ô, tham nhũng từ một số cán bộ thoái hoá, biến chất nhân cách. Đảm bảo công bằng Nhà nước có quyền áp đặt việc thu hồi đất của người dân sử dụng vào mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế nên người sử dụng đất bắt buộc phải tuân thủ. Nhưng khi Nhà nước thu hồi đất, Nhà nước có trách nhiệm bồi thường giá trị quyền sử dụng đất và các tài sản hợp pháp gắn liền với đất cho người có đất bị thu hồi.
Chủ đầu tư khi tham gia dự án cũng có phần lợi ích trong đó, lợi ích của chủ đầu tư cũng được Nhà nước bảo đảm. Đảm bảo công khai, dân chủ Công khai, phổ biến cho tất cả các đối tượng bị thu hồi đất, trong diện giải toả mặt bằng rõ các chính sách, mục tiêu, nhiệm vụ của dự án có liên quan. Công khai các văn bản pháp lý, các văn bản về quy mô, cơ cấu dự án, sơ đồ khu giải toả, đặc biệt là chính sách, phương án bồi thường, hỗ trợ cho các hộ gia đình có trong phương án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt biết, tạo niềm tin trong dân chúng. Đền bù đúng đối tượng, đúng khung giá và đúng hình thức đã được quy định.
Không phân biệt giữa người dân thường với những người có “quan hệ” với các quan chức hay tự ý thêm bớt mức đền bù. Bộ máy quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Ban GPMB cấp huyện hoặc tổ chức phát triển quỹ đất là đầu mối chuyên môn giúp UBND cấp huyện về công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư và được giao nhiệm vụ GPMB của dự án sẽ chủ trì phối hợp với Phòng Tài chính Kế hoạch trong và ngoài hội đồng bồi thường để áp dụng chính sách bồi thường, lập phương án bồi thường, hỗ trợ và thực hiện đúng quy định; Phòng Quản lý đô thị trợ giúp công tác thẩm định các công trình trong phạm vi GPMB; Phòng Tài nguyên và Môi trường sẽ căn cứ và xác nhận nguồn gốc đất của UBND cấp xã và hồ sơ giao đất để ra quyết định thu hồi đất trên từng thừa; UBND cấp xã có trách nhiệm xác nhận nguồn gốc đất, hạn mức giao đất, phối hợp với chủ đầu tư và các cơ quan thực hiện GPMB, các đoàn thể nhân dân để phổ biến, tuyên 9 truyền, vận động người dân bị thu hồi đất chấp hành chủ trương thu hồi đất của Nhà nước. Năng lực của các cán bộ chuyên môn, cách quản lý, vận hành của bộ máy chính quyền, các cơ quan thực thi công tác giải phóng mặt bằng ảnh hưởng đến tiến độ khi triển khai dự án, lòng tin, sự chính xác đảm bảo tính công bằng đối với mỗi người dân có đất thu hồi. Nội dung quản lý nhà nước về giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện 1.
Lập, phê duyệt kế hoạch giải phóng mặt bằng Chủ thể lập kế hoạch giải phóng mặt bằng là Ban GPMB cấp huyện hoặc tổ chức phát triển quỹ đất, UBND cấp huyện phê duyệt kế hoạch giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện. Quy trình phê duyệt kế hoạch gồm: Tổ chức lấy ý kiến về kế hoạch giải phóng mặt bằng, cụ thể gồm phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư với người dân trong khu vực có đất thu hồi; Tổng hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản; Thẩm định kế hoạch giải phóng mặt bằng; Phê duyệt kế hoạch.