Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về QLNN đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu. Chương 2: Thực trạng của QLNN đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu tại Việt Nam hiện nay. Chương 3: Quan điểm, phƣơng hƣớng và một số giải pháp nhằm hoàn thiện QLNN đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu tại Việt Nam hiện nay. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP ĐẦU MỐI XĂNG DẦU 1.
Sự cần thiết của QLNN đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu 1. Đặc điểm của hoạt động kinh doanh xăng dầu Xăng dầu là tên chung để chỉ các sản phẩm của quá trình lọc dầu mỏ, dùng làm nhiên liệu, bao gồm: xăng động cơ, dầu Diezel, dầu hỏa, dầu mazut, nhiên liệu máy bay; các sản phẩm khác dùng làm nhiên liệu động cơ, không bao gồm các loại khí hóa lỏng. Xăng dầu là một loại hàng hóa đặc biệt do đóng vai trò là yếu tố đầu vào quan trọng của sản xuất, là năng lƣợng phục vụ dân sinh, quốc phòng, an ninh mà chƣa có loại năng lƣợng nào có thể thay thế hoàn toàn đƣợc. Kinh doanh xăng dầu bao gồm các hoạt động kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất xăng dầu; tạm xuất, tái nhập xăng dầu; nhập khẩu nguyên liệu để sản xuất, chế biến xăng dầu; phân phối xăng dầu tại thị trƣờng trong nƣớc; dịch vụ cho thuê cảng, kho, tiếp nhận xăng dầu nhập khẩu và dịch vụ vận tải xăng dầu.
Sản xuất chế biến xăng dầu là quá trình lọc dầu, chuyển hóa dầu thô và các nguyên liệu khác thành các sản phẩm xăng dầu. Thị trƣờng xăng dầu có quá trình hình thành và phát triển nhƣ thị trƣờng các hàng hóa khác, tuân theo quy luật khách quan của cơ chế thị trƣờng, trong đó, các quan hệ cung cầu và giá cả là yếu tố quyết định. Tuy nhiên, nguồn cung xăng dầu phụ thuộc nhiều vào các nƣớc có trữ lƣợng khai thác và xuất khẩu xăng dầu lớn nhƣ các nƣớc Trung Đông, Nga, Venezuela. Do vậy, giá xăng dầu, ngoài chịu ảnh hƣởng của nhiều yếu tố kinh tế, chính trị, xã hội… của các nƣớc xuất khẩu dầu mỏ, còn bị chi phối bởi những nƣớc có sức tiêu thụ xăng, dầu lớn nhƣ: Mỹ, Trung Quốc, EU… 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Do giá xăng dầu thế giới thƣờng xuyên thay đổi, khó lƣờng, cùng với vai trò đặc biệt của xăng dầu đối với nền kinh tế nên mỗi quốc gia đều có chính sách quản lý, quy hoạch, chiến lƣợc về sản xuất, tiêu thụ, dự trữ và kinh doanh xăng dầu nhằm tạo sự ổn định cần thiết về nguồn cung và giá cả xăng dầu để tạo tiền đề phát triển kinh tế bền vững.
Ở nƣớc ta trƣớc đây, xăng dầu chủ yếu đƣợc viện trợ từ Liên Xô thông qua Hiệp định ký giữa hai nhà nƣớc Việt Nam và Liên Xô. Đến năm 1990, Hiệp định này hết hiệu lực, nguồn xăng dầu chủ yếu đƣợc nhập khẩu từ bên ngoài. Nhà nƣớc giao cho một số doanh nghiệp và cấp phép cho một số doanh nghiệp khác có đủ điều kiện nhập khẩu và kinh doanh xăng dầu. Từ năm 2009, nhà máy lọc dầu Dung Quất đi vào hoạt động đã đáp ứng đƣợc khoảng 30% nhu cầu xăng dầu trong nƣớc.
Hiện nay, hoạt động nhập khẩu và kinh doanh xăng dầu của các doanh nghiệp vẫn đang đƣợc đặc biệt chú trọng, hoàn thiện để ngày càng phục vụ có hiệu quả hơn cho nền kinh tế Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế khu vực và quốc tế. Ngoài việc điều chỉnh các chính sách quản lý đối với mặt hàng xăng dầu theo cách riêng của mình, Việt Nam cũng đang chịu sự tác động điều chỉnh chính sách quản lý của nhà nƣớc đối với mặt hàng xăng dầu theo lộ trình thực hiện các cam kết gia nhập WTO. Đặc điểm của các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu ở Việt Nam và ảnh hƣởng của nó đến công tác QLNN Doanh nghiệp đầu mối xăng dầu là đơn vị thực hiện việc sản xuất, chế biến, giao nhận, tồn trữ, bán lẻ xăng dầu, bao gồm: cảng chuyên dụng xuất, nhập xăng dầu; nhà máy sản xuất, chế biến xăng dầu; phƣơng tiện vận tải xăng dầu; cửa hàng, trạm bán lẻ xăng dầu. Nguyên liệu để sản xuất chế biến xăng dầu, bao gồm: dầu thô, condensate, xăng có chỉ số octan cao, repomate, naphta và các chế phẩm, phụ gia khác.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Để hoạt động hiệu quả, các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu cần đầu tƣ cơ sở vật chất tƣơng đối lớn nhƣ: vốn, kho chứa, cảng đầu nguồn, phƣơng tiện vận tải, hệ thống mạng lƣới phân phối. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu cũng phải tự kiểm soát chặt chẽ các vấn đề về chất lƣợng xăng dầu, an toàn và ô nhiễm môi trƣờng. Các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu tại Việt Nam phần lớn thuộc sở hữu nhà nƣớc, có vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Các doanh nghiệp này ngoài việc kinh doanh hiệu quả còn có nhiệm vụ cùng với Nhà nƣớc bình ổn thị trƣờng xăng dầu, đảm bảo dự trữ lƣu thông phục vụ phát triển kinh tế và an ninh năng lƣợng quốc gia.
Do những đặc thù trong hoạt động sản xuất kinh doanh xăng dầu, QLNN đối với đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nhà nƣớc cần có sự can thiệp bằng cách đƣa ra những điều kiện kinh doanh dành cho doanh nghiệp trong lĩnh vực này, hạn chế tình trạng lãng phí nguồn lực quốc gia khi đầu tƣ quá nhiều vào một lĩnh vực cũng nhƣ có biện pháp đảm bảo an toàn trong kinh doanh của doanh nghiệp. Do là mặt hàng đặc biệt, mục tiêu ổn định về giá cả xăng dầu, cân đối về lƣợng xăng dầu tiêu dùng của xã hội và lƣợng xăng dầu dự trữ quốc gia của từng kỳ luôn là nhiệm vụ ƣu tiên của Nhà nƣớc. Để kiểm soát và thực hiện mục tiêu này, Nhà nƣớc cần thực hiện quản lý các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu bằng cách định hƣớng, hoạch định đối với số lƣợng và giá cả xăng dầu trong từng thời kỳ nhƣng vẫn phải đảm bảo điều kiện doanh nghiệp đƣợc quyền tự chủ kinh doanh.
Bên cạnh đó, QLNN đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu cũng là nhiệm vụ để Nhà nƣớc giải quyết hài hòa giữa lợi ích quốc gia, doanh nghiệp và ngƣời tiêu dùng. Số lƣợng các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu là có hạn. Họ hoàn toàn có thể thỏa thuận với nhau để bán xăng dầu theo giá độc quyền. Vì 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vậy, QLNN đối với các doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu là hết sức cần thiết.
Nội dung QLNN đối với các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu 1. Nội dung chủ yếu của QLNN đối với doanh nghiệp trong nền kinh tế a) Về chức năng QLNN Trong nền kinh tế thị trƣờng, QLNN đối với các doanh nghiệp nói chung, trong đó có doanh nghiệp đầu mối xăng dầu, có 4 chức năng chính: Một là: Hoạch định chiến lƣợc phát triển kinh tế, trong đó chuyển đổi, tái cơ cấu kinh tế, xác định các hƣớng ƣu tiên phát triển để làm cơ sở cho các doanh nghiệp xây dựng chiến lƣợc phát triển của mình. Hai là: Tạo môi trƣờng hoạt động thuận lợi cho các doanh nghiệp bao gồm cả môi trƣờng kinh tế, môi trƣờng pháp lý, môi trƣờng chính trị - xã hội, môi trƣờng tâm lý văn hóa cho các doanh nghiệp phát triển. Ba là: Hỗ trợ các doanh nghiệp, bao gồm cả các hỗ trợ vật chất và tinh thần, điều tiết hoạt động của doanh nghiệp thông qua các quy định pháp lý do nhà nƣớc đƣa ra.
Bốn là: Kiểm tra, kiểm soát sự tuân thủ pháp luật trong hoạt động của các doanh nghiệp, đảm bảo cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp. Bốn chức năng này hỗ trợ cho nhau tạo thành một hệ hống nhất cần đƣợc thực hiện đồng bộ, có hiệu quả để thúc đẩy các doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ, đúng hƣớng. Nhà nƣớc thông qua các công cụ để thực hiện quản lý đối với các doanh nghiệp nhƣ hệ thống chính sách quản lý đƣợc thể hiện dƣới hình thức luật, pháp lệnh và các văn bản pháp quy với bộ máy quản lý từ trung ƣơng đến địa phƣơng thực hiện một cách nghiêm túc, đồng thời phải biết sử dụng một cách linh hoạt các lực lƣợng kinh tế đặc thù để can thiệp kịp thời vào thị trƣờng nhằm hạn chế những tác động tiêu cực của chúng. QLNN về kinh tế là nhằm đạt đƣợc những mục tiêu ổn định, tăng 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trƣởng, công bằng và tiến bộ xã hội nhƣ nêu ở trên.
Đồng thời, QLNN còn có nhiệm vụ đảm bảo lợi ích của các bên có liên quan trong quá trình phát triển kinh tế. Đó là lợi ích quốc gia, lợi ích của địa phƣơng, của doanh nghiệp, của ngƣời lao động trong doanh nghiệp, lợi ích của ngƣời tiêu dùng và lợi ích của doanh nghiệp khác. Việc đạt đƣợc sự hài hòa trong các mục tiêu chung và các mục tiêu cụ thể chính là thƣớc đo hiệu quả của QLNN. QLNN đối với doanh nghiệp ở nƣớc ta chịu ảnh hƣởng của đặc điểm văn hóa, kinh tế, chính trị - xã hội.
Nhƣ đã phân tích ở trên, vai trò QLNN đối với doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung là rất quan trọng. Tùy theo từng loại hình kinh tế nhƣ đã nêu trên, vai trò của nhà nƣớc đối với doanh nghiệp cũng rất khác nhau. Trong nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, vai trò của thị trƣờng bị coi nhẹ, các doanh nghiệp hầu nhƣ chỉ đóng vai trò nhƣ các phân xƣởng sản xuất, nhà nƣớc quyết định toàn bộ việc sản xuất cái gì? bao nhiêu? cho ai? giá nhƣ thế nào? Các doanh nghiệp không có quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh. Các doanh nghiệp và nền kinh tế không đủ sức cạnh tranh trong điều kiện toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế trên thực tế thể hiện sự không hiệu quả của mô hình.
Trong nền kinh tế thị trƣờng thuần túy, vai trò QLNN đối với các doanh nghiệp không thực hiện một cách trực tiếp, mà thông qua thị trƣờng. Các doanh nghiệp tổ chức hoạt động theo các tín hiệu của thị trƣờng, theo “bàn tay vô hình”. Theo mô hình này, quyền chủ động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp đƣợc đề cao. Do chạy theo lợi nhuận tối đa, nhiều khi sự công bằng xã hội bị coi nhẹ, làm nảy sinh nhiều hậu quả xã hội phức tạp.