Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách cấp xã. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn xã Đại Mạch, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội. Chương 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn xã Đại Mạch, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Trong những năm gần đây, sự quan tâm của Nhà nước đối với quản lý ngân sách cấp xã đã tăng lên đáng kể, đặc biệt là kể từ khi Luật Ngân sách được ban hành và áp dụng. Đồng thời, nhiều văn bản hướng dẫn và quy định đã được ban hành, điều chỉnh để đáp ứng hiệu quả với bối cảnh thực tế.
Có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về công tác quản lý ngân sách nói chung và quản lý ngân sách ở cấp độ địa phương nói riêng, được thể hiện ở các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài như sau: * Một số kết quả đạt được về nghiên cứu trong hoạt động quản lý NSNN cấp xã Tác giả Cao Thùy Linh (2017) trong nghiên cứu "Quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội". Nghiên cứu này không chỉ làm rõ các khía cạnh của quá trình quản lý ngân sách cấp xã tại địa bàn huyện Đông Anh mà còn đặt ra những thách thức và vấn đề cụ thể để từ đó tìm ra nguyên nhân mà quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội đang mắc phải. Tác giả không chỉ dừng lại ở việc phân tích mức độ hiệu quả của công tác quản lý ngân sách từ cấp trên đến cấp xã, mà còn đề cập đến tầm quan trọng của việc “tối ưu hóa quản lý ngân sách địa phương”. Tuy nhiên, đề tài vẫn chưa thể áp dụng một cách toàn diện trong việc đánh giá quản lý ngân sách cấp xã, giới hạn chủ yếu trong việc đánh giá công tác thu ngân sách từ cấp trên.
Cùng chủ đề nghiên cứu của Tạ Đức Sơn (2014) "Quản lý ngân sách xã tại huyện Tân Sơn - Tỉnh Phú Thọ” cũng thông qua việc tập trung phân tích thực trạng quản lý ngân sách xã tại huyện Tân Sơn, tác giả đã chỉ ra một số thành tựu đáng chú ý trong công tác quản lý như xây dựng hệ thống chính sách, mục tiêu rõ ràng chất lượng, thể hiện đúng trách nhiệm, quyền hạn của cán bộ công chức quản lý ngân sách xã; Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý ngân sách để nâng 5 cao hiệu quả quản lý nhằm mục đích tham mưu cho cấp lãnh đạo, triển khai thực hành tốt hệ thống quản lý thông tin ngân sách kho bạc;. Nhưng bên cạnh đó vẫn còn tồn đọng những hạn chế đặc biệt trong quá trình quản lý thu và chi ngân sách xã tại huyện Tân Sơn. Từ đó, tác giả đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả của công tác quản lý ngân sách cấp xã trên toàn bộ địa bàn huyện Tân Sơn. Tác giả Vũ Minh Thông (2012) về "Quản lý thu chi ngân sách nhà nước của chính quyền cấp xã trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng".
Trong bài luận này, tác giả dựa trên phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chi nghĩa Mác - Lênin, trên cơ sở quan điểm đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước về ngân sách nhà nước và quản lý ngân sách xã đã hệ thống các vấn đề lý luận liên quan đến ngân sách nhà nước của chính quyền cấp xã và quản lý ngân sách xã. Đồng thời, tác giả đã thực hiện phân tích và đánh giá thực tế hoạt động thu chi ngân sách nhà nước tại chính quyền cấp xã tại tỉnh Lâm Đồng. Bài luận chỉ rõ những kết quả đã đạt được và những hạn chế cùng nguyên nhân của hạn chế quản lý thu chi ngân sách nhà nước của chính quyền cấp xã trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng. Thông qua đó tác giả đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm đổi mới công tác quản lý ngân sách xã và nâng cao hiệu quả trong việc quản lý ngân sách nhà nước ở cấp xã.
* Một số nghiên cứu chỉ ra yếu tố ảnh hưởng và hạn chế trong hoạt động quản lý NSNN xã Tác giả Nguyễn Thị Huyền (2020) trong nghiên cứu “Quản lý thu, chi ngân sách tại xã Phú Lâm, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh” chỉ ra rằng trong giai đoạn từ 2017 đến 2019, giá trị thu ngân sách Nhà nước liên tục gia tăng, với mức thu đều đạt trên 100 tỷ đồng. Đồng thời, mức chi ngân sách Nhà nước cũng có xu hướng tăng, phản ánh đúng tình hình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Trong số các khoản chi, đầu tư phát triển chiếm phần lớn, góp phần quan trọng vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân địa phương. Điều này cũng làm tăng cường khả năng thu hút vốn đầu tư, thúc đẩy sự phát triển kinh tế.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, quản lý thu chi ngân sách xã cũng phản ánh một số hạn chế. Một trong những vấn đề là tình trạng bổ sung ngân sách không có kế hoạch, với 6 cán bộ công chức thường xuyên đưa ra đề xuất bổ sung ngân sách, làm tăng gấp nhiều lần so với dự toán ban đầu. Quản lý chi ngân sách lãng phí và thiếu hiệu quả trong đầu tư công, khiến cho một số chỉ tiêu lập dự toán không đồng bộ với thực tế. Công tác thẩm tra, xét duyệt quyết toán vẫn chưa đạt hiệu suất cao, với tình trạng sai sót và chậm nộp báo cáo quyết toán vẫn còn tồn tại.
Đào Thị Phiến (2019) trong nghiên cứu “Quản lý thu chi ngân sách xã tại xã Chi Lăng, huyện Quế Võ, tỉnh Bắc Ninh”. Tác giả cho thấy công tác quản lý thu chi ngân sách xã chịu sự ảnh hưởng của các yếu tố khách quan gồm: hệ thống các văn bản pháp luật của Nhà nước, các yếu tố thuộc về đối tượng quản lý trên địa bàn, thông tin và công nghệ thông tin. Ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan bao gồm: năng lực và trình độ quản lý của người lãnh đạo và cán bộ tài chính xã, sự phối hợp của các tổ chức/cá nhân trong quản lý thu – chi ngân sách xã, sự công khai minh bạch và trách nhiệm giải trình của bộ phận tài chính xã. Nghiên cứu cũng chỉ ra một số hạn chế trong các yếu tố trên tác động đến quản lý thu chi ngân sách cấp xã tại xã Chi Lăng.
Ở địa phương, vẫn xuất hiện tình trạng thất thu ngân sách, bao gồm việc bỏ sót nguồn thu và che giấu thông tin. Quá trình rà soát hộ kinh doanh chưa được thực hiện đồng bộ, không đạt được hiệu quả mong đợi. Các khâu trong quy trình thu ngân sách vẫn còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến công tác thanh, kiểm tra quản lý thuế doanh nghiệp, có thể dẫn đến sự mất cân đối trong thu chi và thiếu minh bạch trong việc xác định và thu thuế. Quy trình kiểm tra thường chỉ là thủ tục hình thức, không đủ nghiêm túc để đảm bảo doanh nghiệp tuân thủ quy định.
Nguyễn Thị Bích (2015) nghiên cứu “Tăng cường kiểm soát chi ngân sách xã qua kho bạc nhà nước Thạch Thất” chỉ ra một số yếu tố ảnh hưởng tới kiểm soát chi ngân sách đã được phân tích. Các nhân tố khách quan bao gồm: Dự toán ngân sách xã; Chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách xã; Các chính sách, chế độ tài chính; Ý thức chấp hành của các đơn vị thụ hưởng ngân sách xã. Các nhân tố chủ quan bao gồm: Chức năng, nhiệm vụ kho bạc nhà nước; Cơ sở vật chất, kỹ thuật; Chất lượng đội ngũ cán bộ kiểm soát chi kho bạc nhà nước. Bên cạnh đó tác giả cũng chỉ một số hạn chế như việc phân định trách nhiệm giữa các cơ quan, đơn vị tham gia vào quá 7 trình kiểm soát chi ngân sách cấp xã; về chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi của ngân sách xã chưa sát với thực tế gây khó khăn cho đơn vị sử dụng ngân sách xã và làm cho việc kiểm soát chi của kho bạc nhà nước thêm khó khăn; thiếu sự kiểm tra, giám sát, đôn đốc thường xuyên của cơ quan quản lý ngân sách là phòng tài chính huyện.
* Một số nghiên cứu chỉ ra giải pháp trong quản lý NSNN cấp xã Tác giả Cù Hoàng Diệu (2011) nghiên cứu “Một số giải pháp nâng cao chất lượng công tác kiểm toán ngân sách cấp xã”, tác giả chỉ ra trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước hiện nay, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn mà trong đó chính quyền cấp xã và ngân sách xã đóng vai trò hết sức quan trọng. Chính vì thế yêu cầu đổi mới công tác quản lý ngân sách cấp xã là hết sức cấp thiết, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả trong quản lý. Tác giả đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác quản lý ngân sách cách cấp xã. Trước tiên, phải xác định rõ mục tiêu, nội dung kiểm toán ngân sách cấp xã trong kiểm toán ngân sách địa phương.
Tiếp theo, đổi mới hoạt động kiểm toán ngân sách địa phương. Đổi mới tổ chức kiểm toán, nhất là tổ chức đoàn kiểm toán, tổ kiểm toán; nâng cao chất lượng công tác khảo sát lập kế hoạch kiểm toán và phân tích, tổng hợp kết quả kiểm toán. Bên cạnh đó, tăng quy mô mẫu chọn ngân sách cấp xã được kiểm khi kiểm toán ngân sách địa phương; nghiên cứu bố trí thời gian, nhân lực kiểm toán viên phù hợp khi kiểm toán ngân sách cấp xã. Đặc biệt cần xây dựng và hoàn thiện quy trình, chuẩn mực và các quy định về chuyên môn nghiệp vụ kiểm toán, đặc biệt là Quy trình kiểm toán ngân sách xã.
Ngoài ra tăng cường kiểm tra việc thực hiện các Kết luận và kiến nghị kiểm toán, chú trọng việc cập nhật và đánh giá thông tin đến thời điểm kiểm toán nhằm nâng cao tính thời sự và hiệu quả của kết luận kiến nghị kiểm toán. Đổi mới công tác bồi dưỡng và đào tạo cán bộ kiểm toán viên; chú trọng công tác đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho công tác kiểm toán.