Luận văn: Quản lý hoạt động khuyến nông tại huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh

Luận văn thạc sĩ quản lý hoạt động khuyến nông tại Lộc Hà, Hà Tĩnh. Nghiên cứu thực trạng, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý khuyến nông địa phương.

• Tác giả: Phan Văn Thanh
• Người hướng dẫn: Ts. Đinh Văn Thông
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý hoạt động khuyến nông trên địa bàn huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý khuyến nông tại Lộc Hà và vai trò then chốt

Hoạt động quản lý khuyến nông tại Lộc Hà, Hà Tĩnh đóng vai trò xương sống trong việc thúc đẩy phát triển sản xuất nông nghiệp tại địa phương. Kể từ khi thành lập huyện vào năm 2007, hệ thống khuyến nông đã không ngừng được củng cố, trở thành cầu nối quan trọng giữa chính sách nhà nước, tiến bộ khoa học kỹ thuật và người nông dân Lộc Hà. Theo định nghĩa từ Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Thế giới (FAO), khuyến nông là quá trình đào tạo và rèn luyện tay nghề cho nông dân, giúp họ tiếp cận kiến thức kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý và thông tin thị trường. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao khả năng tự chủ, cải thiện đời sống và góp phần xây dựng nông thôn mới. Tại Lộc Hà, công tác này không chỉ dừng lại ở việc chuyển giao kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi mà còn bao gồm các hoạt động tư vấn, xây dựng mô hình trình diễn và thông tin tuyên truyền. Vai trò của quản lý hoạt động khuyến nông được thể hiện rõ nét qua việc góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, từ sản xuất manh mún, tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa tập trung, có giá trị cao. Các chương trình khuyến nông đã giúp hình thành các vùng chuyên canh như lạc ở Thạch Châu, tôm ở Hộ Độ, hay bò vỗ béo ở Bình Lộc, tạo ra sản phẩm chủ lực và tăng thu nhập bền vững cho người dân. Hệ thống này còn là kênh phản hồi hai chiều, đưa nguyện vọng của nông dân đến các cơ quan quản lý, từ đó xây dựng những chính sách phù hợp hơn với thực tiễn.

1.1. Khái niệm và mục tiêu chính của hoạt động khuyến nông

Khuyến nông, theo nghĩa rộng, là tổng hợp các hoạt động hỗ trợ phát triển nông thôn, từ chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật (TBKT) đến giúp nông dân liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Mục tiêu cốt lõi của hoạt động khuyến nông là nâng cao kiến thức và kỹ năng cho người nông dân, giúp họ đưa ra quyết định sản xuất kinh doanh đúng đắn. Các hoạt động chính bao gồm: bồi dưỡng, tập huấn kỹ thuật; thông tin tuyên truyền về chính sách và thị trường; xây dựng và nhân rộng các mô hình trình diễn hiệu quả; tư vấn và cung cấp dịch vụ nông nghiệp. Tại Lộc Hà, mục tiêu này được cụ thể hóa bằng việc tập trung vào các cây trồng, vật nuôi chủ lực, có tiềm năng phát triển thành hàng hóa, phù hợp với điều kiện tự nhiên của một huyện ven biển. Quá trình này đòi hỏi sự tham gia của một hệ thống tổ chức chặt chẽ, từ cấp huyện đến cơ sở, đảm bảo thông tin và kỹ thuật được truyền tải một cách nhất quán và hiệu quả.

1.2. Vai trò hệ thống khuyến nông trong kinh tế nông nghiệp Lộc Hà

Hệ thống khuyến nông Lộc Hà đóng vai trò là chất xúc tác quan trọng, thúc đẩy nền nông nghiệp địa phương phát triển theo hướng hiện đại và bền vững. Thứ nhất, hệ thống này là cầu nối giữa bốn nhà: Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân. Thông qua khuyến nông, các chính sách hỗ trợ của nhà nước và kết quả nghiên cứu khoa học được ứng dụng vào thực tiễn sản xuất. Thứ hai, hoạt động khuyến nông góp phần trực tiếp vào việc xóa đói giảm nghèo. Bằng cách cung cấp kiến thức, kỹ năng và hỗ trợ ban đầu về vật tư, giống, các chương trình khuyến nông đã giúp nhiều hộ nghèo vươn lên, cải thiện thu nhập. Thứ ba, công tác này thúc đẩy liên kết, hợp tác giữa các nông hộ. Việc thành lập các câu lạc bộ khuyến nông, nhóm cùng sở thích đã tạo ra một môi trường để nông dân trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ nhau về vốn, lao động, từ đó khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún.

II. Thách thức tồn tại trong quản lý khuyến nông tại Lộc Hà

Bên cạnh những thành tựu đáng ghi nhận, công tác quản lý khuyến nông tại Lộc Hà, Hà Tĩnh vẫn đối mặt với nhiều thách thức và tồn tại cần được khắc phục. Một trong những rào cản lớn nhất đến từ quy mô sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, manh mún. Theo thống kê, dù đã qua dồn điền đổi thửa, diện tích bình quân mỗi hộ vẫn còn 3,1 thửa, gây khó khăn cho việc áp dụng cơ giới hóa và công nghệ cao. Tập quán canh tác theo kinh nghiệm, ngại thay đổi của một bộ phận nông dân cũng là một trở ngại cho việc chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật. Thêm vào đó, nhận thức về vai trò và phương thức hoạt động khuyến nông chưa có sự thống nhất giữa các cơ quan quản lý và đơn vị sự nghiệp, đôi khi dẫn đến sự chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ. Năng lực của chính hệ thống tổ chức khuyến nông cũng là một vấn đề, đặc biệt ở cấp cơ sở, nơi mạng lưới khuyến nông viên còn mỏng và yếu. Các hoạt động khuyến nông đôi khi còn mang tính bao cấp, áp đặt từ trên xuống, chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân. Ví dụ, một số mô hình trình diễn dù thành công về mặt kỹ thuật nhưng lại không được nhân rộng do không phù hợp với điều kiện vốn, lao động hoặc đầu ra thị trường của địa phương. Những hạn chế này làm giảm hiệu quả đầu tư và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nông nghiệp Lộc Hà.

2.1. Hạn chế về nguồn nhân lực và cơ cấu tổ chức khuyến nông

Chất lượng nguồn nhân lực khuyến nông là yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động. Tính đến năm 2012, toàn huyện Lộc Hà có 45 cán bộ khuyến nông (cả cấp huyện và xã), trong đó 64% có trình độ đại học. Tuy nhiên, theo luận văn của tác giả Phan Văn Thanh, không có cán bộ nào được đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ khuyến nông và phát triển nông thôn. Chuyên môn chủ yếu tập trung vào trồng trọt (40%) và chăn nuôi (36%), trong khi các lĩnh vực quan trọng khác như kinh tế nông nghiệp, marketing lại rất thiếu. Về cơ cấu tổ chức, mặc dù đã được kiện toàn thành Trung tâm Ứng dụng KHKT và Bảo vệ cây trồng, vật nuôi, sự phối hợp giữa các bộ phận đôi khi chưa thực sự nhịp nhàng. Mạng lưới khuyến nông viên cơ sở vừa thiếu về số lượng, vừa yếu về năng lực, chưa đáp ứng đủ mỗi xã một người, gây khó khăn trong việc bám sát địa bàn và hỗ trợ nông dân kịp thời.

2.2. Bất cập trong cơ chế hoạt động và nguồn kinh phí đầu tư

Cơ chế hoạt động của hệ thống khuyến nông Lộc Hà còn phụ thuộc nhiều vào kế hoạch và nguồn kinh phí từ cấp tỉnh. Luận văn chỉ ra rằng, việc xây dựng kế hoạch mô hình của huyện bị ảnh hưởng bởi danh mục của Trung tâm Khuyến nông tỉnh, dẫn đến tính chủ động không cao và đôi khi không đáp ứng đúng nhu cầu cấp thiết của địa phương. Nguồn kinh phí hoạt động chủ yếu đến từ ngân sách nhà nước (tỉnh 33,3%, huyện 31,8%, xã 30%), trong khi nguồn xã hội hóa từ doanh nghiệp còn rất hạn chế (chỉ chiếm 4,9%). Tổng kinh phí giai đoạn 2008-2012 dao động từ 830-875 triệu đồng/năm. Mức đầu tư này còn khiêm tốn, chưa đủ để triển khai các hoạt động quy mô lớn và đa dạng, đặc biệt là các mô hình ứng dụng công nghệ cao.

III. Giải pháp tối ưu hệ thống tổ chức khuyến nông tại Lộc Hà

Để nâng cao hiệu quả quản lý khuyến nông tại Lộc Hà, Hà Tĩnh, việc tối ưu hóa hệ thống tổ chức khuyến nông là nhiệm vụ cấp bách. Giải pháp này cần được tiếp cận một cách đồng bộ từ cấp huyện đến cơ sở. Trước hết, cần tiếp tục kiện toàn cơ cấu của Trung tâm Ứng dụng KHKT và Bảo vệ cây trồng, vật nuôi huyện Lộc Hà, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng bộ phận để tránh chồng chéo, đồng thời tăng cường cơ chế phối hợp trong việc triển khai các chương trình. Trọng tâm của việc tối ưu hóa nằm ở mạng lưới khuyến nông cơ sở. Cần có chính sách tuyển dụng, đãi ngộ hợp lý để thu hút và giữ chân những người có năng lực, đảm bảo mỗi xã có ít nhất một khuyến nông viên hoạt động hiệu quả. Những cán bộ này không chỉ cần vững về chuyên môn kỹ thuật mà còn phải được trang bị kỹ năng mềm như giao tiếp, lắng nghe, tổ chức nhóm và phân tích nhu cầu của nông dân. Việc xây dựng một đội ngũ cán bộ khuyến nông chuyên nghiệp, tâm huyết và gắn bó với địa bàn sẽ tạo ra nền tảng vững chắc cho mọi hoạt động khuyến nông. Hơn nữa, cần tăng cường phân cấp, trao quyền tự chủ hơn cho khuyến nông cấp huyện trong việc xây dựng kế hoạch và lựa chọn mô hình, dựa trên cơ sở phân tích thực trạng và tiềm năng của địa phương thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào định hướng từ cấp trên.

3.1. Kiện toàn bộ máy từ cấp huyện đến khuyến nông viên cơ sở

Việc kiện toàn bộ máy đòi hỏi một lộ trình rõ ràng. Ở cấp huyện, cần rà soát lại chức năng của các tổ chuyên môn trong Trung tâm, đảm bảo sự liên kết chặt chẽ giữa tổ khuyến nông, tổ bảo vệ thực vật và trạm thú y. Tại cấp xã, cần xây dựng quy chế hoạt động rõ ràng cho Ban Khuyến nông xã và các khuyến nông viên. Cần có chính sách đãi ngộ thỏa đáng, bao gồm lương, phụ cấp và cơ hội đào tạo, để khuyến nông viên cơ sở yên tâm công tác và xem đây là một sự nghiệp lâu dài. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế đánh giá hiệu quả công việc của cán bộ khuyến nông dựa trên những tiêu chí cụ thể, như mức độ áp dụng TBKT của nông dân trong địa bàn phụ trách, sự thành công của các mô hình được triển khai, và sự hài lòng của người dân.

3.2. Nâng cao năng lực và chuyên môn cho đội ngũ cán bộ khuyến nông

Đào tạo và bồi dưỡng là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực khuyến nông. Các chương trình đào tạo không nên chỉ giới hạn ở kỹ thuật nông nghiệp truyền thống. Cần bổ sung các kiến thức về quản trị kinh doanh, marketing nông sản, kỹ năng làm việc với cộng đồng, và phương pháp khuyến nông có sự tham gia (PRA). Tổ chức các chuyến tham quan, học tập kinh nghiệm tại các địa phương có mô hình khuyến nông thành công cũng là một cách hiệu quả để mở rộng tầm nhìn và cập nhật phương pháp làm việc mới cho đội ngũ cán bộ. Việc đầu tư vào con người chính là đầu tư bền vững nhất để hệ thống quản lý hoạt động khuyến nông thực sự trở thành động lực cho phát triển sản xuất nông nghiệp.

IV. Phương pháp đổi mới hoạt động khuyến nông tại Lộc Hà Hà Tĩnh

Để công tác quản lý khuyến nông tại Lộc Hà, Hà Tĩnh đi vào thực chất và mang lại hiệu quả cao, việc đổi mới nội dung và phương pháp hoạt động là yêu cầu tất yếu. Thay vì cách tiếp cận từ trên xuống, cần chuyển sang phương pháp khuyến nông có sự tham gia, lấy nhu cầu của nông dân làm trung tâm. Trước khi triển khai bất kỳ chương trình nào, cần tổ chức các cuộc khảo sát, hội thảo để lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của người dân, từ đó xây dựng các hoạt động phù hợp. Nội dung khuyến nông cần được mở rộng ra ngoài phạm vi kỹ thuật sản xuất. Cần chú trọng hơn đến các vấn đề như quản lý kinh tế hộ, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, tiếp cận thị trường, xây dựng thương hiệu nông sản và ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao. Các hoạt động khuyến nông cần được thiết kế linh hoạt, đa dạng để phù hợp với nhiều nhóm đối tượng khác nhau, từ hộ nghèo, hộ cận nghèo đến các chủ trang trại, doanh nghiệp nông nghiệp. Việc kết hợp hài hòa giữa phương pháp tiếp cận theo nhu cầu và các chương trình, dự án trọng điểm của nhà nước sẽ giúp phát triển sản xuất nông nghiệp tại Lộc Hà một cách toàn diện và bền vững. Đổi mới không chỉ là thay đổi cách làm mà còn là thay đổi tư duy, xem nông dân là đối tác, là chủ thể của quá trình phát triển.

4.1. Đa dạng hóa hình thức tập huấn và chuyển giao TBKT

Hình thức tập huấn truyền thống tại hội trường cần được kết hợp linh hoạt với các phương pháp thực hành tại đồng ruộng, hay còn gọi là “cầm tay chỉ việc”. Tổ chức các lớp học hiện trường (FFS - Farmer Field School) là một phương pháp hiệu quả, nơi nông dân trực tiếp tham gia vào quá trình thử nghiệm, quan sát và rút ra kinh nghiệm. Việc chuyển giao TBKT cũng cần đa dạng hóa qua nhiều kênh: xây dựng các video hướng dẫn ngắn gọn, phát trên hệ thống loa truyền thanh xã, tạo các nhóm Zalo, Facebook để cán bộ khuyến nông và nông dân có thể trao đổi, giải đáp thắc mắc nhanh chóng. Tận dụng công nghệ thông tin sẽ giúp kiến thức lan tỏa rộng hơn và kịp thời hơn.

4.2. Xây dựng mô hình trình diễn gắn liền với nhu cầu thị trường

Một mô hình trình diễn thành công không chỉ ở năng suất cao mà còn phải đảm bảo đầu ra cho sản phẩm. Do đó, quá trình xây dựng mô hình cần bắt đầu từ việc nghiên cứu, phân tích thị trường. Cần ưu tiên các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn (VietGAP, GlobalGAP), các mô hình liên kết với doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm. Khi triển khai, không chỉ hỗ trợ về kỹ thuật, giống, vật tư, mà còn cần tư vấn cho nông dân về hạch toán kinh tế, phương án tiêu thụ. Việc tổ chức các hội thảo đầu bờ, đầu chuồng cần mời thêm các doanh nghiệp, thương lái tham gia để kết nối trực tiếp cung và cầu, đảm bảo tính bền vững và khả năng nhân rộng của mô hình sau khi kết thúc hỗ trợ.

V. Đánh giá hiệu quả quản lý khuyến nông tại Lộc Hà 2008 2012

Giai đoạn 2008-2012 là chặng đường đầu tiên định hình và phát triển công tác quản lý khuyến nông tại Lộc Hà, Hà Tĩnh. Việc đánh giá hiệu quả trong giai đoạn này cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu. Về mặt tích cực, hệ thống tổ chức khuyến nông đã được thành lập và từng bước kiện toàn, trở thành địa chỉ tin cậy của nông dân Lộc Hà. Hàng loạt các hoạt động đã được triển khai và mang lại kết quả cụ thể. Theo số liệu trong luận văn, công tác tập huấn đã thu hút hàng nghìn lượt nông dân tham gia mỗi năm, góp phần nâng cao nhận thức và kỹ năng sản xuất. Tỷ lệ hộ nông dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật sau tập huấn có sự tăng trưởng đáng kể. Các mô hình trình diễn trên nhiều lĩnh vực như trồng lúa, nuôi tôm, chăn nuôi bò đã khẳng định được hiệu quả kinh tế, giúp nông dân mạnh dạn đầu tư, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi. Hoạt động thông tin tuyên truyền được đẩy mạnh đã giúp các chủ trương, chính sách nhanh chóng đi vào cuộc sống. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động chưa đồng đều. Công tác đánh giá chủ yếu dừng lại ở năng suất mô hình, chưa phân tích sâu về tác động kinh tế - xã hội lâu dài và khả năng nhân rộng. Vẫn còn tình trạng các chương trình chưa thực sự bám sát định hướng phát triển của địa phương, dẫn đến lãng phí nguồn lực.

5.1. Phân tích kết quả tích cực từ các mô hình trình diễn

Trong giai đoạn 2008-2012, khuyến nông Lộc Hà đã triển khai thành công nhiều mô hình trình diễn trên các lĩnh vực. Theo Bảng 2.6 của luận văn, các mô hình trồng trọt như lúa lai, lạc, ngô lai đã cho năng suất cao hơn đáng kể so với sản xuất đại trà. Các mô hình chăn nuôi như bò lai Sind, lợn ngoại, gà thả vườn cũng mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội. Đặc biệt, các mô hình nuôi trồng thủy sản như tôm thẻ chân trắng, ngao đã mở ra một hướng đi mới, phát huy lợi thế vùng ven biển của huyện. Những mô hình này không chỉ là nơi trình diễn kỹ thuật mà còn là điểm tham quan, học tập kinh nghiệm thực tế cho hàng trăm nông dân khác, tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực trong cộng đồng.

5.2. Tác động của hoạt động tập huấn đến sản xuất của nông dân

Hoạt động tập huấn, bồi dưỡng kiến thức là một trong những nhiệm vụ trọng tâm và đạt được nhiều kết quả. Bảng 2.4 cho thấy, từ 2008 đến 2012, Trung tâm Khuyến nông Lộc Hà đã tổ chức hàng trăm lớp tập huấn cho hàng chục nghìn lượt nông dân. Nội dung tập huấn đa dạng, từ kỹ thuật trồng trọt, phòng trừ sâu bệnh đến kỹ thuật chăn nuôi, thú y. Quan trọng hơn, tác động của tập huấn được thể hiện qua tỷ lệ áp dụng TBKT vào sản xuất. Theo Bảng 2.5, tỷ lệ hộ áp dụng các kỹ thuật mới sau khi tham gia tập huấn là khá cao, cho thấy các lớp học đã đáp ứng được nhu cầu và mang lại kiến thức thiết thực cho người dân, góp phần thay đổi tập quán canh tác truyền thống.

VI. Hướng đi tương lai cho quản lý khuyến nông tại Lộc Hà Hà Tĩnh

Để quản lý khuyến nông tại Lộc Hà, Hà Tĩnh phát triển lên một tầm cao mới, đáp ứng yêu cầu của nền nông nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế, cần có những định hướng chiến lược rõ ràng cho tương lai. Hướng đi trọng tâm là chuyển đổi mạnh mẽ từ khuyến nông kỹ thuật đơn thuần sang khuyến nông dịch vụ đa ngành, lấy thị trường làm mục tiêu và nông dân làm trung tâm. Cần đẩy mạnh xã hội hóa công tác khuyến nông, khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức xã hội. Nhà nước đóng vai trò định hướng, hỗ trợ xây dựng chính sách và đầu tư vào các lĩnh vực công ích mà tư nhân không tham gia. Hệ thống tổ chức khuyến nông cần được cơ cấu lại theo hướng tinh gọn, hiệu quả, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và hoạt động. Các cán bộ khuyến nông trong tương lai phải là những nhà tư vấn toàn diện, không chỉ giỏi kỹ thuật mà còn am hiểu thị trường, có khả năng kết nối và xây dựng chuỗi giá trị. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một nền nông nghiệp Lộc Hà phát triển bền vững, có sức cạnh tranh cao, nâng cao thu nhập và chất lượng sống cho người nông dân, góp phần thực hiện thành công chương trình xây dựng nông thôn mới.

6.1. Tăng cường xã hội hóa và huy động nguồn lực tài chính đa dạng

Để giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước và nâng cao tính chủ động, cần xây dựng cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào hoạt động khuyến nông thông qua các hợp đồng liên kết sản xuất, cung cấp dịch vụ kỹ thuật, vật tư đầu vào và bao tiêu sản phẩm. Việc huy động nguồn kinh phí từ các dự án phát triển quốc tế, các tổ chức phi chính phủ cũng là một kênh quan trọng cần được khai thác. Đối với một số dịch vụ tư vấn chuyên sâu, có thể xem xét việc thu một phần phí để tái đầu tư, nâng cao chất lượng dịch vụ. Phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm” cần được áp dụng triệt để, trong đó Nhà nước hỗ trợ một phần, phần còn lại do người dân, doanh nghiệp đối ứng.

6.2. Định hướng nông nghiệp bền vững gắn với thị trường tiêu thụ

Mọi hoạt động khuyến nông trong tương lai phải xuất phát từ tín hiệu thị trường. Cần tăng cường công tác dự báo, cung cấp thông tin thị trường thường xuyên, chính xác cho người nông dân. Ưu tiên hỗ trợ các mô hình sản xuất nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ, đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Quản lý hoạt động khuyến nông cần hướng tới việc xây dựng và phát triển thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp chủ lực của Lộc Hà. Việc liên kết “4 nhà” phải được đẩy mạnh một cách thực chất để hình thành các chuỗi giá trị bền vững, từ đó đảm bảo lợi ích hài hòa cho tất cả các bên tham gia, đặc biệt là người nông dân Lộc Hà.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông nghiệp và nông thôn Việt Nam giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế khi tập trung khoảng 70% dân số cả nước, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia và cung ứng nguyên liệu cho công nghiệp chế biến. Tại huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh – vùng đất ven biển được thành lập năm 2007 theo Nghị định số 20/NĐ-CP với diện tích tự nhiên 118,53 km² và quy mô dân số đạt 81.476 người (thống kê năm 2012) – sản xuất nông nghiệp đóng vai trò sinh kế chủ đạo của 73% lực lượng lao động địa phương. Mặc dù chiếm tỷ trọng lao động áp đảo, giá trị sản xuất toàn ngành nông - lâm - ngư - diêm nghiệp năm 2012 chỉ đạt 532.469 triệu đồng, chiếm 37% trong tổng cơ cấu kinh tế của huyện.

Thực tiễn sản xuất tại Lộc Hà đối mặt với nhiều rào cản nội tại nghiêm trọng: quy mô đất canh tác phân tán manh mún với bình quân 3,1 thửa ruộng/hộ và diện tích chỉ khoảng 700 m²/thửa; trình độ canh tác của người dân còn phụ thuộc vào tập quán truyền thống; hoạt động chuyển giao tiến bộ kỹ thuật chưa gắn liền với nhu cầu thực tế và thị trường tiêu thụ. Trong bối cảnh đó, công tác quản lý hoạt động khuyến nông được xác định là công cụ đòn bẩy then chốt để giải quyết những thách thức trên.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế của tác giả Phan Văn Thanh tập trung nghiên cứu, đánh giá thực trạng hệ thống tổ chức và kết quả quản lý hoạt động khuyến nông trên địa bàn huyện Lộc Hà giai đoạn 2008 – 2012. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định các điểm nghẽn về cơ chế vận hành, năng lực nhân sự và nguồn lực đầu tư, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý khuyến nông đến năm 2020. Kết quả nghiên cứu tạo nền tảng khoa học thúc đẩy tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp bình quân 4,5%/năm, tối ưu hóa năng lực phục vụ của 1 cán bộ khuyến nông trên 1.200 người dân, góp phần đẩy nhanh tiến trình tái cơ cấu kinh tế và xây dựng nông thôn mới bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản lý kinh tế công và lý thuyết chuyển giao công nghệ trong nông nghiệp để làm sáng tỏ bản chất của hoạt động khuyến nông. Khung phân tích của đề tài đặt trọng tâm vào mô hình liên kết bốn nhà (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông), trong đó hệ thống khuyến nông đóng vai trò trung gian điều phối, tiếp nhận tiến bộ kỹ thuật từ cơ quan nghiên cứu và chính sách từ Nhà nước để chuyển giao trực tiếp đến người sản xuất, đồng thời phản hồi các khó khăn thực tế từ cơ sở lên cấp quản lý.

Khung lý thuyết của luận văn tiếp thu các quan niệm tiến bộ của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cùng các học giả quốc tế, chuẩn hóa các khái niệm nền tảng:

• Hoạt động khuyến nông: Tiến trình giáo dục không chính thức nhằm đào tạo, rèn luyện tay nghề, cung cấp thông tin kỹ thuật, chính sách và thị trường giúp nông dân nâng cao năng lực tự giải quyết vấn đề sản xuất.
• Quản lý hoạt động khuyến nông: Sự tác động có định hướng, có tổ chức của các cơ quan quản lý Nhà nước thông qua các chức năng hoạch định, tổ chức bộ máy, điều hành và kiểm soát các nguồn lực (nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất) để thực hiện mục tiêu chuyển giao công nghệ nông nghiệp.
• Mô hình trình diễn và nhân rộng: Phương thức chuyển giao kỹ thuật trực quan trên đồng ruộng hoặc gia trại nhằm tạo niềm tin và thúc đẩy nông dân tự nguyện ứng dụng.
• Dịch vụ tư vấn và hỗ trợ thị trường: Hoạt động cung cấp thông tin giá cả, định hướng quy hoạch và kết nối chuỗi tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.

Đồng thời, luận văn kế thừa có chọn lọc kinh nghiệm quản lý khuyến nông từ Thái Lan (vận hành quỹ tín dụng nông thôn tự nguyện hỗ trợ nông dân làm mô hình) và Indonesia (mô hình khuyến nông liên xã kết hợp quy chuẩn VietGAP).

Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các mục tiêu đặt ra, luận văn kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp trong mốc thời gian 5 năm từ năm 2008 đến năm 2012:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các văn bản quy phạm pháp luật, niên giám thống kê huyện Lộc Hà, các báo cáo tổng kết giai đoạn 2008 – 2012 của Ủy ban nhân dân huyện, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, và Trung tâm Ứng dụng Khoa học kỹ thuật và Bảo vệ cây trồng, vật nuôi huyện Lộc Hà.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Được thu thập thông qua điều tra thực địa với cỡ mẫu khảo sát là 75 hộ nông dân, phân bổ đồng đều tại 3 xã đại diện (25 hộ/xã) gồm xã Thạch Châu (đại diện vùng chuyên canh cây màu và lạc), xã Ích Hậu (đại diện vùng đồng bằng trồng lúa nước), và xã Hộ Độ (đại diện vùng ven sông, biển nuôi trồng thủy sản mặn lợ).

Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện toàn diện cho các tiểu vùng sinh thái nông nghiệp và các nhóm hộ sản xuất (hộ thuần nông, hộ kinh tế trang trại, hộ dịch vụ nông nghiệp). Công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý và bảng hỏi cấu trúc được sử dụng để nhận diện nhu cầu thực tế của cộng đồng.

Tác giả lựa chọn phương pháp phân tích cây vấn đề (Problem Tree Analysis) kết hợp phương pháp thống kê mô tả và phương pháp đánh giá hiệu quả dự án phát triển nông thôn. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp bóc tách chính xác mối quan hệ nhân quả giữa những bất cập trong quản lý với hiệu quả sản xuất thực tế, đồng thời lượng hóa chi tiết mức độ đáp ứng về kinh phí và nhân lực so với kế hoạch đề ra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực: Thực hiện đề án kiện toàn các đơn vị sự nghiệp, từ tháng 6 năm 2012, huyện Lộc Hà đã hợp nhất các đơn vị chuyên ngành thành Trung tâm Ứng dụng Khoa học kỹ thuật và Bảo vệ cây trồng, vật nuôi với 13 biên chế. Tổng đội ngũ cán bộ khuyến nông toàn huyện đạt 45 người, trong đó 64% có trình độ đại học (29 người) và 36% có trình độ trung cấp (16 người). Tuy nhiên, cơ cấu chuyên môn mất cân đối nghiêm trọng: lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật chiếm 40% (18 người), chăn nuôi thú y chiếm 36% (16 người), nuôi trồng thủy sản chiếm 22% (10 người), trong khi chuyên ngành kinh tế thị trường chỉ chiếm 2% (1 người). Toàn bộ 45 cán bộ đều chưa từng được đào tạo chính quy về phương pháp sư phạm khuyến nông chuyên nghiệp, trong khi mỗi cán bộ phải phụ trách khối lượng dân cư lên tới 1.200 người.

Thứ hai, về nguồn lực tài chính đầu tư: Tổng kinh phí dành cho hoạt động khuyến nông huyện Lộc Hà giai đoạn 2008 – 2012 dao động từ 830 đến 875 triệu đồng/năm. Trong cơ cấu nguồn vốn năm 2012, ngân sách tỉnh chiếm tỷ trọng cao nhất với 33,3%, ngân sách huyện đóng góp 31,8%, ngân sách xã chiếm 30%, và nguồn huy động xã hội hóa từ các doanh nghiệp chỉ đạt 4,9%. Đáng chú ý, phần lớn ngân sách huyện và xã phải chi trả cho bộ máy hành chính, khiến định mức kinh phí khuyến nông nghiệp vụ hỗ trợ trực tiếp cho mỗi hộ dân trên địa bàn chỉ đạt khoảng 40.000 đến 45.000 đồng/hộ/năm.

Thứ ba, về kết quả chuyển giao kỹ thuật và chuyển dịch sản xuất: Hoạt động khuyến nông đã góp phần đưa sản lượng lương thực toàn huyện năm 2012 đạt 23.933 tấn, tăng 33,7% so với năm 2007. Huyện bước đầu hình thành các vùng sản xuất hàng hóa chuyên canh như vùng thâm canh lạc tại Thạch Châu, vùng chăn nuôi bò vỗ béo tại Bình Lộc, Phù Lưu, vùng nuôi tôm công nghiệp trên 100 ha tại Hộ Độ và Thạch Mỹ, cùng hơn 200 hộ nuôi nghêu thương phẩm xuất khẩu tại Mai Phụ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên phản ánh cơ chế quản lý hoạt động khuyến nông tại Lộc Hà vẫn mang nặng tính chất hành chính thụ động, áp đặt chỉ tiêu từ trên xuống (top-down). Việc phụ thuộc 33,3% nguồn kinh phí nghiệp vụ vào danh mục mô hình do tỉnh phê duyệt đã triệt tiêu tính chủ động của cấp huyện, khiến nhiều mô hình trình diễn không sát với nhu cầu thực tiễn của nông dân địa phương. Sự thiếu vắng cán bộ chuyên ngành kinh tế (chỉ 2%) là nguyên nhân trực tiếp khiến hoạt động khuyến nông chỉ dừng lại ở hướng dẫn kỹ thuật canh tác, chưa thể hỗ trợ nông dân hạch toán chi phí, phân tích tín hiệu thị trường hay liên kết bao tiêu nông sản.

Trong phân tích dữ liệu học thuật, sự đối lập này được minh chứng rõ nét qua việc so sánh biểu đồ cơ cấu lao động (73% nông nghiệp) với biểu đồ cơ cấu giá trị kinh tế (37% nông nghiệp), phản ánh năng suất lao động nông nghiệp còn rất thấp. Đồng thời, bảng tổng hợp ngân sách chỉ ra sự chênh lệch lớn giữa chi phí vận hành hành chính và chi phí thực hiện mô hình chuyển giao. So sánh với bài học từ tỉnh Quảng Bình và huyện Kỳ Anh (Hà Tĩnh), Lộc Hà chưa xây dựng được cơ chế giám sát sau tập huấn, thiếu vắng các câu lạc bộ khuyến nông tự chủ và chưa giải quyết được bài toán liên kết chuỗi giá trị nông sản.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc bộ máy và chuẩn hóa năng lực đội ngũ cán bộ: Ủy ban nhân dân huyện Lộc Hà và Phòng Nội vụ cần rà soát, điều chỉnh cơ cấu nhân lực tại Trung tâm Ứng dụng Khoa học kỹ thuật và Bảo vệ cây trồng, vật nuôi. Đặt mục tiêu đến năm 2018 nâng tỷ lệ cán bộ có chuyên môn về kinh tế nông nghiệp và quản trị kinh doanh lên mức tối thiểu 15% tổng nhân sự. Hàng năm, Trung tâm chủ trì tổ chức bồi dưỡng kỹ năng khuyến nông có sự tham gia (PRA) và phương pháp sư phạm cho 100% cán bộ khuyến nông cấp huyện và xã.

Thứ hai, đa dạng hóa và cơ cấu lại nguồn tài chính khuyến nông: Chuyển đổi phương thức cấp phát ngân sách từ cào bằng sang cơ chế đấu thầu đặt hàng nhiệm vụ khuyến nông dựa trên hiệu quả đầu ra. Ủy ban nhân dân các xã và huyện cần phối hợp nâng mức đầu tư khuyến nông nghiệp vụ lên trên 100.000 đồng/hộ/năm vào năm 2020. Tích cực thực hiện xã hội hóa bằng cách liên kết với các doanh nghiệp cung ứng giống, vật tư, thức ăn chăn nuôi để nâng tỷ trọng vốn ngoài ngân sách từ 4,9% lên 15 - 20%.

Thứ ba, đổi mới nội dung chuyển giao gắn liền với vùng chuyên canh: Trung tâm Ứng dụng Khoa học kỹ thuật và Bảo vệ cây trồng, vật nuôi huyện cần chuyển dịch trọng tâm từ khuyến nông sản lượng sang khuyến nông chất lượng và giá trị gia tăng. Tập trung triển khai các mô hình ứng dụng quy chuẩn VietGAP, công nghệ sinh học cho hơn 100 ha nuôi tôm mặn lợ và hơn 200 hộ nuôi nghêu xuất khẩu, kết hợp hỗ trợ kỹ thuật sơ chế và bảo quản sau thu hoạch.

Thứ tư, phát triển hệ thống thông tin thị trường và chuỗi liên kết tiêu thụ: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện chủ trì xây dựng bản tin thị trường nông sản định kỳ 2 tuần/lần trên hệ thống truyền thanh và cổng thông tin điện tử huyện. Chủ động kết nối 13 ban khuyến nông xã với các doanh nghiệp chế biến và hợp tác xã nhằm ký kết hợp đồng tiêu thụ nông sản ổn định cho người dân ngay từ đầu vụ sản xuất.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà quản lý kinh tế và cán bộ hoạch định chính sách cấp địa phương: Cung cấp cơ sở thực tiễn và dữ liệu thực chứng để xây dựng các đề án kiện toàn tổ chức bộ máy sự nghiệp nông nghiệp, phân cấp ngân sách và ban hành các chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp hàng hóa cấp huyện.

Cán bộ khuyến nông và chuyên viên kỹ thuật nông nghiệp: Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị về phương pháp khảo sát nhu cầu nông dân, kỹ năng triển khai mô hình trình diễn có sự tham gia và kinh nghiệm kết hợp khuyến nông kỹ thuật với quản trị kinh tế hộ.

Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Quản lý kinh tế: Khai thác khung lý luận về hệ thống khuyến nông, mô hình phân tích cây vấn đề và phương pháp chọn mẫu phân tầng 75 hộ ứng dụng trong nghiên cứu kinh tế phát triển và quản lý công.

Chủ trang trại, hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp: Nắm bắt bức tranh tổng quan về điều kiện tự nhiên, thế mạnh vùng chuyên canh của huyện Lộc Hà để chủ động liên kết đầu tư sản xuất, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và xây dựng chuỗi cung ứng nông sản bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Cơ cấu phân bổ nguồn kinh phí khuyến nông huyện Lộc Hà giai đoạn 2008 – 2012 có đặc điểm gì? Tổng kinh phí duy trì từ 830 đến 875 triệu đồng/năm. Cơ cấu nguồn vốn gồm 33,3% từ ngân sách tỉnh, 31,8% từ ngân sách huyện, 30% từ ngân sách xã và 4,9% từ nguồn khác. Định mức kinh phí nghiệp vụ chuyển giao hỗ trợ trực tiếp cho nông hộ chỉ đạt từ 40.000 đến 45.000 đồng/hộ/năm.

Đội ngũ cán bộ khuyến nông Lộc Hà bộc lộ hạn chế lớn nhất ở điểm nào? Hạn chế lớn nhất là sự mất cân đối về cơ cấu chuyên môn. Trong 45 cán bộ toàn huyện, có tới 40% chuyên ngành trồng trọt và 36% chăn nuôi, nhưng chỉ có 2% (1 người) có chuyên môn kinh tế. Đội ngũ thiếu hụt kiến thức về thị trường, quản trị kinh doanh và kỹ năng sư phạm khuyến nông.

Quy mô mẫu và phương pháp điều tra sơ cấp của luận văn được thực hiện ra sao? Nghiên cứu khảo sát 75 hộ nông dân tại 3 xã đại diện: Thạch Châu (vùng chuyên màu), Ích Hậu (vùng lúa) và Hộ Độ (vùng thủy sản), mỗi xã 25 hộ. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích kết hợp công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA).

Đặc điểm đất đai tại Lộc Hà ảnh hưởng như thế nào đến công tác khuyến nông? Đất canh tác của huyện phần lớn là đất cát pha bạc màu và bị chia cắt manh mún. Bình quân mỗi hộ sở hữu 3,1 thửa ruộng với diện tích khoảng 700 m²/thửa, gây nhiều khó khăn cho việc đưa cơ giới hóa và ứng dụng tiến bộ kỹ thuật sản xuất tập trung quy mô lớn.

Sau tháng 6 năm 2012, bộ máy khuyến nông huyện Lộc Hà có sự thay đổi mang tính bước ngoặt nào? Huyện đã hợp nhất Trung tâm Ứng dụng & Chuyển giao công nghệ, Trạm Thú y, Trạm Bảo vệ thực vật và Trạm Truyền giống thành Trung tâm Ứng dụng Khoa học kỹ thuật và Bảo vệ cây trồng, vật nuôi trực thuộc Ủy ban nhân dân huyện với quy mô 13 biên chế chuyên trách.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Phan Văn Thanh đã tổng kết toàn diện thực trạng quản lý hoạt động khuyến nông tại huyện Lộc Hà qua 5 kết quả cốt lõi:

• Kiện toàn hệ thống tổ chức khuyến nông hợp nhất cấp huyện với 13 biên chế và 32 khuyến nông viên cấp xã, nâng tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học lên mức 64%.
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn về cơ cấu nhân lực khi lĩnh vực kinh tế và thị trường chỉ chiếm 2%, chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi sang kinh tế hàng hóa.
• Phân tích rõ thực trạng hạn hẹp về tài chính khi ngân sách khuyến nông nghiệp vụ hỗ trợ nông dân chỉ đạt bình quân 40.000 – 45.000 đồng/hộ/năm.
• Khẳng định đóng góp quan trọng giúp sản lượng lương thực đạt 23.933 tấn (tăng 33,7% so với 2007) và phát triển trên 100 ha nuôi tôm cùng 200 hộ nuôi nghêu thương phẩm.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về kiện toàn bộ máy, xã hội hóa nguồn vốn, đổi mới nội dung chuyển giao và liên kết thị trường tiêu thụ.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ công tác điều hành phát triển nông nghiệp của huyện Lộc Hà và tỉnh Hà Tĩnh. Để hiện thực hóa mục tiêu hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, các nhà quản lý và cơ quan chuyên trách cần nhanh chóng đưa các khuyến nghị về đào tạo kỹ năng thị trường và xã hội hóa nguồn lực khuyến nông vào chương trình hành động thực tế ngay trong giai đoạn tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục các tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1. Quản lý hoạt động khuyến nông trong phát triển sản xuất nông nghiệp. Thực trạng quản lý hoạt động khuyến nông trên địa bàn huyện Lộc Hà tỉnh Hà Tĩnh. Phƣơng hƣớng, giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý hoạt động khuyến nông trên địa bàn huyện Lộc Hà tỉnh Hà Tĩnh.

8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KHUYẾN NÔNG TRONG PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP 1. Hoạt động khuyến nông trong phát triển sản xuất nông nghiệp 1. Khái niệm về hoạt động khuyến nông Khuyến nông là một thuật ngữ khó định nghĩa một cách chính xác, vì vậy khuyến nông đƣợc tổ chức bằng nhiều cách khác nhau, để phục vụ nhiều mục đích rộng rãi. Do đó có nhiều quan niệm và định nghĩa về khuyến nông, dƣới đây là một số quan niệm và khái niệm về khuyến nông.

Theo nghĩa chữ hán "khuyến" có nghĩa là khuyến ngƣời ta cố gắng sức trong công việc, còn "khuyến nông" nghĩa là khuyên mở mang phát triển trong nông nghiệp. Đã có rất nhiều khái niệm về khuyến nông đƣợc đƣa ra dựa theo nhiều cách thức tổ chức khuyến nông khác nhau nhƣng tựu chung lại đều có đối tƣợng chính là ngƣời nông dân với mục tiêu là phát triển nông nghiệp nông thôn: “Khuyến nông, khuyến lâm là một sự giao tiếp thông tin tỉnh táo nhằm giúp nông dân hình thành các ý kiến hợp lý và tạo ra các quyết định đúng đắn”.Van den Ban và H.S Hawkins – khuyến nông, 1988). "Khuyến nông là làm việc với nông dân, lắng nghe những khó khăn, các nhu cầu và giúp họ tự quyết định, giải quyết các vấn đề của chính họ". (Malla - AManual for training Field Workens, 1989) "Khuyến nông là một quá trình giao dục.

Các hệ thống khuyến nông thông báo, thuyết phục và kết nối con ngƣời, thúc đẩy các dòng thông tin giữa khuyến nông với các đối tƣợng sử dụng tài nguyên khác, các nhà nghiên cứu, 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] các nhà quản lý và các nhà lãnh đạo". (Falconer, J - Forestry, A Review of Key Issues, Social Forestry Network paper 4e, 1987, O., London) "Khuyến nông là một từ tổng quát để chỉ tất cả các công việc có liên quan đến sự phát triển nông thôn, đó là một hệ thống giáo dục ngoài nhà trƣờng, trong đó có ngƣời già và ngƣời trẻ học bằng cách thực hành". [6] Tổ chức lƣơng thực và nông nghiệp thế giới (FAO) định nghĩa Khuyến nông nhƣ sau: Khuyến nông là cách đào tạo và rèn luyện tay nghề cho nông dân, đồng thời giúp họ hiểu đƣợc những chủ trƣơng, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm về quản lý kinh tế, những thông tin thị trƣờng, để họ có đủ khả năng tự giải quyết đƣợc các vấn đề của gia đình và cộng đồng nhằm đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn mới. Qua rất nhiều định nghĩa, chúng ta có thể tóm tắt lại và có thể hiểu khuyến nông theo hai nghĩa: - Khuyến nông theo nghĩa rộng, là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn.

Khuyến nông là ngoài việc hƣớng dẫn nông dân ứng dụng tiến bộ kỹ thật mới, còn phải giúp họ liên kết với nhau chống lại thiên tai, tiêu thụ sản phẩm, hiểu biết các chính sách, pháp luật của Nhà nƣớc, giúp nông dân phát triển khả năng tự quản lý, 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] điều hành, tổ chức các hoạt động xã hội nhƣ thế nào ngày càng tốt hơn. [2] - Khuyến nông hiểu theo nghĩa hẹp, là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tƣợng của nó là nông dân. Tiến trình này mang đến cho nông dân những thông tin và những lời khuyên giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lƣợng cuộc sống của nông dân và gia đình họ.

Khuyến nông là sử dụng các cơ quan nông lâm ngƣ, các trung tâm khoa học nông lâm ngƣ để phổ biến, mở rộng các kết quả nghiên cứu tới nông dân bằng các phƣơng pháp thích hợp để họ có thể áp dụng nhằm thu đƣợc nhiều sản phẩm hơn. Trên cơ sở đúc kết hoạt động khuyến nông ở Việt Nam, chúng ta có thể định nghĩa về khuyến nông nhƣ sau: Khuyến nông là cách đào tạo và rèn luyện tay nghề cho nông dân đồng thời giúp họ hiểu đƣợc những chủ trƣơng, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý, những thông tin thị trƣờng, để có khả năng tự giải quyết đƣợc các vấn đề của gia đình và cộng đồng nhằm đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn. Khuyến nông là cách "giáo dục học đƣờng" cho nông dân; là quá trình vận động, quảng bá, khuyến cáo… cho nông dân theo nguyên tắc tự nguyện, không áp đặt; đồng thời đó là quá trình tiếp thu kiến thức và kỹ năng một cách dần dần và tự giác của nông dân. Vai trò của Quản lý hoạt động khuyến nông trong phát triển sản xuất nông nghiệp - Quản lý hoạt động khuyến nông nhằm tạo lập cầu nối giữa các chủ thể trong phát triển sản xuất – kinh doanh Là cầu nối giữa Nhà nƣớc, nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân.

11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Mối quan hệ giữa Nhà nƣớc, nhà nghiên cứu, khuyến nông và nông dân đƣợc thể hiện ở sơ đồ sau: Cơ quan nghiên cứu TBKT - Viện. Chính sách Khuyến nông Nhu cầu - Doanh nghiệp Nhà Nhu cầu - KN Nhà nƣớc. nƣớc Ngƣời dân - KN phi chính phủ Nhu cầu - KN doanh nghiệp Ngƣời dân - Nông dân. TBKT, CS - Công nhân.

- Tiểu thƣơng Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa nhà nƣớc, khuyến nông và ngƣời dân Thông qua hệ thống khuyến nông, các chủ trƣơng chính sách, pháp luật của đảng, Nhà nƣớc sẽ đƣợc chuyển tải đến nông dân và đƣợc nông dân đón nhận, thực hiện và ngƣợc lại thông qua hệ thống khuyến nông những nhu cầu, nguyện vọng của nông dân đƣợc phản ánh đến cơ quan nhà nƣớc. Trên cơ sở đó Nhà nƣớc có những chủ trƣơng chính sách phù hợp để khuyến khích và tạo điều kiện cho ngƣời nông dân phát triển sản xuất. Cơ quan nghiên cứu khoa học là nơi nghiên cứu, chọn lọc các tiến bộ khoa học kỹ thuật phù hợp để chuyển giao cho nông dân. Khuyến nông là nơi chuyển giao, đồng thời là trung tâm phản hồi những yêu cầu của nông dân đến cơ quan nghiên cứu khoa học để định hƣớng nghiên cứu cho phù hợp với thực tế sản xuất, đáp ứng yêu cầu của nông dân.

Kỹ thuật là sản phẩm của nghiên cứu, khuyến nông là hệ thống phổ biến, chuyển giao còn nông dân là ngƣời sử dụng. đây là mối liên kết hữu cơ có tác động tƣơng trợ lẫn nhau, làm tăng hiệu quả hoạt động. 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Góp phần chuyển đổi cơ cấu kinh tế Nhờ hoạt động khuyến nông với nhiệm vụ đào tạo hƣớng dẫn chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, từ đó ngƣời nông dân đã ứng dụng đƣợc khá nhiều các tiến bộ kỹ thuật, công nghệ mới, cơ giới hoá vào sản xuất, chế biến phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhƣỡng … góp phần tăng năng suất, sản lƣợng, thay đổi tập quán canh tác, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh đáp ứng đƣợc nhu cầu tiêu dùng của toàn xã hội. Ngành trồng trọt đã hình thành vùng sản xuất hàng hoá tập trung, áp dụng các giống và quy trình sản xuất mới có năng suất, chất lƣợng cao; đẩy nhanh cơ giới hoá đồng bộ các khâu sản xuất.

Bố trí lại cơ cấu cây trồng, mùa vụ và giống giảm thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh phù hợp với điều kiện của từng vùng. Ngành chăn nuôi đã phát triển theo phƣơng thức công nghiệp, bán công nghiệp, an toàn dịch bệnh, phù hợp với lợi thế của từng vùng; đã nâng cao chất lƣợng giống, áp dụng quy trình chăn nuôi tiên tiến góp phần vào tăng năng suất, chất lƣợng và hiệu quả. Ngành nuôi trồng thuỷ sản đã phát triển đa dạng, theo quy hoạch, phát huy lợi thế của từng vùng gắn với thị trƣờng; áp dụng rộng rãi các quy trình công nghệ sinh sản nhân tạo; xây dựng hệ thống thú y thuỷ sản … góp phần hiện đại hoá các cơ sở chế biến, đảm bảo các tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm tạo tiền đề bền vững cho xuất khẩu. - Góp phần xóa đói giảm nghèo Tỷ lệ đói nghèo phần lớn là nông dân, ở khu vực nông thôn.

Do vậy, bản thân hoạt động khuyến nông hƣớng vào chuyển giao kiến thức, đào tạo kỹ năng, trợ giúp điều kiện vật chất cho nông dân để họ vƣơn lên nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần nâng cao dân trí … đã là trực tiếp tham dự vào xoá đói giảm nghèo. 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Căn cứ vào nguyện vọng của ngƣời dân, những khó khăn mà họ gặp phải, khuyến nông sẽ tƣ vấn giúp họ vƣợt qua khó khăn, hƣớng dẫn cho họ cách làm, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu để họ thu đƣợc thêm nhiều sản phẩm hơn, chất lƣợng sản phẩm tốt hơn trên cơ sở đó tăng thu nhập cho gia đình, từng bƣớc vƣơn lên cuộc sống no đủ hơn. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, nhiều hộ nông dân tuy đã có đủ vốn, lao động, kinh nghiệm sản xuất, song chƣa nắm đƣợc những kiến thức cơ bản về sản xuất hàng hoá, về thị trƣờng tiêu thụ,… do vậy khuyến nông cần phải trang bị cho họ những kiến thức này để họ tự tin bƣớc vào thị trƣờng mới. - Liên kết các tổ chức kinh tế - xã hội nhằm thúc đẩy sản xuất kinh doanh nông nghiệp Lực lƣợng cán bộ khoa học kỹ thuật ở các Viện, trƣờng, trung tâm nghiên cứu khoa học, các trƣờng đào tạo không những có trình độ chuyên môn cao mà còn có tâm huyết với nghề nghiệp.

Đây là lực lƣợng cơ bản tạo ra nguồn khoa học công nghệ mới để cho khuyến nông chuyển tải đến nông dân, đồng thời là lực lƣợng trực tiếp tham gia vào hoạt động khuyến nông; đặc biệt là lực lƣợng cán bộ khoa học đƣợc đào tạo về nghề nghiệp đang nghỉ hƣu cần khuyến khích tham gia vào hoạt động khuyến nông, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật giúp nông dân đẩy mạnh phát triển sản xuất.