Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động tự học (HĐTH) đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo của đất nước và quân đội. Tại Học viện Khoa học Quân sự (HVKHQS), học viên (HV) chuyên ngành ngoại ngữ được đào tạo với mục tiêu trở thành sĩ quan, cán bộ ngoại ngữ có trình độ đại học, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong công tác quân sự và đối ngoại. Nghiên cứu tập trung vào quản lý HĐTH của HV chuyên ngành ngoại ngữ tại HVKHQS trong giai đoạn 2016-2021, nhằm làm rõ thực trạng, nguyên nhân và đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý.

Theo số liệu điều tra xã hội học, khoảng 70% HV chuyên ngành ngoại ngữ tại HVKHQS nhận thức đúng vai trò quan trọng của tự học trong quá trình đào tạo. Tuy nhiên, chỉ khoảng 55% HV có kế hoạch tự học cụ thể và thực hiện nghiêm túc. Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn về quản lý HĐTH, đánh giá thực trạng và đề xuất biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý HĐTH của HV chuyên ngành ngoại ngữ tại HVKHQS. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào HV các chuyên ngành Anh, Trung, Nga, trình độ đại học, đào tạo cơ bản trong môi trường quân sự tại HVKHQS.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực ngoại ngữ chất lượng cao cho quân đội, góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng quân đội hiện đại, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý giáo dục kết hợp với các khái niệm về hoạt động tự học và quản lý hoạt động học tập. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

  1. Lý thuyết quản lý giáo dục: Quản lý được hiểu là quá trình tác động có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượng nhằm đạt mục tiêu đề ra thông qua các chức năng: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra. Trong giáo dục, quản lý HĐTH là tổng hợp các tác động nhằm nâng cao chất lượng tự học của HV.

  2. Lý thuyết về hoạt động tự học: Tự học là hoạt động nhận thức mang tính độc lập, sáng tạo, có mục đích, do chủ thể tự lực, tự giác tiến hành nhằm lĩnh hội kiến thức, kỹ năng và hoàn thiện nhân cách. Hoạt động tự học của HV chuyên ngành ngoại ngữ trong môi trường quân sự có đặc điểm mục tiêu “ba trong một” (sĩ quan, đảng viên, cử nhân ngoại ngữ), diễn ra trong môi trường sư phạm quân sự có kỷ luật chặt chẽ.

Các khái niệm chính bao gồm: tự học, hoạt động tự học, quản lý hoạt động tự học, động cơ học tập, kế hoạch tự học, môi trường học tập quân sự.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp giữa lý luận và thực tiễn, bao gồm:

  • Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ điều tra xã hội học với cỡ mẫu khoảng 300 HV chuyên ngành ngoại ngữ (Anh, Trung, Nga) tại HVKHQS, cùng với khảo sát cán bộ quản lý giáo dục (CBQL) và giảng viên (GV). Dữ liệu thu thập trong giai đoạn 2016-2021.

  • Phương pháp chọn mẫu: Mẫu được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích, đảm bảo đại diện cho các chuyên ngành và khóa học.

  • Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm, kiểm định tính khách quan của số liệu bằng phương pháp thống kê toán học. Kết hợp phân tích định tính qua phương pháp quan sát, tọa đàm, trao đổi với CBQL, GV để làm rõ nguyên nhân và đề xuất biện pháp.

  • Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong vòng 18 tháng, từ tháng 1/2021 đến tháng 6/2022, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích, đề xuất biện pháp và khảo nghiệm tính khả thi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Nhận thức về vai trò tự học: Khoảng 70% HV chuyên ngành ngoại ngữ nhận thức đúng vai trò quan trọng của HĐTH trong quá trình đào tạo. Tuy nhiên, chỉ 60% HV cho biết được hướng dẫn đầy đủ về phương pháp tự học từ GV và CBQL.

  2. Thực trạng xây dựng kế hoạch tự học: Chỉ khoảng 55% HV có kế hoạch tự học cụ thể, chi tiết theo tuần và tháng. Trong số đó, 40% HV thực hiện kế hoạch một cách nghiêm túc, còn lại thực hiện không đều hoặc bỏ qua kế hoạch.

  3. Quản lý nội dung và phương pháp tự học: 65% HV cho biết nội dung tự học được hướng dẫn phù hợp với chương trình đào tạo, nhưng chỉ 50% HV cảm thấy phương pháp tự học được hỗ trợ đầy đủ, đặc biệt trong việc áp dụng kỹ năng nghe, nói, đọc, viết.

  4. Điều kiện và môi trường tự học: Khoảng 75% HV đánh giá cơ sở vật chất, phòng học, thiết bị nghe nhìn được bảo đảm tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, 30% HV phản ánh không gian tự học chưa thực sự yên tĩnh và thuận lợi do các hoạt động quân sự xen kẽ.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy quản lý HĐTH tại HVKHQS đã đạt được nhiều thành tựu, thể hiện qua nhận thức tích cực của HV và sự quan tâm của các lực lượng quản lý. Tuy nhiên, tỷ lệ HV xây dựng và thực hiện kế hoạch tự học còn thấp, phản ánh hạn chế trong việc hướng dẫn và kiểm tra, đánh giá kết quả tự học. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tỷ lệ này thấp hơn mức trung bình của các trường đại học dân sự, do đặc thù môi trường quân sự và yêu cầu “ba trong một” đặt ra nhiều áp lực cho HV.

Việc quản lý nội dung và phương pháp tự học chưa đồng bộ, đặc biệt trong việc bồi dưỡng kỹ năng tự học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HV, là nguyên nhân chính làm giảm hiệu quả tự học. Môi trường học tập quân sự vừa tạo thuận lợi về kỷ luật và cơ sở vật chất, vừa gây khó khăn do các nhiệm vụ quân sự xen kẽ, ảnh hưởng đến thời gian và không gian tự học.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ HV có kế hoạch tự học, tỷ lệ thực hiện kế hoạch, mức độ hài lòng về điều kiện tự học và biểu đồ so sánh nhận thức về tự học giữa các chuyên ngành ngoại ngữ.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm quản lý: Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo nâng cao nhận thức cho CBQL, GV về vai trò và phương pháp quản lý HĐTH, đồng thời kết hợp giáo dục xây dựng động cơ tự học đúng đắn, bền vững cho HV. Thời gian thực hiện: trong 6 tháng đầu năm học, chủ thể thực hiện: Ban Giám đốc, phòng Chính trị.

  2. Hướng dẫn xây dựng và thực hiện kế hoạch tự học cá nhân: Chỉ đạo phòng Đào tạo, các khoa chuyên ngành và CBQL lớp hướng dẫn HV xây dựng kế hoạch tự học chi tiết, phù hợp với điều kiện cá nhân và yêu cầu đào tạo, đồng thời kiểm tra, đánh giá định kỳ. Thời gian: triển khai ngay đầu mỗi học kỳ, chủ thể: phòng Đào tạo, khoa, CBQL.

  3. Đổi mới phương pháp giảng dạy và bồi dưỡng kỹ năng tự học: Các khoa chuyên ngành tăng cường đổi mới hình thức, phương pháp giảng dạy, tích hợp bồi dưỡng kỹ năng tự học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HV. Thời gian: liên tục trong năm học, chủ thể: khoa chuyên ngành, GV.

  4. Tăng cường kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh kế hoạch tự học: Thiết lập hệ thống kiểm tra, đánh giá kết quả tự học khoa học, khách quan, giúp HV điều chỉnh nội dung, phương pháp tự học phù hợp với mục tiêu đào tạo. Thời gian: định kỳ hàng tháng, chủ thể: CBQL, GV.

  5. Bảo đảm và quản lý hiệu quả cơ sở vật chất, điều kiện tự học: Tăng cường đầu tư, quản lý và khai thác hiệu quả phòng học, thiết bị nghe nhìn, không gian tự học yên tĩnh, phù hợp với đặc thù môi trường quân sự. Thời gian: trong vòng 1 năm, chủ thể: Ban Giám đốc, phòng Hậu cần - kỹ thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Cán bộ quản lý giáo dục trong quân đội: Nhận diện thực trạng, nguyên nhân và giải pháp quản lý HĐTH, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục trong môi trường quân sự.

  2. Giảng viên chuyên ngành ngoại ngữ: Áp dụng các biện pháp đổi mới phương pháp giảng dạy, bồi dưỡng kỹ năng tự học cho HV, nâng cao chất lượng đào tạo.

  3. Học viên chuyên ngành ngoại ngữ: Hiểu rõ vai trò tự học, xây dựng kế hoạch tự học khoa học, phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập.

  4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý giáo dục: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn về quản lý hoạt động tự học trong môi trường đặc thù quân sự.

Câu hỏi thường gặp

  1. Quản lý hoạt động tự học có vai trò gì trong đào tạo HV chuyên ngành ngoại ngữ?
    Quản lý HĐTH giúp định hướng, hỗ trợ HV xây dựng kế hoạch, phương pháp tự học hiệu quả, nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu quân đội và xã hội.

  2. Những khó khăn chính trong quản lý HĐTH tại HVKHQS là gì?
    Khó khăn gồm áp lực nhiệm vụ quân sự xen kẽ, thời gian tự học hạn chế, không gian tự học chưa tối ưu và sự chưa đồng bộ trong hướng dẫn phương pháp tự học.

  3. Làm thế nào để nâng cao động cơ tự học của HV?
    Thông qua tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức về vai trò nghề nghiệp, tạo môi trường học tập tích cực và hỗ trợ xây dựng kế hoạch tự học cụ thể, bền vững.

  4. Phương pháp nào được đề xuất để kiểm tra, đánh giá kết quả tự học?
    Kết hợp kiểm tra định kỳ, đánh giá qua báo cáo tự học, phản hồi từ GV và CBQL, sử dụng các công cụ đánh giá khách quan, toàn diện.

  5. Vai trò của giảng viên trong quản lý HĐTH là gì?
    Giảng viên định hướng nội dung, phương pháp tự học, bồi dưỡng kỹ năng, đồng thời theo dõi, hỗ trợ và đánh giá kết quả tự học của HV.

Kết luận

  • Quản lý HĐTH của HV chuyên ngành ngoại ngữ tại HVKHQS có vai trò quan trọng trong nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển quân đội hiện đại.
  • Thực trạng quản lý còn tồn tại hạn chế về xây dựng kế hoạch tự học, hướng dẫn phương pháp và điều kiện tự học.
  • Đặc thù môi trường quân sự tạo thuận lợi và khó khăn riêng, đòi hỏi biện pháp quản lý phù hợp, đồng bộ.
  • Đề xuất các biện pháp nâng cao nhận thức, hướng dẫn kế hoạch tự học, đổi mới phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá và bảo đảm điều kiện tự học.
  • Tiếp tục triển khai khảo nghiệm, đánh giá hiệu quả các biện pháp trong các năm học tiếp theo để hoàn thiện quản lý HĐTH.

Các cơ quan chức năng và khoa chuyên ngành cần phối hợp triển khai ngay các biện pháp đề xuất, đồng thời tổ chức đánh giá định kỳ để điều chỉnh phù hợp. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, quý độc giả và cán bộ quản lý giáo dục có thể liên hệ HVKHQS để nhận tài liệu nghiên cứu đầy đủ.