Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn khoa học xã hội ở các trường Trung học sơ sở trong bối cảnh hiện nay. Thực trạng quản lý hoạt động tổ bộ môn khoa học xã hội ở các trường Trung học cơ sở huyện Ngọc lặc, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh hiện nay. Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn khoa học xã hội ở các trường Trung học cơ sở huyện Ngọc lặc, tỉnh Thanh Hóa trong bối cảnh hiện nay.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN KHOA HỌC XÃ HỘI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài 1. Các công trình nghiên cứu về hoạt động của Tổ chuyên môn Trong trường học, TCM đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc chuẩn bị điều kiện thực hiện hoạt động và hoạt động học, cũng như các hoạt động bổ trợ khác trong các nhà trường. Xét về một khía cạnh quản lý, thì Tổ trưởng TCM được ví như “Cánh tay nối dài của Lãnh đạo nhà trường”, là người thay lãnh đạo nhà trường tham gia trực tiếp điều hành các công việc cụ thể trong hoạt động dạy học của TCM.
Công tác lãnh đạo, chỉ đạo quản lý TCM là một trong yếu tố quyết định đên hiệu quả hoạt động của TCM, nó góp phaanfthucs đẩy chất lượng giáo dục trong các nhà trường. Chính vị vậy, việc đổi mới giáo dục trong mỗi nhà trường đều phải bắt đầu từ việc đổi mới hoạt động của TCM, nâng cao chất lượng sinh hoạt chuyên môn của TCM để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường. Nghiên cứu về vai trò và hoạt động của TCM, có thể kể đến các công trình nghiên cứu ở nước ngoài và trong nước như: Tác giả Catherine C. Lewis (2002), với bài “Lesson Study in North America: Progress and Challenges” (Bài học nghiên cứu ở Bắc Mỹ: Tiến bộ và thách thức) [41] và tác giả Rebecca R.
Perry AE Catherine C. Nội dung các bài báo, các tác giả đều nhấn mạnh đến vấn đề tự chủ chuyên môn của giáo viên trong tổ nhóm chuyên môn và đưa ra các biện pháp quản lý phù hợp để nâng cao tự chủ động làm việc giáo viên trong các trường phổ thông. Turner (2006), với bài “The Roles and Tasks of a Subject Head of Department in Secondary Schools in England and Wales: a neglected area of research” (Vai trò và nhiệm vụ của chủ nhiệm bộ môn ở các trường Trung học ở Anh và xứ Wales: một lĩnh vực nghiên cứu bị bỏ quên), tác giả đã chỉ ra “chỉ tìm thấy một mối quan hệ rời rạc giữa kiến thức của Tổ trưởng bộ môn đối với các quy trình dạy và học. Trong nội dung, tác giả chưa đề cập đến mối quan hệ trực tiếp liên quan đến hai khía cạnh này, nhưng một số nội dung cũng đã được tác giả đề cập đén để có thể giúp định hướng cho các nghiên cứu trong tương lai [44].
Chris Turner & Ray Bolam (2010) với bài viết “Analysing the Role of the Subject Head of Department in Secondary Schools in England and Wales: Towards a theoretical framework” (Phân tích vai trò của chủ nhiệm bộ môn ở các trường Trung học ở Anh và xứ Wales: Hướng tới khung lý thuyết). Trong bài viết, khi phân tích vái trò của Tổ trưởng bộ môn ở trường Trung học của nước Anh và Xứ Wales, tác giả đã dựa trên nền tảng lý thuyết cơ bản, đã tiến hành khảo sát cơ bản công việc của Tổ trưởng bộ môn trong các trường trung học, đặc biệt là nếu họ chủ động để gây ảnh hưởng đến chất lượng dạy và học của họ, đã làm sáng tỏ hơn về cách thức tổ chức của Tổ trưởng bộ môn thực sự làm việc với các đội ngũ khác trong tổ bộ môn của mình” [43]. Bài viết của Vũ Thị Sơn (2011). Bài viết nêu: “Về mặt quản lý hoạt động sinh hoạt chuyên môn sẽ xây dựng được bầu không khí sư phạm thoải mái trong sinh hoạt ở nhà trường.
Bên cạnh đó thì chất lượng và hiệu quả trong sinh hoạt chuyên môn phụ thuộc rất nhiều vào công tác quản lý của nhà trường, Ban giám hiệu có chiến lược tổ chức và quản lý sinh hoạt chuyên môn theo kế hoạch và quán triệt mục tiêu chất lượng giáo dục cũng như quan 8 tâm thúc đẩy động lực tự bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm của giáo viên hay không. Điều này ảnh hưởng nhiều đến động cơ của đội ngũ để góp phần cải tạo thực tiễn theo mục tiêu phát triển chất lượng dạy học” [32]. Tác giả Trần Thị Hải Yến (2016), với bài báo “Vai trò của tổ chuyên môn ở trường THPT trong việc thực hiện đổi mới đồng bộ PPDH và kiểm tra đánh giá” [40]. Bài viết nhận diện thực tế đổi mới PPDH, KT-ĐG của nhà trường và hoạt động của tổ chuyên môn trong việc thực hiện đổi mới PPDH, KT-ĐG.
Từ đã, đề xuất những giải pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chuyên môn trong việc thực hiện đổi mới công tác này ở trường THPT: Giao trách nhiệm cho tổ chuyên môn trong việc nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên về vấn đề đổi mới đồng bộ PPDH, KT-ĐG; tổ chức chỉ đạo thường xuyên các hoạt động thực hành đổi mới PPDH, KT-ĐG trong năm học gắn với đặc thù môn học; KT-ĐG hiệu quả của công tác và xây dựng hệ điều kiện cho quá trình đổi mới PPDH, KT-ĐG. Tác giả Nguyễn Quang Dũng (2018), với bài báo “Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ tổ trưởng chuyên môn ở các trường THPT huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa [17]. Nội dung đề cập nhiều đến việc đáp ứng các yêu cầu của đổi mới giáo dục THPT, công tác xây dựng dựng đội ngũ Tổ trưởng chuyên môn có chất lượng là vấn đề cần quan tâm, là điều kiện để TCM hoạt động có chất lượng và hiệu quả cao, giúp cho Hiệu trưởng thiết lập nền nếp trong hoạt động dạy học và nâng cao hiệu quả quản lý. Tác giả đã tập trung phân tích các biện pháp quản lý nâng cao chất lượng đội ngũ Tổ trưởng chuyên môn các trường THPT huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, cụ thể như: Tăng cường nhận thức về tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng đội ngũ Tổ trưởng chuyên môn trường THPT; xây dựng quy hoạch đội ngũ tổ trưởng chuyên môn; bố trí, sử dụng đội ngũ tổ trưởng; bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ tổ trưởng chuyên môn, tạo động lực nâng cao chất lượng đội ngũ.
Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn Nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở bậc trung học, trong thời gian gần đây, một số tác giả đã đề cấp đến vấn đề quản lý hoạt động của TCM nói chung và quản lý hoạt động TCM theo những vấn đề cụ thể của một số công trình nghiên cứu như: Tác giả Ngô Thị Phương Thảo (2016), với luận án tiến sĩ về “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực dạy học” [33]. Từ đó đề tài đã khẳng định hiệu quả của 05 biện pháp quản lý hoạt động TCM theo hướng phát triển năng lực dạy học của giáo viên THCS, như: khung năng lực dạy học của giáo viên Trung học cơ sở hiện nay để định hướng cho hoạt động TCM theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp giáo viên; quản lý xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học; …. Lê Thị Loan (2016), với luận văn “Quản lý hoạt động nghiên cứu bài học tại tổ chuyên môn ở trường Trung học cơ sở quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội” [28]. Kết quả nghiên cứu khẳng định: Quản lý hoạt động nghiên cứu bài học tại TCM trong trường THCS là quá trình tác động của nhà quản lý đến các hoạt động nghiên cứu bài học của giáo viên trong TCM bằng các giải pháp phát huy tác dụng của các nguồn lực dạy học (nhân lực, vật lực, tài lực và tin lực); kết quả khảo sát thực trạng cho thấy mức độ nhận thức luôn cao hơn mức độ thực hiện các nội dung quản lý.
Luận văn đã đề xuất 06 giải pháp quản lý hoạt động nghiên cứu bài học trong TCM ở trường THCS quận Bắc Từ liêm, thành phố Hà Nội. Tác giả Trần Thị Lan Anh (2017), với đề tài “Quản lý hoạt động TCM ở trường THPT Phù Ninh, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay [1]. Đề tài đã khẳng định hoạt động TCM và công tác quản lý hoạt động TCM ở trường THPT Phù Ninh vẫn còn tồn tại những hạn chế, thiếu sót cụ thể về các vấn đề liên quan đến đội ngũ tổ trưởng TCM, giáo viên; về CSVC, TBDH, trang thiết bị công nghệ thông tin, nguồn 10 kinh phí đầu tư cho công tác chuẩn bị đổi mới GD&ĐT. Qua nghiên cứu, tác giả rút ra 05 biện pháp quản lý hoạt động TCM ở trường THPT tỉnh Phú Thọ.
Phan Vũ Quỳnh Nga (2018), với bài báo “Một số biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của Tổ trưởng chuyên môn trong trường Mầm non đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục Mầm non” [29]. Bài báo khẳng định: Tổ trưởng TCM trong trường Mầm non nói riêng, trong các cơ sở giáo dục nói chung. Tổ trưởng TCM trường Mầm non cần nhận thức từ vai trò, vị trí và trách nhiệm của cá nhân trong công tác quản lý hoạt động chuyên môn của nhà trường. Từ đó đưa ra biện pháp tích cực trong việc quản lý hoạt động chuyên môn góp phần đảm bảo, duy trì và nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ ở các cơ sở giáo dục Mầm non, thực hiện mục tiêu ngành học.
Tác giả Lê Thị Liên (2018), với bài “Một số biện pháp quản lý Tổ chuyên môn trong trường tiểu học theo hướng xây dựng “Tổ chức biết học hỏi” [27]. Bài báo khẳng định trong các trường Tiểu học, quản lý hoạt động TCM là nội dung quan trọng trong công tác quả lý của Hiệu trưởng. Vấn đề quản lý TCM theo hướng xây dựng việc “ Tổ chức biết học hỏi” có khả năng làm thay đổi chất lượng hoạt động của TCM trong trường học, đồng thời thúc đẩy chất lượng giáo dục.