CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG PHÒNG CHỐNG DỊCH BỆNH CHO TRẺ TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu của đề tài 1. Các nghiên cứu nước ngoài Trẻ em với hệ miễn dịch yếu, khi thời tiết chuyển mùa, nhiệt độ thay đổi đột ngột, môi trường bụi bẩn sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn, virus có hại cho sức khỏe, trẻ rất dễ bị bệnh. Theo Martni trẻ đến trường thường bị mắc một số bệnh truyền nhiễm do sử dụng chung đồ dùng, đồ chơi, như bệnh Bạch hầu, bệnh Quai bị, Sởi, Cúm, Lao phổi…Trong đó mỗi loại bệnh trẻ có những biểu hiện khác nhau, như bệnh Bạch hầu trẻ có các triệu chứng xuất hiện như bị sốt, ho, cảm lạnh, chảy nước mũi lẫn máu, hôn mê, xanh xao, nhức đầu, buồn nôn.
Do đó, để ngăn ngừa dịch bệnh lây cho trẻ khác, nhà trường cần phối hợp tốt với cha mẹ trẻ về việc khai báo tình hình sức khỏe trẻ khi trẻ đến lớp, cũng như nhà trường có sự phân chia đồ dung cá nhân cho từng trẻ phù hợp và có biện pháp phát hiện trẻ bệnh để cách lý, chăm sóc hiệu quả (Martni, 2016). Tại khu vực Đông Nam Á, có tới 7 trong số 10 nước bị sốt xuất huyết nặng nề, bệnh luôn là nguyên nhân hàng đầu của các trường hợp nhập viện và tử vong ở trẻ em. Theo dữ liệu từ Trung tâm kiểm soát dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), có 10.080 trường hợp trẻ mắc bệnh trên thế giới thì hơn 80% trường hợp tử vong do tiêu chảy. Đồng thời, dịch bệnh thường tập trung nhiều ở những nước nghèo, khu vực Đông Nam Á, ở Ấn Độ mỗi năm có khoảng 0.4 triệu trẻ chết vì tiểu chảy, trong đó trẻ mới biết đi là 6.
Ngoài ra, từ năm 1980 trở lại đây số mắc sốt xuất huyết đã tăng lên gần gấp 5 lần so với 30 năm về trước (Takaeb et al. Theo bài viết của Jauhari về “Các chiến lược ngăn ngừa lây truyền dịch bệnh ở giáo dục mầm non” cho thấy, các cơ sở giáo dục mầm non thiếu tiêu chuẩn sức khỏe có thể là môi trường truyền bệnh cho trẻ. Trẻ thường mắc phải 8 một số bệnh như thủy đậu, bạch hầu, sởi, quai bị, viên gan B, cúm, phổi, bệnh lao, chốc lở và tiêu chảy. Các bệnh này có thể lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp như đường hô hấp, tiêu hóa và da.
Sự lây truyền bệnh có thể xảy ra trong quá trình tương tác giữa trẻ em và trẻ em, giữa giáo viên với trẻ em và trẻ với môi trường xung quanh trường học. Chính vì vậy, để giảm thiểu việc truyền bệnh cho trẻ, nhà trường cần có những kế hoạch chiến lược cũng như tổ chức thực hiện kế hoạch phòng ngừa lây truyền bệnh, tạo ra môi trường giáo dục với cơ sở vật chất lành mạnh. Chỉ đạo đội ngũ giáo viên hướng dẫn trẻ giữ gìn bàn tay sạch sẽ, cung cấp phương tiện rửa tay cho trẻ, thực hiện bồi dưỡng nâng cao năng lực phòng bệnh cho trẻ đối với giáo viên. Thường xuyên kiểm tra trách nhiệm, hành vi sống trong việc chăm sóc trẻ đối với giáo viên, cha mẹ của trẻ (Jauhari, 2020).
Theo bài viết của Notoamodjo liên quan đến vấn đề phòng chống dịch bệnh cho trẻ cho thấy, cha mẹ của trẻ có vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe của trẻ, bởi trẻ chỉ có thể ở trường 8 giờ một ngày, trong khi thời gian còn lại trẻ ở nhà với những người thân trong gia đình. Cha mẹ có vai trò trong việc can thiệp sớm khi phát hiện trẻ mắc bệnh. Cha mẹ thường xuyên phối hợp với nhà trường, thực hiện kế hoạch và tổ chức các chương trình y tế tại trường học, cố gắng tìm hiểu hoặc khuyến khích trẻ thực hiện những hành vi giữ gìn vệ sinh sạch và sống lành mạnh (Notoatmojo, 2010). Chính vì vậy, để nâng cao hiệu quả trong quản lý hoạt động phòng chống dịch bệnh cho trẻ, nhà trường cần tổ chức tuyên truyền, phối hợp với gia đình trong việc phòng chống dịch bệnh, giúp cha mẹ trẻ nhận thức được tầm quan trọng của việc phòng, chống dịch bệnh cho trẻ cũng như khả năng phối kết hợp giữa nhà trường và gia đình thống nhất mục tiêu, nội dung và phương pháp phòng, ngừa những dịch bệnh theo mùa cho trẻ.
Theo số liệu thống kê của trang worldometers.info (2020), tổng số ca nhiễm virus Corona chủng mới (SARS-CoV-2) gây bệnh viêm đường hô hấp cấp (COVID-19) trên toàn cầu là 117.029 người tử vong. Dịch bệnh đến nay xuất hiện và lây lan ở 219 quốc gia và vùng lãnh thổ. Các nước cũng ghi nhận 93.372 bệnh nhân được điều trị khỏi, số ca đang 9 điều trị tích cực là 21.852 ca hiện ở trong tình trạng nguy kịch. Gần một năm kể từ khi dịch COVID-19 chính thức được tuyên bố là một "đại dịch toàn cầu", Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ngày 8/3/2021 xác nhận tổ chức này đã "báo động ở mức cao nhất" để kêu gọi hành động từ tất các nước trên thế giới ngay từ đầu năm 2021.
Trong một cuộc họp báo ngắn ngày 8/3, khi được hỏi liệu WHO lẽ ra nên dùng từ "đại dịch" sớm hơn hay không, bà Maria Van Kerkhove, phụ trách kỹ thuật của WHO trong vấn đề dịch COVID-19, nói rằng WHO đã ra thông báo "Một vấn đề y tế công khẩn cấp gây lo ngại quốc tế" ngay từ ngày 30/1/2021 Bà Maria cho rằng thông báo trên thực chất là sự báo động mức cao nhất, hay "mức độ cao nhất mà WHO có thể thực hiện theo luật quốc tế". Như vậy, công tác quản lý phòng chống dịch bệnh cho trẻ ở các trường mầm non luôn được sự quan tâm nghiên cứu từ nhiều tác giả trên thế giới, với nhiều biện pháp khác nhau. Trong đó, biện pháp thường được sử dụng nhất là việc xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra kế hoạch thực hiện tuyền truyền, phối hợp với gia đình trẻ, nâng cao chất lượng cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế, thực hiện bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên trong việc phòng, chống dịch bệnh cho trẻ, bảo vệ trẻ được mạnh khỏe và tham gia hiệu quả trong các hoạt động nhà trường. Các nghiên cứu trong nước Hoạt động phòng, chống dịch bệnh cho trẻ cũng như quản lý hoạt động này trong trường mầm non luôn được quan tâm từ các cấp, ban ngành nhằm tăng cường triển khai nhiều biện pháp để ngăn ngừa dịch bệnh ở trẻ khi trẻ đến trường tham gia nhiều hoạt động hiểu quả, phù hợp với từng cấp độ bệnh.
Đối với bệnh sốt xuất huyết được ghi nhận tại Việt Nam là khoảng 50.000 (năm 2015) trường hợp, trong đó gần 100 trường hợp tử vong. Trường hợp bị mắc bệnh tăng hàng năm, trong năm 2017 là 58.888 trường hợp (17 trường hợp tử vong) tăng 9,7% so với năm trước. Song số mắc vẫn tập trung chủ yếu tại khu vực miền Nam (64,4%) và miền Trung (19,9%) so với tổng số trường hợp mắc bệnh của cả nước, do đây là khu vực bệnh lưu hành trong nhiều 10 năm qua. Khu vực miền Bắc có tỷ lệ mắc thấp hơn (12,4%), tuy nhiên gần đây có gia tăng số trường hợp mắc tại Hà Nội.
Nguyên nhân của sự gia tăng dịch bệnh sốt xuất huyết thời gian qua là do mùa hè đến sớm, nhiệt độ trung bình tại hầu hết các khu vực cao hơn những năm trước, dẫn đến véc tơ truyền bệnh phát triển mạnh, hay do tập quán tích trữ nước của người dân, cũng như tốc độ đô thị hóa nhanh, môi trường xung qua trẻ không được quan tâm xử lý, biện pháp diệt lăng quăng kịp thời. Qua đó, hàng năm Bộ Y tế đã chỉ đạo các địa phương, Sở Y tế quyết liệt trong phòng, chống dịch, tổ chức bồi dưỡng, triển khai đồng bộ các hoạt động truyền thông, khuyết cáo tại các cở sở giáo dục, các địa phương có xuất hiện ổ dịch, tổ chức giám sát chặt chẽ những trường hợp bệnh tại địa phương, kiện toàn và duy trì các đội phản ứng nhanh, đảm bảo thuốc, trang thiết bị y tế, khuyến cáo các cơ sở giáo dục, cơ sở y tế thực hiện đúng các quy định về phòng, chống dịch bệnh. Ở Việt Nam được ghi nhận mỗi năm có khoảng 1.177 ca nhiễm sởi. Các ca lây nhiễm ở trẻ em thường trẻ chưa được tiêm vắc xin đầy đủ bởi sự quan tâm từ gia đình về sức khỏe trẻ còn hạn chế.
Với sự quan tâm trong việc phòng, chống dịch bệnh cho trẻ, Bộ Y tế đã tiến hành tiêm bổ sung vắc xin sởi – rubella cho 4,2 triệu trẻ em từ 1 đến 5 tuổi tại 57 tỉnh thành trên cả nước (2018). Đồng thời củng cố niềm tin trong người dân vào tiêm chủng. Mới đây nhất, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị tăng cường công tác phòng chống sốt xuất huyết với 38 tỉnh trọng điểm phía Nam. Tổ chức Hội nghị tăng cường công tác phòng chống dịch bệnh trong mùa mưa lũ và sốt xuất huyết.
Hội nghị bàn về những biện pháp ứng phó khẩn cấp với dịch bệnh, tập trung truyền thông hướng dẫn người dân chủ động thực hiện các biện pháp diệt lăng quăng, công tác dự phòng giám sát chặt chẽ tình hình dịch bệnh và tiến hành xử lý ổ dịch, đảm bảo đủ vật tư hóa chất phòng chống dịch, công tác điều trị cần phân loại, phân tuyến, thu dụng điều trị bệnh nhân, tránh quá tải và lây nhiễm chéo. Đồng thời, rà soát và sẵn sàng trong điều trị, cách lý bệnh tay chân miệng ở trẻ, đặc biệt là mùa đầu năm học mới, giảm nguy cơ gia lây truyền trong mùa tựu trường, năm học 11 mới, đảm bảo điều kiện vệ sinh, tăng cường công tác phòng chống dịch bệnh tay chân miệng. Công tác quản lý phòng chống dịch bệnh cho trẻ ở trường mầm non được tác giả Nguyễn Thị Diễm Hằng thực hiện nghiên cứu thông qua đề tài: “Thực trạng công tác quản lý việc phòng chống bệnh béo phì cho trẻ ở các trường mầm non tại Quận Bình Tân TPHCM”. Kết quả nghiên cứu cho thấy, công tác quản lý hoạt động phòng, chống dịch bệnh cho trẻ rất quan trọng, đặc biệt là ở trẻ mầm non, trẻ bị béo phì.
Bên cạnh đó, công tác quản lý của nhà trường cần được đổi mới, nâng cao chất lượng quản lý, thực hiện những biện pháp hiệu quả trong việc lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá hoạt động phòng, chống dịch bệnh cho trẻ (Nguyễn Thị Diễm Hằng, 2011).