CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG LIÊN KẾT ĐÀO TẠO 1. Vài nết về lịch sử vấn đề nghiên cứu Nền giáo dục Đại học XHCN của nước ta bắt đầu được xây dựng từ 1956, sau chiến thắng Điện Biên Phủ 1954, miền Bắc được giải phóng, đất nước chuyển sang giai đoạn “Xây dựng XHCN ở Miền Bắc và giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước”. Đại hội Đảng lần thứ III (1960) đã đề ra chủ trương “Vừa đào tạo tập trung, vừa đào tạo tại chức”. Khi đó thuật ngữ tại chức được sử dụng với ý nghĩa là học không tập trung về toàn thời gian, vừa học vừa làm, có các văn bằng ĐH với từ ghi thêm trong ngoặc là hệ “tại chức”.
Năm 1975, đất nước hoàn toàn thống nhất, Đại hội đảng lần thứ IV (1976) đã chỉ rõ: “Phải tích cực xây dựng hệ thống đào tạo bồi dưỡng tại chức với nhiều hình thức đào tạo học tập đảm bảo cho người lao động có thể tham gia học tập, trau dồi nghề nghiệp, mở rộng kiến thức”. [ 8] Công tác đào tạo ĐH tại chức phát triển mạnh mẽ, Nghị quyết 14 của Bộ chính trị về cải cách giáo dục (1979) đã nhấn mạnh: “Hệ thống mạng lưới tại chức phải được tổ chức rộng khắp, bao gồm nhiều hình thức học tập linh hoạt thuận tiện cho người học. Hệ thống đó phải gắn liền với hệ thống đào tạo tập trung nhưng có tổ chức và người phụ trách riêng’’. [8] Trong vòng 10 năm từ (1975 - 1985) hệ tại chức đã tuyển và đào tạo hơn 60000 SV, hơn 80% các tỉnh, thành phố có trung tâm đào tạo bồi dưỡng tại chức.
Như vậy đã xuất hiện cụm từ “đào tạo & bồi dưỡng tại chức”, “mạng lưới tại chức” với nghĩa của học tại chức là học không tập trung hoàn toàn thời gian và có thể cấp hoặc không cấp văn bằng. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghị quyết số 73/NQ - HĐBT năm 1983 của Hội đồng Bộ trưởng đã cho phép thành lập trung tâm đào tạo, bồi dưỡng tại chức tỉnh trên cơ sở các tổ chức đa dạng ở địa phương đã hình thành từ trước. Đây là một mô hình cơ sở giáo dục mới dựa trên sự liên kết của các trường ĐH với các trung tâm giáo dục thường xuyên cấp tỉnh. Đây là một quyết định rất quan trọng, tạo một bước tiến công tác đào tạo bồi dưỡng đại học tại chức, từ xa Hoạt động liên kết đã để lại những kinh nghiệm thiết thực cần tổng kết và phát huy, nâng cao vai trò các trung tâm GDTX trong đào tạo liên kết ở các bậc học, cấp học hình thức học khác nhau Với đường lối đổi mới được đề ra tại đại hội VI (1986) đối với lĩnh vực giáo dục nghị quyết Đại hội đã ghi: “Phải bố trí hợp lý cơ cấu và hệ thống giáo dục, thể hiện tính thống nhất của quá trình bao gồm nhiều hình thức đào tạo, bồi dưỡng chính quy và phi chính quy, tập trung, tại chức…” Từ những năm (1988 - 1991) đã thí điểm hệ đào tạo đại học không chính quy với những hình thức mới đi đôi với những tên gọi mới như đại học mở rộng tự học có hướng dẫn, đào tạo từ xa, đại học mở (cả nước đã thành lập 2 Viện đại nọc mở tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh).
Nghị định 90 - NĐ/CP ngày 24/11/1993 của chính phủ đã công nhận GDTX là một trong 5 thành phần của hệ thống giáo dục quốc dân. Luật giáo dục 1998 (Quốc hội thông qua ngày 24/11/1998) coi “Giáo dục không chính quy là một phương thức giáo dục giúp mọi người vừa làm vừa học, học liên tục, học suốt đời nhằm hoàn thiện nhân cách, mở rộng hiểu biết, nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ để cải thiện chất lượng cuộc sống, tìm việc làm và thích nghi với đời sống xã hội’’. Trong Luật giáo dục 2005 đã được nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 14/06 / 2005 đã khẳng định: “Hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên”, “Nhà nước có chính sách phát triển giáo dục thường xuyên, thực hiện giáo dục cho mọi người, xây dựng xã hội học tập”, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Báo cáo của chính phủ trước Quốc hội tại kỳ họp tháng 10/2004 cũng đã chỉ rõ: “Các chương trình giáo dục từ xa vẫn đang trong quá trình xây dựng, tiến độ còn chậm, chất lượng còn thấp, cơ sở vật chất còn nghèo nàn, điều kiện tổ chức thực hành, thực nghiệm còn rất hạn chế. Việc quản lý lòng lẻo đối với các hệ liên kết đào tạo qua loa và cấp văn bằng đã dẫn đến tình trạng “học giả, bằng thật”.
Đây là một khâu yếu nghiêm trọng của giáo dục không chính quy ở nước ta”[9] Những năm gần đây, trong các báo, tạp chí của chuyên ngành giáo dục như: Tạp chí giáo dục, tạp chí phát triển giáo dục, tạp chí dạy và học, báo giáo dục và thời đại…hay trong các báo cáo tổng kết giáo dục thường xuyên hàng năm của Bộ giáo dục và Đào tạo cũng đã đề cập đến công tác quản lý các lớp đại học liên kết. Hiện còn rất ít công trình nghiên cứu có hệ thống, có thực nghiệm tại một cơ sở giáo dục cụ thể. Với lý do đó, trong luận văn này tác giả mạnh dạn phân tích một cách tương đối toàn diện có hệ thống thực trạng của quản lý hoạt động liên kết giữa Trung tâm GDTX Phố Nối với các trường Đại học Cao đẳng, THCN mà trung tâm liên kết. Bước đầu đề xuất và khảo nghiệm các biện pháp quản lý nhằm kết hợp chặt chẽ giữa đơn vị chủ trì đào tạo và đơn vị phối hợp đào tạo để nhằm nâng cao chất lượng quản lý hoạt động liên kết đào tạo các lớp đại học cao đẳng, THCN theo hình thức liên kết tại đơn vị.
Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý Thuật ngữ quản lý được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau trên cơ sở những cách tiếp cận khác nhau. Theo một số tác giả, tiếp cận trong quản lý là đường lối xem xét hệ thống quản lý, là cách thức thâm nhập vào hệ thống quản lý, là đường lối để xử lý các vấn đề quản lý. Có nhiều tác giả đã đưa ra những quan niệm khác nhau về quản lý như sau: - Theo Frederik Winslon Taylo (1856 - 1915) người Mỹ được coi là “Cha đẻ của thuyết quản lý khoa học”, là một trong những người mở ra “Kỷ 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguyên vàng” trong quản lý đã thể hiện tư tưởng cốt lõi của mình trong quản lý là: “Mỗi loại công việc dù nhỏ nhất đều phải chuyên môn hoá và đều phải quản lý chặt chẽ”.
Ông cho rằng: “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái gì cần làm và làm cái đó như thế nào bằng phương pháp tốt nhất, rẻ nhất.” Theo thuyết quản lý hành chính Heny Fayol thì: “Quản lý hành chính là lập kế hoạch, tổ chức và điều khiển, phối hợp và kiểm tra" Theo Mác: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên qui mô tương đối lớn thì ít nhiều cùng đến một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể khác với sự vận động của những khách quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần nhạc trưởng” [4,tr1]. Như vậy, Mác đã lột tả được bản chất quản lý là một hoạt động lao động tất yếu vô cùng quan trọng trong quá trình phát triển của loài người. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (nói chung là khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến.
Các tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc:“Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra” [6]. Tóm lại, quản lý là sự tác động có ý thức nhằm điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội những hành vi hoạt động của con người, huy động tối đa các nguồn lực khác nhau để đạt tới mục đích theo ý chí của nhà quản lý và phù hợp với qui luật khách quan. Chức năng quản lý: Chức năng của quản lý là hình thức biểu hiện sự tác động có chủ định của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý. Đó là tập hợp những nhiệm vụ khác nhau mà chủ thể quản lý phải tiến hành trong quá trình quản lý.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Về số lượng các chức năng quản lý nói chung, những tác giả nghiên cứu về quản lý có ý kiến không giống nhau. Tuy nhiên, hầu hết các tác giả đều đề cập tới bốn chức năng chủ yếu đó là: Kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra và trong đó thông tin vừa là phương tiện, vừa là điều kiện để thực hiện chức năng quản lý. - Chức năng kế hoạch hoá: Để thực hiện chủ chương, chương trình, dự án kế hoạch hoá là hành động đầu tiên, chức năng cơ bản để hoàn thành các chức năng khác. Đây được coi là chức năng chỉ lối làm cho tổ chức phát triển theo kế hoạch.
Trong quản lý đây là căn cứ mang tính pháp lý quy định hành động của cả tổ chức. - Chức năng tổ chức: Người quản lý phải hình thành bộ máy tổ chức là cơ cấu các bộ phận (tuỳ theo tính chất công việc, có thể tiến hành phân công, phân nhiệm cho các cá nhân), quy định chức năng nhiệm vụ từng bộ phận, mối quan hệ giữa chúng. Thực chất của tổ chức là thiết lập mối quan hệ, liên hệ giữa con người với con người, giữa các bộ phận riêng rẽ thành một hệ thống hoạt động nhịp nhàng của một cơ thể thống nhất. Một tổ chức được thiết kế phù hợp sẽ phát huy được năng lực nội sinh và có ý nghĩa quyết định đến việc chuyển hoá kế hoạch thành hiện thực, tổ chức tốt sẽ khơi nguồn cho các tiềm năng.
- Chức năng chỉ đạo: Chức năng này đòi hỏi người quản lý phải vận dụng khéo léo các PP và nghệ thuật quản lý. Đây là quá trình tác động qua lại giũa chủ thể quản lý và mọi thành viên trong tổ chức nhằm giúp phần thực hiện hoá các mục tiêu đề ra.