Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường trung học phổ thông Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội Chương 3: Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường trung học phổ thông quận Hà Đông, thành phố Hà Nội 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Qua nghiên cứu lịch sử phát triển giáo dục thế giới một cách có hệ thống cho thấy hoạt động dạy và học xuất hiện và phát triển từ thời nguyên thủy và phát triển liên tục cho tới ngày nay. Trong suốt quá trình phát triển đó các nhà giáo dục đã đưa ra các phương pháp giáo dục mà vẫn còn nguyên giá trị đến ngày hôm nay.
Trong thời kỳ văn hóa phục hưng, các nhà giáo dục đã lý giải các vấn đề giáo dục một cách mới mẻ theo khuynh hướng khoa học, không bị ràng buộc bởi lễ giáo phong kiến và triết lý nhà thờ, tôn giáo. Tư tưởng của những nhà giáo dục đó đã đặt tiền đề cho thời kỳ giáo dục cận đại. Theo Thomas More, nhà chính trị người Anh thế kỷ XVI, lao động là nghĩa vụ và cũng là quyền của mỗi người song mỗi ngày chỉ nên làm việc 6 giờ, thời gian còn lại trong ngày dành cho các hoạt động văn hóa và sinh hoạt xã hội, giáo dục và học tập nhằm phát triển trẻ em ở các mặt: thể chất, đạo đức, trí tuệ và kỹ năng lao động. Cũng là một đại biểu về tư tưởng giáo dục thời kỳ phục hưng, Rabơle đòi hỏi việc giáo dục phải bao hàm các nội dụng: “trí dục, đạo đức, thể chất và thẩm mĩ và đã có sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục như ngoài việc học ở lớp và ở nhà, còn có các buổi tham quan các xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp xúc với các nhà văn, các nghị sĩ, đặc biệt là mỗi tháng một lần thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày”.
Đứng trên quan điểm của chủ nghĩa nhân văn mà hai ông đã đề ra lý luận và có ý định thực hiện một chế độ giáo dục mới, tiến bộ, thay thế cho trật tự đương thời trong xã hội phong kiến về giáo dục; thể hiện sự tiến bộ của loài người trong lĩnh vực giáo dục thời kỳ văn hóa phục hưng. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Vào thế kỷ XIX, C.Ănghen cũng đã xác định mục tiêu của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa là tạo ra con người phát triển toàn diện. Trong giáo dục tránh giáo dục một chiều chỉ có kiến thức khoa học mà quyên mất giáo dục về đạo đức, hành vi, cách xử lý các mối quan hệ giữa con người với con người, con người với thiên nhiên. Để đáp ứng được nhiệm vụ ngày càng phát triển của xã hội, cần giáo dục các em học sinh trở thành con người toàn diện [4, tr.
Tiếp nối quá trình phát triển của lịch sử ngành giáo dục, nhà sư phạm nổi tiếng A.Makarenko của nước Nga thế kỷ XX đã thể hiện quan điểm của mình về tầm quan trọng của công tác giáo dục học sinh ngoài giờ học như sau: “các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không thể cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học, mà đáng ra phải là trên mỗi mét vuông của đất nước chúng ta… Nghĩa là trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trên lớp [4, tr.Bowell (1991) trong bài “Tạo hứng thú trong lớp học” đã trình bày rõ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của phương pháp học tích cực, cách tổ chức bài giảng của giáo viên và hoạt động của học sinh cũng như những hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nhằm tạo ra một tiết học có chất lượng. Giáo viên hoạt động như một người hướng dẫn, nêu vấn đề cơ bản không lệch hướng. Các hoạt động trong nghỉ giữa tiết cũng như hoạt động ngoại khóa cần thiết và cụ thể, có sự khác biệt cho từng môn học để tạo tiết học có chất lượng cao [4, tr. Năm 2006, trong nghiên cứu về của mình, E.Graaff đã trình bày và nhấn mạnh lợi ích của các phương pháp học tích cực cùng các yếu tố tạo nên cách học tích cực.
Tác giả cũng động thời nhấn mạnh vai trò của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong việc làm mới cách suy nghĩa của học sinh để tự thực hiện giờ học mà mình làm chủ thể, thầy cô giáo chỉ là người hướng dẫn, kết luật vấn đề [28, tr. Gần đây nhất, năm 2010, EP.Hobin đã trình bày sự kết hợp giáo dục thể chất và giáo dục kiến thức cho học sinh bậc THPT. Tác giả đã nhấn mạnh sự 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phù hợp giữa các hình thức sinh hoạt, nội dung sinh hoạt theo lứa tuổi, tâm sinh lý để nâng cao chất lượng quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của các bộ, thầy cô và nâng cao hiệu quả học tập của học sinh [28, tr. Các nghiên cứu trên cho thấy các nhà nghiên cứu trên thế giới đều khẳng định vai trò rất lớn của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong trường THPT đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh.
Tình hình nghiên cứu trong nước Ngay từ những ngày đầu mới thành lập, Đảng và Nhà nước ta đã có sự quan tâm đặc biệt và đưa các mục tiêu về giáo dục đào tạo cho từng cấp học, bậc học. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trước đây chưa được chú trọng nhiều. Trước những năm 80 của thế kỷ XX, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp chưa được định hình và có tên gọi. Tuy nhiên, trong thư Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho học sinh nhân dịp khai trường năm 1945 có đoạn: “nhưng các em cũng nên, ngoài giờ học ở trường tham gia vào các hội cứu quốc để tập luyện cho quen với đời sống chiến sỹ và để giúp đỡ một vài việc nhẹ nhàng trong cuộc phòng thủ đất nước” [4, tr.
Từ sau năm 1979, nội dung giáo dục ở trường phổ thông trung học mang tính toàn diện và kỹ thuật tổng hợp, nhưng có chú ý đến việc phát huy sở trường và năng khiếu cá nhân. Ở trường phổ thông trung học, cần coi trọng giáo dục thẩm mĩ (âm nhạc, mĩ thuật.), giáo dục và rèn luyện thể chất, hoạt động văn hóa nghệ thuật, thể dục thể thao và luyện tập quân sự. Chương trình giáo dục ngoài giờ lên lớp được chính thức đưa vào giảng dạy trong các trường THPT từ năm học 2006-2007. Để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, ở nước ta đã có nhiều nghiên cứu về quan điểm giáo dục toàn diện và tổ chức thực hiện có hiệu quả hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
Cụ thể: PGS. TS Hà Nhật Thăng, sau khi lấy ý kiến chuyên gia và hội thảo ở các địa phương đã dự thảo chương trình khung “Tổ chức HĐGDNGLL ở trường THCS” vào năm 1998. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu của nhóm cán bộ gồm GS. Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Đăng Thìn, Lê Thanh Sử, Nguyễn Thị Ký về HĐGDNGLL ở trường THCS, đã điểm qua về vị trí, nhiệm vụ HĐGDNGLL, các hình thức và con đường chủ yếu thực hiện HĐGDNGLL ở trường THCS.
Đặc biệt đã giới thiệu qui trình chung của tổ chức HĐGDNGLL và một số hình thức hoạt động mẫu. Nhóm tác giả Nguyễn Dục Quang, Trần Quốc Thành, Lê Thanh Sử đã nêu được mục tiêu, nội dung và phương pháp tổ chức HĐGDNGLL thông qua tài liệu bồi dưỡng giáo viên về HĐGDNGLL. Ngoài ra, đã có nhiều luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục nghiên cứu đề tài HĐGDNGLL ở trường THPT như: Luận văn “Các biện pháp nâng cao chất lượng quản lý HĐGDNGLL của Hiệu trưởng một số trường THPT phía Nam”, tác giả Nguyễn Thị Hoàng Trâm, năm 2003. Luận văn “Một số biện pháp quản lý HĐGD NGLL của Hiệu trưởng các trường THPT Quận Phú Xuyên, tỉnh Hà Tây trong giai đoạn hiện nay”, tác giả Nguyễn Như Ý, năm 2005.
Luận Văn “Các biện pháp quản lý HĐGDNGLL của Hiệu trưởng các trường THPT tỉnh Đồng Tháp”, tác giả Nguyễn Đức Điền, năm 2007. Luận văn “Các biện pháp quản lý thực hiện chương trình HĐGDNGLL ở trường THPT Đại Từ - Thái Nguyên”, tác giả Phan Vĩnh Thái, năm 2008. Luận văn “Biện pháp quản lí HĐGDNGLL ở các trường THPT quận Phúc Thọ thành phố Hà Nội trong giai đoạn hiện nay”, tác giả Khuất Cao Bắc, năm 2008. Luận văn “Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tại các trường THPT huyện An Dương thành phố Hải Phòng nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục THPT trong giai đoạn hiện nay”, tác giả Nguyễn Thị Phương Hoa, năm 2008.
Luận văn “Thực trạng quản lý HĐGDNGLL tại các trường THPT thành phố Rạch Giá tỉnh Kiên Giang”, tác giả Nguyễn Thị Mỹ Duyên, năm 2011. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn “Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THPT Tân Lập, thành phố Hà Nội”, tác giả Lý Đức Kim, năm 2013. Các luận văn tập trung nghiên cứu giải quyết các vấn đề thực tiễn ở một số địa phương cụ thể với đối tượng và khu vực khác nhau về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp mà chưa có công trình nghiên cứu cụ thể về thực trạng, tổng kết kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường THPT quận Hà Đông, thành phố Hà Nội. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1.
Quản lý Quản lý là một khái niệm rộng lớn được sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Các nhà xã hội học do nghiên cứu hoạt động quản lý trên những cơ sở khác nhau nên khi đưa ra khái niệm về quản lý thường gắn với các loại hình quản lý cụ thể phụ thuộc vào lĩnh vực nghiên cứu hay thực tiễn công tác quản lý của họ.Mác, quản lý là loại lao động điều khiển mọi quá trình lao động và phát triển xã hội.