Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục năng lực tự chủ, tự học cho học sinh bán trú ở trường trung học cơ sở. Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục năng lực tự chủ, học cho học sinh bán trú ở các trường trung học cơ sở huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái. Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục năng lực tự chủ, tự học cho học sinh bán trú ở các trường trung học cơ sở huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái.
6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NĂNG LỰC TỰ CHỦ, TỰ HỌC CHO HỌC SINH BÁN TRÚ Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Những nghiên cứu về giáo dục năng lực tự chủ, tự học cho người học Trong lịch sử phát triển của giáo dục, tự học là vấn đề luôn được quan tâm nghiên cứu cả về lý luận cũng như thực tiễn. Song ở mỗi giai đoạn lịch sử, vấn đề tự học được đề cập đến ở những góc độ khác nhau.
Thời cận đại, nhà sư phạm lỗi lạc người Tiệp Khắc J. Komensky (1592 - 1670) đã khẳng định: “Không có khát vọng học tập thì không thể trở thành tài năng”. Năm 1657, ông đã hoàn thành tác phẩm "Khoa sư phạm vĩ đại” trong đó nêu rõ: “Việc học hành, muốn trau dồi kiến thức vững chắc không thể làm một lần mà phải ôn đi ôn lại, có bài tập thường xuyên phù hợp với trình độ” [26]. Trong giai đoạn hiện đại, các nhà giáo dục học đi sâu nghiên cứu khoa học giáo dục và đã khẳng định vai trò to lớn của tự học.
Trong tác phẩm “Tự học như thế nào" của N. Rubakin (1862 - 1946) do Nguyễn Đinh Khôi dịch, đã tập trung trình bày nhiều vấn đề về các phương pháp tự học, các phương pháp sử dụng sách. Tylor Burrow, Thomas Hamilton đã nghiên cứu việc khuyến khích sinh viên phát huy năng lực tự chủ, tự học tiếng Anh thông qua việc sử dụng danh mục đầu tư tự học. Những người tham gia gồm 51 sinh viên dự bị thạc sĩ đến từ Myanmar, những sinh viên sắp bắt tốt nghiệp tại một trường đại học sử dụng tiếng Anh là ngôn ngữ giảng dạy.
Các tác giả đã đề xuất một số khuyến nghị để nâng cao khả năng tự chủ và hiệu quả tự học của sinh viên đối với môn tiếng Anh như: Sinh viên cần lập bản kế hoạch tự học và được thông qua bởi giáo viên hướng dẫn; Sử dụng kỹ thuật số trong việc khai thác các tư liệu phục vụ 7 việc tự học; Người học cần tạo ra một sản phẩm dựa trên hoạt động tự học của bản thân; Người học tự chủ trong việc trình bày về sản phẩm cũng như quá trình tự học của mình [31]. Muhammad U Farooq đã nghiên cứu trên mẫu gồm 60 giáo viên và 300 sinh viên về những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tự chủ của học sinh. Các phát hiện cho thấy rằng giáo viên nhận thức được khái niệm về quyền tự chủ của người học nhưng không phải mọi giáo viên đều tổ chức cho người học thực hành để phát triển khả năng tự chủ do hạn chế về chương trình học và cơ sở vật chất. Mặt khác, nhiều học sinh muốn trở thành người giỏi nhất trong lớp nhưng lại thiếu động lực và sự rèn luyện để trở thành người học tự chủ.
Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết của việc dạy học sinh biết đặt mục tiêu học tập vào đầu học kỳ bởi giáo viên. Học sinh nên biết những gì cần học, tại sao họ học và cách học giúp họ thu nhận thông tin, chiến lược và kỹ năng mới. Điều này sẽ làm cho học sinh có động lực cao, định hướng mục tiêu, tổ chức tốt và tận dụng mọi cơ hội để cải thiện năng lực ngôn ngữ, năng lực tự học và tăng tính tự chủ cho bản thân [27]. Dimitrios Thanasoulas đã chỉ ra rằng sự tự chủ của người học là một quá trình năng động lâu dài có thể chấp nhận được các can thiệp giáo dục chứ không phải là một sản phẩm tĩnh.
Bên cạnh đó, điều thấm nhuần trong nghiên cứu này là niềm tin rằng 'để giúp người học kiểm soát tốt hơn việc học của mình, điều quan trọng là phải giúp họ nhận thức và xác định các chiến lược mà họ đã sử dụng hoặc có thể sử dụng. Ở bất kỳ mức độ nào, cá nhân người học có sự khác nhau về thói quen học tập, sở thích, nhu cầu, động cơ và phát triển các mức độ độc lập khác nhau trong suốt cuộc đời của họ. Người học bước vào tình huống học tập cần có kiến thức và kỹ năng để lập kế hoạch, theo dõi và đánh giá việc học của mình để đưa ra quyết định về nội dung hoặc mục tiêu học tập. Tuy nhiên, sự tự chủ của người học đòi hỏi người học phải có khả năng đánh giá mọi tình huống mà họ gặp phải và vạch ra ranh giới ở bất kỳ điểm mâu 8 thuẫn hoặc thiếu sót nào trong các tổ chức và xã hội nói chung.
Cần phải có một giáo viên hỗ trợ các nguồn lực, tài liệu và phương pháp cho phù hợp với nhu cầu của người học. Quyền tự chủ của người học bao gồm việc nhận thức và xác định các chiến lược, nhu cầu và mục tiêu của người học, đồng thời có cơ hội xem xét và đổi mới các phương pháp tiếp cận và quy trình để việc học tập đạt được kết quả tối ưu [21]. Hedayat Mahmoudi, Masoud Asadi cho rằng trong số các yếu tố ảnh hưởng đến việc học của người học, tính tự chủ, hiệu quả tự học của bản thân và tư duy phản biện được cho là quan trọng hàng đầu. Mục đích của nghiên cứu này là để điều tra mối quan hệ giữa tính tự chủ, hiệu quả tự học của bản thân và tư duy phản biện của những người học ở Iran.
Kết quả của nghiên cứu chỉ ra rằng giữa các yếu tố này có mối quan hệ tích cực và có ý nghĩa. Để phát triển và tích hợp khả năng tự chủ, hiệu quả tự học của bản thân và khả năng tư duy phản biện cần thúc đẩy nâng cao nhận thức của người học đối với việc học, giúp người học hướng tới sự tự thay đổisửa chữa, tự chủ, tư duy phản biện và học tập có ý nghĩa [25]. Về vấn đề giáo dục năng lực tự chủ và tự học cho học sinh, tác giả Evelyn N, Jude. Odo trong nghiên cứu của mình đã cho thấy mức độ tự chủ của sinh viên thấp hơn so với mức khuyến nghị.
Có sự khác biệt đáng kể về mức độ tự chủ trong học tập của học sinh nam và học sinh nữ. Học sinh nam có mức độ tự chủ cao hơn. Mức độ tự chủ học tập của học sinh được cải thiện khi họ nâng cao khả năng tự kiểm soát và có cuộc sống lành mạnh. Các nhà giáo dục nên sử dụng chiến lược nâng cao khả năng tự kiểm soát của học sinh để nâng cao mức độ tự chủ trong học tập của học sinh [22].
đã phát hiện ra rằng những bà mẹ có khả năng tự kiểm soát thấp thực sự sẽ sinh ra những đứa trẻ có khả năng tự kiểm soát thấp. Phân tích cho thấy rằng sự tự chủ của người mẹ ảnh hưởng đến việc lựa chọn hình phạt của cô ấy, cũng như có tác động vừa phải đến cách cô ấy giám sát con mình. 9 Đổi lại, sự giám sát cao hơn và một số lựa chọn hình phạt ảnh hưởng đến sự phát triển tự chủ ở trẻ. Do đó, nghiên cứu này cung cấp một phần quan trọng về sự ảnh hưởng trong phương pháp giáo dục tính tự chủ cho con phụ thuộc nhiều vào tính tự của chính người mẹ [28].
Ở Việt Nam, hoạt động tự học chỉ thực sự được chú ý và quan tâm dưới nền giáo dục xã hội chủ nghĩa. Chủ tịch Hồ Chí Minh - Vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc Việt Nam là một tấm gương sáng về tinh thần tự học. Tư tưởng của Người về giáo dục đã được vận dụng, quán triệt trong các Nghị quyết của Đảng. Nghị quyết Hội nghị lần thứ II - BCH TW Đảng khoá VIII đã khẳng định: “Đổi mới phương pháp dạy học.
nâng cao khả năng tự học, tự nghiên cứu của người học" [1]. Từ quan điểm chỉ đạo trên, để không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục, nhiều công trình nghiên cứu khoa học về tự học đã hoàn thành như: "Quá trình dạy “Tự học" do Nguyễn Cành Toàn chủ biên [12] và các tác giả, “Tổ chức dạy học cho học sinh dân tộc miền núi" [11] của tác giả Phạm Hồng Quang đã đề cập và đi sâu nghiên cứu về việc phát triển tính tích cực và tính tự lực của học sinh miền núi trong quá trình tổ chức dạy học. Phan Thi Thu Nga trong công trình của mình đã tập trung nghiên cứu tự đánh giá của giáo viên và học sinh về khả năng tự chủ của họ. Bảng câu hỏi gồm 30 mục với 5 chủ đề con như nhận thức về bản thân, nhận thức về chủ đề, nhận thức về quá trình kiểm tra, tính độc lập của thói quen học tập.
Nghiên cứu được sử dụng như một công cụ để tự đánh giá, thu thập dữ liệu. Các phát hiện chỉ ra rằng một người học tự chủ nên có những phẩm chất cá nhân quan trọng như trách nhiệm, động lực và sự tự tin. Điều đó đã giúp họ trở nên tự chủ trong học tập. Người học tự chủ nên sở hữu hai yếu tố: tính độc lập trong học tập và thói quen học tập [7].
Như vậy, vấn đề tự chủ, tự học của học sinh, sinh viên đã được nhiều nhà khoa học, nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau. 10 Trong các công trình nghiên cứu, các tác giả đã chỉ rõ vai trò, tầm quan trọng của hoạt động tự học, biện pháp sư phạm của người thầy nhằm hướng dẫn cho người học phương pháp tự học, hình thành ở người học kỹ năng tự học. Đồng thời cũng đề ra một số biện pháp tổ chức, quản lý hoạt động tự học của học sinh, sinh viên. Những nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục năng lực tự học, tự chủ cho người học Evrim Ustunluoglu đã điều tra nhận thức của sinh viên và giáo viên đại học về trách nhiệm và khả năng liên quan đến học tập tự chủ và các hoạt động tự quản cả trong và ngoài lớp học.
Kết quả cho thấy học sinh cho rằng họ không chịu trách nhiệm về việc học của mình mặc dù họ có khả năng, mà trách nhiệm thuộc về giáo viên của họ.