Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC AN TOÀN GIAO THÔNG CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN CÙNG THAM GIA 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về hoạt động giáo dục an toàn giao thông cho học sinh Tại hội nghị cấp cao toàn cầu về giao thông đường bộ lần thứ 2, có 130 nước tham gia tại Brazil. Hội nghị đã ra tuyên bố đặc biệt nhấn mạnh tới việc giáo dục nâng cao nhận thức cho người dân, giáo dục ý thức bảo vệ các cá nhân tham gia giao thông.
Tr8] Ở Đức, “Trường học an toàn giao thông tại Đức được áp dụng nhằm nâng cao hiểu biết cộng đồng về ATGT thông qua việc giáo dục trẻ em. Giáo dục ATGT tại Đức là phần chính thức trong giáo dục trường học đồng thời phối hợp với cảnh sát và các nhà chức trách giáo dục, cùng thúc đẩy chương trình giáo dục giao thông”. Tr9] Ở nước ta đã có nhiều nghiên cứu về hoạt động giáo dục ATGT cho học sinh. Đề tài “Thực trạng giáo dục an toàn giao thông cho học sinh ở các trường trung học phổ thông tỉnh Khánh Hòa” của tác giả Đặng Ngọc Lệ Thy (2018) đã nêu nhận xét: “Nhận thức và thái độ của cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh học sinh, học sinh về tầm quan trọng của công tác giáo dục an toàn giao thông trong các trường Trung học phổ thông tỉnh Khánh Hòa”.
[41] Nghiên cứu về “Nâng cao ý thức chấp hành luật giao thông đường bộ cho HS, SV trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Nguyễn Thị Huyền đăng trên tạp chí giáo dục đã chỉ ra 3 biện pháp đối với bản thân các em, đối với gia đình, nhà trường và đối với toàn xã hội nhằm nâng cao nhận thức cho học sinh, sinh viên về ATGT.[17] Tác giả Đinh Thành Trung- Ban kinh tế trung ương (2017), trong nghiên cứu của mình mình về “Giáo dục về an toàn giao thông cho học sinh: Chỉ lý thuyết là chưa đủ” đã chỉ ra: “Học sinh chưa thực sự có được ý thức giao thông nếu chỉ giáo dục toàn lý thuyết. Trong công tác giáo dục HS về luật giao thông và văn hóa giao thông, điều cốt yếu là phải đào tạo, nâng cao trình độ cho đội ngũ giáo viên, hay nói cách khác là trước khi giáo dục HS về ATGT phải giáo dục giáo viên trước”.[45] 8 Hội thảo về đổi mới phương pháp GDATGT cho học sinh Tiểu học, Bộ giáo dục và đào tạo (2017) đã chỉ ra giáo dục an toàn giao thông cho học sinh tiểu học “Cần những bài học thực tiễn cao”. [44] Như vậy, ở Việt Nam, từ cấp Bộ đến phòng giáo dục của ngành GD đã ban hành văn bản, chỉ thị hướng dẫn, các tài liệu về GDATGT đối với từng cấp học. Nổi bật trong đó, Chương trình “ATGT cho nụ cười trẻ thơ” do Vụ Giáo dục tiểu học cùng Ủy ban ATGT Quốc gia, Cục CSGT và Honda Việt Nam (HVN) phối hợp triển khai từ năm 2008 đến nay cho các thầy cô giáo và học sinh tiểu học trên toàn quốc đã để lại nhiều dấu ấn tích cực, được toàn xã hội quan tâm hưởng ứng.
Với việc tích cực ở rộng quy mô hoạt động và chất lượng đào tạo về ATGT cho học sinh, các cơ quan Chính phủ và Bộ ngành GD đang ngày tiến đến gần hơn mục tiêu xây dựng một xã hội giao thông Việt Nam an toàn, văn minh. Qua nhiều chương trình thiết thực có ý nghĩa to lớn, HVN cũng muốn nhấn mạnh thông điệp tới mọi người dân về ý nghĩa, vai trò, tầm quan trọng của việc thúc đẩy ATGT, nâng cao ý thức cũng như kỹ năng tham gia giao thông cho thế hệ trẻ, trong đó đặc biệt không thể thiếu bóng dáng những người thầy giáo, cô giáo tận tụy trong trường tiểu học. Nghiên cứu về hoạt động giáo dục an toàn giao thông cho học sinh tiểu học Tại Singapore, hoạt động giáo dục an toàn đường bộ được thực hiện với trẻ từ 7- 12 tuổi và tổ chức ở môi trường bên ngoài như tại các công viên về ATGT hoặc một khu vực có diện tích rộng tối thiểu chừng 4 ha. Tại những địa điểm như vậy, các nhà giáo dục sẽ xây dựng bối cảnh và các thiết bị, đèn báo tín hiệu giao thông như trên đường phố để học sinh làm quen và trải nghiệm.
Cảnh sát giao thông sẽ phối hợp với nhà trường tổ chức các bài giảng dạy về ATGT. Mỗi ngày, có khoảng 500 học sinh được học tập về lĩnh vực này. Trong mỗi buổi học, trẻ em sẽ được học tập lý thuyết rồi chơi trò chơi như tham gia đóng vai người đi bộ, cảnh sát giao thông, người đi xe đạp… để xử lý các tình huống giao thông. Sau trò chơi, cảnh sát giao thông sẽ khen thưởng những học sinh đã xử lý tình huống tốt, đúng quy định, chỉ ra các lỗi sai và đúc rút bài học kinh nghiệm.
Còn ở Uganda, dù đã đưa học tập về ATGT vào chương trình học bắt buộc tại bậc tiểu học nhưng việc giảng dạy và học tập chỉ mang tính hình thức, không thực tế và sâu 9 sát khiến học sinh học xong vẫn mơ hồ. Một nghiên cứu do Hội Chữ thập đỏ Uganda thực hiện đã phát hiện ra thực trạng đáng buồn tại Uganda. Phần lớn giáo viên đều cho rằng hướng dẫn đào tạo ATGT cho học sinh quá chung chung và lý thuyết, khó áp dụng trong giảng dạy. Dẫn đến, nhiều giáo viên chuẩn bị giáo án sơ sài, xa rời thực tế và không cuốn hút.
Không ít phụ huynh, thậm chí các em học sinh Uganda được dạy để tin rằng TNGT đường bộ là không thể tránh khỏi, do “Quỷ Satan” gây ra. Nhiều học sinh coi cầu nguyện tại nhà thờ có vai trò quan trọng trong ngăn chặn TNGT hơn là việc học tập và tham gia các khóa học thực hành. Tại Việt Nam, nghiên cứu “Đổi mới phương pháp Giáo dục an toàn giao thông trong trường Tiểu học” của tác giả Phạm Thị Danh, trường tiểu học An Lộc (2020) đã chỉ ra 3 hình thức tổ chức GDATGT cho học sinh gồm: “Tuyên truyền thông qua các buổi nói chuyện chuyên đề, diễn đàn, tọa đàm, tổ chức ngày hội, các hội thi tìm hiểu Luật Giao thông, sân khấu hóa các hoạt động; thông qua các buổi chào cờ, sinh hoạt lớp, sinh hoạt Đoàn, Hội, Đội; thông qua hệ thống phát thanh nội bộ”. [10] Nghiên cứu “Giáo dục an toàn giao thông cho học sinh tiểu học” của tác giả Vũ Tuấn Anh giáo viên trường tiểu học Quài Nưa đã chỉ ra các phương pháp giúp cho học sinh tiểu học hào hứng tham gia hoạt động GDATGT như: “phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp hồi tưởng, phương pháp thực hành, phương pháp trò chơi, phương pháp trắc nghiệm…” để GDATGT cho học sinh đạt hiệu quả tốt nhất.
[3] Nghiên cứu “Tăng cường giáo dục an toàn giao thông” của tác giả Vũ Tuân (2018) đã chỉ ra việc đổi mới trong phương pháp tuyên truyền, sự phối kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường và CMHS sẽ tiến tới một xã hội giao thông an toàn, văn minh. [43] Như vậy, có thể thấy đã có khá nhiều nghiên cứu đề cập đến việc tổ chức GDATGT cho học sinh tiểu học. Tuy nhiên, qua tìm hiểu các tài liệu, các tác giả chỉ nhìn nhận các vấn đề về ATGT như những vấn đề riêng lẻ như đội mũ bảo hiểm đúng quy cách hay những bài tập thực hành GDATGT cho học sinh, đổi mới phương pháp hình thức tổ chức GDATGT cho học sinh hoặc GDATGT cho các em học sinh ở những nơi có điều kiện kinh tế phát triển như Singapo… mà chưa bàn đến thực hiện GDATGT cho học sinh theo hướng tiếp cận đối tượng cùng tham gia, tiếp cận chức năng quản lý. Nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông cho học sinh Tác giả Trần Văn Tẩy (2019) có nghiên cứu về “Quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông cho học sinh trung học cơ sở người dân tộc thiểu số huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai”.
Trong nghiên cứu của mình tác giả đã đưa ra cách quản lý hoạt động giáo dục ATGT cho học sinh trung học cơ sở miền núi là phối kết hợp với LLGD của địa phương tuyên truyền, giáo dục CMHS ý thức chấp hành tốt Luật giao thông nhằm nâng cao nhận thức, hiểu biết về kiến thức pháp luật giao thông cho các em. [36] Nghiên cứu “Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông cho học sinh THCS huyện An Phú, tỉnh An Giang” của tác giả Hồ Văn Tấn (2018) đã nhấn mạnh biện pháp lập kế hoạch quản lý hoạt động GDATGT nhằm đạt hiệu quả cao cho học sinh các trường THCS; công tác kiểm tra đánh giá cũng được coi trong trong nghiên cứu này. [35] Nghiên cứu “Quản lý giáo dục an toàn giao thông cho học sinh cấp trường Trung học phổ thông thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh” của tác giả Trần Thị Cẩm Mơ (2020) đã chỉ ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng GDATGT cho học sinh THPT trên địa bàn thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh là tích cực tuyên truyền, vận động giáo dục ý thức, có hình thức xử lý răn đe phù hợp nhằm giáo dục học sinh ý thức chấp hành tốt luật giao thông. [30] Tác giả Vũ Thị Thảo (2017) đã nghiên cứu về “Quản lý hoạt động GDATGT cho học sinh tiểu học quận Ngô Quyền, thành phố Hải Phòng”.
Ở nghiên cứu của mình, tác giả đã chỉ ra được các biện pháp nhằm giúp học sinh tiểu học có kiến thức, kỹ năng tham gia giao thông an toàn, chỉ đạo các bộ phận, GV có các hình thức tổ chức GDATGT cho học sinh tiểu học một cách linh hoạt, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của các em thì sẽ mang lại hiệu quả các trong hoạt động GDATGT. [39] Nguyễn Thị Lan Anh (2016) đã có công trình nghiên cứu về “Quản lý hoạt động giáo dục an toàn giao thông tại các trường Tiểu học quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội”. Trong nghiên cứu này, tác giả đã tập trung vào các giải pháp giáo dục ATGT cho các em học sinh trên địa bàn thủ đô Hà Nội, nơi trung tâm văn hóa, kinh tế của cả nước. Nơi đây các em học sinh tiểu học chủ yếu tham gia giao thông công cộng.
Học sinh ít khi tự tham gia giao thông như ở các vùng nông thôn. [2] 11 Như vậy, dưới góc độ quản lý, vấn đề quản lý hoạt động GDATGT đã có nhiều đề tài nghiên cứu dành cho học sinh từ tiểu học đến trung học phổ thông. Các công trình nghiên cứu đều khẳng định được sự cần thiết của công tác quản lý hoạt động giáo dục ATGT cho học sinh.