Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Quan Hoá, tỉnh Thanh Hoá theo Chương trình giáo dục phổ thông mới. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Quan Hoá, tỉnh Thanh Hoá theo Chương trình giáo dục phổ thông mới. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường tiểu học huyện Quan Hoá, tỉnh Thanh Hoá theo Chương trình giáo dục phổ thông mới. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRƢỜNG TIỂU HỌC THEO CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.
Các nghiên cứu nước ngoài Trong công tác dạy học trường tiểu học, là cấp học cơ sở có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự hình thành nhân cách và phẩm chất của một con người. Vì vậy có rất nhiều nhà nghiên cưu quan tâm và thực hiện tìm hiểu vấn đề này: Tiêu biểu là nhà giáo dục học J.A Cômenxki (1592 - 1670) ông đưa ra quan điểm giáo dục phải thích ứng với tự nhiên. Theo ông quá trình dạy học để truyền thụ và tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật, hiện tượng do học sinh tự quan sát, tự suy nghĩ mà hiểu biết, không nên dùng uy quyền bắt buộc, gò ép người ta chấp nhận bất cứ điều gì. Ông cũng đã nêu ra một số nguyên tắc dạy học có giá trị lớn như: Nguyên tắc trực quan: J.
Cômenxki coi trực quan là nguyên tắc vàng trong quá trình dạy học. Theo ông, trong dạy học đồng thời với lời nói thì hình tượng có ý nghĩa rất quan trọng bởi “Mọi nhận thức đi từ cảm giác”, “Nghiên cứu sự vật phải bằng quan sát chứ không phải bằng suy nghĩ”. Tuy nhiên, về mặt nhận thức luận, đây là một điểm hạn chế. Ngoài ra, còn có nguyên tắc tính hệ thống, nguyên tắc tính vừa sức, nguyên tắc tính vững chắc của tri thức, nguyên tắc tính tự giác, tích cực: Trong học tập, học sinh và nhà trường cần tạo ra sự ham học (động cơ học tập) cho người học, phát huy mạnh mẽ các chức năng tâm lý nhận thức (trí nhớ, hứng thú…) để lĩnh hội kiến thức.
Học sinh nỗ lực tổ chức hoạt động học tập của mình, dành thời gian tối đa có thể cho việc học tập [38]. Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, dưới sự tác động, ảnh hưởng của tiến bộ khoa học, kĩ thuật cũng như sự phát triển của các trào lưu dân chủ, sự nhận thức về hoạt động dạy học trong nhà trường có sự phát triển mới. John Dewey (1859 - 1952) - nhà giáo dục Mỹ, đã phê phán cách thức tổ chức hoạt động dạy học áp đặt, thiếu động lực phát triển các kĩ năng giao tiếp của HS, ông viết: “Đa số trường học vận dụng những PP có khuynh hướng khuyến khích chủ nghĩa cá nhân, buộc tất cả HS trong lớp phải đồng loạt đọc cùng những cuốn sách như nhau và đọc thuộc lòng 6 những bài học giống hệt nhau. Trong hoàn cảnh đó, trẻ sẽ mất dần những động lực giao tiếp và người thầy sẽ không thể tận dụng được những nhu cầu tự nhiên của đứa trẻ như cho, làm và phục vụ [43].
Hoạt động dạy học lấy người học làm trung tâm dựa trên hai nguyên tắc căn bản: đảm bảo tính liên tục của kiến thức và sự tác động qua lại của các thành viên. Hai nguyên tắc này liên hệ chặt chẽ với nhau, tính liên tục bao hàm các mối liên hệ của kiến thức; sự tác động qua lại giữa các thành viên tạo nên kết quả tổng hợp của người học với sự giúp đỡ của thầy và bạn, thống nhất giữa nhu cầu nhận thức, ý chí cá nhân với tác động của môi trường, như hành vi của bạn bè, nghệ thuật giảng dạy của người dạy và những điều kiện học tập khác [43]. Đây là tư tưởng cấp tiến, thể hiện rõ tính dân chủ, mang tính cách mạng trong GD, hoạt động DH hướng vào người học; phát huy vai trò tích cực học tập giữa các cá nhân với cộng đồng khi thực hiện quá trình DH lúc bấy giờ. Giáo dục học cũng phát triển và tồn tại như là một khoa học độc lập với tên tuổi của Comenxki vĩ đại (1592- 1670), ông là nhà lí luận và là nhà tư tưởng giáo dục đã đề cao giáo dục phổ cập, đề cao việc dạy tiếng mẹ đẻ trong các nhà trường và nêu ra luận chứng chặt chẽ trong tác phẩm nổi tiếng “ Phép giảng dạy vĩ đại” [38].
Ông là người đề xướng hình thức dạy học lớp – bài; đề ra các nguyên tắc dạy học mà ngày nay vẫn được áp dụng : nguyên tắc trực quan, nguyên tắc nhất quán, nguyên tắc mang tính khoa học, tính hệ thống… Qua đó thể hiện gián tiếp rằng hiệu quả các nguyên tắc dạy học. Về việc chỉ đạo quá trình dạy học, Xukhômlinxki quan niệm rằng một nhà giáo chân chính là một người yêu sách. Kônđakôp thì đi sâu phân tích công tác kế hoạch hóa, vai trò của tập thể sư phạm, quan hệ giữa hiệu trưởng với tập thể sư phạm nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ giáo dục – dạy học của nhà trường. Việc bồi dưỡng lý luận chính trị, chuyên môn nghiệp vụ cho GV, công tác kiểm tra quá trình dạy học được ông nhấn mạnh và cụ thể hóa ở nhiều khía cạnh.
Theo ông phương pháp chỉ có thể có hiệu quả khi việc tự học của GV gắn bó qua lại với tìm tòi sáng tạo tập thể. Về quản lý quá trình dạy học, Kônđakôp rất quan tâm thu thập, phân tích những số liệu, chỉ số phản ảnh tình hình giảng dạy, học tập, việc phân phối trong BGH nhằm giúp đỡ GV tiến bộ về chuyên môn qua công tác phương pháp [30]. Các nghiên cứu ở trong nước Hiện nay, Quản lý hoạt động dạy học là một vấn đề mang tính thời sự đã được quan tâm nghiên cứu và tiếp tục được nghiên cứu để đổi mới nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường như Nguyễn Phúc Châu [12]; Hoàng Chúng [16]; Nguyễn Hữu Châu [11] Mặc dù mỗi tác giả đi sâu vào những bình diện khác nhau của hoạt động dạy học nhưng tất cả đều hướng đến việc giải quyết mối quan hệ giữa GV và nhà quản lý, những nội dung quản lý hoạt động dạy học của người Hiệu trưởng. Trong những năm gần đây đứng trước nhiệm vụ đổi mới GD&ĐT nói chung và đổi mới hoạt động DH nói riêng, nhiều nhà nghiên cứu trong đó có những nhà giáo dục, tâm lý học đã đi sâu nghiên cứu vấn đề đổi mới QL hoạt động DH nhằm nâng cao tính hiện đại, gắn khoa học với thực tiễn sản xuất và đời sống, vấn đề lấy HS làm trung tâm trong hoạt động dạy học như: công trình khoa học của tác giả Đặng Thành Hưng nghiên cứu nội dung, PPDH theo hướng nâng cao tính hiện đại và gắn khoa học với thực tiễn đòi sống sản xuất, dạy học lấy học sinh làm trung tâm [23]; Ngoài ra, còn có công trình của Phạm Minh Hạc [18], Bùi Văn Quân [34], Phạm Viết Vượng [41].
vấn đề quản lý hoạt động dạy học càng được quan tâm nhiều hơn và trở thành mối quan tâm của toàn xã hội, ý kiến của các nhà nghiên cứu có thể khác nhau nhưng điểm chung mà ta thấy trong các công trình nghiên cứu của họ là: Khẳng định vai trò quan trọng của công tác quản lý trong dạy và học ở các cấp học, bậc học. Đây cũng là tư tưởng mang tính chiến lược về phát triển giáo dục của Đảng ta: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, PP và quản lý GD&ĐT”. Một số tạp chí chuyên ngành cũng đăng tải các kết quả nghiên cứu bàn đến một số vấn đề có liên quan Quản lý hoạt động dạy học, đã đi sâu làm rõ quan niệm về tổ chức hoạt động dạy học nhằm phát huy tính tích cực của HS theo chương trình giáo dục mới như Bùi Thị Tuyết Hồng (2004), “Tăng cường quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông chuyên”, Tạp chí Giáo dục, số 80 [22], Trần Thị Quỳnh Loan (2013), “Biện pháp tăng cường quản lý hoạt động dạy học ở Trung tâm giáo dục thường xuyên Thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ”, Tạp chí Giáo dục, số 95 [28], Trịnh Thị Quý (2012), Những đặc trưng tổ chức - sư phạm và biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động dạy học ở Trung tâm Học tập cộng đồng, Tạp chí Giáo dục, số 84 [36],… 8 Bàn về dạy học ở trường tiểu học theo chương trình giáo dục phổ thông mới đã có 1 số công trình nghiên cứu gần đây như: Tác giả Vũ Thị Thu Hương với luận văn “Quản lí hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường tiểu học, thành phố hưng yên, tỉnh hưng yên theo yêu cầu đổi mới giáo dục”, [24] Tác giả Trần Dương Bình với công trình nghiên cứu tiến sĩ: “ Quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học tại TPHCM trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục” tại viện khoa học giáo dục Việt Nam [2], Tác giả Nguyễn Hoàng Yến với công trình nghiên cứu: “Biện pháp quản lí của Hiệu trưởng các trường Tiểu học huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình đối với hoạt động dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay”….Nguyễn Hoàng Yến (2011) “Biện pháp quản lí của Hiệu trưởng các trường Tiểu học huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình đối với hoạt động dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay; trường Đại Học sư phạm Hà Nội [42]. Kết quả nghiên cứu của các công trình trên là dựa vào cơ sở lý luận của quản lý hoạt động dạy học đã đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở các trường trường tiểu học đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới, lấy học sinh làm trung tâm nhằm nâng cao năng lực phẩm chất cho HS tiểu học , các công trình nghiên cứu đã đề xuất 1 số biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất HS tiểu học góp phần nâng cao chất lượng GD&ĐT trong nhà trường theo định hướng đổi mới giáo dục hiện nay.
Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy chưa có tác giả nào nghiên cứu vấn đề này ở bậc Tiểu học, huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Do vậy, nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động giảng dạy theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh ở các trường Tiểu học huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa là cần thiết hiện nay để đề xuất những biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy theo Chương trình giáo dục phổ thông mới. Một số khái niệm cơ bản 1.