Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động đào tạo trình độ Thạc sĩ ngành Công nghệ thông tin Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động đào tạo trình độ Thạc sĩ ngành Công nghệ thông tin tại Học viện Khoa học và Công nghệ Chương 3: Một số biện pháp trong quản lý hoạt động đào tạo trình độ Thạc sĩ ngành Công nghệ thông tin tại Học viện Khoa học và Công nghệ. 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÀO TẠO TRÌNH ĐỘ THẠC SĨ NGÀNH CÔNG NGHỆ THÔNG TIN 1. Các khái niệm liên quan đến đề tài 1. Hoạt động đào tạo Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về hoạt động đào tạo, tùy thuộc vào quan điểm và cách nhìn của các nhà nghiên cứu.
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Đào tạo là quá trình tác động đến một con người nhằm làm cho người đó lĩnh hội và nắm vững các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo,… một cách có hệ thống để chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng nhận một sự phân công lao động nhất định, góp phần của mình vào phát triển xã hội, duy trì và phát triển nền văn minh của loài người” [19]. Đào tạo đề cập đến việc dạy các kỹ năng thực hành, nghề nghiệp hay kiến thức liên quan đến một lĩnh vực cụ thể, để người học lĩnh hội và nắm vững những tri thức, kĩ năng, nghề nghiệp một cách có hệ thống để chuẩn bị cho người đó thích nghi với cuộc sống và khả năng đảm nhận được một công việc nhất định. Khái niệm đào tạo thường có nghĩa hẹp hơn khái niệm giáo dục, thường đào tạo đề cập đến giai đoạn sau, khi một người đã đạt đến một độ tuổi nhất định, với một trình độ nhất định. Có nhiều dạng đào tạo: đào tạo cơ bản và đào tạo chuyên sâu, đào tạo chuyên môn và đào tạo nghề, đào tạo lại, đào tạo từ xa, tự đào tạo.
(theo Wikipedia - https://vi. Tác giả Đặng Thành Hưng quan niệm: Đào tạo là cơ cấu, quá trình quyết định mang lại cho giáo dục tính tổ chức, kế hoạch, hướng đích và điều khiển được [16, tr 289]. Tác giả Nguyễn Thị Hồng Vân cho rằng: “Hoạt động đào tạo là hoạt động truyền thụ kiến thức, huấn luyện kỹ năng, giáo dục thái độ nhằm giúp người học chiếm lĩnh được một năng lực nghề nghiệp hoặc một năng lực liên quan đến một mặt nào đó của cuộc sống” [33, tr 22]. 11 Hoạt động đào tạo là một hoạt động xã hội đặc biệt, là đặc trưng của giáo dục (nghĩa rộng), mà ở đó thế hệ sau được thế hệ trước truyền lại các kỹ năng trong các công việc cụ thể như trồng lúa, làm đường, khâu vá quần áo,… dần dần theo sự phát triển của xã hội các kỹ năng cũng trở nên phong phú hơn, hiện đại hơn, có thể lập trình các phần mềm trên máy tính, thời trang may mặc,… cũng là những kỹ năng có được qua quá trình hoạt động đào tạo.
Như vậy các kỹ năng thường được đúc kết từ hai yếu tố là tri thức cơ bản và kinh nghiệm thực tiễn. Trên cơ sở tham khảo và kế thừa quan niệm của các tác giả đi trước, chúng tôi cho rằng: Hoạt động đào tạo là sự thống nhất giữa quá trình dạy và học được tổ chức trong một cơ sở giáo dục, mà trong đó quy trình của hoạt động, cấu trúc, trình độ được quy định cụ thể từ mục tiêu đào tạo, chương trình đào tạo, phương thức đào tạo, tổ chức đào tạo đến cơ sở vật chất,… nhằm đáp ứng mục đích là truyền tải những thông điệp về tri thức, kỹ năng nghề nghiệp, chuyên môn cả về thực hành và lý thuyết. Bên cạnh đó là sự rèn giũa, nâng cao năng lực, tu dưỡng phẩm chất đạo đức cần thiết cho người được đào tạo có đủ “đức và tài” để tự tin bước vào cuộc sống, góp phần xây dựng và phát triển đất nước. Quản lý hoạt động đào tạo * Quản lý Quản lý là hoạt động thiết yếu trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, ở bất kỳ một tổ chức, tập thể, thậm chí trong một gia đình nhỏ đều có sự hiện diện của hoạt động quản lý.
Chức năng của quản lý là điều hành, phân công, giám sát và kiểm tra quá trình thực hiện và tổ chức thực hiện. Theo Fayel: “Quản lý là một hoạt động mà mọi tổ chức (gia đình, doanh nghiệp, chính phủ) đều có, nó gồm 5 yếu tố tạo thành là: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát. Quản lý chính là thực hiện kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo điều chỉnh và kiểm soát ấy” [dẫn theo 27]. Tailor: “Làm quản lý là bạn phải biết rõ: muốn người khác làm việc gì và hãy chú ý đến cách tốt nhất, kinh tế nhất mà họ làm” [dẫn theo 27].
Koontz, Cyril Odonnell và Heinz Weihrich cho rằng: Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các mục tiêu của nhóm tổ chức [38]. Theo quan điểm của Vũ Dũng: “Quản lý là sự tác động có định hướng, có mục đích, có kế hoạch và có hệ thống thông tin của chủ thể đến khách thể của nó” [8, tr52]. Các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc định nghĩa: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các chức năng kế hoạch hóa, chỉ đạo và kiểm tra” [20, tr 9]. Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Công tác quản lý lãnh đạo một tổ chức xét cho cùng là thực hiện hai quá trình liên hệ chặt chẽ với nhau: Quản và Lý.
Quá trình “Quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duy trì hệ ở trạng thái ổn định, quá trình “Lý” gồm việc sửa sang sắp xếp, đổi mới đưa vào thế “phát triển” [2]. Tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [18, tr 47]. Theo chúng tôi khái niệm quản lý có thể được hiểu: “Quản lý là một hoạt động vừa mang tính nghệ thuật, vừa mang tính khoa học mà ở đó chủ thể quản lý tác động lên đối tượng quản lý nhằm thực hiện mục tiêu đề ra”. * Các chức năng của quản lý - Chức năng lập kế hoạch: Là chức năng cơ bản, đầu tiên của hoạt động quản lý.
Đây là công việc của nhà quản lý và ở mọi lĩnh vực. Lập kế hoạch bao gồm việc xác định mục tiêu hoạt động của đơn vị, đưa ra các biện pháp thực hiện để đạt được mục tiêu đề ra. - Chức năng tổ chức: Trong hoạt động quản lý chức năng tổ chức là quá trình cung cấp đầy đủ nhân lực (số lượng, chất lượng) cũng như cơ chế phát huy tối đa sức mạnh nhân lực nhằm đạt được mục tiêu một cách hiệu quả nhất. 13 - Chức năng lãnh đạo: Là một trong những chức năng của quá trình quản lý, lãnh đạo là động viên, hướng dẫn, chỉ đạo các hoạt động của đơn vị để đạt được mục tiêu.
- Chức năng kiểm tra: Là khâu cuối cùng của quá trình thực hiện mục tiêu, kiểm tra để phát hiện ra sai lệch, tìm ra nguyên nhân và điều chỉnh nhằm đảm bảo chất lượng. * Quản lý hoạt động đào tạo Trong bối cảnh hiện nay, hoạt động đào tạo là sứ mệnh của các cơ sở đào tạo, là yếu tố cơ bản quyết định sự thành công, phát triển của cơ sở đào tạo. Cũng như mọi hoạt động khác của xã hội, hoạt động đào tạo cũng cần được tổ chức, quản lý nhằm thực hiện có hiệu quả mục đích và mục tiêu đào tạo phù hợp với từng thời kỳ phát triển của cơ sở giáo dục cũng như của xã hội. Theo Nguyễn Thị Hồng Vân: Quản lý hoạt động đào tạo là quá trình tác động có hướng đích của chủ thể quản lý đào tạo ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu, các yếu tố của quá trình đào tạo cũng như quy trình đào tạo nhằm đạt đến mục tiêu đào tạo đã đề ra [33].
Như vậy: Quản lý hoạt động đào tạo là quá trình tác động có hệ thống, có mục đích, giữa các chủ thể quản lý đào tạo ở nhiều cấp độ khác nhau đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đào tạo của cơ sở đào tạo đề ra. Trình độ Thạc sĩ Trình độ Thạc sĩ là hình thức đào tạo dành cho các đối tượng đã tốt nghiệp đại học, với mong muốn được bổ sung thêm những kiến thức chuyên ngành, nâng cao kỹ năng nghiên cứu khoa học và thực hành nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ của nhân loại. Đào tạo trình độ Thạc sĩ giúp cho học viên nâng cao kiến thức đã học ở trường đại học và hoàn thiện những kiến thức chuyên ngành, tiếp bước cho định hướng xác định nghề nghiệp cũng như định hướng con đường sự nghiệp trong tương lai. Những người có trình độ Thạc sĩ là những người làm việc chủ yếu trong lĩnh vực đào tạo và 14 nghiên cứu khoa học (cả khoa học xã hội - nhân văn, cả khoa học kỹ thuật - công nghệ và khoa học cơ bản).
Những người có trình độ Thạc sĩ là những người có trình độ chuyên ngành vững chắc. Sau khi được học nâng cao và cùng với kinh nghiệm làm việc đã tích lũy được, họ sẽ có thêm kiến thức liên ngành và năng lực thực hiện công tác chuyên môn cũng như nghiên cứu khoa học trong chuyên ngành đào tạo. Học vị Thạc sĩ là một bậc đánh giá trình độ học vấn của một người. Những người muốn đi xa trên con đường học vấn và sự nghiệp đều sẽ học và theo đuổi tấm bằng Thạc sĩ, rồi sau đó sẽ là Tiến sĩ với đích đến cuối cùng là được phong (hoặc bổ nhiệm) làm Phó Giáo sư, Giáo sư.
Ngoài ra, người được nhận bằng Thạc sĩ có thể được dạy học tại trường đại học trên những lĩnh vực nào đó (theo Wikipedia - https://vi.