Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học cơ sở huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018

Luận văn quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THCS huyện Lục Yên, Yên Bái theo CT GDPT 2018

• Tác giả: Nguyễn Thành Trung
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Phạm Văn Sơn
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học cơ sở huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý hoạt động tổ chuyên môn THCS huyện Lục Yên

Tổ chuyên môn giữ vai trò hạt nhân trong cơ cấu tổ chức trường trung học cơ sở. Đây là nơi trực tiếp triển khai mọi chủ trương giáo dục từ cấp quản lý đến từng lớp học. Khi áp dụng Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tổ chuyên môn chuyển trọng tâm từ truyền thụ kiến thức sang hình thành năng lực người học. Ban giám hiệu nhà trường cần đóng vai trò dẫn dắt toàn diện. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn bao gồm bốn khâu cốt lõi: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo điều hành và kiểm tra đánh giá. Tại địa bàn miền núi như huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái, công tác quản lý còn phải gắn chặt với điều kiện thực tế kinh tế xã hội. Các trường trung học cơ sở nơi đây có đội ngũ giáo viên đa dạng về trình độ và kinh nghiệm. Quản lý hiệu quả tổ chuyên môn giúp liên kết chặt chẽ các giáo viên bộ môn. Hoạt động này tạo ra sự đồng bộ trong việc xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường. Người quản lý vừa định hướng chuyên môn vừa động viên tinh thần đổi mới sáng tạo của thầy cô giáo. Công tác này bảo đảm trường học vận hành đúng mục tiêu đổi mới giáo dục căn bản và toàn diện.

1.1. Vị trí và nhiệm vụ của tổ chuyên môn THCS

Tổ chuyên môn là đơn vị chuyên môn trực thuộc sự chỉ đạo trực tiếp của hiệu trưởng. Đơn vị này thực hiện nhiệm vụ xây dựng kế hoạch dạy học theo định hướng chuẩn đầu ra. Các thành viên trong tổ chủ động đề xuất sách giáo khoa và học liệu phù hợp. Tổ chuyên môn tổ chức các buổi sinh hoạt định kỳ hai tuần một lần. Nội dung sinh hoạt tập trung vào nghiên cứu chương trình và thảo luận phương pháp dạy học mới. Bên cạnh đó, tổ còn theo dõi chất lượng học tập của học sinh. Tổ trưởng chuyên môn hướng dẫn giáo viên tham gia bồi dưỡng nghiệp vụ liên tục. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cá nhân tạo nên sức mạnh tập thể vững mạnh cho nhà trường.

1.2. Yêu cầu đổi mới theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018

Chương trình mới đặt ra nhiều yêu cầu khắt khe đối với đội ngũ giáo viên. Giáo viên phải chuyển đổi phương thức giảng dạy từ thụ động sang tích cực. Tổ chuyên môn đóng vai trò định hướng xây dựng các bài học tích hợp liên môn. Nhà trường cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào từng tiết dạy. Cách thức kiểm tra đánh giá cũng thay đổi rõ rệt. Đánh giá thường xuyên được thực hiện vì sự tiến bộ của người học. Hiệu trưởng phải thúc đẩy văn hóa chia sẻ chuyên môn giữa các nhà giáo. Việc dạy học phân hóa đòi hỏi giáo viên nắm chắc năng lực từng học sinh. Mỗi tổ chuyên môn phải trở thành môi trường học tập thường xuyên của giáo viên.

II. Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn THCS tại huyện Lục Yên

Khảo sát tại các trường trung học cơ sở huyện Lục Yên phản ánh bức tranh thực tiễn đa chiều. Công tác lập kế hoạch tổ chuyên môn đã bám sát chỉ đạo cấp trên. Nhiều tổ trưởng thể hiện tinh thần trách nhiệm cao trong công tác quản lý. Tuy nhiên, nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn ở một số đơn vị còn mang tính hình thức. Nhiều buổi họp dành phần lớn thời gian để giải quyết công việc sự vụ hành chính. Thời lượng bàn luận sâu về phương pháp dạy học phát triển năng lực còn hạn chế. Hoạt động dự giờ và trao đổi tiết dạy chưa đạt hiệu quả mong muốn. Một bộ phận giáo viên vẫn giữ thói quen truyền thụ kiến thức một chiều. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số còn thiếu đồng bộ giữa các trường vùng sâu. Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học tối thiểu tại nhiều điểm trường chưa đáp ứng đủ yêu cầu chương trình mới. Năng lực tổ chức dạy học các môn tích hợp như Khoa học tự nhiên hay Lịch sử và Địa lý còn gặp lúng túng. Sự phối hợp giữa ban giám hiệu và tổ chuyên môn đôi lúc thiếu tính liên tục.

2.1. Những kết quả đạt được trong tổ chức chuyên môn

Các trường THCS huyện Lục Yên đã chủ động triển khai kế hoạch giáo dục theo chuẩn mới. Trăm phần trăm giáo viên hoàn thành các khóa bồi dưỡng mô đun chương trình 2018. Sinh hoạt chuyên môn bước đầu chuyển hướng sang nghiên cứu bài học. Các thầy cô giáo tích cực xây dựng phân phối chương trình linh hoạt, phù hợp đối tượng học sinh. Tinh thần hợp tác nội bộ trong tổ có chuyển biến rõ rệt. Đội ngũ giáo viên cốt cán phát huy tốt vai trò hạt nhân chuyên môn. Giáo viên tiếp cận nhanh hơn với các hình thức kiểm tra đánh giá phẩm chất học sinh. Phong trào tự làm đồ dùng dạy học diễn ra sôi nổi tại nhiều đơn vị.

2.2. Khó khăn và rào cản từ thực tiễn địa phương

Địa bàn huyện Lục Yên có địa hình miền núi chia cắt phức tạp. Điều kiện kinh tế của nhiều phụ huynh học sinh còn gặp nhiều khó khăn. Cơ sở hạ tầng mạng internet tại các xã vùng sâu chưa ổn định. Đội ngũ giáo viên dạy môn tích hợp phần lớn được đào tạo đơn môn trước đây. Do đó, việc giảng dạy kiến thức liên ngành đòi hỏi thời gian tự bồi dưỡng lớn. Nguồn kinh phí dành cho các hoạt động chuyên môn còn hạn hẹp. Đồ dùng dạy học trang cấp chưa đồng bộ với sách giáo khoa mới. Một số tổ trưởng chuyên môn thiếu kỹ năng lập kế hoạch chiến lược. Tâm lý ngại đổi mới vẫn tồn tại ở một nhóm nhỏ giáo viên lớn tuổi.

III. Giải pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn THCS theo CT GDPT 2018

Hiệu trưởng cần đổi mới phương thức quản trị trường học một cách thực chất. Đầu tiên, nhà trường phải hướng dẫn tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch giáo dục khoa học và linh hoạt. Kế hoạch này cần giảm tải lý thuyết hàn lâm và tăng cường thực hành trải nghiệm. Thứ hai, hiệu trưởng cần chuyển trọng tâm sinh hoạt chuyên môn sang mô hình nghiên cứu bài học. Giáo viên cùng nhau thiết kế giáo án, quan sát hoạt động của học sinh và rút kinh nghiệm chuyên môn. Thứ ba, công tác bồi dưỡng giáo viên cần được cá nhân hóa theo từng nhóm bộ môn. Nhà trường khuyến khích giáo viên tự học và khai thác tối đa nguồn học liệu trực tuyến. Thứ tư, hệ thống đánh giá cần đổi mới theo hướng khuyến khích sự tiến bộ của người học. Hiệu trưởng tăng cường kiểm tra định kỳ kết hợp tư vấn sư phạm thay vì áp đặt xử phạt. Thứ năm, nhà trường phải đầu tư nguồn lực và trang thiết bị dạy học hiện đại. Sự kết hợp đồng bộ các giải pháp này sẽ tạo bước đột phá trong quản lý.

3.1. Đổi mới phương thức sinh hoạt chuyên môn theo bài học

Sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học thay đổi hoàn toàn cách nhìn nhận tiết dạy. Quy trình thực hiện gồm bốn bước rõ ràng: thiết kế bài dạy minh họa, tổ chức dạy quan sát, phân tích bài học và áp dụng thực tế. Giáo viên không còn tập trung nhận xét phong thái của người dạy. Thay vào đó, giáo viên tập trung quan sát nét mặt, hành vi và sự tiếp thu kiến thức của học sinh. Buổi thảo luận chuyên môn tạo không khí cởi mở và tin cậy lẫn nhau. Mỗi thầy cô giáo tự rút ra bài học kinh nghiệm để điều chỉnh phương pháp cá nhân. Hoạt động này giúp nâng cao tay nghề giáo viên một cách tự nhiên và bền vững.

3.2. Nâng cao năng lực cho đội ngũ tổ trưởng chuyên môn

Tổ trưởng chuyên môn đóng vai trò cầu nối chiến lược giữa ban giám hiệu và giáo viên. Hiệu trưởng cần thường xuyên bồi dưỡng kỹ năng quản lý cho đội ngũ tổ trưởng. Các khóa tập huấn tập trung vào kỹ năng xây dựng kế hoạch, điều hành phiên họp và tư vấn sư phạm. Bên cạnh đó, tổ trưởng cần nắm vững phương pháp kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển phẩm chất. Nhà trường cần giao quyền tự chủ chuyên môn nhiều hơn cho các tổ trưởng. Cơ chế thi đua khen thưởng phải gắn liền với kết quả hoạt động thực chất của tổ. Sự tự tin của tổ trưởng sẽ truyền cảm hứng đổi mới cho toàn thể giáo viên trong tổ bộ môn.

IV. Kết luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn THCS huyện Lục Yên

Quản lý hoạt động tổ chuyên môn là chìa khóa then chốt để thực hiện thành công Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Thực tiễn tại huyện Lục Yên chứng minh rằng sự chỉ đạo sát sao của hiệu trưởng quyết định chất lượng giáo dục toàn trường. Quá trình đổi mới đòi hỏi tính kiên trì và đồng bộ trong mọi khâu quản lý. Ban giám hiệu cần tiếp tục tạo môi trường làm việc dân chủ và chuyên nghiệp. Mỗi giáo viên phải được tạo điều kiện tối đa để phát huy năng lực sáng tạo sư phạm. Việc nhân rộng các mô hình sinh hoạt chuyên môn hiệu quả cần được duy trì thường xuyên. Các trường THCS tại huyện Lục Yên cần tăng cường liên kết chuyên môn liên trường để chia sẻ kinh nghiệm quý báu. Nguồn lực đầu tư cho cơ sở vật chất và công nghệ số cần được phân bổ hợp lý hơn nữa. Khi hoạt động tổ chuyên môn đi vào chiều sâu, chất lượng học sinh sẽ tiến bộ vượt bậc. Đây là nền tảng vững chắc để giáo dục vùng cao Yên Bái hội nhập sâu rộng với sự nghiệp đổi mới giáo dục quốc gia.

4.1. Bài học kinh nghiệm trong công tác quản trị trường học

Quản trị trường học thành công đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ giữa lãnh đạo và các tổ bộ môn. Hiệu trưởng phải luôn giữ vai trò người truyền lửa và tháo gỡ khó khăn kịp thời. Kế hoạch quản lý không được cứng nhắc mà phải linh hoạt trước tình hình thực tế. Việc lắng nghe ý kiến đóng góp từ giáo viên giúp hoàn thiện quy trình quản lý. Sự tin tưởng và phân quyền hợp lý tạo động lực làm việc tích cực cho tổ trưởng. Bên cạnh đó, công tác thi đua cần hướng vào thực chất năng lực học sinh thay vì thành tích bề nổi. Quản lý minh bạch và công bằng là nền tảng củng cố khối đoàn kết nội bộ vững chắc.

4.2. Khả năng ứng dụng và nhân rộng mô hình tại địa phương

Mô hình quản lý tổ chuyên môn tại Lục Yên hoàn toàn có thể nhân rộng sang các huyện miền núi lân cận. Các giải pháp đề xuất có tính khả thi cao và bám sát điều kiện cơ sở vật chất vùng khó. Phòng Giáo dục và Đào tạo có thể áp dụng bộ tiêu chí đánh giá sinh hoạt tổ cho toàn huyện. Các cụm trường cần chủ động tổ chức các buổi hội thảo chia sẻ sáng kiến sư phạm định kỳ. Sự hỗ trợ kỹ thuật về hạ tầng số giữa các trường thuận lợi và trường vùng sâu cần được đẩy mạnh. Khi đồng bộ được quy trình quản trị, chất lượng giáo dục vùng cao sẽ phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh ngành giáo dục cả nước chuyển mình thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT, việc nâng cao chất lượng dạy học tại các địa bàn miền núi đứng trước nhiều thách thức then chốt. Năm học 2020 - 2021, toàn huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái có 26 trường có cấp trung học cơ sở với 197 lớp và 7.144 học sinh. Mặc dù tỷ lệ học sinh đạt hạnh kiểm Khá và Tốt đạt mức cao 97,25%, công tác tổ chức giảng dạy vẫn đối diện khó khăn lớn khi toàn ngành thiếu hụt 151 cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên. Riêng cấp trung học cơ sở thiếu hụt 60 giáo viên, đồng thời có tới 21,2% giáo viên chưa đạt chuẩn trình độ đào tạo theo quy định của Luật Giáo dục 2019.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng hoạt động của tổ chuyên môn tại các trường trung học cơ sở vẫn còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn, cách thức lập kế hoạch thiếu tính khoa học và nội dung sinh hoạt chưa bắt kịp định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát toàn diện thực trạng quản lý và đề xuất 5 nhóm biện pháp giúp người hiệu trưởng nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chuyên môn. Phạm vi nghiên cứu thực tiễn được giới hạn tại 5 trường trung học cơ sở đại diện trên địa bàn huyện Lục Yên trong giai đoạn năm học 2020 - 2021. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quyết định trong việc tối ưu hóa năng lực nghề nghiệp cho hơn 350 giáo viên, thiết lập quy trình sinh hoạt chuyên môn chuẩn mực và hỗ trợ kéo giảm tỷ lệ học sinh có học lực yếu kém xuống dưới 5% trên toàn địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết cộng đồng học tập chuyên nghiệp của học giả Richard Eaker phát triển năm 2011 và lý thuyết lãnh đạo xây dựng năng lực trường học của Peter Youngs năm 2002. Theo hệ thống lý thuyết này, hiệu quả vận hành của một cơ sở giáo dục phụ thuộc vào sự ủy quyền khoa học của hiệu trưởng và tinh thần cộng tác chặt chẽ của các nhóm chuyên môn. Bên cạnh đó, tác giả kế thừa mô hình tổ chuyên môn như một đội công tác trong quản trị giáo dục của hai nhà nghiên cứu Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc, gắn liền với chu trình quản lý 4 chức năng cốt lõi gồm lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá của Harold Koontz và Phạm Viết Vượng.

Các khái niệm nền tảng trong đề tài bao gồm 4 thuật ngữ then chốt: quản lý nhà trường, tổ chuyên môn theo quy chế của Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT, sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học và dạy học phát triển phẩm chất, năng lực người học. Mỗi khái niệm đóng vai trò là một mắt xích lý luận giúp làm sáng tỏ mối quan hệ tương hỗ giữa phương thức lãnh đạo của hiệu trưởng và tinh thần đổi mới của đội ngũ nhà giáo.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản pháp quy, các báo cáo tổng kết năm học 2020 - 2021 của Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Lục Yên, cùng bộ số liệu khảo sát thực chứng. Nghiên cứu thực hiện khảo sát trên cỡ mẫu gồm 110 khách thể, bao gồm 32 cán bộ quản lý (hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn) và 78 giáo viên đang trực tiếp giảng dạy. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng tại 5 trường trung học cơ sở đại diện nhằm phản ánh chuẩn xác điều kiện của cả khu vực thị trấn lẫn các xã vùng III đặc biệt khó khăn, nơi chiếm tới 15 trên 24 đơn vị hành chính cấp xã của huyện.

Để xử lý số liệu, tác giả lựa chọn phương pháp thống kê toán học kết hợp thang đo 3 mức độ về tần suất triển khai và thang đo Likert 5 mức độ về tính cấp thiết cũng như mức độ đồng thuận. Lý do lựa chọn các chỉ số thống kê mô tả (điểm trung bình cộng, độ lệch chuẩn và tỷ lệ phần trăm) là nhằm lượng hóa chuẩn xác những đánh giá mang tính định tính của cán bộ, giáo viên. Điều này tạo cơ sở khoa học khách quan để đối sánh tương quan giữa năng lực quản trị của hiệu trưởng và hiệu quả hoạt động của từng tổ bộ môn. Toàn bộ tiến trình thu thập và phân tích dữ liệu được thực hiện chặt chẽ từ tháng 9 năm 2020 đến tháng 8 năm 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn mang lại những phát hiện quan trọng có giá trị thực chứng cao về hoạt động chuyên môn tại địa phương:

Thứ nhất, việc đổi mới phương pháp dạy học đã có bước chuyển biến bước đầu nhưng chưa đồng bộ, khi có khoảng 36,4% giáo viên được khảo sát thừa nhận vẫn còn gặp nhiều lúng túng trong việc thiết kế các hoạt động học tập tích hợp liên môn.

Thứ hai, hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học còn mang nặng tính hình thức, có tới 41,8% số buổi sinh hoạt chỉ dừng lại ở việc triển khai văn bản hành chính sự vụ thay vì mổ xẻ những khó khăn sư phạm thực tế của học sinh trên lớp.

Thứ ba, kỹ năng kiểm tra và đánh giá học sinh theo tiếp cận năng lực còn bộc lộ điểm nghẽn, với khoảng 28,5% giáo viên chưa làm chủ được kỹ thuật xây dựng ma trận đề và các công cụ đo lường mức độ tiến bộ của người học.

Thứ tư, tình trạng thiếu hụt 60 giáo viên trung học cơ sở trên phạm vi toàn huyện dẫn đến việc phân công dạy chéo môn, khiến 21,2% giáo viên chưa đạt chuẩn trình độ gặp áp lực nặng nề trong việc tự học và ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên xuất phát từ điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù của huyện Lục Yên, nơi có hơn 53% dân cư là đồng bào dân tộc Tày và địa bàn di chuyển hiểm trở. Bên cạnh đó, công tác quản lý của một số hiệu trưởng vẫn mang nặng tư duy hành chính mệnh lệnh, chưa thực sự trao quyền tự chủ và tạo động lực cho các tổ trưởng chuyên môn. Khi đặt cạnh các công trình nghiên cứu trước đây tại tỉnh Phú Thọ của Nguyễn Văn Toán hay tại tỉnh Lâm Đồng của Nguyễn Hoàng Chương, kết quả này khẳng định một quy luật chung: chất lượng hoạt động chuyên môn chỉ nâng lên rõ nét khi người đứng đầu nhà trường chuyển từ vai trò kiểm soát sang vai trò định hướng và tư vấn chuyên môn.

Trong quá trình xử lý dữ liệu nghiên cứu, toàn bộ hệ số tương quan giữa năng lực chỉ đạo của cán bộ quản lý và sự chuyển biến của học sinh có thể được trình bày rõ nét thông qua hệ thống bảng số liệu phân tầng và biểu đồ phân tán. Việc trực quan hóa dữ liệu qua biểu đồ cột kép so sánh mức độ cấp thiết và tính khả thi của 5 biện pháp quản lý cho thấy độ hội tụ rất cao, với điểm số trung bình dao động từ 4,20 đến 4,82 điểm trên thang đo 5 điểm. Mô hình biểu đồ này cung cấp góc nhìn trực quan, minh chứng rằng các giải pháp đề xuất không chỉ mang tính cấp bách về mặt lý luận mà còn hoàn toàn phù hợp với thực tiễn giảng dạy của 7.144 học sinh vùng cao.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tháo gỡ triệt để các tồn tại và đáp ứng trọn vẹn yêu cầu đổi mới giáo dục, luận văn đưa ra 5 giải pháp hành động cụ thể:

Chỉ đạo xây dựng và chuẩn hóa kế hoạch giáo dục môn học theo hướng phát triển năng lực người học. Hiệu trưởng cần ban hành văn bản định hướng khung và phê duyệt 100% kế hoạch dạy học của các tổ chuyên môn trước ngày 15 tháng 9 hàng năm, đảm bảo tính liên thông và tích hợp linh hoạt các chủ đề giáo dục địa phương.

Tổ chức các đợt tập huấn chuyên sâu về phương pháp dạy học tích cực và công nghệ giáo dục mới. Ban giám hiệu phối hợp cùng tổ trưởng chuyên môn tổ chức tối thiểu 4 đợt sinh hoạt chuyên đề ứng dụng công nghệ thông tin trong 6 tháng đầu năm học, phấn đấu đạt mục tiêu 90% giáo viên sử dụng thành thạo giáo án điện tử và các phần mềm mô phỏng thí nghiệm trước năm 2022.

Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng tiếp cận năng lực. Tổ chuyên môn cần chỉ đạo xây dựng ngân hàng đề kiểm tra định kỳ 2 lần mỗi học kỳ, kéo giảm tỷ lệ các câu hỏi ghi nhớ kiến thức máy móc xuống dưới mức 30% trong lộ trình 12 tháng.

Tái thiết nội dung và hình thức sinh hoạt tổ chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học. Các nhà trường duy trì lịch sinh hoạt định kỳ nghiêm túc 2 lần mỗi tháng, chuyển đổi toàn bộ trọng tâm từ việc soi xét thao tác của giáo viên sang quan sát mức độ tiếp thu và khả năng tự chủ của học sinh.

Kiện toàn quy trình kiểm tra nội bộ và cơ chế đánh giá thi đua đối với tổ chuyên môn. Hiệu trưởng tăng cường công tác kiểm tra định kỳ và đột xuất ít nhất 20% số tiết dạy mỗi quý, sử dụng kết quả kiểm tra làm thước đo tư vấn, bồi dưỡng tay nghề thay vì thuần túy xếp loại thi đua.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại những giá trị tham khảo thực tiễn và chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Đội ngũ cán bộ quản lý trường phổ thông bao gồm các hiệu trưởng và phó hiệu trưởng: Bản luận văn đóng vai trò như một cẩm nang quản trị thực tiễn, giúp người lãnh đạo nắm vững quy trình phân công, giám sát và vận hành các tổ bộ môn bám sát quy chế Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT.

Các tổ trưởng và tổ phó chuyên môn cấp trung học cơ sở: Nguồn tài liệu hữu ích giúp các nhà giáo phụ trách tổ nắm vững kỹ năng điều hành sinh hoạt chuyên môn theo mô hình nghiên cứu bài học, xây dựng ma trận đề kiểm tra và kỹ năng tư vấn chuyên môn cho đồng nghiệp.

Cán bộ quản lý và chuyên viên phụ trách chuyên môn tại các Phòng Giáo dục và Đào tạo: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm tại 26 cơ sở giáo dục để xây dựng chính sách bồi dưỡng đội ngũ, tháo gỡ bài toán thiếu hụt nhân lực và từng bước chuẩn hóa trình độ cho 21,2% giáo viên chưa đạt chuẩn.

Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Cung cấp khung lý thuyết đa tầng, hệ thống công cụ xử lý dữ liệu chuẩn mực trên 110 mẫu điều tra thực tế, làm tiền đề vững chắc cho các nghiên cứu so sánh về đổi mới giáo dục tại các địa bàn miền núi.

Câu hỏi thường gặp

Điểm cốt lõi trong việc đổi mới quản lý tổ chuyên môn theo Chương trình GDPT 2018 là gì? Điểm cốt lõi là chuyển từ quản lý truyền thụ kiến thức sang quản lý phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Người hiệu trưởng không can thiệp áp đặt mà định hướng cho hơn 350 giáo viên huyện Lục Yên chủ động xây dựng kế hoạch giáo dục linh hoạt, lấy người học làm trung tâm.

Tại sao các trường trung học cơ sở huyện Lục Yên gặp nhiều khó khăn khi triển khai chương trình mới? Huyện có tới 15 trên 24 xã thuộc vùng III với tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số trên 70%. Rào cản lớn nhất là toàn huyện thiếu hụt 60 giáo viên trung học cơ sở và 21,2% giáo viên chưa đạt chuẩn đào tạo, gây áp lực rất lớn khi giảng dạy các môn tích hợp.

Sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học mang lại ưu thế gì so với cách sinh hoạt truyền thống? Sinh hoạt truyền thống tập trung đánh giá, xếp loại thao tác của giáo viên, tạo tâm lý đối phó. Phương pháp nghiên cứu bài học chuyển trọng tâm sang quan sát hành vi tiếp thu của học sinh, giúp giảm hơn 40% tính hành chính sự vụ và cải thiện thực chất phương pháp sư phạm.

Làm thế nào để nâng cao tính khả thi của 5 biện pháp quản lý được đề xuất trong luận văn? Tính khả thi được bảo đảm nhờ việc khảo nghiệm ý kiến của 110 cán bộ quản lý và giáo viên tại 5 trường thực nghiệm. Toàn bộ các giải pháp đều đạt điểm số trung bình rất cao từ 4,20 đến 4,82 trên thang 5 điểm, chứng minh tính phù hợp với điều kiện thực tế.

Giải pháp nào giúp giải quyết bài toán thiếu hụt giáo viên dạy các môn tích hợp tại vùng cao? Luận văn đề xuất giải pháp bồi dưỡng chéo chuyên môn trong nội bộ tổ và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số. Thông qua 4 đợt tập huấn chuyên sâu hàng năm, giáo viên được trang bị thêm kỹ năng bổ trợ để tự tin đảm nhận các nội dung tích hợp liên môn.

Kết luận

• Luận văn chuẩn hóa hệ thống cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo định hướng phát triển năng lực người học.
• Đánh giá khách quan bức tranh thực trạng tại 26 trường có cấp trung học cơ sở huyện Lục Yên với quy mô 7.144 học sinh.
• Nhận diện chính xác các rào cản về cơ cấu đội ngũ, bao gồm việc thiếu 60 giáo viên và 21,2% giáo viên chưa chuẩn hóa trình độ.
• Xác lập 5 nhóm biện pháp quản lý có tính đồng bộ cao, đạt mức độ khả thi thực nghiệm trên 4,20 điểm.
• Đóng góp mô hình quản trị nhà trường linh hoạt, có khả năng chuyển giao cho nhiều địa phương miền núi khó khăn trên cả nước.

Đóng góp lớn nhất của công trình là giải quyết hài hòa giữa yêu cầu đổi mới chuẩn mực của Chương trình GDPT 2018 với điều kiện thiếu thốn nguồn lực tại địa bàn vùng cao. Lộ trình triển khai được phân kỳ khoa học: tập trung chuẩn hóa quy trình sinh hoạt tổ chuyên môn trong 6 tháng đầu năm học và hoàn tất số hóa quản trị giáo dục trước năm 2022. Các nhà quản trị giáo dục hãy chủ động tham khảo, vận dụng sáng tạo hệ thống biện pháp này để tạo ra những chuyển biến đột phá về chất lượng dạy học tại đơn vị mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trƣờng trung học cơ sở đáp ứng yêu cầu chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trƣờng trung học cơ sở huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái đáp ứng yêu cầu chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trƣờng trung học cơ sở huyện Lục Yên, tỉnh Yên Bái đáp ứng yêu cầu chƣơng trình giáo dục phổ thông 2018. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1.

Tổng quan nghiên cứu 1. Tr n t ế iới Các nghiên cứu quản lý giáo dục Xô Viết đã cho rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trƣờng phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên”.XuKhomlinki và cũng nhƣ các tác giả V. khẳng định một chức năng của Hiệu trƣởng nhà trƣờng là phải xây dựng, bồi dƣỡng và phát triển đội ngũ giáo viên, phát huy tính chủ động, linh hoạt, sáng tạo trong lao động của mỗi cá nhân và khả năng tự hoàn thiện trình độ chuyên môn nghiệp vụ của mình thông qua hoạt động trong nhà trƣờng. Muốn xây dựng đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn, tâm huyết với nghề, ngƣời Hiệu trƣởng phải có quyền lựa chọn đội ngũ giáo viên cho trƣờng mình, đó là những ngƣời yêu trẻ, phải biết giao tiếp với trẻ, nắm vững chuyên môn giảng dạy, nắm vững các khoa học có liên quan các môn trong nhà trƣờng, vận dụng linh hoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp, tâm lý học.

Hoạt động tổ chuyên môn là một trong những hoạt động đặc trƣng trong các trƣờng học. Chính vì thế có nhiều nghiên cứu về hoạt động tổ chuyên môn, nhất là tổ chuyên trong trƣờng THPT, THCS. Nhà nghiên cứu về quản lý giáo dục Eaker, R. (2011) trong tác phẩm “Everyschool, every team, every classroom: District leadership for growing professional learning communities at work TM”[36] đã cho rằng kết quả hoạt động của nhà trƣờng phụ thuộc phần lớn vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên.

Trong tác phẩm của mình ông đã tổng kết những kinh 6 nghiệm thành công cũng nhƣ thất bại trong việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại trƣờng THPT. Theo ông thì thành công lớn nhất là phải phân công công việc một cách hợp lý giữa các thành viên trong ban giám hiệu, hiệu trƣởng và phó hiệu trƣởng phụ trách chuyên môn, tổ trƣởng tổ chuyên môn. Trong bài tạp chí “Principal Leadership for Professional Development to Build School Capacity” [37] của tác giả Youngs, P. B (2002) đã sử dụng nghiên cứu nhiều năm ở các trƣờng tiểu học trong khu vực đô thị để xem xét về cách thức lãnh đạo tổ chuyên môn tại 4 trƣờng thì ông phát hiện ra rằng lãnh đạo tổ chuyên môn có thể duy trì những những ngƣời có năng lực cao bằng cách tạo ra niềm tin, tạo ra cấu trúc thúc đẩy việc học tập của giáo viên và kết nối cá nhân với tổ chuyên môn, có thể thúc đẩy hoạt động của tổ chuyên môn.

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy trong quá trình chuyển đổi trong các lãnh đạo nhà trƣờng, các hiệu trƣởng phải nhận thức đƣợc các tiêu chuẩn và giá trị chung giữa các tổ chuyên môn trong khi đƣa các chƣơng trình mới vào giảng dạy. Cuối cùng, kết quả nghiên cứu cũng đã chỉ ra rằng tổ chuyên môn chính là yếu tố trung gian giúp gắn kết giữa lãnh đạo nhà trƣờng và thành tích của học sinh trong nhà trƣờng. Ở Việt Nam Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” và “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết phải có con người xã hội chủ nghĩa”. Con ngƣời mà Chủ tịch Hồ Chí Minh muốn đào tạo là con ngƣời không chỉ có lòng yêu nƣớc, có lý tƣởng cách mạng, phẩm chất đạo đức mà còn phải có tri thức khoa học, kĩ năng lao động, sản xuất.

Báo cáo chính trị của Ban chấp hành trung ƣơng Đảng khóa XII đã chỉ ra những tồn tại, khuyết điểm trong lĩnh vực giáo dục “Giáo dục và đào tạo chưa thực sự trở thành quốc sách hàng đầu, thành động lực phát triển. Chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu, nhất là giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp. Hệ thống giáo dục và đào tạo thiếu liên thông 7 giữa các trình độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo; còn nặng lý thuyết, nhẹ thực hành. Đào tạo thiếu gắn kết với nghiên cứu khoa học, sản xuất kinh doanh và nhu cầu của thị trường lao động; chưa chú trọng đúng mức việc giáo dục đạo đức, lối sống và kỹ năng làm việc.

Phương pháp giáo dục, việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả còn lạc hậu, thiếu thực chất. Quản lý giáo dục và đào tạo có mặt còn yếu kém. Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục chưa đáp ứng yêu cầu. Đầu tư cho giáo dục và đào tạo chưa hiệu quả.

Chính sách, cơ chế tài chính cho giáo dục và đào tạo chưa phù hợp. Cơ sở vật chất - kỹ thuật còn thiếu và lạc hậu, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn” [2]. Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cũng đƣa ra khái niệm về tổ chuyên môn dƣới dạng một “đội” công tác trong một tổ chứ [21]. Đây chính là những vấn đề cơ bản trong hoạt động của tổ chuyên môn trong mỗi trƣờng học.

Theo tác giả thì thấy đội công tác hoạt động hiệu quả phải dựa trên hai nguyên tắc: đầu ra và kết quả hoạt động của đội và sự thỏa mãn cá nhân. Những nhân tố có tác động đến hoạt động hiệu quả của đội công tác phải bắt đầu bằng những nhân tố nhƣ: cấu trúc tổ chức, chiến lƣợc, môi trƣờng văn hóa, chế độ khen thƣởng cũng nhƣ khả năng làm việc tập thể của các giáo viên trong trƣờng. Để có thể nâng cao hiệu quả hoạt động của đội thì. Hiệu trƣởng phải là nhân tố quan trọng, phải thay đổi mô hình quản lý cho phù hợp với “đội công tác”.

Các đội trƣởng sẽ là lực lƣợng tham mƣu giúp 9 việc cho hiệu trƣởng để quản lý thành công các hoạt động của tổ chuyên môn trong việc xác định kết quả hoạt động của tổ chuyên môn, tổ chức tổ chuyên môn phù hợp với từng môn học, xây dựng chiến lƣợc phát triển tổ chuyên môn cũng sẽ tạo điều kiện cho tổ chuyên môn, đội chuyên môn hoạt động hiệu quả hơn. Tác giả Phạm Viết Vƣợng cũng đã đƣa ra những đánh giá cho rằng quản lý chuyên môn là một khoa học, một nghệ thuật. Quản lý tốt tổ chuyên môn sẽ tạo ra những thành quả giáo dục có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động giáo 8 dục nói chung. Tác giả cũng khẳng định rằng trong quản lý giáo dục thì quản lý tổ chuyên môn là quan trọng nhất nhằm tƣ vấn giám sát các bộ phận trong trƣờng học.

Quản lý trƣờng học bằng cách quản lý các tổ chuyên môn là biện pháp quản lý có hiệu quả nhất hiện nay. Các công trình nghiên cứu về hoạt động TCM và quản lý hoạt động Tổ chuyên môn ở các trƣờng THCS, THPT khá phong phú và ở các tỉnh, thành phố trong cả nƣớc. Cụ thể công trình: Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trƣờng THPT tỉnh Phú Thọ của tác giả Nguyễn Văn Toán [32] trong luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của Trƣờng ĐHSP Hà Nội năm 2011. Tác giả Ngô Thị Phƣơng Thảo [30] với nghiên cứu luận án tiến sĩ Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trƣờng THCS thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục.

Tác giả đã làm rõ vai trò của TCM, nội dung hoạt động của TCM, sự cần thiết quản lý hoạt động TCM trong hoạt động giáo dục của các trƣờng THCS thành phố Hà Nội. Tác giả cũng đã đƣa ra các biện pháp quản lý hoạt động của TCM ở các trƣờng THCS thành phố Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông. Tác giả Nguyễn Hoàng Chƣơng [9] với đề tài luận án tiến sĩ thực hiện ở Trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội năm 2015 với đề tài: Quản lý hoạt động TCM ở các trƣờng THPT tỉnh Lâm Đồng đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Tác giả đã hệ thống và phát triển lý luận về quản lý hoạt động TCM ở các trƣờng THPT, làm rõ thực trạng quản lý hoạt động TCM ở các trƣờng THPT tỉnh Lâm Đồng, đồng thời tác giả luận án đề xuất hệ thống biện pháp quản lý hoạt động TCM ở các trƣờng THPT tỉnh Lâm Đồng nhằm thực hiện thành công Nghị quyết số 29-NQ/TƢ và chƣơng trình GDPT mới Nhƣ vậy, việc nâng cao chất lƣợng giáo dục là một nhiệm vụ quan trọng của ngành Giáo dục và Đào tạo trong công cuộc đổi mới đất nƣớc.

Quản lý hoạt động TCM có vai trò quan trọng quyết định đến chất lƣợng chuyên môn của đội ngũ giáo viên và nâng cao chất lƣợng giáo dục của nhà trƣờng. Để làm tốt các nhiệm vụ đó thì các nhà quản lý phải đầu tƣ nghiêm cứu và biện pháp 9 quản lý hoạt động TCM ở các trƣờng THCS, đây là biện pháp nâng cao chất lƣợng dạy học trong nhà trƣờng THCS trong quá trình đổi mới chƣơng trình GDPT 2018 hiện nay. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lí Quản lý là một chức năng lao động của bản chất lao động của xã hội.

Khi mỗi cá nhân con ngƣời riêng lẻ không thể thực hiện đƣợc mục tiêu của mình thì các nhóm bắt đầu đƣợc hình thành. Lúc đó quản lý là một nhu cầu tất yếu để phối hợp năng lực của tập thể nhằm đạt mục tiêu chung. Qua các phƣơng thức sản xuất từ cộng sản nguyên thủy đến nền văn minh hiện đại, xã hội ngày càng phát triển, trong đó quản lý có thuộc tính tất yếu lịch sử khách quan gắn với xã hội ở mọi giai đoạn phát triển. Thuộc tính đó bắt nguồn từ bản chất của hệ thống xã hội - hoạt động lao động tập thể - của con ngƣời.

Trong quá trình lao động con ngƣời bắt buộc phải liên kết, tạo nhóm lại với nhau, kết hợp thành một tập thể. Điều này đòi hỏi sự phân công và hợp tác trong lao động, tức là phải có sự quản lý.