CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHĂM SÓC, NUÔI DƯỠNG TRẺ Ở TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về hoạt động CSND trẻ mầm non Đã có nhiều công trình nghiên cứu về GDMN, đặc biệt có một số công trình đề cập đến những vấn đề chăm sóc, nuôi dưỡng (CSND) trẻ ở các trường mầm non. Điển hình như: Năm 2011 Viện Dinh dưỡng Quốc gia đã cùng nhãn hiệu sữa Cô gái Hà Lan hợp tác trong một dự án để thực hiện về công trình nghiên cứu khoa học dinh dưỡng với mục đích cải thiện sức khỏe và dinh dưỡng cho trẻ em Việt Nam.
Đây cũng là lần đầu tiên với một quy mô rất lớn được thực hiện về tình trạng dinh dưỡng và phát triển trí tuệ, vận động cho trẻ em Việt Nam. Nghiên cứu được bắt đầu từ cuối tháng 3/2011 và sang đến năm 2012 trên phạm vi toàn quốc với dự tham gia gần 3.000 trẻ em dưới 12 tuổi. Đề tài nghiên cứu không chỉ chỉ ra được mối quan hệ tương quan giữa dinh dưỡng, phát triển trí tuệ và thể lực cho các em. Mà bên cạnh đó còn đưa ra những biện pháp nhằm điều chỉnh và kiểm soát, cải thiện sức khỏe cho bé một cách tốt nhất.
Dự án đã cung cấp những dữ liệu quan trọng cho các nhà quản lí để xây dựng và hoạch định những những chính sách để cải thiện dinh dưỡng cho trẻ em Việt Nam. Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, mã số: B2004-CTGD-02: “Các giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng giáo dục mầm non” do tác giả Trần Thị Lan Hương (2005) làm chủ nhiệm đã “xác định những yếu tố cơ bản nâng cao chất lượng giáo dục mầm non; xây dựng tiêu chí và công cụ đánh giá chất lượng giáo dục mầm non; tổ chức đánh giá thực trạng chất lượng giáo dục mầm non; xây dựng tiêu chí lựa chọn những giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng giáo dục mầm non và đề xuất các giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng giáo dục mầm non” [26]. Tác giả Trần Thị Bích Trà và nhóm nghiên cứu trong đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “Nghiên cứu các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc - giáo dục trẻ ở các trường mẫu giáo ngoài công lập” đã đề xuất được các giải pháp nâng cao chất lượng chăm sóc - giáo dục trẻ ở các trường mẫu giáo ngoài công lập. Cũng trong đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: “Nghiên cứu đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng chăm sóc - giáo dục trẻ từ 0 đến 6 tuổi ở gia đình” đã xây dựng cơ sở lý luận của chất lượng chăm sóc - giáo dục trẻ từ 0 đến 6 tuổi ở gia đình và một số kinh nghiệm quốc tế, đồng thời khảo sát thực trạng và đề xuất các biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục trẻ từ 0 đến 6 tuổi ở gia đình” [27].
6 Tác giả Nguyễn Thúy Hiền (2005) trong luận văn thạc sĩ giáo dục học: “Những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng CSND trẻ trong các trường mầm non ngoài công lập thành phố Hải Phòng theo hướng phối hợp lực lượng giáo dục” đã đề xuất các biện pháp nhằm “nâng cao chất lượng CSND trẻ trong các trường mầm non ngoài công lập thành phố Hải Phòng, bao gồm: Tuyên truyền nâng cao nhận thức đúng về loại hình giáo dục mầm non ngoài công lập; định rõ trách nhiệm và thẩm quyền của các cấp quản lý đối với các trường mầm non ngoài công lập; tham mưu xây dựng các chính sách cụ thể hỗ trợ các trường mầm non ngoài công lập có điều kiện hoạt động tốt hơn đảm bảo nâng cao chất lượng CSND trẻ; củng cố, tăng cường công tác quản lý các trường mầm non ngoài công lập; tăng cường công tác đào tạo bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý - giáo viên ở các trường mầm non ngoài công lập; phối hợp các lực lượng xã hội, làm tốt công tác CSND trẻ”[12]. Qua việc nghiên cứu, tham khảo các công trình nghiên cứu về hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ trong trường mầm non nêu trên, có thể rút ra một số kinh nghiệm trong công tác chăm sóc nuôi dưỡng, đó là các công trình nghiên cứu và các luận văn nêu trên đã luận giải ở nhiều khía cạnh khác nhau về vấn đề nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ ở các trường mầm non trên những địa bàn, địa danh cụ thể của cả nước. Các công trình đều khẳng định tầm quan trọng của hoạt động chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ ở các trường mầm non. Đã làm rõ được nhiều vấn đề cơ sở lý luận thực tiễn của hoạt động chăm sóc nuôi dưỡng trẻ ở các trường mầm non.
Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động CSND trẻ mầm non Về quản lý hoạt động chăm sóc nuôi dưỡng trẻ trong trường mầm non, tác giả Nguyễn Thị Thu Huyền (2009) trong luận văn thạc sĩ QLGD: “Các biện pháp quản lý hoạt động nuôi dưỡng trẻ của hiệu trưởng các trường mầm non công lập quận Phú Nhuận thành phố Hồ Chí Minh” đã đánh giá thực trạng quản lý của hiệu trưởng ở các trường mầm non quận Phú Nhuận thành phố Hồ Chí Minh đối với các hoạt động nuôi dưỡng trẻ, đề xuất các biện pháp quản lý của hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng nuôi dưỡng trẻ [13] Tác giả Lê Minh Hà (2010) trong công trình nghiên cứu: “Tiếp tục đổi mới công tác quản lý nâng cao chất lượng CSND trẻ”. Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra “thực trạng CSND trẻ ở các trường mầm non, đề xuất các giải pháp đổi mới công tác quản lý nhằm nâng cao chất lượng CSND trẻ ở các trường mầm non. Tác giả đã đề xuất những phương hướng đổi mới công tác quản lý từ đổi mới kế hoạch; đổi mới quản lý giáo viên tới đổi mới đầu tư cơ sở vật chất cho nhà trường” [11]. Tác giả Nguyễn Thị Ly (2010) trong luận văn thạc sĩ chuyên ngành QLGD: “Một số giải pháp quản lý nâng cao chất lượng CSND trẻ của các trường mầm non 7 ngoài công lập tại thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long” đã đánh giá “thực trạng chất lượng CSND trẻ ở các trường mầm non ngoài công lập thành phố Vĩnh Long, tỉnh Vĩnh Long, đề xuất các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng CSND trẻ như nâng cao chất lượng hoạt động của GVMN, quản lý chặt chẽ nội dung chương trình CSND trẻ; tăng cường đầu tư cơ sở vật chất cho các trường mầm non ngoài công lập” [14].
Tác giả Vũ Thị Hồng Loan (2014) trong luận văn thạc sĩ QLGD: “Hiệu trưởng trong quản lý CSND trẻ ở các trường mầm non công lập quận Hà Đông, thành phố Hà Nội” đã đề xuất “6 biện pháp quản lý hoạt động CSND trẻ của hiệu trưởng các trường mầm non công lập quận Hà Đông, thành phố Hà Nội, bao gồm: Kế hoạch hóa quản lý hoạt động CSND trẻ; chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác quy hoạch và chuẩn hóa đội ngũ CBQL, GVMN của trường; chỉ đạo đổi mới phương pháp chăm sóc, giáo dục trẻ theo hướng an toàn, chất lượng và hiệu quả; chỉ đạo đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn; quản lý các điều kiện bảo đảm cho việc thực hiện nhiêm vụ CSND trẻ; kiểm tra đánh giá, lấy ý kiến phản hồi từ phụ huynh học sinh” [22]. Tác giả Dương Thị Hiền (2014) trong luận văn thạc sĩ QLGD: “Quản lý hoạt động CSND của hiệu trưởng các trường mầm non thành phố Vĩnh Yên – Vĩnh Phúc” đã đề xuất “một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao hoạt động CSND trẻ của giáo viên mầm non Thành phố Vĩnh Yên: Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về hoạt động CSND trẻ; tăng cường công tác bồi dưỡng cho giáo viên về chăm sóc, giáo dục trẻ; tăng cường quản lý xây dựng và thực hiện kế hoạch chăm sóc, giáo dục trẻ cho đội ngũ giáo viên; đẩy mạnh công tác kiểm tra, đánh giá giáo viên; tạo môi trường thuận lợi và tạo động lực thúc đẩy giáo viên phát huy năng lực chăm sóc, giáo dục trẻ của mình” [7]. Tác giả Bùi Thị Băng Tuyết (2015) trong luận văn thạc sĩ QLGD: “Biện pháp quản lý hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ của giáo viên ở các trường mầm non quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh theo hướng phối hợp lực lượng giáo dục” trên cơ sở luận giải những vấn đề “lý luận và thực tiễn đã đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ của giáo viên ở các trường mầm non quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh, bao gồm: Nâng cao nhận thức về hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ; đổi mới xây dựng kế hoạch hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ; đổi mới tổ chức, chỉ đạo thực hiện kế hoạch hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ; đổi mới kiểm tra đánh giá thực hiện kế hoạch hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ ; đảm bảo các điều kiện hỗ trợ hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ”.[ 6 ] Như vậy, về vấn đề quản lý hoạt động chăm sóc nuôi dưỡng trẻ mầm non cũng được rất nhiều tác giả nghiên cứu chủ yếu ở góc độ lý luận. Còn ít những công trình 8 quan tâm giải quyết những đòi hỏi cấp bách của thực tiễn để quản lý một cách khoa học hoạt động chăm sóc nuôi dưỡng ở các trường mầm non, góp phần nâng cao chất lượng nuôi dạy trẻ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của cha mẹ trẻ và của toàn xã hội.
Và đặc biệt là chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lý hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ trong trường mầm non ở huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng. Do đó, đề tài: “Quản lý hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ ở các trường Mầm non huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng” là một nội dung mới, đáp ứng những đòi hỏi cấp thiết từ thực tế hoạt động chăm sóc nuôi dưỡng trẻ mầm non và quản lý hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ trong trường mầm non huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng hiện nay. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý và các chức năng của quản lý Nghiên cứu về khái niệm quản lý, tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều hành, điều phối các nguồn (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức ( chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất"[28].