Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý động hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên ở các trường THCS. + Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên tại các trường THCS trên địa bàn huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau. + Chương 3: Biện pháp quản lý động hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên tại các trường THCS trên địa bàn huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau. - Kết luận và khuyến nghị - Phụ lục - Tài liệu tham khảo 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƢỠNG CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ngoài nước Chuyên môn của giáo viên là một vấn đề luôn được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu để đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của con người trong xã hội hiện đại. Ngay từ thời cổ đại, vấn đề bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên đã được các nhà triết học và các nhà GD học quan tâm: Triết học cổ Hy Lạp: “Dạy học không phải là chất đầy và một cái thùng rỗng mà là làm bừng sáng lên những ngọn lửa”. Khổng Tử (551 - 479), một nhà triết học - nhà GD học phương Đông, rất coi trọng tính tích cực của HS trong việc dạy học.
Ông khẳng định: “Không giận vì muốn biết thì không gợi mở cho, không bực vì không rõ được thì không bày vẽ cho. Vật có bốn góc bảo cho biết một góc mà không suy ra được ba góc kia thì không dạy nữa”. Vậy phương châm chính của dạy học là “khải phát” (gợi mở). Hay với quan điểm dạy học là: “Dùng cách gợi mở, đi từ gần tới xa, từ đơn giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ… Đòi hỏi học trò phải tập luyện, phải hình thành nền nếp, thói quen học tập” và “học không biết chán, dạy không biết mỏi”.
Quan điểm của ông muốn mang lại hiệu quả dạy học phải đề cao đến các quy định về nề nếp dạy học, nâng cao trình độ của người dạy để lựa chọn được những giải pháp theo hướng đề cao năng lực tự học, phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của người học đó chính là bản lĩnh, là chuyên môn của từng giáo viên. Đến thế kỷ XVII, nhà GD vĩ đại J.A Comenxki (1592 - 1670) và những người kế tục ông đã đưa ra những yêu cầu cải tổ giáo dục theo hướng phát huy tinh tích cực, độc lập, sáng tạo của người học. Chính từ những quan niệm tiên tiến này, ngày nay, lý luận dạy học đã phát triển, hoàn thiện thành những những nguyên tắc dạy học tích cực. Người GV muốn thực hiện những nguyên tắc đó thì nhất thiết phải được bồi dưỡng và tự bồi dưỡng thường xuyên về chuyên môn, nghiệp vụ thì mới đáp ứng được nhu cầu của người học.
Một số nhà GD ở thế kỷ XVIII và XIX như A.Disterverg (1790 - 1886) nhấn mạnh: “Người thầy giáo chưa giỏi chỉ truyền đạt chân lý, người thầy giáo giỏi dạy cách tìm ra chân lý”; nhà tâm lý học người Mỹ CarlRoger thì quan tâm đến môi trường học tập thích hợp, trong đó người học có ý thức cao về bản thân mình, có trách 7 nhiệm đầy đủ về hành động học của mình. Đến khoảng cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX, khoa học giáo dục thực sự có sự biến đổi về lượng và chất. Những vấn đề chủ yếu trong các tác phẩm kinh điển của Chủ nghĩa Mác - Lênin đã định hướng cho hoạt động giáo dục là các quy luật về “Sự hình thành cá nhân con người”; về “tính quy luật về kinh tế - xã hội đối với giáo dục…”. Các quy luật đó đặt ra những yêu cầu đổi với quản lí giáo dục và tính ưu việt của xã hội đối với việc tạo ra các phương tiện và điều kiện cần thiết cho giáo dục.
Trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, nhiều nhà khoa học Xô Viết cũ đã có các thành tựu khoa học đáng trân trọng về quản lí giáo dục và quản lí dạy học. Đầu thế kỷ XX, ở các nước phương Tây và Mỹ xuất hiện phong trào “Nhà trường mới”, bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên về nhiều nguyên tắc, phương pháp mới đề cao vai trò, sự hoạt động tích cực của học sinh, lấy học sinh làm trung tâm. Người có công đầu tiên về tư tưởng dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” thuộc về nhà sư phạm nổi tiếng của Mỹ J. Phương châm nổi tiếng của ông như một tuyên ngôn cải cách sư phạm: “Học sinh là mặt trời, xung quanh nó quy tụ mọi phương tiện giáo dục”.
Với tư tưởng này, tác giả coi học sinh là trung tâm của nhà trường, của dạy học, đề cao kinh nghiệm, nhu cầu, hứng thú, vai trò, hoạt động. của cá nhân học sinh. Ông đưa ra khẩu hiệu: “Nói, không phải là dạy học, học trong làm, học bắt đầu từ làm”[16], theo đó mọi biện pháp giáo dục đều phải chú ý nhiều đến việc tổ chức hoạt động của học sinh. Trong xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên nhà giáo dục học V.
Xukhômlinxki đã từng yêu cầu: “Phải bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, phát huy được tính sáng tạo trong lao động của họ và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm, phải biết lựa chọn giáo viên bằng nhiều nguồn khác nhau và bồi dưỡng họ trở thành những giáo viên tốt theo tiêu chuẩn nhất định, bằng các biện pháp khác nhau”[40]. Xukhomlinxki cho rằng phải bồi dưỡng cả về chuyên môn nghiệp vụ, lẫn phẩm chất đạo đức cho đội ngũ này. Ông rất đề cao tầm quan trọng của việc tổ chức hội thảo chuyên môn, qua đó GV có điều kiện trao đổi những kinh nghiệm về chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao trình độ của mình. Ông cũng đã tổng kết 26 năm kinh nghiệm thực tiễn làm công tác QL chuyên môn nghiệp vụ của một Hiệu trưởng, ông cho rằng sự phân công hợp lý, sự phối hợp chặt chẽ, sự thống nhất QL giữa hiệu trưởng và phó hiệu trưởng có ý nghĩa quan trọng nhằm đạt được mục tiêu đề ra.
Các nghiên cứu trong nước. Ở nước ta, trước hết phải nói đến quan điểm về GD của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1890 - 1969). Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra trong thư gửi các cán bộ, các thầy giáo, cô giáo, công nhân viên, HS, sinh viên nhân dịp bắt đầu năm học mới ngày 16 tháng 10 8 năm 1968 rằng: “Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân, do đó các ngành các cấp Đảng, chính quyền địa phương phải thực sự quan tâm đến sự nghiệp này, phải chăm sóc nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục của ta những bước phát triển mới”, “Cán bộ và giáo dục phải tiến bộ cho kịp thời đại mới làm được nhiệm vụ, chớ tự túc tự mãn cho là giỏi rồi thì dừng lại”[8]. Người đã nói rõ về cách dạy học của giáo viên hay nói cách khác là chuyên môn của giáo viên: “Phải nâng cao và hướng dẫn việc tự học” hoặc “Lấy tự học làm cốt, do thảo luận và chỉ đạo giúp vào”[8].
Quan điểm này cho thấy muốn mang lại hiệu quả dạy học thì giáo viên cần phải có chuyên môn giỏi, biết tạo cảm hứng để nâng cao năng lực tự học, phát huy tinh thần độc lập suy nghĩ và sáng tạo của người học. Thực hiện tư tưởng của Hồ Chí Minh, suốt những thập niên gần đây, Đảng và Nhà nước ta đã không ngừng chỉ đạo, tạo điều kiện thuận lợi cho việc bồi dưỡng và phát triển đội ngũ GV, trong đó có việc nghiên cứu về QL hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên. Theo đó, nhiều công trình nghiên cứu về QL hoạt động bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên đã được triển khai dưới sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Kể từ sau cách mạng tháng Tám thành công và các cuộc cải cách giáo dục năm 1950, 1956, 1979 và trong những năm “Đổi mới” nhiều công trình nghiên cứu đã để lại những bài học quý giá về xây dựng và phát triển đội ngũ GV như: Nguyễn Thị Phương Hoa (2002, Con đường nâng cao chất lượng cải cách các cơ sở đào tạo giáo viên); Đinh Quang Báo (2005, Giải pháp đổi mới phương thức đào tạo nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên); Đặng Quốc Bảo, Đỗ Quốc Anh, Đinh Thị Kim Thoa (2007, Cẩm nang nâng cao năng lực và phẩm chất đội ngũ giáo viên); Nguyễn Hữu Châu, Nguyễn Văn Cường, Trần Bá Hoành, Nguyễn Bá Kim, Lâm Quang Thiệp (Đổi mới nội dung đào tạo giáo viên THCS theo chương trình cao đẳng sư phạm mới); Bùi Văn Quân, Nguyễn Ngọc Cầu (Một số cách tiếp cận trong nghiên cứu và phát triển đội ngũ giảng viên) v.v…Các công trình này nghiên cứu phát triển đội ngũ theo Bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực là các hoạt động để duy trì, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, là điều kiện quyết định để nhà trường có thể đứng vững, thắng lợi trong môi trường cạnh tranh và hội nhập quốc tế.
Vì vậy, công tác bồi dưỡng và phát triển nhân sự cần phải thực hiện một cách có tổ chức, có kế hoạch và luôn đổi mới cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Việc đào tạo, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ giáo viên là toàn bộ những hoạt động học tập được tổ chức bởi nhà trường, ngành giáo dục và các tổ chức khác… Các hoạt động đó có thể được cung cấp 9 trong vài giờ, vài ngày, vài tháng, thậm trí tới vài năm, suốt trong quá trình công tác., tùy thuộc vào mục tiêu học tập nhằm tạo ra sự thay đổi hành vi nghề nghiệp theo hướng đi lên, nhằm nâng cao khả năng làm việc nghề nghiệp của họ. Hoạt động đào tạo, bồi dưỡng, phát triển đội ngũ giáo viên giúp nhà trường không chỉ giải quyết những vấn đề hiện tại mà còn chuẩn bị để đáp ứng những yêu cầu tương lai. Trong những năm qua, giáo dục đã không ngừng phát triển cả về số lượng và chất lượng.
Nước ta đang bước vào thế kỷ XXI với một nền giáo dục tiểu học đã được phổ cập, đã và đang hoàn thành phổ cập THCS, tiến tới phổ cập THPT. Nhà trường đang từng bước đổi mới để vừa đáp ứng nhu cầu trước mắt phục vụ CNH, HĐH đất nước, vừa chuẩn bị những điều kiện cho một nhà trường hoàn thiện hơn, vươn tới ngang tầm các nước trong khu vực và quốc tế trong một tương lai không xa.