Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề Nghiên cứu tìm ra những biện pháp hữu hiệu trong quản lý hoạt động chuyên môn và HĐTCM nhằm nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục ở trường phổ thông nói chung và trường tiểu học nói riêng là một vấn đề hết sức quan trọng và luôn được quan tâm hàng đầu trong công tác giáo dục của nhà trường. Đây tưởng chừng như đơn giản nhưng lại rất khó khăn và phức tạp đòi hỏi người quản lý công tác giáo dục nhà trường phải tốn nhiều tâm huyết. Vì thực chất, công tác quản lý trường học của người hiệu trưởng chủ yếu là quản lý hoạt động nhằm đạt hiệu quả cao trong công tác giáo dục của nhà trường và quản lý HĐTCM đóng vai trò quan trọng nhất.
Làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường từ lâu đã là vấn đề quan tâm của nhiều quốc gia trên thế giới và đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này. Nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã nghiên cứu và đưa ra nhiều biện pháp hiệu quả trong phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng giảng dạy nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng phát triển của xã hội ngày nay. Các nghiên cứu ngoài nước Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, được sinh ra và tồn tại cùng với sự phát triển của xã hội loài người. Đó là một hoạt động không thể thiếu trong việc phát triển của xã hội loài người vì nó tác động đến mọi hoạt động khác trong xã hội.
Đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, với sự phát triển như vũ bão của khoa học kĩ thuật và sự bùng nổ của công nghệ thông tin, loài người bước vào thế kỷ của nền kinh tế tri thức thì giáo dục càng giữ một vị trí quan trọng và cần thiết hơn bao giờ hết trong chiến lược phát triển đất nước của mọi quốc gia. Ngày nay mục đích giáo dục không đơn thuần là truyền thụ cho học sinh những tri thức mà loài người đã tích luỹ được qua nhiều thế hệ mà còn phải bồi dưỡng cho học sinh biết làm chủ bản thân, độc lập trong suy nghĩ, tích cực tìm tòi phát hiện ra cái mới trong học tập và nghiên cứu; biết tự giải quyết những vấn đề mới nảy sinh trong các hoạt động hàng ngày của bản thân. Đó chính là giáo dục theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh, là trang bị cho họ những năng lực cần thiết của người lao động mới - lao động có trí tuệ: Năng lực tự học, tự nghiên cứu; năng lực phát hiện và giải quyết các vấn đề mới nảy sinh; năng lực giao tiếp, khả năng sáng tạo. Để làm được việc này ngành giáo dục nói chung và các nhà QLGD nói riêng đã tích cực tìm ra được những giải pháp phù hợp để nâng cao chất lượng giáo dục.
Và một trong những giải pháp đó chính là đổi mới cơ chế QLGD từ cấp vĩ mô đến cấp vi mô. Các nhà nghiên cứu đều đã thống nhất chung một quan điểm là làm công tác QLGD phải không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng điều hành và quản lý của mình để qua đó 7 tác động một cách có hiệu quả vào quá trình cải tiến chất lượng ở các khâu, các bộ phận của hệ thống giáo dục. Đặc biệt việc quản lý hoạt động giáo dục trong nhà trường có vai trò quyết định đến chất lượng giáo dục của nhà trường. Mà việc quản lý hoạt động giáo dục của nhà trường chính là quản lý hoạt động của đội ngũ giáo viên trong nhà trường.
Chính trong các công trình nghiên cứu của các nhà nghiên cứu về QLGD Xô Viết đã khẳng định: "Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý các hoạt động của đội ngũ giáo viên" với kinh nghiệm 26 năm làm hiệu trưởng VA. Xukhômlin xki – Một số kinh nghiệm lãnh đạo của hiệu trưởng Trung học Phổ thông ) đã tổng kết được những thành công cũng như thất bại của mình. Cùng với nhiều tác giả khác ông đã đưa ra một số biện pháp quản lý nhà trường như sau: “Việc phân công công việc hợp lý qua các thành viên BGH, hiệu trưởng và phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn; TTCM” [36] Các tác giả đã nhấn mạnh đến việc phối hợp chặt chẽ và thống nhất quản lý tronh nhà trường giữa hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và các TCM trong nhà trường nhằm đạt được mục tiêu giáo dục của đơn vị được các tác giả luôn đề cập và nhấn mạnh. Trong những bài viết của mình VA.
Xukhômlin xki cũng như các tác giả V.Pxtrezicodin, Gigoocscaia, Zakhonôp…đều cho rằng một trong những chức năng của hiệu trưởng nhà trường là phải xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, phát huy được tính chủ động sáng tạo trong lao động và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện vì tay nghề sư phạm của mình. Muốn xây dựng đội ngũ giáo viên có trình độ chuyên môn, tâm huyết với nghề, người hiệu trưởng phải có quyền lựa chọn đội ngũ giáo viên cho trường mình, đó là những người yêu trẻ, phải biết giao tiếp với trẻ, nắm vững chuyên môn giảng dạy, nắm vững các khoa học có liên quan các môn trong nhà trường, vận dụng linh hoạt lý luận dạy học, lý luận giao tiếp và tâm lý học…[36] 1. Các nghiên cứu trong nước Hiện nay, trong hệ thống trường phổ thông các cấp, đội ngũ giáo viên được sắp xếp theo từng TCM nên việc quản lý hoạt động dạy và học của hiệu trưởng cũng chính là quản lý HĐTCM trong nhà trường. Để HĐTCM trong nhà trường đi đúng hướng, đạt được mục tiêu thì cần thiết phải quản lý chỉ đạo nội dung này một cách khoa học, chặt chẽ và có những biện pháp quản lý khả thi nhất phù hợp điều kiện thực tế của nhà trường mà quan trọng nhất là về đội ngũ giáo viên, tình hình học sinh trong môi trường sư phạm của nhà trường.
Mục đích của công việc quản lý này là nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị của nhà trường là nâng cao chất lượng dạy và học. Thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu nhằm đưa ra những giải pháp giúp nhà QLGD nâng cao hiệu quả HĐTCM trong nhà trường nhằm nâng cao chất lượng giáo dục: luận văn của Trương Thị Hồng Thanh “Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường Tiểu học quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng” (Năm 2015)”; luận văn của Hoàng Quốc Việt “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các 8 trường tiểu học trên địa bàn huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum (2016)”; luận văn của Lê Anh Đông “Biện pháp quản lý tổ chuyên môn ở trường Trung học cơ sở quận Sơn Trà Đà Nẵng (2013)” Đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường Trung học cơ sở trên địa bàn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi (2018) của tác giả Lê Văn Duy”. Các đề tài đã đề cập đến các vấn đề lý luận có liên quan đến quản lý HĐTCM, phân tích cụ thể thực trạng về HĐTCM ở trường phổ thông và từ đó tác giả đã đưa ra các biện pháp hiệu quả nhất để nâng cao công tác quản lý HĐTCM nhằm nâng cao chất lượng giáo dục nhà trường. Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, giai đoạn của hội nhập và bùng nổ công nghệ cùng với sự đổi mới không ngừng của ngành giáo dục, đặc biệt là giai đoạn đổi mới giáo dục, áp dụng chương trình GDPT 2018 thì việc không ngừng đổi mới nâng cao chất lượng và hiệu quả GDPT là vô cùng cần thiết.
Phần lớn các nghiên cứu đều đề cập đến việc quản lý của hiệu trưởng về hoạt động dạy học và các hoạt động chuyên môn của giáo viên nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường, mỗi đề tài nghiên cứu có một cách tiếp cận, phạm vi và thời gian khác nhau, địa bàn nghiên cứu khác nhau, đối tượng nghiên cứu là giáo viên và học sinh ở các cấp học khác nhau, các nghiên cứu đều nhắm đến mục đích chung là đưa ra giải pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng giáo dục nơi mình quản lý. Tuy nhiên, tại huyện Tây Giang, vấn đề quản lý HĐTCM ở các trường tiểu học luôn được quan tâm từ các cấp lãnh đạo đến CBQL các trường và đội ngũ giáo viên và các lực lượng xã hội. Cũng có các nội dung nghiên cứu về việc quản lý HĐTCM nhưng nó chỉ xuất phát từ những sáng kiến, kinh nghiệm quản lý, kinh nghiệm tổ chức hoạt động hay báo cáo sơ tổng kết của các đơn vị trường. Hiện nay, trên địa bàn huyện chưa có công trình nghiên cứu khoa học nào đề cập sâu về vấn đề quản lý HĐTCM ở các trường tiểu học hiệu quả và đầy đủ.
Cho nên, để công tác quản lý HĐTCM ở các trường tiểu học đi đúng hướng, HĐTCM có chất lượng và hiệu quả cao để đạt được mục tiêu giáo dục của nhà trường. Cần phải có những biện pháp quản lý, chỉ đạo nội dung này một cách khoa học, chặt chẽ, có tính khả thi và phù hợp với tình hình của địa phương. Trong khuôn khổ luận văn này, bản thân tôi muốn đi sâu hơn để xác định những cơ sở lý luận, khảo sát thực tiễn của địa phương và trên cơ sở đó, đưa ra các biện pháp quản lý HĐTCM ở các trường Tiểu học trên địa bàn huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam phù hợp với yêu cầu giáo dục hiện nay. Các khái niệm chính của đề tài 1.
Quản lý Hoạt động quản lý xuất hiện từ sớm và nó phát triển cùng với sự tiến bộ của xã hội. Trong quá trình lao động và đấu tranh với thiên nhiên, để sinh tồn và phát triển con người cần phải hợp sức với nhau. Ban đầu là do nhu cầu tự vệ và kiếm sống, về sau là nhằm huy động sức mạnh chung cho các mục đích khác nhau. Những hoạt động cần đến sự phối hợp, điều khiển công việc đều mang dấu ấn của quản lý.
Quản lý là một dạng lao động xã 9 hội gắn liền và phát triển cùng với lịch sử hình thành và phát triển của loài người. Quản lý là dạng lao động đặc biệt, nó đòi hỏi có tính khoa học và nghệ thuật cao; là sản phẩm có tính lịch sử, tính đặc thù của xã hội.