phần mở đầu, kết luận, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của việc quản lý và nâng cao chất lƣợng hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trƣởng trƣờng trung học cơ sở Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trƣởng các trƣờng THCShuyện Vân Đồn – Quảng Ninh Chƣơng 3: Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trƣởng trƣờng THCS huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 13 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƢỞNG Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề Nghiên cứu về quản lý hoạt động của tổ chuyên môn của ngƣời hiệu trƣởng không phải là vấn đề mới mà là vấn đề đã đƣợc nghiên cứu có cơ sở pháp lý và cơ sở lý luận từ quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nƣớc về công tác tổ chức cán bộ, công tác xây dựng phát triển đội ngũ. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định cần phải xây dựng đội ngũ cán bộ đồng bộ, có cơ cấu hợp lý, chất lƣợng tốt, nhất là đội ngũ cán bộ lãnh đạo kế tiếp vững vàng. Có cơ chế, chính sách đảm bảo phát hiện, đánh giá, tuyển chọn, đào tạo, bồi dƣỡng, trọng dụng và đãi ngộ xứng đáng những ngƣời có đức, có tài… Mục tiêu của nền giáo dục hiện nay không chỉ là giáo dục và đào tạo ra thế hệ tƣơng lai có kiến thức, mà các thế hệ “ra lò” từ giáo dục phải đƣợc đào tạo toàn diện cả về đức-trí-thể-mĩ, có kĩ năng sống, thích ứng tốt với hoàn cảnh và đặc biệt là linh hoạt, mềm dẻo, sáng tạo trong ứng xử và giải quyết các vấn đề.
Để làm tốt nhiệm vụ đó thì các nhà quản lý phải tìm ra các giải pháp nâng cao chất lƣợng dạy và học trong nhà trƣờng, đổi mới công tác quản lý trong nhà trƣờng trong đó có quản lý hoạt động tổ chuyên môn. Cải tiến nâng cao chất lƣợng quản lý hoạt động đối với tổ chuyên môn để thông qua đó tác động tích cực vào quá trình nâng cao chất lƣợng giáo dục. Quản lý hoạt động chuyên môn để nâng cao chất lƣợng dạy học trong các nhà trƣờng nói chung là một vấn đề rất cần thiết và đƣợc nhiều ngƣời quan tâm. Trong quá trình nghiên cứu, các nhà nghiên cứu đứng trên các góc độ khác nhau để tìm ra các biện pháp quản lý chuyên môn nhƣng đều có mục Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 14 đích chung là nâng cao chất lƣợng dạy học trong các nhà trƣờng.
Có thể kể ra nhiều công trình nghiên cứu gần với đề tài theo các nhóm sau đây: Nhóm1: Các công trình nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động dạy học cấp phổ thông(Tiểu học, THCS, THPT). Đây là hƣớng nghiên cứu mà thực trạng có thể đƣợc đánh giá một cách rõ ràng và việc xác định nguyên nhân của những hạn chế hầu nhƣ không gặp khó khăn, nên các tác giả tập trung nghiên cứu theo hƣớng này nhiều nhất. Các đề tài nghiên cứu theo hƣớng này có những đặc điểm cơ bản nhƣ sau: + Chủ thể quản lý hoạt động dạy học đƣợc đề cập đến trong các công trình nhiều nhất là hiệu trƣởng các trƣờng phổ thông, tiếp đến là trƣởng, phó các phòng Giáo dục và Đào tạo, phòng Giáo dục trung học của sở Giáo dục và đào tạo. + Có thể tìm thấy trong các đề tài này những đánh giá thực trạng rất sát thực về việc quản lý hoạt động dạy học của các nhà trƣờng phổ thông.
Từ những đánh giá đó các tác giả cũng đã cơ bản tìm ra nguyên nhân của những hạn chế trong công tác quản lý. Tham khảo các công trình này ít, nhiều cũng thấy quản lý hoạt động dạy học của một nhà trƣờng, trực tiếp hơn nữa là quản lý hoạt động dạy học của tổ chuyên môn và của giáo viên chính là một mảng công việc của quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trƣờng. + Các công trình đã đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học có tính hiệu quả cao. Nếu nghiên cứu biện pháp quản lý hoạt động dạy học của tổ chuyên môn có thể dựa vào đó để đề xuất tiếp các biện pháp mang tính đồng bộ và phù hợp.
Đi theo hƣớng nghiên cứu này có thể kể đến các công trình nhƣ: 1. Phạm Thị Lan Hƣơng: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trƣởng các trƣờng Tiểu học huyện Tam Đảo-Vĩnh Phúc, 2006. Bùi Thị Thanh Thi: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trƣởng các trƣờng THCS huyện Yên Lập -tỉnh Phú Thọ, 2007. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.
Nguyễn Đức Lợi: Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trƣởng trƣờng THPT ở huyện Đồng Hỷ tỉnh Thái Nguyên, 2007. Nhóm 2: Các công trình nghiên cứu biện pháp quản lý chuyên môn ở các trường phổ thông. Quản lý chuyên môn ở các trƣờng phổ thông là quản lý nhiều nội dung, nhiều mảng hoạt động. Vì vậy, đây là hƣớng nghiên cứu rộng hơn và gần gũi với đề tài quản lý hoạt động tổ chuyên môn hơn.
Các công trình nghiên cứu theo hƣớng này đã bám sát nội dung và phƣơng pháp quản lý chuyên môn của trƣờng phổ thông để nghiên cứu thực trạng và đánh giá thực trạng theo từng nội dung đó. Về cơ bản, các công trình đã tìm ra các biện pháp quản lý chuyên môn hiệu quả, khắc phục đƣợc những khó khăn về cơ sở vật chất, đội ngũ, tài chính. Theo hƣớng nghiên cứu này, có công trình đề cập đến quản lý hoạt động của tổ chuyên môn là một nội dung quản lý chuyên môn của hiệu trƣởng. Tuy nhiên, việc đề xuất các biện pháp mang tính đổi mới về nội dung và hình thức quản lý chuyên môn các nhà trƣờng phổ thông chƣa đƣợc thể hiện rõ nét.
Tham khảo các công trình theo hƣớng này có thể kế thừa ý tƣởng hay trong chỉ đạo thực hiện các hoạt động chuyên môn của hiệu trƣởng, đặc biệt là các khâu kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các hoạt động đó. Có thể kể đến các công trình tiêu biểu theo hƣớng nghiên cứu này: 1. Phạm Khánh Tƣờng: Một số biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trƣởng đối với giáo viên mới vào nghề của một số trƣờng THPT ở Hải Phòng, 2003. Nguyễn Nho Hòa: Một số biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh đối với các trƣờng THPT ngoài công lập, 2004.
Phạm Văn Kính: Một số biện pháp quản lý chuyên môn của hiệu trƣởng nhằm nâng cao chất lƣợng dạy học ở trƣờng THPT chuyên Hạ Long tỉnh Quảng Ninh, 2004. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 16 Nhóm 3: Nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng các trường phổ thông Hƣớng nghiên cứu này có rất ít tác giả nghiên cứu. Hoạt động tổ chuyên môn đƣợc hiệu trƣởng chỉ đạo thông qua tổ trƣởng của tổ chuyên môn. Nếu không quan tâm hay chú trọng nhiều thì có thể nhầm tƣởng rằng biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn đƣợc thể hiện ở biện pháp quản lý chuyên môn nhà trƣờng.
Tác giả Hà Minh Tiến với đề tài nghiên cứu: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trƣởng các trƣờng THPT huyện Văn Chấn tỉnh Yên Bái ” đã đề cập trực tiếp hƣớng nghiên cứu này. Tác giả đánh giá thực trạng sát thực, đƣợc minh chứng thuyết phục bằng số liệu thống kê cụ thể. Đã nghiên cứu rất kỹ nội dung quản lý hoạt động tổ chuyên môn của trƣờng THPT, căn cứ vào tình hình thực tế của trƣờng THPT Văn Chấn để đề xuất biệc pháp quản lý tổ chuyên môn một cách phù hợp. Hoạt động tổ chuyên môn của cấp THPT khác với cấp THCS nhƣng các hoạt động của tổ chuyên môn theo quy định về cơ bản giống nhau.
Vì vậy, mặc dù đề tài này nghiên cứu áp dụng cho cấp THPT nhƣng cũng có thể chọn lọc một số nội dung để kế thừa nghiên cứu các biện pháp quản lý đối với cấp THCS Trong giai đoạn hiện nay, giai đoạn của hội nhập và giao lƣu quốc tế thì việc không ngừng nâng cao chất lƣợng và hiệu quả giáo dục phổ thông là vô cùng cần thiết. Phần lớn các nghiên cứu đề cập đến việc quản lý của hiệu trƣởng về hoạt động dạy học và các hoạt động chuyên môn của giáo viên nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục trong các nhà trƣờng, mỗi đề tài nghiên cứu trên một phạm vi, thời gian khác nhau, đối tƣợng giáo viên và học sinh các cấp học khác nhau. Các nghiên cứu đã làm rõ nguyên nhân dẫn đến thực trạng việc quản lý hoạt động chuyên môn trong nhà trƣờng của Hiệu trƣởng để từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả. Trên thực tế, ở các nhà trƣờng phổ thông thì tổ chuyên môn trực tiếp quản lý các hoạt động của giáo viên, hiệu trƣởng quản lý hoạt động chuyên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 17 môn thông qua chỉ đạo các tổ thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn.
Vì vậy, muốn quản lý chuyên môn tốt thì hiệu trƣởng cần có biện pháp quản lý hoạt động các tổ chuyên môn tốt, đảm bảo chất lƣợng. Nhìn khái quát có thể rút ra một số nhận xét chính đối với các công trình nghiên cứu thuộc cả 3 nhóm nhƣ sau: Một là, các công trình nghiên cứu cơ bản đi sâu vào vấn đề quản lý hoạt động dạy học, quản lý chuyên môn trong các nhà trƣờng phổ thông. Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trƣờng phổ thông đƣợc nghiên cứu rất ít. Đặc biệt quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong các trƣờng THCS hầu nhƣ chƣa có công trình nào nghiên cứu.
Hai là, quản lý hoạt động chuyên môn cũng chủ yếu xoáy sâu vào quản lý các hoạt động dạy và học trong nhà trƣờng. Các hoạt động chuyên môn khác chƣa đƣợc quan tâm nhiều. Ba là, quản lý hoạt động chuyên môn hay hoạt động dạy học chƣa đƣợc nghiên cứu theo hƣớng hiệu trƣởng quản lý hoạt động tổ chuyên môn thông qua chỉ đạo tổ trƣởng các tổ chuyên môn.