Tổng quan về giáo trình

Understanding and Managing Organizational Behavior (Tái bản lần thứ 6 - Sixth Edition) là công trình học thuật do Giáo sư Jennifer M. George (Trường Kinh doanh Sau đại học Jesse H. Jones, Đại học Rice) và Giáo sư Gareth R. Jones (Trường Kinh doanh Mays, Đại học Texas A&M) đồng biên soạn, được xuất bản bởi Nhà xuất bản Prentice Hall / Pearson Education (Mã chuẩn quốc tế: ISBN-10: 0-13-612443-7; ISBN-13: 978-0-13-612443-6; Phân loại Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ: 2010045891).

Trong chương trình đào tạo khối ngành Quản trị Kinh doanh, Quản trị Nguồn nhân lực và Tâm lý học Tổ chức ở bậc đại học và sau đại học, tài liệu này giữ vị trí giáo trình chuyên ngành nền tảng. Giáo trình cung cấp hệ thống lý thuyết thực nghiệm và phương pháp luận khoa học nhằm nghiên cứu cách thức các yếu tố cá nhân, nhóm và cơ cấu tác động đến hành vi bên trong tổ chức.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng đến việc trang bị cho người học khả năng:

  1. Định nghĩa và phân tích các yếu tố cấu thành hành vi tổ chức.
  2. Dự đoán và điều chỉnh các hành vi lao động nhằm đạt được mục tiêu chung của tổ chức và đảm bảo phúc lợi cho người lao động.
  3. Vận dụng các mô hình lý thuyết vào giải quyết các bài toán thực tiễn về động lực, lãnh đạo, giao tiếp, kiểm soát xung đột và tái cấu trúc doanh nghiệp.

Cách tiếp cận của cuốn sách được xây dựng dựa trên nguyên tắc phân tích đa tầng (Levels of Analysis) đi từ vi mô đến vĩ mô, bao gồm 18 chương được phân bổ thành 3 phần lớn cùng các phụ lục về lịch sử nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu hành vi tổ chức. Điểm đặc thù của tài liệu là chỉ tích hợp những lý thuyết nhận được sự đồng thuận cao và được kiểm chứng vững chắc bởi dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm trong cộng đồng học thuật quốc tế.


Nội dung kiến thức cốt lõi

HỆ THỐNG CÁC MÔ HÌNH LÝ THUYẾT ĐƯỢC XÂY DỰNG TRONG TÀI LIỆU

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình chia tách 18 chương học thuật thành một tiến trình logic ba giai đoạn:

  • Chương 1: Tổng quan và Lịch sử Hành vi Tổ chức: Phân tích bản chất của hành vi tổ chức, bốn thách thức đương đại (môi trường văn hóa xã hội, toàn cầu hóa, công nghệ thông tin và biến động quan hệ việc làm) cùng phụ lục lịch sử nghiên cứu từ Quản trị khoa học của F. Taylor, tư tưởng của Mary Parker Follett, các nghiên cứu Hawthorne đến Thuyết X/Thuyết Y của Douglas McGregor.
  • Phần 1: Cá nhân trong Tổ chức (Chương 2 – Chương 9): Khảo sát toàn diện các thuộc tính cá nhân. Chương 2 và 3 phân tích khác biệt cá nhân thông qua Mô hình 5 yếu tố tính cách (Big Five: Hướng ngoại, Nhạy cảm, Hòa đồng, Tận tâm, Sẵn sàng trải nghiệm), Thuyết Vị trí kiểm soát (Locus of Control), Trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence) và các lý thuyết về sự thỏa mãn công việc (Mô hình khía cạnh, Thuyết Hai nhân tố của Herzberg, Thuyết Trạng thái ổn định). Chương 4 và 5 tập trung vào nhận thức, các sai lệch thuộc tính (Halo effect, Contrast effect), quản trị sự đa dạng và cơ chế học tập (Điều hòa từ kết quả, Thay đổi hành vi tổ chức - OB MOD, Năng lực tự hiệu quả - Self-Efficacy). Chương 6 và 7 làm rõ động lực làm việc thông qua Thuyết nhu cầu (Maslow, ERG của Alderfer), Thuyết kỳ vọng (Vroom), Thuyết công bằng, Thuyết công lý tổ chức, Mô hình đặc điểm công việc (Job Characteristics Model) và Quản trị theo mục tiêu (MBO). Chương 8 và 9 đề cập đến Hợp đồng tâm lý (Psychological Contracts), hệ thống trả lương theo thành tích (Merit Pay), quản trị sự nghiệp và các chiến lược ứng phó với căng thẳng (Coping strategies).
  • Phần 2: Tiến trình Nhóm và Đội ngũ (Chương 10 – Chương 15): Phân tích tương tác liên cá nhân. Chương 10 và 11 tập trung vào Mô hình 5 giai đoạn phát triển nhóm, chuẩn mực nhóm, sự lệch chuẩn chức năng, hiện tượng ỷ lại xã hội (Social Loafing), tính phụ thuộc nhiệm vụ (Gộp, Tuần tự, Tương hỗ) và cơ chế vận hành nhóm tự quản, nhóm ảo. Chương 12 phân loại các trường phái lãnh đạo: tiếp cận đặc điểm, tiếp cận hành vi, Mô hình ngẫu nhiên của Fiedler, Thuyết đường dẫn - mục tiêu (Path-Goal), Mô hình Vroom-Yetton, Thuyết trao đổi thủ lĩnh - thành viên (LMX) và Lãnh đạo chuyển đổi. Chương 13, 14 và 15 cung cấp cơ chế phân tích quyền lực tổ chức, Mô hình 5 giai đoạn xung đột của Pondy, đàm phán, quy trình truyền thông đa kênh cùng các kỹ thuật ra quyết định nhóm (Brainstorming, Nominal Group, Kỹ thuật Delphi).
  • Phần 3: Tiến trình Cấp độ Tổ chức (Chương 16 – Chương 18): Khảo sát cấu trúc vĩ mô. Chương 16 phân tích thiết kế cơ cấu tổ chức (Cơ cấu chức năng, bộ phận, ma trận; cơ cấu máy móc so với cơ cấu hữu cơ). Chương 17 nghiên cứu văn hóa tổ chức, Mô hình văn hóa quốc gia của Hofstede và việc xây dựng chuẩn mực đạo đức. Chương 18 kết thúc bằng Thuyết trường lực của Kurt Lewin (Force-Field Theory), các hình thức thay đổi tiến hóa (TQM, Hệ thống kỹ thuật - xã hội) và cách mạng (Tái cấu trúc quy trình kinh doanh - Reengineering), kết hợp quy trình Nghiên cứu hành động (Action Research) và Kỹ thuật Phát triển tổ chức (OD).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình hệ thống hóa các nguyên lý và khung lý thuyết chuẩn tắc:

  • Nguyên lý Động lực học Hành vi: Dựa trên chuỗi giá trị - thái độ - hành vi, xác lập mối liên hệ giữa động lực nội tại, động lực ngoại tại và hiệu suất thực tế.
  • Khung Phân tích Tình huống Ngẫu nhiên (Contingency Frameworks): Điển hình qua Mô hình Lãnh đạo của Fiedler và Thiết kế Cơ cấu Tổ chức, khẳng định không có một phương thức đơn nhất áp dụng cho mọi bối cảnh.
  • Khung Quản trị Xung đột và Thay đổi: Vận dụng mô hình tiến trình của Pondy và Lewin để dự báo sự kháng cự và thiết lập các biện pháp can thiệp có tổ chức.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu rèn luyện cho người học hai nhóm năng lực chính:

  • Kỹ năng phân tích (Analytical Skills): Năng lực bóc tách các sai lệch nhận thức trong đánh giá nhân sự (Harshness, Leniency, Similar-to-me biases), phân tích tổn thất tiến trình (Process losses) và động lực nhóm, chẩn đoán nguyên nhân gốc rễ của xung đột và kháng cự thay đổi.
  • Kỹ năng kỹ thuật và thực hành (Practical Competencies): Kỹ năng thiết kế và làm giàu công việc (Job enrichment), xây dựng thang đo đánh giá thành tích (Performance appraisal), thiết lập ma trận phân quyền và điều phối quy trình đàm phán, giải quyết khủng hoảng tổ chức.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai phương pháp sư phạm tiếp cận qua tình huống thực chứng, gắn kết trực tiếp giữa cấu trúc lý thuyết và thực tiễn hoạt động của các tập đoàn kinh tế.

  1. Hệ thống nghiên cứu tình huống (Case Studies): Mỗi chương bắt đầu bằng một Opening Case mô tả bối cảnh kinh doanh thực tế (điển hình như trường hợp Ursula Burns và Anne Mulcahy xử lý tái cấu trúc Xerox tại Chương 1, hoặc Zappos duy trì văn hóa dịch vụ tại Chương 7). Cuối mỗi chương là một Closing Case chuyên sâu (như Amazon.com, Google, Costco, Microsoft) yêu cầu người học phân tích và trả lời các câu hỏi tình huống dựa trên lý thuyết đã học.
  2. Các hộp chuyên đề tích hợp nội dung:
    • Ethics in Action: Phân tích các vi phạm và chuẩn mực đạo đức (ví dụ: khủng hoảng tại Westland/Hallmark Meat Co., trách nhiệm chuỗi cung ứng của Apple).
    • Global View: Mở rộng góc nhìn quản trị đa quốc gia (ví dụ: văn hóa làm việc tối giản của IKEA dưới sự định hướng của Ingvar Kamprad, hợp đồng lao động tại Nhật Bản).
    • Focus on Diversity: Hướng dẫn xử lý các vấn đề bình đẳng giới, người khuyết tật và khác biệt thế hệ trong doanh nghiệp.
    • You’re the Management Expert: Đặt người học vào vai trò nhà tư vấn để đưa ra quyết định xử lý tình huống quản trị cụ thể.
  3. Hệ thống bài tập thực hành (Experiential Exercises): Mục Exercises in Understanding and Managing Organizational Behavior cung cấp các bài tập tự đánh giá, trắc nghiệm tính cách, bài tập giải quyết tình huống nhóm và các phiên thảo luận A Question of Ethics.
  4. Hệ thống học liệu bổ trợ:
    • Giảng viên được cung cấp hệ thống Instructor's Resource Center bao gồm Instructor's Manual, ngân hàng câu hỏi kiểm tra (Test Item File), phần mềm tạo đề tự động TestGen, hệ thống bài giảng điện tử PowerPoints và các đoạn phim minh họa tình huống (DVD Videos).
    • Người học có thể tiếp cận hệ thống mymanagementlab (cung cấp bài kiểm tra trực tuyến, mô phỏng tương tác, sách điện tử Pearson eText) và nền tảng CourseSmart eTextbooks phục vụ việc tự nghiên cứu và ghi chú bài giảng.

Điểm nổi bật và cập nhật

Phiên bản thứ 6 của giáo trình cập nhật nhiều nội dung nhằm phản ánh các biến động kinh tế và xu hướng quản trị trong giai đoạn hậu suy thoái kinh tế toàn cầu:

  • Mở rộng phạm vi phân tích Đạo đức và Trách nhiệm Xã hội: Do các vụ bê bối doanh nghiệp và việc ban hành Đạo luật Sarbanes-Oxley, giáo trình bổ sung các phần chuyên sâu về trách nhiệm của lãnh đạo cấp cao, vai trò của cán bộ phụ trách đạo đức (Ethics Officers), cơ chế kiểm soát lợi ích cá nhân và các bài học từ sai phạm thực tế (vụ việc thu hồi 143 triệu pound thịt bò của Hallmark Meat, sản phẩm Ephedra của Metabolife International).
  • Tác động của suy thoái kinh tế đến quản trị nhân sự: Bổ sung lý thuyết về hành vi tự điều chỉnh công việc (Job Crafting), các giải pháp tạo động lực và giữ chân nhân sự trong điều kiện ngân sách bị thắt chặt, kỹ thuật quản lý việc sa thải một cách nhân văn và kiểm soát sự sụt giảm mức độ thỏa mãn công việc của người lao động.
  • Chiến lược ứng phó với sự đa dạng nhân khẩu học: Phân tích vấn đề chuyển giao tri thức khi thế hệ Baby Boomer nghỉ hưu và sự tinh giản cấp quản lý trung gian; mô tả các mô hình nhóm làm việc đa thế hệ (Heterogeneous Groups) tại các tập đoàn như General Electric (GE) và Northrop Grumman.
  • Học tập toàn cầu và Quản trị Khủng hoảng (Global Crisis Management): Nghiên cứu quy trình học tập quốc tế thông qua đội ngũ nhà quản lý phái cử (Expatriate managers) và nhóm làm việc ảo; tích hợp các bài học về xử lý sự cố công nghiệp và thảm họa môi trường (điển hình như sự cố nổ giàn khoan Deepwater Horizon của tập đoàn BP năm 2010).
  • Ứng dụng Công nghệ Thông tin: Phân tích tác động của các nền tảng ERP (như SAP), hệ thống làm việc từ xa và mô hình tổ chức ảo (Virtual Organizations) tại IBM và Accenture đối với sự thay đổi của cơ cấu tổ chức truyền thống.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế nhằm phục vụ các nhóm đối tượng học thuật và ứng dụng chuyên môn:


Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với chương trình đào tạo nào?

Giáo trình phù hợp với chương trình Cử nhân Quản trị Kinh doanh, Quản trị Nguồn nhân lực, Tâm lý học Công nghiệp - Tổ chức từ năm thứ 2 đến năm thứ 4, đồng thời đáp ứng yêu cầu của các chương trình đào tạo Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh (MBA) và Thạc sĩ Quản lý.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần có kiến thức cơ sở về Quản trị học đại cương (Principles of Management) hoặc các khái niệm nền tảng trong Tâm lý học đại cương và Xã hội học để có thể tiếp thu các lý thuyết về hành vi cá nhân và động lực học nhóm.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các giáo trình Hành vi Tổ chức thông thường?

Tài liệu phân định rạch ròi 3 cấp độ phân tích (Cá nhân, Nhóm, Tổ chức), đồng thời tách biệt việc nghiên cứu Thiết kế cơ cấu tổ chức (Chương 16) với Văn hóa và Đạo đức tổ chức (Chương 17). Toàn bộ nội dung lý thuyết đều được đối chiếu trực tiếp với các dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm được công bố trên các tạp chí chuyên ngành (như Academy of Management Journal, Journal of Applied Psychology).

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên tiếp cận tuần tự theo quy trình:

  1. Đọc phần Opening Case để nắm bắt vấn đề thực tiễn.
  2. Nghiên cứu nội dung lý thuyết trọng tâm và các hộp phân tích chuyên đề (Ethics in Action, Global View).
  3. Làm các bài tập trong phần Exercises in Understanding and Managing Organizational Behavior.
  4. Giải quyết các câu hỏi thảo luận trong Closing Case để kiểm tra mức độ hiểu sâu kiến thức.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào đi kèm theo giáo trình?

Giáo trình đi kèm hệ thống tài nguyên học tập điện tử bao gồm nền tảng mymanagementlab (bài kiểm tra, bài tập mô phỏng, Pearson eText), hệ thống CourseSmart eTextbooks, cẩm nang giảng dạy Instructor's Manual, phần mềm tạo đề thi TestGen, slide PowerPoint và tư liệu video minh họa (DVD Videos).


Kết luận

Giáo trình Understanding and Managing Organizational Behavior (6th Edition) của Jennifer M. George và Gareth R. Jones xác lập một hệ thống tri thức hoàn chỉnh, có cấu trúc chặt chẽ về hành vi con người trong môi trường làm việc. Lộ trình học tập được thiết kế mạch lạc từ các yếu tố tâm lý cá nhân, tiến trình tương tác nhóm cho đến thiết kế cơ cấu và văn hóa tổ chức ở cấp độ vĩ mô. Kết hợp cùng hệ thống bài tập thực nghiệm và các nguồn lực kỹ thuật số đồng bộ, tài liệu này đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn học thuật của chương trình đào tạo quản trị kinh doanh hiện đại.