phần mở đầu, luận văn gồm 3 chƣơng và kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh Trung học phổ thông Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh ở trƣờng Trung học phổ thông Nguyễn Văn Huyên, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang Chƣơng 3: Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh ở trƣờng Trung học phổ thông Nguyễn Văn Huyên, thành phố Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về hoạt động giáo dục đạo đức Từ xƣa đến nay, trong mọi thời đại, đạo đức có vai trò quan trọng trong xã hội với những chuẩn mực giá trị đúng đắn, đạo đức là một bộ phận quan trọng trong nền tảng tinh thần của xã hội.
Đạo đức góp phần giữ vững và ổn định chính trị - xã hội, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Các nghiên cứu nƣớc ngoài Ở phƣơng Tây, nhà triết học Socrat (470-399-TCN) đã cho rằng đạo đức và sự hiểu biết quy định lẫn nhau. Có đƣợc đạo đức là nhờ ở sự hiểu biết, do vậy chỉ sau khi có hiểu biết mới trở thành có đạo đức (Socrate). Aristoste (384-322-TCN) cho rằng không phải hy vọng vào Thƣợng đế áp đặt để có ngƣời công dân hoàn thiện về đạo đức mà việc phát hiện nhu cầu trên trái đất mới tạo nên đƣợc con ngƣời hoàn thiện trong quan hệ đạo đức.
Ở phƣơng Đông, từ thời cổ đại Khổng Tử (551-479-TCN) trong các tác phẩm: “Dịch, Thi, Thƣ, Lễ, Nhạc Xuân Thu” rất xem trọng việc giáo dục đạo đức. Khổng Tử (551-479 TCN), nhà giáo dục lớn của Trung Hoa phong kiến đề cao đƣờng lối đức trị và lễ trị để trị quốc an dân, phát triển đất nƣớc. Ông coi Nhân là gốc rễ của các đức khác, các đức tụ cả ở Nhân. Khổng Tử cho rằng: "Điều mình không muốn thì đừng làm cho kẻ khác".
Làm ngƣời phải biết sửa mình "Không nhìn cái không hợp Lễ, không nghe cái không hợp Lễ, không nói điều không hợp Lễ, không làm việc không hợp Lễ". Với những cống hiến ấy, Khổng Tử đƣợc coi là giáo dục lớn của Trung Quốc, đƣợc tôn làm "Vạn thế sƣ biểu" [15]. Các nghiên cứu trong nƣớc Lúc sinh thời, Bác Hồ kính yêu của chúng ta cũng luôn đề cập đến vấn đề đạo đức. Bác viết: "Cũng nhƣ sông phải có nguồn mới có nƣớc, không có nguồn thì sông cạn.
Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Ngƣời cách 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo đƣợc nhân dân"[23]. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Có tài mà không có đức thì là ngƣời vô dụng”. Ngƣời coi trọng mục tiêu, nội dung giáo dục đạo đức trong các nhà trƣờng nhƣ: “Đoàn kết tốt”, “Kỷ luật tốt”, “Khiêm tốn, thật thà dũng cảm”, “Con ngƣời cần có bốn đức: Cần - Kiệm - Liêm - Chính, mà nếu thiếu một đức thì không thành ngƣời”[25].
Kế thừa tƣ tƣởng của Ngƣời, có rất nhiều tác giả nƣớc ta đã nghiên cứu về vấn đề này nhƣ: Phạm Minh Hạc, Hà Thế Ngữ, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Hà Nhật Thăng,Nguyễn Đức Minh, Phạm Khắc Chƣơng, Trần Văn Chƣơng, Phạm Hoàng Gia, Phạm Tất Dong, Võ Huỳnh Ngọc Vân, Phạm Trung Thanh và nhiều tác giả khác. Trong tài liều bồi dƣỡng thƣờng xuyên chu kỳ 1997 - 2000 cho Giáo viên Trung học phổ thông: “Đạo đức học”các tác giả Phạm Khắc Chƣơng và Trần Văn Chƣơng đã phân tích quá trình phát triển tâm sinh lý của học sinh Trung học phổ thông về tình bạn, tình yêu, khẳng định đại đa số học sinh hiếu học, ngoan ngoãn, thông minh và chỉ có một bộ phận học sinh hƣ mà ngƣời có lỗi lại chính là ngƣời lớn chúng ta. Trong những nội dung của chƣơng sau tác giả đề cập đến một số vấn đề quan tâm trong giảng dạy và giáo dục đạo đức học sinh, trong đó tác giả xây dựng chuẩn mực về đạo đức mới trong gia đình, trong học tập, trong tình bạn, tình yêu và trong giao tiếp. Các nghiên cứu về quản lý, hướng dẫn giáo dục đạo đức Trong cuốn: “ Văn hoá với thanh niên - Thanh niên với văn hoá” do Ban Tƣ tƣởng - Văn hoá Trung ƣơng (nay là Ban Tuyên giáo Trung ƣơng) biên soạn tập hợp các bài viết của nhiều tác giả, trong đó tác giả Hà Nhật Thăng trong bài viết của mình đã nêu lên thực trạng đạo đức, tƣ tƣởng chính trị, lối sống của thanh niên, học sinh, sinh viên hiện nay và đi đến nhận định: Trong học sinh, sinh viên có sự phân hoá khá rõ rệt, tỷ lệ giữa các nhóm có đạo đức tốt, chậm tiến, bình thƣờng có sự chênh lệch khá lớn.
Tuy nhiên các giá trị đạo đức, tƣ tƣởng chính trị, lối sống đƣợc đa số học sinh, sinh viên quan tâm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vẫn là các giá trị đạo đức cốt lõi của nhân cách con ngƣời Việt Nam; cũng có những giá trị mới do yêu cầu của Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa chƣa đƣợc học sinh, sinh viên coi trọng. Tóm lại, những giá trị truyền thống của dân tộc vẫn đƣợc số đông học sinh, sinh viên coi trọng tuy vẫn chƣa thể hiện qua hành vi hoạt động. Một bộ phận học sinh có sự dao động về nhận thức, có hành vi sai trái liên quan tới một số giá trị quan trọng nhƣ: Trung thực, thẳng thắn, tinh thần trách nhiệm, lòng nhân ái. Trong công trình nghiên cứu về công tác giáo dục đạo đức cho học sinh, các tác giả Lê Trung Trấn - Nguyễn Dục Quang đề nghị phải đổi mới hoạt động giáo dục đạo đức theo nguyên tắc phù hợp với sự phát triển mới và yêu cầu của xã hội, giáo dục có hệ thống, tiếp cận phức hợp và xuất phát từ học sinh.
Đây cũng đƣợc xem nhƣ một quan điểm mới nhằm tiếp cận ngƣời ngƣời trong dạy học và giáo dục[27]. Tác giả Thái Duy Tuyên, trong công trình nghiên cứu của mình: “Những vấn đề cơ bản của giáo dục hiện đại” [28] trong phần đánh giá về thực trạng đã tỏ ra rất lo lắng trƣớc sự sa sút về đạo đức ngày càng gia tăng cả về số lƣợng lẫn chất lƣợng và mức độ nguy hại của một bộ phận học sinh. Tác giả kết luận đạo đức học sinh đang trên đà giảm sút và cho rằng giáo dục đạo đức là nhiệm vụ quan trọng của toàn xã hội,đồng thời cũng kiến nghị cần đẩy mạnh hơn nữa công tác nghiên cứu về giáo dục đạo đức. Trong tác phẩm: “Về phát triển toàn diện con người thời kỳ Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá” [14] của một nhóm tác giả do GS.VS Phạm Minh Hạc làm chủ biên, trong chƣơng VII nói về định hƣớng chiến lƣợc xây dựng đạo đức con ngƣời Việt Nam trong thời kỳ Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá cũng đã đánh giá thực trạng đạo đức học sinh, sinh viên hiện nay có một khoảng cách khá xa mới tiếp cận đƣợc với mục tiêu giáo dục giá trị đạo đức so với yêu cầu của thời kỳ mới.
Điểm lại, các công trình nghiên cứu trên đây mặc dù có những quan điểm chƣa thống nhất nhƣng tựu chung lại các tác giả đều khẳng định: Đa số 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học sinh có phẩm chất đạo đức và lối sống tốt, ham hiểu biết, ham học hỏi, tôn trọng đạo lý, vẫn giữ gìn đƣợc bản sắc và truyền thống văn hoá của dân tộc, mặc dù nhận thức và hành động còn nhiều chỗ chƣa đạt những chuẩn mực đạo đức hiện nay. Đặc biệt đáng lo ngại là một bộ phận thanh niên, học sinh sa sút về phẩm chất đạo đức, chạy theo lối sống thực dụng, coi thƣờng luân thƣờng đạo lý, phai nhạt lý tƣởng xã hội chủ nghĩa, vi phạm pháp luật và sa vào các tệ nạn xã hội, có các hành vi không đúng với chuẩn mực đạo đức và truyền thống văn hoá của dân tộc…có chiều hƣớng phức tạp và ngày càng gia tăng. Các công trình nghiên cứu về giáo dục đạo đức cho học sinh khá nhiều nhƣng chƣa cụ thể và không phù hợp với hoàn cảnh thực tế của từng nhà trƣờng ở các địa phƣơng có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau. Hơn nữa trong bối cảnh hiện nay, khi chúng ta đang thực hiện công cuộc đổi mới, mở cửa hội nhập quốc tế ngày càng rộng rãi trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội và sự tác động của hoàn cảnh kinh tế - xã hội lên đời sống tâm lý của mỗi con ngƣời, nhất là lớp trẻ ngày càng tăng, từ đó công tác giáo dục đạo đức cho thanh, thiếu niên càng trở lên cấp thiết.
Hiện nay khi chúng ta gia nhập tổ chức thƣơng mại thế giới WTO thì nhu cầu nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nƣớc đặt ra vô cùng gay gắt, khi mà cạnh tranh quốc tế ngày càng trở lên quyết liệt. Nguồn nhân lực mới đòi hỏi vừa phải có trình độ khoa học -công nghệ và tay nghề cao, vừa phải có đạo đức trong sáng, kiên định lý tƣởng xã hội chủ nghĩa, yêu nƣớc, có lòng nhân đạo cao cả, ân nghĩa, biết yêu thƣơng con ngƣời… Tóm lại nguồn nhân lực mới phải phát triển toàn diện cả “Đức và Tài”, “Vừa hồng lại vừa chuyên”. Một điều khiến chúng ta trăn trở là: Tại sao trong những năm gần đây, bên cạnh những thành tựu chúng ta đạt đƣợc về mặt kinh tế, thì tiêu cực và tệ nạn xã hội ngày càng diễn biến phức tạp, sự xuống cấp về mặt đạo đức của một bộ phận thanh niên, học sinh ngày càng gia tăng? Nguyên nhân của tình trạng trên là ở đâu? Trách nhiệm của các nhà trƣờng, đặc biệt là các trƣờng Trung học phổ thông đến đâu, nhằm hạn chế tình 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trạng trên và nâng cao chất lƣợng giáo dục đạo đức học sinh, một lực lƣợng chiếm tỷ lệ cao trong xã hội, là chủ nhân tƣơng lai của đất nƣớc, góp phần đào tạo nguồn nhân lực phát triển toàn diện đáp ứng nhu cầu phát triển của nền kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.