CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ DỊCH VỤ CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA CHI NHÁNH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Dịch vụ cho vay tiêu dùng của Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm, vai trò và nguyên tắc dịch vụ cho vay tiêu dùng của các Ngân hàng thương mại a) Khái niệm dịch vụ cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng là các khoản vay nhằm tài trợ cho nhu cầu mua sắm, chi tiêu của người tiêu dùng, bao gồm cá nhân và hộ gia đình, các khoản cho vay tiêu dùng là nguồn tài chính rất quan trọng đối với người tiêu dùng để có thể trang trải các nhu cầu trong cuộc sống như: nhà ở, phương tiện đi lại, học tập, sinh hoạt, du lịch, y tế.trước khi họ có đủ khả năng tài chính để chi trả. b) Vai trò của dịch vụ cho vay tiêu dùng * Đối với khách hàng Có thể nói, tiêu dùng là nhu cầu tất yếu của con người, đã là con người trong xã hội và trong thời đại nào thì cũng không thể không có nhu cầu về ăn, mặc, ở, đi lại…Nếu trong hoàn cảnh khó khăn con người chỉ có nhu cầu ăn no mặc ấm thì trong điều kiện kinh tế phát triển hơn, nhu cầu đó chuyển dần thành ăn ngon mặc đẹp. Trong điều kiện hiện nay, khi đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao, nhu cầu tiêu dùng của nhiều cá nhân đang tăng lên, đặc biệt với các hàng hoá có giá trị lớn như ô tô, xe máy, mua sắm nhà cửa.
Cho vay tiêu dùng đem lại cơ hội cho khách hàng thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu cũng như xa xỉ đó. Khách hàng là người hưởng lợi trực tiếp khi sử dụng các sản phẩm cho vay tiêu dùng của ngân hàng. Họ có thể được hưởng các tiện ích ngay khi chưa tích lũy đủ tiền để trang trải cho các nhu cầu mua sắm, chi tiêu, đặc biệt, trong trường hợp cá nhân hộ gia đình có nhu cầu chi tiêu mang tính cấp bách như chi tiêu cho giáo dục và y tế. Mặt khác, người tiêu dùng hiện đại cũng biết cách thỏa mãn nhu cầu của mình ngay cả khi chưa tích luỹ đủ tiền thông qua cho vay tiêu dùng.
Nếu khách hàng đợi đến khi tích lũy đủ tiền thì rõ ràng nhu cầu của họ được thỏa mãn nhưng Luan van 11 khoảng thời gian để họ thỏa mãn đã giảm đi đáng kể, ngoài ra, còn chưa tính đến khả năng trượt giá. Sự phát triển của hoạt động cho vay tiêu dùng cũng đồng nghĩa với việc người tiêu dùng sẽ càng có nhiều cơ hội để thỏa mãn những nhu cầu của mình. Vì vậy, cho vay tiêu dùng ngày càng trở nên quen thuộc và đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của người dân. * Đối với ngân hàng Nếu cho vay tiêu dùng đem lại cho người tiêu dùng cơ hội để thỏa mãn những nhu cầu của mình, thì đối với ngân hàng, đó là một nguồn thu nhập đáng kể.
Hoạt động cho vay tiêu dùng đã xuất hiện từ lâu trong ngân hàng ở các nước phát triển và chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng thu của ngân hàng. Tiềm năng sinh lợi từ các khách hàng cá nhân là vô hạn vì chừng nào còn có con người thì nhu cầu tiêu dùng vẫn luôn tồn tại và không phải tất cả mọi người có thể có nguồn thu nhập để thỏa mãn nhu cầu đó. Bên cạnh đó, trong điều kiện thị trường tín dụng doanh nghiệp đang cạnh tranh mạnh mẽ, hoạt động cho vay tiêu dùng giúp ngân hàng mở rộng quan hệ với khách hàng, mở rộng thị trường, đa dạng hoá hoạt động tín dụng. Đây là phân đoạn thị trường mà các NHTM có quy mô nhỏ có thể hướng đến và phát triển để mở rộng thị phần của mình.
Ngoài ra, mục tiêu hoạt động của các ngân hàng là tối đa hoá lợi nhuận và phân tán rủi ro nên cho vay tiêu dùng với đặc điểm có trị giá khoản vay nhỏ và số lượng món vay lớn sẽ tạo điều kiện nâng cao thu nhập và phân tán rủi ro cho ngân hàng. Điều này tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của ngân hàng nói riêng và của thị trường tài chính nói chung. * Đối với nền kinh tế Sự tăng trưởng của một nền kinh tế được thể hiện qua tổng cầu (trong đó có tiêu dùng hàng hoá và dịch vụ của dân cư và mức sống chung của nhân dân được nâng cao. Vì vậy, hoạt động cho vay tiêu dùng là tác nhân hỗ trợ tích cực nhằm thúc đẩy chi tiêu của cá nhân và hộ gia đình, từ đó kích thích các nhu cầu trong nước, tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Luan van 12 Trước hết, từ nguồn tài chính mà cho vay tiêu dùng đem đến cho khách hàng sẽ làm tăng nhu cầu tiêu dùng, từ đó làm gia tăng cầu trong nước trong cơ cấu tổng sản sẩm quốc nội, hạn chế sự phụ thuộc vào cầu từ nước ngoài (hoạt động xuất khẩu), do đó thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Thứ hai, cho vay tiêu dùng được xem như công cụ chủ đạo nhằm phá vỡ vòng luẩn quẩn: thu nhập thấp - tiết kiệm ít - tiêu dùng ít - sản lượng thấp. Với những chương trình cho vay tiêu dùng lớn, người dân sẽ có nguồn tài chính một cách nhanh chóng để trang trải cho các hoạt động như học tập, chữa bệnh, mua nhà, sửa chữa nhà ở và sắm sửa các đồ dùng gia đình, góp phần cải thiện đời sống vật chất cũng như tinh thần của nhân dân. Thứ ba, cho vay tiêu dùng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bởi lẽ tiêu dùng tăng, hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp được mở rộng, tạo ra nhiều công ăn việc làm cho người lao động, từ đó làm tăng thu nhập, tiết kiệm của cá nhân tăng, mở rộng cơ hội huy động vốn và phát triển dịch vụ của các tổ chức tín dụng.
Thị trường tài chính được mở rộng sẽ làm tăng khả năng tiếp cận các nguồn vốn đối với khách hàng, thúc đẩy sự cạnh tranh trên thị trường, nâng cao chất lượng dịch vụ của các chủ thể hoạt động cung cấp trên thị trường. Sự phát triển bền vững của thị trường tài chính cũng chính là nền tảng cho sự tăng trưởng bền vững của nền kinh tế. c) Phân loại dịch vụ cho vay tiêu dùng của các NHTM * Căn cứ theo phương thức cho vay: - Cho vay tiêu dùng từng lần - Cho vay tiêu dùng tuần hoàn * Căn cứ theo mục đích tiêu dùng: - Cho vay tiêu dùng tài trợ bất động sản: Thứ nhất, số tiền cho vay thường lớn hơn nhiều so với số tiền các món vay tiêu dùng khác. Thứ hai, thời hạn cho vay đối với các khoản vay tài trợ bất động sản thường có kỳ hạn”dài nhất trong danh mục cho vay của ngân hàng từ 15 đến 20 năm.” Luan van 13 Thứ ba, việc định giá tài sản bảo đảm bao gồm đánh giá giá trị theo giá thị trường và tình trạng của tài sản bảo đảm là trọng tâm của món vay, chúng có tầm quan trọng như đánh giá thu nhập của người đi vay.” - Cho vay tài trợ hàng tiêu dùng lâu bền - Cho vay tài trợ nhu cầu tiêu dùng khác * Căn cứ theo nguồn hình thành các khoản vay tiêu dùng: - Cho vay tiêu dùng gián tiếp - Cho vay tiêu dùng trực tiếp * Căn cứ vào biện pháp bảo đảm tiền vay: - Cho vay có tài sản bảo đảm - Cho vay không có tài sản bảo đảm d) Nguyên tắc dịch vụ cho vay tiêu dùng của các Ngân hàng thương mại – Nguyên tắc hoàn trả: khoản cho vay phải được thanh toán đầy đủ nguyên gốc sau khi sử dụng để ngân hàng bảo toàn được vốn ở mức tối thiểu nhất để có thể duy trì được hoạt động.
– Nguyên tắc thời hạn: khoản tín dụng phải được hoàn trả đúng vào thời điểm đã được hai bên xác định cụ thể và được ghi nhận trong thỏa thuận vay vốn giữa khách hàng và ngân hàng. – Nguyên tắc trả lãi: ngoài việc thanh toán đầy đủ, đúng hạn khoản gốc, khách hàng phải có trách nhiệm thanh toán khoản lãi tính bằng tỷ lệ % trên số tiền vay, được coi là giá mua quyền sử dụng vốn. – Nguyên tắc tài sản đảm bảo: để bảo vệ nguồn vốn của ngân hàng khi khách hàng vi phạm các điều kiện vay vốn hoặc khi chủ nhân của các tài sản thế chấp không còn khả năng thanh toán cho ngân hàng. – Nguyên tắc sử dụng vốn vay đúng mục đích: tất cả các khoản tín dụng phải được sử dụng đúng mục đích vay tiêu dùng thể hiện trong hồ sơ vay vốn.
Phân loại và đặc điểm của dịch vụ cho vay tiêu dùng của các Ngân hàng thương mại. a) Khái niệm các loại dịch vụ cho vay tiêu dùng Luan van 14 * Căn cứ theo phương thức cho vay: CVTD hiện đang được chia thành ba loại là: - Cho vay tiêu dùng trả góp: người vay phải trả nợ cả gốc và lãi cho ngân hàng nhiều lần, theo những kỳ hạn quy định trong hợp đồng trong suốt thời gian vay. Lãi suất cho vay áp dụng đối với phương thức cho vay này thường là lãi suất cố định. - Cho vay tiêu dùng từng lần: Là phương thức cho vay mà số tiền vay được khách hàng thanh toán một lần cả gốc và lãi cho ngân hàng khi đến hạn.
Các khoản vay tiêu dùng từng lần thường được cấp cho các nhu cầu vay nhỏ và thời gian vay không dài. - Cho vay tiêu dùng tuần hoàn: Ngân hàng cho phép khách hàng sử dụng thẻ tín dụng hoặc ngân hàng phát hành loại séc cho phép thấu chi dựa trên số tiền trên tài khoản vãng lai. * Căn cứ theo mục đích tiêu dùng: cho vay tiêu dùng được chia thành ba loại bao gồm: - Cho vay tiêu dùng tài trợ bất động sản: Là khoản tín dụng nhằm mục đích mua nhà hoặc sửa chữa, xây dựng nhà ở, mua đất đai. Cho vay tài trợ bất động sản khác với hầu hết các loại cho vay khác ở một số vấn đề sau: Thứ nhất, số tiền cho vay thường lớn hơn nhiều so với số tiền các món vay tiêu dùng khác.
Thứ hai, thời hạn cho vay đối với các khoản vay tài trợ bất động sản thường có kỳ hạn dài nhất trong danh mục cho vay của ngân hàng từ 15 đến 20 năm. Thứ ba, việc định giá tài sản bảo đảm bao gồm đánh giá giá trị theo giá thị trường và tình trạng của tài sản bảo đảm là trọng tâm của món vay, chúng có tầm quan trọng như đánh giá thu nhập của người đi vay.
