Mở đầu, Kết luận và Khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm có 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực tự chủ, tự học cho học sinh tiểu học. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực tự chủ, tự học cho học sinh trường tiểu học thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực tự chủ, tự học cho học sinh trường tiểu học thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG VIỆT THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ CHỦ, TỰ HỌC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Tổng quan nghiên cứu về hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự chủ, tự học Hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự chủ, tự học đã được nhiều tác giả, các nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến lý luận dạy học, quản lý dạy học và phương pháp dạy học. Có thể kể đến các tư tưởng và các công trình nghiên cứu chủ yếu sau: Năng lực là một khái niệm xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử. Trong thế kỷ XX, John Dewey (1859-1952) là một trong những nhà triết học lớn của Mỹ nửa đầu thế kỉ XX, đồng thời là nhà tâm lý học, nhà giáo dục vĩ đại, đã có đóng góp lớn vào công cuộc cải cách giáo dục của nhân loại.
Tư tưởng triết học và sự nghiệp giáo dục đồ sộ của John Dewey đã có ảnh hưởng to lớn làm thay đổi nền giáo dục Mỹ suốt thế kỷ XX và sang cả thế kỷ XXI. John Dewey đã dành trọn cuộc đời của mình cho sự nghiệp xây dựng một nền giáo dục dân chủ, vì sự tiến bộ của người học, vì lợi ích to lớn của con người, vì sự phát huy tài năng, trí tuệ, đạo đức ở mỗi cá nhân con người, nhằm xây dựng cộng đồng xã hội thực sự tốt đẹp. [26] Tư tưởng giáo dục của J.Dewey cho rằng: Trường học không đơn thuần là nơi người lớn dạy cho trẻ con các bài học kiến thức và bài học luân lý. Trường học phải là một cộng đồng dân chủ trong đó mọi hoạt động được tập trung nhằm tạo ra hiệu quả cao nhất trong việc chia sẻ cho người học những di sản tri thức nhân loại và làm cho họ có thể sử dụng tài năng của mình vào mục đích xã hội.
Đây là tư tưởng cấp tiến, thể hiện rõ tính dân chủ, mang tính cách mạng trong 8 giáo dục, hoạt động dạy học hướng vào người học; phát huy vai trò tích cực, tự chủ học tập giữa các cá nhân với cộng đồng khi thực hiện quá trình dạy học lúc bấy giờ. Qua kết quả thu được từ việc dạy học tiếp cận năng lực thì có thể tìm được sự liên quan đến các tiêu chí đánh giá hiệu suất công việc của việc giảng dạy của GV. Theo Mitchell và Sackney: quá trình dạy học theo hướng phát triển năng lực người học chịu ảnh hưởng bởi 3 yếu tố đó là: cá nhân, người dạy và môi trường giáo dục, chúng có tác động lẫn nhau và phụ thuộc lẫn nhau. Bản thân tác giả hy vọng phát huy năng lực của người học đến mức tối đa khi còn trên ghế nhà trường và người học, để có thể thích ứng trong bối cảnh luôn thay đổi của xã hội và cải tiến trường học.
Hannon (2008) đã nêu lên vấn đề phát huy năng lực cho người học trong quá trình dạy học, việc này liên quan đến cả hai đối tượng đó là bản thân HS và những người hỗ trợ họ từ bên ngoài như: GV, nhà trường và gia đình. Yếu tố nhà trường đóng vai trò quan trọng, vì vậy nhà trường cần tạo điều kiện học tập kinh nghiệm, cơ hội để định hướng kĩ năng cho HS nhiều hơn. Đến những năm 80 của thế kỉ XX đến nay, cùng với trào lưu cải cách giáo dục, việc nghiên cứu về hoạt động dạy học đã được đẩy mạnh ở các nước phương Tây. Các nghiên cứu chủ yếu hướng vào xây dựng mô hình và chiến lược dạy học một cách hiệu quả, cũng như xu thế phát triển của nó trong tương lai.
Tiêu biểu có các nghiên cứu của tác giả: Joe Landsberger, Robert J. Bằng việc kế thừa những tinh hoa của các tư tưởng giáo dục tiên tiến và việc vận dụng sáng tạo phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, Người đã để lại cho giáo dục Việt Nam nền tảng lý luận về: vai trò của giáo dục, định hướng phát triển giáo dục, mục đích dạy học, các nguyên lý dạy học, các phương thức dạy học, vai trò của quản lý và cán bộ quản lý giáo dục, phương pháp lãnh đạo và quản lý… Phải khẳng định rằng: “Hệ thống các tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục có giá trị cao trong quá trình phát triển lý luận dạy học, lý luận giáo dục của nền giáo dục cách mạng Việt Nam”. [14] Trên diễn đàn khoa học giáo dục, các công trình khoa học đã được công bố như: Nguyễn Hữu Châu (2006), Những vấn đề cơ bản về chương trình và quá trình dạy học, Nxb Giáo dục; [16] Đặng Thành Hưng (2002), Dạy học hiện đại-Lý luận, biện pháp, kỹ thuật, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội; [29] Trần Kiểm (2014), Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội; [32] Nguyễn Thị Mỹ Lộc (Chủ biên 2004), Một số vấn đề giáo dục đại học, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội; [37] Thái Duy Tuyên (2001), Giáo dục học hiện đại, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội; [42] … Các tác giả đã phân tích khá sâu sắc về bản chất, vai trò và cách thức tổ chức của quá trình dạy học, trong đó có tổ chức hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự chủ, tự học cho HS. Tổng quan nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự chủ, tự học Việc tổng kết lý luận về công tác quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự chủ, tự học còn khá chậm so với thực tiễn.
Đầu những năm 50 của thế kỷ XX, trong hàng loạt những công trình nghiên cứu có tính hàn lâm của các nhà khoa học Liên Xô cũ, đã xuất hiện các đề tài về những khía cạnh khác nhau của quản lý giáo dục. Năm 1956, lần đầu xuất hiện cuốn “Quản lý trường học” của tác giả A.Pôpốp, một nhà sư phạm và quản lý giáo 10 dục của Liên Xô cũ. Cuốn sách này, về thực chất, không phải là một công trình khoa học về quản lý giáo dục, mà là cả một tập hợp khá hoàn chỉnh các chỉ dẫn cho hoạt động thực tiễn của những người làm công tác quản lý giáo dục, đặc biệt là quản lý trường học; trong đó có quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự chủ, tự học. [39] Tại các nước phương Tây, việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý dạy học nói chung và quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự chủ, tự học nói riêng cũng rất sôi động.
Campbell đã cho ra đời công trình đầu tiên nghiên cứu khá hoàn chỉnh các vấn đề quản lý giáo dục dưới ánh sáng của các học thuyết quản lý chung, đặc biệt là thuyết hành vi trong quản lý. [27] UNESCO suốt chiều dài lịch sử tồn tại của mình đã tập hợp nhiều học giả trên thế giới để nghiên cứu những vấn đề quản lý giáo dục trên quy mô toàn cầu cũng như trong phạm vi khu vực hoặc quốc gia. Từ năm 1964, trong loạt sách về kế hoạch hóa giáo dục đã tập hợp những khuynh hướng nghiên cứu khác nhau về một trong những vấn đề quan trọng của quản lý giáo dục: kế hoạch hóa giáo dục. Trong những năm cuối của thế kỉ XX, sách báo về quản lý giáo dục đã xuất hiện rất nhiều.
Điển hình là các công trình đề cập những quan điểm mới về quản lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự chủ, tự học nói riêng như: Nguyễn Bá Sơn; Nguyễn Ngọc Quang; … Việt Nam ta đã và đang bước vào hội nhập với khu vực và quốc tế. Trong bối cảnh đó, nền giáo dục Việt Nam cần đẩy nhanh tiến trình đổi mới để rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển giáo dục với các nước trong khu vực và trên thế giới. Các thành tựu nghiên cứu giáo dục đã thừa nhận quản lý giáo dục là nhân tố then chốt đảm bảo cho sự thành công của phát 11 triển giáo dục. Vấn đề này đặt ra cho các nhà quản lý giáo dục phải hết sức nỗ lực trong công tác quản lý của mình.
Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định “Giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”. Ở nước ta, nhiều nhà nghiên cứu đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về vị trí, vai trò của việc quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực tự chủ, tự học, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng dạy học đối với việc nâng cao chất lượng giáo dục.