Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CUA QUAN LÍ DẠY HỌC MÔN TIENG VIỆT THEO HUONG PHAT TRIEN NĂNG LỰC NGÔN NGỮ Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Năng lực ngôn ngữ là một năng lực quan trọng cần bồi dưỡng phát triển, đặc biệt với HS tiêu học, đặc biệt hơn nữa với HS lớp 2. Năng lực ngôn ngữ là nền tảng để HS phát triển và thể hiện các năng lực khác. Năng lực ngôn ngữ còn là năng lực đặc thù trong dạy học môn Tiếng Việt ở bậc tiểu học, hoạt động dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực ngôn ngữ cho học sinh theo nhà nghiên cứu thì đây là hoạt động nếu thực hiện tốt sẽ mang lại hiệu quả giáo dục rất cao, đáp ứng yêu cầu mục tiêu chương trình giáo dục phô thông.
Hoạt động dạy học môn Tiếng Việt thường do giáo viên định hướng, thiết kế, thực hiện; nhà trường quản lí chung. Dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực ngôn ngữ sẽ bồi dưỡng và phát triển năng lực ngôn ngữ cho học sinh. Để việc dạy học môn Tiếng Việt theo hướng phát triển năng lực ngôn ngữ thực sự có hiệu quả thì đòi hỏi mỗi nhà trường phải quản lí tốt hoạt động này. Nghiên cứu về dạy học môn Tiếng Việt lớp 2 Môn Tiếng Việt ở lớp 2 được chia thành các hoạt động: Đọc; Viết (tập viết và nghe — viết); Nói và nghe; Luyện tập: (Từ và câu); Luyện tập: (Viết đoạn văn.); Đọc mở rộng.
Mỗi hoạt động đảm nhiệm các chức năng bao gồm: chức năng chung của môn học và chức năng riêng cho từng hoạt động. Hoạt động đọc có chức năng bồi dưỡng và phát triển kỹ năng đọc - hiểu, Nói và nghe; Hoạt động Viết: gồm (Tập viết và Nghe - viết) có chức năng hình thành, bồi dưỡng và phát triển kỹ năng viết, viết đúng chính tả và kĩ năng nghe. Hoạt động Luyện tập về từ và câu có chức năng cung cấp kiến thức về từ và câu dé học sinh biết dùng từ ngữ đúng quy tắc ngữ pháp tiếng Việt trong viết câu, viết đoạn văn; Hoạt động Luyện tập viết đoạn văn (Tập làm văn) là hoạt động có chức năng bồi dưỡng và phát triển tất cả các kỹ nghe, nói, đọc viết. Học sinh được rèn về khả năng dùng từ, đặt câu một cách chính xác giúp các em có thê viết được bài văn hay, giàu tính nghệ thuật góp phần dạy học sinh sử dụng Tiếng Việt trong đời sống sinh hoạt đây được coi là hoạt động có tính tổng hợp, toàn diện, sáng tạo có liên quan quan mật thiết đến các môn học khác.
Tất cả các hoạt động trên đều có mục tiêu chung là hướng tới hình thành, bồi dưỡng, phát triển năng lực ngôn ngữ - năng lực sử dụng tiếng Việt cho người học. Dạy học môn Tiếng Việt lớp 2 theo hướng phát triển năng lực ngôn ngữ chính là quá trình dạy học hướng tới hình thành và phát triển các năng lực sử dụng tiếng Việt cho người học trong môi trường học tập và đời sống theo lứa tuổi. Trong ngôn ngữ bao gồm 2 dạng nhận thức cơ bản, lời nói trực tiếp (âm thanh phát ra từ miệng) và lời nói gián tiếp (thông qua văn chữ viết). Ngoài ra, còn có các yếu tố bố sung như ngôn ngữ cơ thê (cử chỉ, điệu bộ, trang phuc,.) Từ nhận thức trên, chúng ta cần có định hướng về tô chức dạy học các hoạt động Tiếng Việt lớp 2 sao cho môn học này hướng tới phát triển tốt nhất các năng lực ngôn ngữ đối với học sinh lớp 2.
Đề phát triển năng lực ngôn ngữ trước tiên cần dạy học sinh phát triển kĩ năng tiếp nhận lời nói, bao gồm năng lực nghe - hiểu và năng lực đọc - hiểu. Dạy kĩ năng nghe hiểu được thực hiện thông qua các hoạt động đặc trưng như: hoạt động đọc hoạt động Nói và nghe (kế chuyện). Kỹ năng nghe hiểu cũng được thực hiện qua tất cả các hoạt động trong môn Tiếng Việt cũng như các môn học khác. Các yêu cầu về kỹ năng nghe hiểu bao gồm: rèn luyện học sinh thói quen tập trung lăng nghe người khác nói và có phản hồi chính xác.
Điều này giúp cho học sinh luôn có thói quen giao tiếp trong cuộc sống. Dạy đọc - hiểu trong Tiếng Việt là dạy những kỹ năng đọc văn bản, tiếp nhận nội dung trong văn bản, kỹ năng này còn ảnh hưởng đến việc học các môn học khác; ảnh hưởng tới cuộc sống sau này của mỗi con người. Dạy đọc - hiểu còn tạo cho học sinh cách đọc, phương pháp đọc và rèn luyện thói quen đọc. Từ đó, hướng tới văn hóa đọc cho mỗi cá nhân và cộng đồng.
Nghiên cứu về quản lý giáo dục môn Tiếng Việt lớp 2 theo hướng Phát triển năng lực ngôn ngữ Năng lực ngôn ngữ là năng lực vô cùng quan trong đối với đời sống của mỗi con người, nó ảnh hưởng tới khả năng giáo tiếp trong cuộc sống, nó mang lại rất nhiều điểm tích cực trong các hoạt động lao động, học tập, vui chơi. của mỗi người. Dé cho năng lực ngôn ngữ được bồi dưỡng và phat triển tốt thì việc day học môn Tiếng Việt nói chung và môn Tiếng Việt lớp 2 nói riêng theo hướng phát triển năng lực ngôn ngữ là vô cùng cần thiết. Để cho hoạt động dạy học này đạt hiệu quả cao thì công tác quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Việt lớp 2 theo hướng tiếp cận năng lực ngôn ngữ phải thật khoa học, phù hợp, linh hoạt.
Nhà quản lí phải tạo điều kiện tối đa về cơ sở vật chất, thời gian, tài liệu. dé GV thực hiện. Hiện nay, ở nước ta đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu về quản lí hoạt động dạy học môn trong Tiếng Việt theo hướng tiếp cận năng lực. Nhưng vẫn còn ít đề tài nghiên cứu sâu về day học va quan lí day học môn Tiếng Việt lớp 2 theo hướng phát triển năng lực ngôn ngữ.
Nguyễn Thị Kim Loan (2020), nghiên cứu đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở các trường tiêu học quận Hoàn Kiếm, Hà Nội theo hướng tiếp cận năng lực”. Trong đề tài đã nghiên cứu nhận thức về hoạt động dạy học môn Tiếng Việt ở các trường tiêu học theo hướng tiếp cận năng lực của cán bộ quản lý, giáo viên và một số yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động này. Từ cơ sở trên, dé tài đã có định hướng vê tô chức va quản lí các hoạt động dạy học các hoạt động Tiếng Việt sao hướng tới phát triển tốt nhất các năng lực sử dụng tiếng Việt đối với học sinh tiểu học [19]. Trần Thị Ngọc Hiếu đã đăng bài "Quản lí hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh” trên tập 26 số 2 năm 2020 tạp chí khoa học giáo duc.
Tác giả đã tìm hiểu một số nghiên cứu trên thé giới liên quan đến quản lý hoạt động dạy học theo hướng phát triển năng lực học sinh. Trên cơ sở đó, tác giả đã nghiên cứu và đưa ra mô hình về quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt theo định hướng phát triển năng lực của học sinh tiêu học [14]. “Quản lí dạy học theo tiếp cận năng lực ở trường tiêu học trên dia ban quận Hà Đông, thành phố Hà Nội” là đề tài nghiên cứu của Hoàng Tuyết Minh (2017), Trong dé, tài tác giả đã đi sâu nghiên cứu về day học môn Tiếng Việt theo hướng tiếp cận năng lực tại các trường tiêu học [21]. “Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường tiêu học trong địa bàn huyện Dak Glong, tỉnh Đắk Nông” là dé tài nghiên cứu của Cư A Dinh (2020), trong đề tài tác giả đã nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học môn Tiếng Việt, quản lí hoạt động dạy học môn Tiếng Tiệt và tìm hiểu rất bao quát tình hình dạy học môn Tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số ở các trường tiểu học trên địa bàn huyện Dak Glong, tỉnh Dak Nông.
Trên cơ sở đó đề tài đã đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiêu số ở các trường tiểu học trên địa ban huyện Đăk Glong, tỉnh Đắk Nông [9]. Một số khái niệm cơ bản trong đề tài 1. Dạy học Từ khi có loài người thì xuất hiện dạy học, dạy học xuất phát từ yêu cầu thực tế là thế hệ đi trước phải truyền tri thức và kinh nghiệm sống cho thế hệ sau. Nhưng ban đầu việc này chỉ diễn ra một cách phi hình thức, không có cơ sở khoa học, không có người chuyên làm công việc dạy học và không có trường học.
Qua một quá trình phát triển tương đối dài của xã hôi loài người, việc truyền thụ tri thức ngày càng phức tạp hơn, nhiều hon do qua trình tích luỹ của nhiều thế hệ. Điều đó đã đặt ra cho loài người một yêu cầu làm sao dé việc truyền thụ tri thức và kinh nghiệm sống của mình cho thế hệ sau một cách hiệu qua và nhanh nhât, xuât phat từ yêu câu cap thiệt đó nhiêu cá nhân 11 tiễn bộ hay có thé gọi là nhà nghiên cứa đã nghiên cứu dé tìm ra cách thức dé truyền thụ tri thức và kinh nghiệm sống một các khoa học bài bản giúp người học có thé tiếp thu nhanh, ghi nhớ lâu và vận dụng vào cuộc sống tốt, dan dan nó trở thành một hoạt động có tổ chức, có mục tiêu cụ thể, có phương pháp, có nội dung, có không gian, địa điểm riêng dé tiến hành và có người chuyên làm công việc đó, người ta gọi đó là dạy học. Quan điểm của một số nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng “ Dạy học là toàn bộ các hoạt động có mục đích nhằm chuyển các giá tri tinh thần, các tri thức, các giá trị văn hoá mà nhân loại đã đạt được hoặc cộng đồng đã đạt được vào bên trong một con người”. Hay “Dạy học là một quá trình gồm toàn bộ những thao tác có tổ chức và có định hướng để giúp người học từng bước có năng lực tư duy và và năng lực hành động với mục đích trên chiếm lĩnh các giá trị tỉnh thần, các hiểu biết, các kỹ năng, các giá trị văn hoá mà nhân loại đã dat được dé trên cơ sở đó có khả năng giải quyết được các bài toán thực tế đặt ra trong toàn bộ cuộc sống của mỗi người học” Theo tác giả Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường thì “quá trinh dạy học là quá trình tương tác giữa người dạy, người học và đối tượng (nội dung) hoc tập”.