chương 1, tôi xin trình bày các khái niệm cơ bản sau: 1. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quá trình dạy học và Quản lý quá trình dạy học 1. Quá trình dạy học DH là bộ phận của quá trình sư phạm tổng thể, là một trong những con đường để thực hiện mục đích GD.
QTDH được tổ chức trong nhà trường bằng phương pháp sư phạm đặc biệt, nhằm trang bị cho HS hệ thống kiến thức khoa học và hình thành hệ thống kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn [59, tr. Quá trình dạy học là một hệ thống toàn vẹn, cân bằng động gồm ba thành tố cơ bản: khái niệm khoa học (tri thức), dạy và học. Những thành tố này tương tác với nhau theo một quy luật riêng, thâm nhập vào nhau, quy định lẫn nhau để thực hiện các nhiệm vụ dạy học nhằm đạt được chất lượng và hiệu quả dạy học. Ở đây, cần chú ý đến các nguyên tắc cơ bản như nguyên tắc dạy học phải xuất phát từ đầu vào, học sinh là trung tâm; nguyên tắc hoạt động; nguyên tắc học theo các đoạn ngắt; nguyên tắc xác nhận ngay.
- Khái niệm khoa học: là nội dung của bài học và là đối tượng lĩnh hội của sinh viên. Khái niệm khoa học là một trong hai yếu tố khách quan quyết định tính lôgic của bản thân quá trình dạy học về mặt khoa học. - Hoạt động học: là yếu tố khách quan thứ hai quy định tính lô gic của quá trình dạy học về mặt lý luận dạy học; nghĩa là trình độ trí dục và quy luật lĩnh hội của sinh viên có ảnh hưởng quyết định đến tổ chức quá trình dạy học. Hoạt động học bao gồm hai chức năng thống nhất với nhau: lĩnh hội và tự điều khiển.
- Hoạt động dạy: có chức năng kép vì hai quá trình truyền đạt và điều khiển luôn tương tác và thống nhất với nhau. Dạy luôn phải xuất phát từ lôgic khoa học của khái niệm và lôgic sư phạm của sự lĩnh hội. 76] Các thành tố của quá trình dạy học ở đại học luôn tương tác với nhau 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com theo những quy luật riêng, thâm nhập vào nhau, quy định lẫn nhau để tạo nên sự thống nhất biện chứng: Giữa dạy và học. Giữa truyền đạt và điều khiển trong dạy.
Giữa lĩnh hội và tự điều khiển trong học. 81] Bên cạnh ba thành tố cơ bản như vừa nêu, quá trình dạy học còn có sự tham gia của nhiều các nhân tố khác bao gồm: mục đích và nhiệm vụ dạy học, nội dung và các hình thức tổ chức dạy học, phương pháp và phương tiện dạy học, cùng với môi trường văn hóa – chính trị – xã hội, môi trường kinh tế – khoa học – kỹ thuật của đất nước trong trào lưu phát triển chung của thời đại. Sự vận động và phát triển của quá trình dạy học là kết quả của quá trình tác động biện chứng giữa các nhân tố kể trên. Kết quả dạy học là kết quả phát triển tổng hợp của toàn hệ thống.
Muốn nâng cao chất lượng của quá trình dạy học phải nâng cao chất lượng của từng thành tố và đồng thời nâng cao chất lượng tổng hợp của toàn hệ thống. Dưới đây là cấu trúc chức năng của quá trình dạy học đại học theo tác giả Lưu Xuân Mới. 77] KHÁI NIỆM KHOA HỌC Môi trường kinh tế –xã DẠY HỌC hội- chính Truyền đạt Lĩnh hội trị và môi trường Cộng khoa học tác công nghệ Điều khiển Tự điều khiển Sơ đồ 1.1: Cấu trúc chức năng của quá trình dạy học đại học 1. Quản lý quá trình dạy học 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Quá trình: là tổng thể nói chung những hiện tượng nối nhau trong thời gian theo một trình tự nhất định của sự việc nào đó.
Quá trình truyền thụ học vấn chỉ quá trình trang bị tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ. Dạy học là khái niệm chỉ hoạt động chung của người dạy và người học, hai hoạt động này song song tồn tại và phát triển trong cùng một quá trình thống nhất. Quá trình dạy học là quá trình giáo dục tổng thể, trong đó vai trò của nhà sư phạm là định hướng tổ chức, thực hiện việc truyền thụ tri thức, kỹ năng, kỹ xảo đến người học một cách hợp lí, khoa học do đó nhà sư phạm có vai trò và tác dụng chỉ đạo. Quản lý QTDH là quản lý một quá trình xã hội, một quá trình sư phạm đặc thù, nó tồn tại như là một hệ thống bao gồm nhiều thành tố cấu trúc.
Quản lý QTDH là "hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý, nhằm làm cho quá trình dạy học vận hành theo đường lối của Đảng, Nhà nước, thực hiện được những yêu cầu của nền giáo dục xã hội trong việc đào tạo con người theo tiêu chuẩn của thời đại, tập trung vào hoạt động dạy học và giáo dục đưa hệ vận động từ trạng thái ban đầu đến mục tiêu".77] - Mục tiêu quản lý quá trình dạy học: Mục tiêu quản lý quá trình dạy học là chất lượng dạy học toàn diện cho HSSV với các tiêu chuẩn về chính trị, tư tưởng, đạo đức, văn hoá, khoa học kỹ thuật, thể chất được quy định trong mục tiêu giáo dục. Một cách chung nhất, mục tiêu quản lý quá trình dạy học là: + Bảo đảm thực hiện các mục tiêu, kế hoạch đào tạo, nội dung chương trình giảng dạy theo đúng tiến độ, thời gian quy định. + Bảo đảm quá trình dạy học đạt chất lượng, hiệu quả cao. - Nội dung quản lý quá trình dạy học: Quản lý quá trình dạy học bao gồm các vấn đề sau: + QL mục tiêu, nội dung, chương trình đào tạo 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com + QL hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của HSSV + QL chất lượng dạy học + QL kiểm tra, đánh giá + QL các hoạt động giáo dục ngoài lớp, ngoài nhà trường Như vậy, quản lý việc thực hiện phương pháp giảng dạy cũng là một nội dung quản lý quan trọng trước yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay.
Để đưa ra được các biện pháp quản lý hiệu quả cho hoạt động này việc tìm hiểu và nắm vững các cơ sở lý luận trên là thực sự cần thiết. Quản lý hoạt động dạy học 1. Hoạt động dạy [42; tr. 65] Dạy là sự tổ chức và điều khiển tối ưu quá trình học sinh chiếm lĩnh tri thức (khái niệm khoa học).
Trong và bằng cách đó, hình thành và phát triển nhân cách. Chủ thể của hoạt động dạy là giáo viên - người tổ chức mọi hoạt động học tập của học sinh, người quyết định chất lượng giáo dục. Đối tượng hoạt động của giáo viên là hệ thống kiến thức và sự phát triển trí tuệ và nhân cách của học sinh. - Mục đích của hoạt động dạy là làm cho học sinh nắm vững kiến thức và hình thành kỹ năng hoạt động mà từ đó phát triển trí tuệ và nhân cách.
Hay nói cách khác, mục đích của dạy là làm cho học sinh trở thành người lao động thông minh, người công dân có ý thức. - Chức năng của dạy: dạy có chức năng kép: truyền đạt thông tin dạy và điều khiển hoạt động học. - Nội dung hoạt động dạy là tổ chức cho học sinh nhận thức, truyền đạt kiến thức, hướng dẫn luyện tập hình thành kỹ năng, kiểm tra uốn nắn và giáo dục thái độ học tập cho học sinh. - Phương pháp giảng dạy bao gồm phương pháp tổ chức nhận thức, phương pháp điều khiển các hoạt động trí tuệ và thực hành, phương pháp giáo dục ý thức học tập cho học sinh.
Hoạt động học [42; tr. 65] 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Học là quá trình tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học, dưới sự điều khiển sư phạm của thầy. Học là hoạt động có đối tượng. Trong đó người học là chủ thể, khái niệm khoa học là đối tượng để chiếm lĩnh.
Đối tượng hoạt động học là hệ thống tri thức và hệ thống kỹ năng tương ứng. Bản chất của học là sự tiếp thu, xử lý thông tin chủ yếu bằng các thao tác trí tuệ dựa vào vốn sinh học và vốn đạt được của cá nhân. Từ đó có được tri thức, kỹ năng, thái độ mới. - Mục đích của học là chiếm lĩnh khái niệm khoa học, tiếp thu nền văn hóa nhân loại để chuyển hóa thành trí tuệ và nhân cách bản thân để trở thành người lao động thông minh năng động và sáng tạo.
- Chức năng của học: học có hai chức năng thống nhất với nhau: lĩnh hội (tiếp thu thông tin dạy của thầy) và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh khái niệm khoa học của mình (tự giác, tích cực, tự lực). - Nội dung của học: là toàn bộ hệ thống khái niệm của môn học, cấu trúc lôgic của môn học, các phương pháp đặc trưng của khoa học, ngôn ngữ của khoa học và biết vận dụng những hiểu biết đó vào việc tiếp tục học tập và lao động. - Phương pháp học là phương pháp nhận thức và phương pháp rèn luyện để hình thành kỹ năng thực hành (chiếm lĩnh khái niệm khoa học phản ánh đối tượng của nhận thức, biến các hiểu biết của nhân loại thành học vấn của bản thân. Đó là phương pháp mô tả, giải thích và vận dụng khái niệm khoa học).
Hoạt động dạy học: Hoạt động dạy học bao gồm hai hoạt động liên quan với nhau: hoạt động dạy và hoạt động học. Đây là quá trình hoạt động của hai chủ thể. Trong đó dưới sự tổ chức, hướng dẫn và điều khiển của giáo viên, học sinh nhận thức lại nền văn minh nhân loại và rèn luyện hình thành kỹ năng hoạt động, tạo lập thái độ sống tốt đẹp. Quản lý họat động dạy học Quản lý HĐDH là một bộ phận cấu thành chủ yếu của toàn bộ hệ thống quản lý HĐDH trong nhà trường.
Qui định DH được thực hiện theo một 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chương trình, kế hoạch hoạt động cụ thể trên lớp học.