Quản lý hoạt động dạy học môn phật pháp căn bản tại các trường trung cấp phật học khu vực duyên hải nam trung bộ

Luận văn nghiên cứu thực trạng quản lý dạy học môn Phật pháp căn bản tại các trường trung cấp Phật học, đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng.

• Tác giả: Dương Văn Khánh
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Trâm Anh
• Trường học: Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động dạy học môn Phật pháp căn bản tại các trường Trung cấp Phật học Khu vực Duyên Hải Nam Trung Bộ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Khái niệm và vai trò của quản lý dạy học Phật pháp căn bản

Quản lý dạy học Phật pháp căn bản tại các trường trung cấp Phật học là một quá trình tổ chức, điều phối và giám sát các hoạt động giáo dục nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Vai trò của quản lý hoạt động dạy học không chỉ đơn thuần là điều hành mà còn tạo ra môi trường thuận lợi để giảng sư truyền dạy và tăng ni sinh tiếp thu kiến thức Phật pháp một cách hiệu quả. Trong bối cảnh phát triển giáo dục Phật học khu vực Duyên Hải Nam Trung Bộ, quản lý dạy học đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo mục tiêu giáo dục, phát triển nhân tố chất lượng và bảo tồn truyền thống Phật giáo. Việc quản lý hiệu quả giúp tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao năng lực giảng sư và cải thiện kết quả học tập của học sinh.

1.1. Định nghĩa quản lý hoạt động dạy học Phật pháp căn bản

Quản lý hoạt động dạy học là tập hợp các quyết sách, chỉ đạo và hoạt động nhằm tổ chức và điều phối quá trình dạy và học Phật pháp căn bản. Nó bao gồm việc lập kế hoạch, tổ chức nhân sự, phân bổ tài nguyên, giám sát tiến độ và đánh giá kết quả. Quản lý dạy học trong các trường trung cấp Phật học cần tuân thủ nguyên tắc khoa học, đạo đức Phật giáo và phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường.

1.2. Tầm quan trọng của quản lý dạy học trong các trường trung cấp Phật học

Quản lý dạy học Phật pháp có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục, phát triển năng lực giảng sư và tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh. Thông qua quản lý hiệu quả, các trường có thể nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị giáo dục Phật học, xây dựng môi trường học tập lành mạnh và bền vững.

II. Thực trạng quản lý dạy học Phật pháp tại trường trung cấp

Tình hình quản lý hoạt động dạy học Phật pháp căn bản tại các trường trung cấp Phật học khu vực Duyên Hải Nam Trung Bộ có cả những thành tựu và hạn chế. Các trường đã xây dựng được những cơ chế quản lý cơ bản, tuy nhiên vẫn tồn tại những vấn đề cần cải thiện. Hoạt động dạy học gặp khó khăn về tài nguyên, cơ sở vật chất và năng lực giảng sư. Hơn nữa, mức độ quản lý chất lượng chưa được áp dụng một cách toàn diện. Việc quản lý hoạt động học của tăng ni sinh còn thiếu sự giám sát chặt chẽ. Môi trường dạy học cần được cải thiện về cơ sở vật chất, tài liệu giáo dục và công nghệ thông tin để hỗ trợ hoạt động dạy học hiệu quả hơn.

2.1. Thực trạng hoạt động dạy môn Phật pháp căn bản

Hoạt động dạy Phật pháp căn bản tại các trường trung cấp Phật học gặp những khó khăn về phương pháp giảng dạy hiệu quả. Nhiều giảng sư chưa áp dụng đầy đủ các phương pháp dạy học hiện đại. Tài liệu giáo dục còn hạn chế, chưa được cập nhật phù hợp với nhu cầu thực tế. Quản lý cần tạo điều kiện để giảng sư cải thiện kỹ năng và áp dụng công nghệ trong hoạt động dạy học.

2.2. Thực trạng quản lý môi trường dạy học

Môi trường dạy học tại các trường trung cấp Phật học cần được quản lý một cách toàn diện. Cơ sở vật chất, sách tham khảo, và phòng học chưa đủ về chất lượng và số lượng. Quản lý môi trường đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động dạy học và phát triển toàn diện của tăng ni sinh.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học Phật pháp

Quá trình quản lý hoạt động dạy học Phật pháp căn bản chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Yếu tố chủ quan bao gồm nhận thức của cán bộ quản lý về tầm quan trọng của giáo dục Phật học, trình độ chuyên môn của giảng sư, và sự tham gia của tăng ni sinh. Yếu tố khách quan liên quan đến điều kiện kinh tế-xã hội, chính sách giáo dục, cơ sở vật chất và tài nguyên của trường. Quản lý dạy học hiệu quả cần phải xem xét toàn diện các yếu tố này. Sự thiếu hụt tài chính, cơ sở vật chất lạc hậu và chính sách hỗ trợ chưa đủ là những thách thức lớn. Đồng thời, quản lý chất lượng cần được đẩy mạnh thông qua các biện pháp cải tiến liên tục.

3.1. Yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến quản lý dạy học

Yếu tố chủ quan bao gồm nhận thức của cán bộ quản lý và giảng sư về chất lượng hoạt động dạy học. Mức độ cam kết với mục tiêu giáo dục Phật học và sự tích cực trong công tác quản lý cũng là yếu tố quan trọng. Năng lực chuyên môn, phương pháp dạy học sáng tạo của giảng sư giữ vai trò then chốt.

3.2. Yếu tố khách quan ảnh hưởng đến quản lý dạy học

Yếu tố khách quan bao gồm điều kiện kinh tế-xã hội, chính sách giáo dục quốc gia, cơ sở vật chất của trường và tài nguyên sẵn có. Quản lý hiệu quả phải thích ứng với các yếu tố này để tối ưu hóa hoạt động dạy học trong bối cảnh thực tế.

IV. Biện pháp cải thiện quản lý dạy học Phật pháp căn bản

Để nâng cao chất lượng quản lý hoạt động dạy học Phật pháp căn bản tại các trường trung cấp Phật học khu vực Duyên Hải Nam Trung Bộ, cần áp dụng các biện pháp toàn diện. Thứ nhất, nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý và giảng sư về vai trò của quản lý chất lượng trong giáo dục Phật học. Thứ hai, đẩy mạnh bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giảng sư để nâng cao năng lực dạy học. Thứ ba, chỉ đạo áp dụng các phương pháp dạy học tiên tiến và công nghệ thông tin. Thứ tư, cải thiện cơ sở vật chất và môi trường dạy học. Cuối cùng, xây dựng hệ thống giám sát, đánh giá hiệu quả hoạt động dạy học một cách khoa học.

4.1. Nâng cao nhận thức về vai trò của quản lý hoạt động dạy học

Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý và giảng sư là nền tảng cho quản lý hiệu quả. Cần tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo về tầm quan trọng của quản lý chất lượng giáo dục Phật học. Sự hiểu biết sâu sắc về mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học sẽ giúp từng thành viên tham gia hiệu quả hơn.

4.2. Bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giảng sư

Bồi dưỡng chuyên môn là điều kiện then chốt để nâng cao chất lượng hoạt động dạy học. Cần tổ chức các khóa đào tạo về nội dung Phật pháp, phương pháp dạy học hiện đại và kỹ năng sư phạm. Hỗ trợ giảng sư tham gia các lớp đào tạo bên ngoài, chia sẻ kinh nghiệm giảng dạy sẽ giúp cải thiện năng lực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN PHẬT PHÁP CĂN BẢN TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG CẤP PHẬT HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu khoa học trên thế giới Vào giữa thế kỷ XX, do khoa học và công nghệ phát triển như vũ bão, nhà trường không thể cung cấp đầy đủ cho người học những tri thức mới của nhân loại và càng không thể giữ vai trò độc tôn trong việc giáo dục thế hệ trẻ. Lúc này, có nhiều nhà giáo dục đã thấy sự khủng hoảng trong giáo dục.

Người tiêu biểu nhất là Ph. Combs đã công bố công trình nghiên cứu của mình: “Khủng hoảng của giáo dục trên phạm vi toàn thế giới” (1968). Trong tác phẩm này ông đã phân tích vai trò của giáo dục trong nhà trường, đồng thời đưa ra những nhược điểm mà nhà trường không thể khắc phục được như sự hạn chế về thời gian và không gian trong giáo dục, sự áp đặt trong quá trình dạy học, không cập nhật, không áp dụng được kiến thức vào cuộc sống và đặc biệt là không tạo điều kiện cho mọi người có thể tiếp tục học tập, học thường xuyên, học suốt đời. Ông cũng đã chỉ ra GD sẽ là giải pháp duy nhất để thoát khỏi tình trạng khủng hoảng đó [45].

Điều đó càng có nghĩa khi Edgar Faure đưa ra bản báo cáo của Ủy ban quốc tế về phát triển giáo dục “Học để tồn tại: Giáo dục hôm nay và ngày mai” (1972). Lần đầu tiên ý tưởng về một “xã hội học tập” được nêu ra, trong đó mọi người đều học tập, học suốt đời, mọi tổ chức đều có trách nhiệm tạo các cơ hội học tập đa dạng khác nhau cho mọi người thì không còn cách nào khác là phải phát triển GD [44]. Về lý luận dạy học, các nhà nghiên cứu đã và đang tập trung vào hai vấn đề quan trọng sau đây của dạy học cho học viên tại nhà trường: Học cái gì và học như thế nào? Và luôn tìm tòi những đổi mới, những cách tân trong nội dung và phương pháp dạy học. Đây là hai vấn đề có liên quan mật thiết và không tách rời của dạy học cho học viên tại các trường trung cấp.

Kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm ở nhiều nước đã cho thấy GD tại các trường Trung cấp Phật học không thể tách rời mà phải liên kết, phối hợp chặt chẽ với hệ thống giáo dục chính quy, nhưng phải giữ được “đặc thù riêng” của nó. Bởi vì GD tại các trường Trung cấp Phật học mới hình thành và phát triển, trong khi giáo dục chính quy đã có truyền thống lâu dài, có lực lượng hùng mạnh cả về cơ sở vật chất lẫn đội ngũ giảng sư, cán bộ nghiên cứu. Các trường Trung cấp Phật học phải kế thừa, phải tận dụng trường lớp, đội ngũ giảng sư, tài liệu, sách giáo khoa (có sự đầu tư, cải tiến). Tất nhiên, do học viên các trường Trung cấp Phật học có nhu cầu và đặc điểm khác biệt so với học viên các trường đại học cho nên vấn đề tổ chức, nội dung và phương pháp học tập phải khác.

Mọi sự áp đặt về nội dung, tổ chức hay phương pháp của giáo dục chính quy mà không xuất phát từ chính bản thân học viên đều thất bại. 7 Về nội dung giáo dục tại các trường Trung cấp Phật học, người ta chú ý nhiều tới tính cơ bản, đơn giản, thiết thực, hành dụng, tính liên môn, tích cực, học theo chuyên đề, vấn đề, …. Về phương pháp và hình thức tổ GD, đã có nhiều tìm tòi, áp dụng các phương pháp mới nhưng không được đối lập cái mới với các phương pháp truyền thống. Phương pháp mới không thể thay thế hoàn toàn với các phương pháp truyền thống.

Mỗi phương pháp đều cần thiết để thực hiện các mục tiêu dạy học và giáo dục có liên quan đến các trường Trung cấp Phật học. Nội dung và phương pháp dạy học thường được đổi mới theo phương hướng cơ bản sau: Kết hợp học và hành, gắn lý thuyết với thực tiễn. - Luôn đặt học viên trong môi trường mà họ sống. Học những vấn đề do chính môi trường và cộng đồng đặt ra.

- Mở rộng khái niệm “Kiến thức” là kiến thức mà người dân cần trong cuộc sống hàng ngày. Cần chú ý tới kinh nghiệm sống và sản xuất của học viên. - Phải tập trung vào “việc học” của học viên hơn là tập trung vào “việc dạy”. Thầy chỉ là người thiết kế, hướng dẫn viên.

Học viên được hướng dẫn tìm tòi để tự phát hiện và tự giải quyết vấn đề. - Biện pháp tổ chức thực hiện phải linh hoạt, mềm dẻo, có sự khác biệt theo địa phương, theo đối tượng [17]. Những đổi mới quan trọng về phương pháp dạy học trong thời gian qua có thể kể tới phương pháp học nhóm (Student team Learning). Với phương pháp này người học chủ yếu làm việc theo nhóm, trong đó mỗi cá nhân phải biết hoạt động độc lập trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình, bên cạnh đó còn biết cách giúp đỡ nhau.

Các tác giả đại diện của phương pháp như Faulo Freire (Nhà xã hội học và nhà giáo dục học người Braxin), Robert J Marzano (Nhà giáo dục người Mỹ) [20].KIDD trong tác phẩm “Người lớn học như thế nào” (1978), khi giảng dạy cho học viên nên có hoạt động kiểu bài giảng, thảo luận, diễn đàn, hội thảo sẽ thu hút và tạo được sự hứng thú cho người học. Các nhà nghiên cứu cũng nhất trí về việc cần thiết phải có một phương pháp dạy học (sư phạm) tích cực, học viên và giảng sư cùng tham gia, lấy học viên làm Trung tâm, có sự tương tác lẫn nhau giữa thầy và trò. Đó là một phương pháp được đặc trưng bởi học tập hợp tác, tìm tòi, khám phá, bồi dưỡng sự hiểu biết về các khái niệm (critical thinking) và các kỹ năng giải quyết vấn đề (problem solving skills). Những cách dạy học này nằm chung trong thể loại giảng dạy “bỏ ngỏ”.

Trên một phổ (spectrum) đi từ lối dạy học truyền thống “thầy giảng trò ghi” đến lối hướng dẫn “bỏ ngỏ” (open - ended), nhiều nhà giáo dục chủ trương phương pháp dạy học cấu trúc hóa (structured teaching). Đó là sự kết hợp của sự giảng dạy/ hướng dẫn 8 trực tiếp của giảng sư, việc thực hành của học viên dưới sự hướng dẫn của thầy và việc học tập độc lập của học viên [24, tr154]. Các công trình nghiên cứu khoa học trong nước Công tác quản lý đối với mỗi lĩnh vực hoạt động phải phù hợp với những đặc điểm của lĩnh vực hoạt động đó, các trường Trung cấp Phật học là cơ sở giáo dục không chính quy có những đặc điểm riêng về mục tiêu, đối tượng, hình thức học, cách thức tổ chức điều hành,…khác với các trường học trong hệ thống chính quy, do đó công tác quản lý đối với các trường Trung cấp Phật học cũng khác với công tác quản lý trường học chính quy. Ở Việt Nam, nhiều tác giả đã đề cập tới nhiều vấn đề trong giáo dục tại các trường Trung cấp Phật học từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến những thập niên của đầu thế kỷ 21.

Các tác giả Nguyễn Đắc Tấn, Vũ Đình Ruyệt nghiên cứu về nội dung và phương thức hoạt động của giáo dục không chính quy mà thiết chế của nó được thể hiện bằng tên gọi trường Trung cấp Phật học. Một số tác giả như Tô Bá Trượng, Phạm Hoài Thủy, Nguyễn Bích Liên, Lê Thuận Vượng, Nguyễn Quang Kính, Nghiêm Xuân Lượng, Vũ Đình Ruyệt, Thái Xuân Đào, Đặng Thành Hưng, …có những nghiên cứu về các vấn đề chung của việc quản lý hoạt động dạy học ở các trường Trung cấp Phật học như sau: Xây dựng những định chuẩn, những yêu cầu về chất lượng trong quá trình giảng dạy của thầy, học tập của trò để hai hoạt động đó gắn bó nhịp nhàng với nhau. Xây dựng đội ngũ giảng sư thành một tập thể sư phạm, có ý thức kỷ luật, tôn trọng người học và hoạt động chuyên môn có nề nếp. Xây dựng và tiếp tục bổ sung các cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật cho hoạt động giảng dạy và học tập.

Kiểm tra thường xuyên, nề nếp dạy và học của giảng sư và học viên. Bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý và giảng sư về chuyên môn nghiệp vụ [24]. Từ những vấn đề chung đó, các tác giả đã chỉ rõ một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở các trường Trung cấp Phật học. Tác giả Phạm Hoài Thủy trong “Tài liệu dùng trong Hội nghị Hiệu trưởng Trung tâm GDTX quận, huyện, thành phố Hồ Chí Minh ngày 01/02/2000” đã trình bày về mục tiêu, nội dung và biện pháp quản lý Trung tâm GDTX.

Tác giả cho rằng “Trong một thời gian dài nữa, việc học chương trình GDTX theo cấp lớp vẫn còn là nhiệm vụ trọng tâm quyết định sự tồn tại và phát triển của Trung tâm. Nói một cách khác, nhiệm vụ giảng dạy chương trình GDTX theo cấp lớp vẫn là xương sống của Trung tâm GDTX quận, huyện” [36, tr. Trong công tác bồi dưỡng đội ngũ giảng sư, các tác giả cho rằng nhiệm vụ của các trường Trung cấp Phật học là phải xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giảng sư, phát huy được tính sáng tạo trong lao động sư phạm của họ và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm [18]. 9 Trong những năm gần đây có nhiều nhà nghiên cứu lý luận và thực tiễn đã quan tâm đến chất lượng dạy học của các trường Trung cấp Phật học.

Tác giả Tô Bá Trượng cho rằng các trường Trung cấp Phật học có chất lượng là giáo dục phải đảm bảo được mục tiêu giáo dục, đó là: Xác định việc học tập vừa là nhu cầu, vừa là điều kiện tồn tại của mỗi con người. Giáo dục vì hòa bình, quyền con người và dân chủ bình đẳng, giáo dục vì sự phát triển bền vững. Tạo và đáp ứng được nhu cầu học tập của mỗi cá nhân và của cộng đồng theo 4 trụ cột: Học để biết, học để làm, học để chung sống cùng nhau, học để tồn tại. Đổi mới nội dung phương thức hoạt động của các các trường Trung cấp Phật học.

Đổi mới chương trình và phương pháp giáo dục cho mọi người. Tác giả Lê Thuận Vượng cho rằng do Học viên các trường Trung cấp Phật học có đặc điểm về tâm lý (cá nhân, giới tính, xã hội), sinh lý nhóm đối tượng nên cần xây dựng một đội ngũ những người chuyên trách giảng dạy, hướng dẫn.