Quản lý dạy học môn Âm nhạc tại THCS TP. Vũng Tàu trong bối cảnh đổi mới giáo dục

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý dạy học Âm nhạc tại THCS Vũng Tàu, đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục đổi mới.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hoa
• Người hướng dẫn: Bùi Việt Phú
• Trường học: Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản lý hoạt động dạy học môn Âm nhạc tại các trường Trung học cơ sở Thành phố Vũng Tàu trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Khái niệm và vai trò của quản lý dạy học Âm nhạc THCS

Quản lý dạy học Âm nhạc THCS là hoạt động tổ chức, điều hành và giám sát các quá trình dạy học môn Âm nhạc tại các trường trung học cơ sở. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, quản lý dạy học Âm nhạc THCS Vũng Tàu đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển toàn diện cho học sinh. Môn Âm nhạc không chỉ giáo dục về kỹ năng âm nhạc mà còn phát triển nhân cách, rèn luyện tính sáng tạo và khả năng giao tiếp của học sinh. Quản lý hoạt động dạy học Âm nhạc hiệu quả giúp nâng cao chất lượng giáo dục, tạo môi trường học tập tích cực và phát huy tài năng âm nhạc của các em. Với các yêu cầu mới từ chương trình giáo dục cải cách, việc quản lý bài bản và khoa học là yếu tố then chốt để đạt được các mục tiêu giáo dục đề ra.

1.1. Định nghĩa quản lý dạy học Âm nhạc

Quản lý dạy học Âm nhạc là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và kiểm tra các hoạt động dạy học môn Âm nhạc. Nó bao gồm việc quản lý mục tiêu dạy học, nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy, cơ sở vật chất và kiểm tra đánh giá kết quả học tập.

1.2. Tầm quan trọng trong bối cảnh đổi mới

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục THCS, quản lý dạy học Âm nhạc giúp thích ứng với các thay đổi về chương trình, phương pháp dạy học mới, và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh.

II. Thực trạng quản lý dạy học Âm nhạc tại các trường THCS Vũng Tàu

Hiện tại, thực trạng quản lý dạy học Âm nhạc THCS Vũng Tàu cho thấy một số tồn tại đáng chú ý. Mặc dù các nhà quản lý giáo dục nhận thức được vai trò của môn học này, nhưng việc quản lý hoạt động dạy học vẫn gặp nhiều thách thức. Cơ sở vật chất và thiết bị dạy học âm nhạc chưa được trang bị đầy đủ ở một số trường. Đội ngũ giáo viên Âm nhạc có năng lực chuyên môn khác nhau, ảnh hưởng đến chất lượng dạy học. Ngoài ra, kiểm tra đánh giá môn Âm nhạc chưa được thực hiện một cách toàn diện và khoa học. Phương pháp dạy học còn nhiều hạn chế, chưa tối ưu hóa sự sáng tạo của học sinh. Những vấn đề này cần được xem xét kỹ lưỡng để cải thiện chất lượng giáo dục.

2.1. Tình hình cơ sở vật chất và thiết bị

Cơ sở vật chất dạy học Âm nhạc tại các trường THCS Vũng Tàu còn hạn chế. Một số trường thiếu phòng học chuyên biệt, thiếu thiết bị dạy học như nhạc cụ, máy chiếu, hệ thống âm thanh. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của hoạt động dạy học và khả năng tiếp nhận kiến thức của học sinh.

2.2. Năng lực đội ngũ giáo viên và quản lý

Năng lực của giáo viên Âm nhạc tại các trường THCS Vũng Tàu có sự chênh lệch. Một số giáo viên có đào tạo chuyên sâu, nhưng nhiều giáo viên chưa được đào tạo bồi dưỡng về phương pháp dạy học hiện đại và công nghệ giáo dục mới.

2.3. Chất lượng kiểm tra và đánh giá

Kiểm tra đánh giá kết quả dạy học Âm nhạc chưa được thực hiện toàn diện. Việc quản lý công tác kiểm tra chủ yếu dựa vào điểm số, chưa đánh giá được phát triển kỹ năng và tính sáng tạo của học sinh một cách đầy đủ.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học Âm nhạc

Nhiều yếu tố tác động đến việc quản lý hoạt động dạy học Âm nhạc THCS Vũng Tàu. Chương trình dạy học là khung hướng dẫn cho hoạt động dạy học, nhưng cần linh hoạt trong thực hiện. Năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý quyết định hiệu quả tổ chức và điều hành. Năng lực của học sinh ảnh hưởng đến quá trình tiếp nhận kiến thức và phát triển kỹ năng. Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học là điều kiện quan trọng để thực hiện các hoạt động dạy học hiệu quả. Ngoài ra, chính sách giáo dục của địa phương, mức độ hỗ trợ từ nhà trường, sự tham gia của phụ huynh cũng ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng của quản lý dạy học Âm nhạc.

3.1. Chương trình và mục tiêu dạy học

Chương trình dạy học Âm nhạc cấp THCS đặt ra mục tiêu dạy học cần phát triển kỹ năng lắng nghe, hát, chơi nhạc cụ và hiểu biết về âm nhạc. Việc quản lý thực hiện mục tiêu cần rõ ràng và đo lường được để đảm bảo đạt được kết quả mong muốn.

3.2. Phương pháp dạy học hiện đại

Phương pháp dạy học Âm nhạc hiện đại nhấn mạnh sự tích cực của học sinh, sử dụng công nghệ trong dạy học. Quản lý các hình thức, phương pháp dạy học cần tạo điều kiện cho giáo viên áp dụng các phương pháp mới, sáng tạo.

3.3. Điều kiện hỗ trợ dạy học

Các điều kiện dạy học Âm nhạc bao gồm phòng học, nhạc cụ, tài liệu tham khảo. Quản lý các điều kiện này đảm bảo môi trường học tập thuận lợi cho học sinh phát triển năng lực âm nhạc.

IV. Giải pháp cải thiện quản lý dạy học Âm nhạc THCS Vũng Tàu

Để nâng cao chất lượng quản lý dạy học Âm nhạc THCS Vũng Tàu trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, cần thực hiện một số biện pháp quản lý cụ thể. Thứ nhất, cần đầu tư cải thiện cơ sở vật chất và thiết bị dạy học để tạo môi trường học tập tối ưu. Thứ hai, bồi dưỡng năng lực của giáo viên và cán bộ quản lý qua các khóa đào tạo, tập huấn về phương pháp dạy học mới. Thứ ba, rà soát và hoàn thiện nội dung dạy học Âm nhạc phù hợp với thực tế địa phương. Thứ tư, cải tiến kiểm tra đánh giá để toàn diện đánh giá năng lực học sinh. Cuối cùng, cần xây dựng cơ chế quản lý hoạt động dạy học khoa học, minh bạch và hiệu quả, với sự tham gia của tất cả các bên liên quan.

4.1. Đầu tư cơ sở vật chất và trang thiết bị

Cần lập kế hoạch đầu tư cơ sở vật chất phòng học Âm nhạc, mua sắm thiết bị dạy học chất lượng cao như nhạc cụ, hệ thống âm thanh hiện đại. Quản lý các điều kiện dạy học tốt sẽ giúp học sinh có cơ hội thực hành tốt hơn.

4.2. Nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên

Tổ chức các khóa bồi dưỡng giáo viên Âm nhạc, tập huấn về phương pháp dạy học hiện đại, công nghệ giáo dục. Quản lý nhân sự hiệu quả bằng cách khuyến khích giáo viên tham gia các hoạt động nâng cao trình độ.

4.3. Hoàn thiện hệ thống kiểm tra và đánh giá

Xây dựng tiêu chí kiểm tra đánh giá toàn diện, bao gồm kỹ năng thực hành, tái tạo tác phẩm và sáng tạo. Quản lý công tác kiểm tra cần công bằng, minh bạch và giúp học sinh nhận thức được tiến bộ của mình.

4.4. Xây dựng cơ chế quản lý hiệu quả

Lập kế hoạch quản lý hoạt động dạy học rõ ràng, với mục tiêu cụ thể, khả thi. Tăng cường giám sát, hướng dẫn công tác dạy học và thường xuyên đánh giá hiệu quả quản lý dạy học Âm nhạc để điều chỉnh kịp thời.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN ÂM NHẠC TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về hoạt động dạy học môn Âm nhạc Quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực là một trong những nhân tố có ảnh hưởng lớn đến việc nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo của một cơ sở giáo dục. Đã có nhiều tác giả, các nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến lý luận dạy học, phương pháp dạy học….

Trong thế kỷ XX. John Dewey (1859- 1952) là một trong những nhà triết học lớn nhất nước Mỹ nửa đầy thế kỉ XX, đồng thời là nhà tâm lý học, nhà GD vĩ đại, đã có đóng góp lớn lao vào công cuộc cải cách GD của nhân loại. Tư tưởng triết học và sự nghiệp GD đồ sộ của John Dewey có ảnh hưởng to lớn làm thay đổi nền GD Mỹ suốt thế kỷ XX và sang cả thế kỷ XXI. John Dewey đã dành trọn cuộc đời của mình cho sự nghiệp XD một nền giáo dục dân chủ, vì sự tiến bộ của người học, vì lợi ích to lớn của con người, vì sự phát huy tài năng, trí tuệ, đạo đức nơi mỗi cá nhân con người, nhằm xây dựng cộng đồng xã hội thực sự tốt đẹp.

Tư tưởng giáo dục của John Dewey cho rằng: Trường học không đơn thuần là nơi người lớn dạy cho trẻ con các bài học kiến thức và bài học luân lý. Trường học phải là một cộng đồng dân chủ trong đó mọi HĐ được tập trung nhằm tạo ra hiệu quả nhất trong việc chia sẻ cho người học di sản tri thức nhân loại và làm cho họ có thể sử dụng tài năng của mình vào mục đích xã hội. Do đó, GD là một hoạt động của đời sống, là bản thân quá trình sống của trẻ em chứ không phải là một sự chuẩn bị cho một cuộc sông tương lai mơ hồ nào đấy. Nhà trường có nhiệm vụ tạo ra những điều kiện tốt nhất để cá nhân người học phát huy tối đa năng lực tiềm tàng của mình, tạo dựng kiến thức cho mình bằng toàn bộ công cụ của chính mình như: đôi mắt, đôi tại, đôi tay, đôi chân và đặc biệt là tư duy.

Tóm lại người học có thể phát triển toàn vẹn mọi khả năng của mình để tham gia vào đời sống XH [7]. Jean Piaget (1896- 1980), nhà Tâm lý học lỗi lạc người Thụy Sỹ, dành cả cuộc đời nghiên cứu về sự phát triển nhận thức của trẻ em, với phương châm của ông là đào tạo những người sáng tạo tương lai thay vì những kẻ tuân phục mô hình hiện hành có sẵn của người lớn tỏ ra đúng đắn trong bối cảnh xã hội ngày nay. 8 Các nhà nghiên cứu giáo dục Xô Viết trước đây đã kết luận: Kết quả của bộ máy hoạt động quản lý trong nhà trường phụ thuộc vào việc tổ chức và hoạt động giảng dạy của lực lượng đội ngũ giáo viên. Dựa trên những lí luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, đã có nhiều nhà khoa học Liên Xô cũ đạt được nhiều thành tựu khoa học đáng trân trọng về quản lý dạy học và quản lý giáo dục.

Như vậy, trong lý luận và trên thực tế, đã có nhiều tác giả của nhiều nước trên thế giới quan tâm nghiên cứu về hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học để tìm ra biện pháp quản lý hữu hiệu. Ngày nay ở Việt Nam, vấn đề quản lý HĐDH ở Việt Nam ngày nay cũng được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu với sự xuất hiện của nhiều công trình nghiên cứu khoa học, những bài viết trên tạp chí, báo, những tài liệu nước ngoài được dịch sang tiếng Việt, những tài liệu được xuất bản của những nhà nghiên cứu về lĩnh vực quản lý giáo dục như. Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2017) “Phát trển năng lực CBQL GDVN trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0” cho rằng giáo viên cần nắm vững yêu cầu của bài giảng cũng như các kỹ thuật cho việc chuẩn bị bài giảng, cứ thoải mái áp dụng đa dạng các hình thức giảng dạy tùy vào hoàn cảnh, cơ sở vật chất, môn học cũng như học sinh [15]. Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc (chủ biên) (2010) Cùng học để phát triển năng lực là bộ sách được biên soạn với mục tiêu trang bị những kiến thức nền tảng có thể phát triển những phẩm chất và năng lực của học sinh [14] Tác giả Lê Hoàng Hà (2012) có nghiên cứu luận án tiến sĩ chuyên ngành giáo dục học tại Học viện quản lý giáo dục với tên đề tài “Quản lý dạy học theo quan điểm dạy học phân hoá ở trường THPT Việt Nam hiện nay”.

Từ nghiên cứu cơ sở lý luận và hạn chế thực trạng. Tác giả đã đề xuất các giải pháp như “(1) Nâng cao nhận thức về dạy học theo quan điểm dạy học phân hóa cho mọi lực lượng sư phạm - XH; (2) Giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho tổ chuyên môn và giáo viên; (3) Tổ chức cho giáo viên cam kết chất lượng qua các hợp đồng; (4) Kiểm soát việc thực hiện cam kết chất lượng; và (5) Tạo điều kiện hỗ trợ cho DH theo quan điểm dạy học phân hóa” [8]. Có thể nói có rất nhiều nghiên cứu về quản lý HĐDH. Cho đến nay đã được các nhà giáo dục trong và ngoài nước nghiên cứu với nhiều góc độ khác nhau.

Tất cả đều tập trung vào vấn đề cải tiến phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá nhằm nâng cao năng lực người học. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Âm nhạc Để góp phần nâng cao chất lượng về quản lý HĐDH môn Âm nhạc, nhiều tác giả đã đề cập đến vấn đề này như: Bùi Văn Nghị (2014) “Giáo dục Âm nhạc học hướng vào năng lực người học” Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội. Trong cuốn sách này trình bày về khái niệm Âm nhạc, dạy học trong Âm nhạc, trong đó đề cập đến dạy học theo định hướng phát triển năng lực [17]. Hoàng Long – Lê Anh Tuấn (2005) “PPDH môn âm nhạc” Giáo trình dành cho các trường CĐSP, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.Trong các cuốn sách này, tác giả đã đưa ra được hệ thống các phương pháp dạy học cơ bản của bộ môn âm nhạc trong nhà trường phổ thông.

Ngoài ra, tác giả còn đưa ra một số vai trò, đặc điểm của các em với môn Âm nhạc [13]. Phạm Tuyên (1999) “Âm nhạc với trẻ em”, Nxb Giáo dục. Cuốn sách này, tác giả đã đưa ra được tổng hợp các kiến thức âm nhạc và phương pháp dạy học âm nhạc cho trẻ em. [20] Lê Minh Châu (2012)“Ứng dụng trò chơi đồng giao cho trẻ em lứa tuổi mầm non – tiểu học” Nxb Văn Hóa.

Cuốn sách này tác giả đã sưu tầm một số thể loại trò chơi – đồng giao, đồng thời nêu lên được một số vai trò, ý nghĩa trò chơi – đồng giao trong sự phát triển toàn diện cho trẻ em người Việt [5]. Dương Anh Đức (2014)“Xây dựng chương trình hoạt động âm nhạc ngoại khoá tại cho hoc sinh THCS Thành phố Hà Nội”, luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học âm nhạc, Trường Đại học sư phạm Nghệ thuật Trung ương, Hà Nội. Đây là công trình nghiên cứu rất hay, đồng thời nêu được một số giải pháp để xây dựng nền âm nhạc và nâng cao chất lượng hoạt động âm nhạc thiếu nhi. [6] Hầu hết các công trình nghiên cứu đều khẳng định vai trò của quản lý quá trình dạy học Âm nhạc cho HS có một ý nghĩa và vai trò rất quan trọng đối với hoạt động dạy học, là nhân tố trọng yếu nâng cao chất lượng dạy và học.

Như vậy hoạt động dạy học Âm nhạc cho đến nay đã được các nhà giáo dục tập trung nghiên cứu. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay rất ít công trình nghiên cứu sâu về quản lý hoạt động dạy học môn Âm nhạc cho học sinh THCS theo tiếp cận năng lực. Do vậy, nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Âm nhạc theo tiếp cận năng lực tại các trường THCS trên địa bàn Thành phố Vũng Tàu sẽ đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông mới, có ý nghĩa vô cùng quan trọng không chỉ về cơ sở lý luận mà còn cả về ý nghĩa thực tiễn. Các khái niệm chính của đề tài 1.

Quản lý, quản lý giáo dục 1. Quản lý Theo lý luận về quản lý của Mác “Quản lý xã hội một cách khoa học là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đối với toàn bộ hay những hệ thống khác nhau của hệ thống xã hội trên cơ sở nhận thức và vận dụng đúng đắn những quy luật khách quan vốn có của nó nhằm đảm bảo cho nó hoạt động và phát triển tối ưu theo mục đích đặt ra” [4]. Trong tác phẩm “Những vẫn đề cốt yếu của quản lý” tác giả Harold Kontz cho rằng: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm về thời gian, tiền bạc và sự bất mãn của cá nhân ít nhất” [10]. Quan điểm của tác giả Trần Kiểm thì cho rằng: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [11].

Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã nêu rõ: “Quản lý là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt mục tiêu của tổ chức” [16]. Theo Từ điển Tâm lý học: “Quản lý là tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan” [21]. Theo Từ điển giáo dục học: “Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) tới khách thể quản lý (người bị quản lý) trong tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [22]. Xem xét quản lý với tư cách là một hành động, tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra”.