Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế và làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ, quản lý nguồn nhân lực đóng vai trò là đòn bẩy quyết định sự bền vững và năng lực cạnh tranh của mọi định chế tài chính. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam hiện sở hữu quy mô mạng lưới rộng lớn với hơn 20.000 cán bộ nhân viên, gần 600 chi nhánh, phòng giao dịch và văn phòng đại diện trên toàn quốc. Đồng thời, tổng tài sản của đơn vị đã tăng trưởng từ 787.935 tỷ đồng năm 2016 lên hơn 1.230 nghìn tỷ đồng vào năm 2020, tức gấp 1,68 lần sau 5 năm. Sự bứt phá này đòi hỏi chất lượng nguồn nhân lực phải liên tục được nâng cao để thích ứng với khối lượng công việc ngày càng phức tạp.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết sự thiếu đồng bộ giữa nhu cầu thực tế của từng vị trí công việc với các chương trình đào tạo hiện hữu, đồng thời nâng cao hiệu quả phân bổ ngân sách đào tạo trong toàn hệ thống. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý đào tạo nhân lực ngân hàng, đánh giá thực trạng các khâu từ lập kế hoạch, triển khai đến kiểm tra đánh giá tại ngân hàng trong giai đoạn 2016 - 2020, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp mang tính ứng dụng cao. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn tại hệ thống Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam trong giai đoạn 5 năm từ 2016 đến 2020.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi trực tiếp cung cấp các giải pháp hoàn thiện quản lý đào tạo, góp phần hiện thực hóa mục tiêu chiến lược đến năm 2025 và tầm nhìn 2030: xây dựng ngân hàng trở thành định chế tài chính số 1 tại Việt Nam, nằm trong Top 100 ngân hàng lớn nhất khu vực Châu Á, Top 300 tập đoàn tài chính ngân hàng lớn nhất thế giới và Top 1.000 doanh nghiệp niêm yết lớn nhất toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp các lý thuyết quản trị kinh điển và hiện đại. Đầu tiên là Lý thuyết Quản lý theo khoa học của Fredrich Winslow Taylor, nhấn mạnh vào việc chuẩn hóa quy trình, phân công lao động chuyên môn hóa và đào tạo công nhân viên một cách bài bản nhằm tối ưu hóa năng suất. Thứ hai là Mô hình đánh giá hiệu quả đào tạo 4 cấp độ của Donald Kirkpatrick bao gồm: Phản ứng của học viên, Mức độ tiếp thu kiến thức, Sự thay đổi hành vi trong công việc và Kết quả tác động đến hiệu quả kinh doanh. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp Thuyết Quản trị nguồn nhân lực hiện đại xem con người là nguồn vốn quý giá cần được đầu tư sinh lợi dài hạn.

Bốn khái niệm cốt lõi được sử dụng xuyên suốt đề tài bao gồm:

  1. Quản lý: Là tiến trình hoạch định, tổ chức, điều hành và kiểm soát các nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu chung của tổ chức một cách tối ưu.
  2. Nhân lực ngân hàng thương mại: Là tổng hòa năng lực thể lực, trí lực và phẩm chất đạo đức của người lao động trong ngành ngân hàng; trong đó lực lượng lao động nữ thường chiếm tỷ trọng chủ đạo khoảng 60%.
  3. Đào tạo nhân lực: Là chuỗi hoạt động học tập có tổ chức trong thời gian xác định nhằm trang bị, cập nhật và nâng cao kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp cho nhân viên.
  4. Quản lý đào tạo nhân lực: Là toàn bộ quá trình lập kế hoạch đào tạo, tổ chức thực thi các khóa học nghiệp vụ - kỹ năng và kiểm tra, đo lường giá trị gia tăng sau đào tạo theo các tiêu chí định lượng và định tính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập bài bản. Dữ liệu thứ cấp bao gồm báo cáo tài chính, báo cáo thường niên từ năm 2016 đến 2020, các văn bản quy định nội bộ của ngân hàng và Điều 4 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp khảo sát bằng hình thức phỏng vấn chuyên sâu nhóm tập trung với cỡ mẫu 10 cán bộ nòng cốt tại Trường Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực của ngân hàng, bao gồm: 01 Trưởng phòng, 02 Phó trưởng phòng và 07 chuyên viên giàu kinh nghiệm, cùng sự phối hợp từ nhóm nghiên cứu thu thập dữ liệu gồm 06 cán bộ chuyên trách.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được lựa chọn vì nhóm chuyên gia và cán bộ này nắm giữ dữ liệu toàn diện và trực tiếp quản lý chu trình L&D trong toàn hệ thống, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy tuyệt đối cho các phân tích định tính. Các phương pháp phân tích chính bao gồm: phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh định lượng tốc độ tăng trưởng quy mô đào tạo theo chuỗi thời gian 2016 - 2020 và phương pháp đánh giá định tính phân tích chi phí - lợi ích. Việc phối hợp các phương pháp này giúp tác giả nhìn nhận bản chất vấn đề từ các góc độ đa chiều, tránh những nhận định mang tính cảm tính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô và số lượt đào tạo có sự tăng trưởng bứt phá. Giai đoạn 2018 - 2020 ghi nhận sự gia tăng vượt bậc về số lượng lớp học và học viên sau khi thành lập Khối Quản trị và Phát triển nguồn nhân lực năm 2018 cùng Trường Đào tạo và Phát triển nguồn nhân lực vào đầu năm 2019. Lợi nhuận thuần của ngân hàng tăng trưởng 2,7 lần từ năm 2016 đến năm 2020 (đạt 18.451 tỷ đồng), phản ánh sự đóng góp gián tiếp nhưng rõ nét của chất lượng đội ngũ.

Thứ hai, có sự chuyển dịch mạnh mẽ về hình thức đào tạo. Tỷ trọng đào tạo trực tuyến E-learning giai đoạn 2019 - 2020 tăng nhanh chóng, thích ứng kịp thời với bối cảnh đại dịch Covid-19 và xu hướng chuyển đổi số. Hình thức đào tạo trực tuyến giúp tiết kiệm ước tính khoảng 30% đến 40% chi phí ăn ở, đi lại của học viên so với phương thức đào tạo tập trung truyền thống.

Thứ ba, cơ cấu nội dung đào tạo còn mất cân đối khi các khóa học nghiệp vụ chuyên môn (như thẩm định dự án, quản lý ngoại hối, phân tích tài chính) chiếm tỷ trọng áp đảo trên 60% tổng số chương trình, trong khi các chương trình phát triển kỹ năng mềm, kỹ năng lãnh đạo và tư duy văn hóa số chỉ chiếm khoảng 20% đến 25%.

Thứ tư, công tác đánh giá sau đào tạo chủ yếu dừng lại ở cấp độ đo lường mức độ hài lòng của học viên (cấp độ 1) với tỷ lệ phản hồi tích cực đạt trên 85% tại các khóa kỹ năng quản lý khách hàng, nhưng ngân hàng còn thiếu công cụ theo dõi sự chuyển biến hành vi thực tế tại nơi làm việc (cấp độ 3) và đo lường tỷ suất hoàn vốn đào tạo (cấp độ 4).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những thành công trên bắt nguồn từ sự quan tâm của Ban lãnh đạo khi nâng cấp Trung tâm Đào tạo thành Trường Đào tạo chuyên nghiệp và ban hành các quy chế quản trị nhân sự mới. Tuy nhiên, hạn chế về đánh giá định lượng xuất phát từ việc thiếu hụt hệ thống phần mềm đo lường chỉ số hiệu suất KPI gắn kết với mục tiêu đào tạo.

Khi so sánh với các ngân hàng thương mại khác, Sacombank đã tổ chức 328 khóa nghiệp vụ năm 2020 (tăng 169% so với 2019), ACB đạt tỷ lệ 80% khóa học trực tuyến với 92% nhân viên tham gia, và Techcombank hoàn thành 897.792 giờ đào tạo năm 2020 (tăng 34%, bình quân 71 giờ/người). Ở cấp độ quốc tế, Tập đoàn Tài chính Mizuho Nhật Bản dành ngân sách đào tạo chuẩn quốc tế tương đương 3% lợi nhuận sau thuế mỗi năm và áp dụng chính sách luân chuyển cán bộ tối đa 3 năm cho 1 vị trí. Điều này cho thấy ngân hàng cần mở rộng nguồn kinh phí đào tạo dài hạn và xây dựng lộ trình chức danh chuẩn hóa hơn.

Để trực quan hóa các phân tích trên, dữ liệu nghiên cứu có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cột thể hiện sự tăng trưởng số lượt đào tạo giai đoạn 2018 - 2020 và biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu phân bổ giữa các nhóm nội dung nghiệp vụ, kỹ năng và văn hóa doanh nghiệp, giúp các nhà quản trị nhận diện rõ nét sự phân bổ nguồn lực qua từng thời kỳ.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Xây dựng chiến lược quản lý đào tạo nhân lực tổng thể gắn với khung năng lực vị trí: Ban lãnh đạo và Khối Quản trị Nguồn nhân lực cần hoàn thiện hệ thống từ điển năng lực cho 100% các chức danh công việc trong giai đoạn 2022 - 2024, nâng tỷ trọng các khóa đào tạo kỹ năng số và tư duy đổi mới sáng tạo lên mức tối thiểu 30% tổng số chương trình.
  2. Đa dạng hóa và số hóa phương thức đào tạo trên nền tảng E-learning: Trường Đào tạo phối hợp với Trung tâm Công nghệ thông tin triển khai số hóa 70% các bài giảng nghiệp vụ cơ bản trước năm 2025, đặt mục tiêu mỗi nhân viên hoàn thành tối thiểu 40 đến 50 giờ học trực tuyến mỗi năm, giảm 35% chi phí tổ chức trực tiếp.
  3. Phát triển và đãi ngộ đội ngũ giảng viên nội bộ chuyên nghiệp: Hội đồng Quản trị ban hành chính sách đãi ngộ tài chính vượt trội và quy đổi giờ giảng thành điểm thành tích thi đua từ năm 2023, phấn đấu nâng tỷ lệ giờ giảng do đội ngũ chuyên gia nội bộ đảm nhiệm lên mức 60% toàn hệ thống.
  4. Thiết lập hệ thống kiểm tra, đánh giá đa chiều 4 cấp độ: Khối Quản trị Nguồn nhân lực phối hợp với các chi nhánh áp dụng quy trình kiểm tra sau đào tạo từ 3 đến 6 tháng, đặt mục tiêu trên 90% học viên áp dụng thành thạo quy trình mới vào thực tế, nâng tỷ lệ hài lòng của khách hàng đối với dịch vụ lên mức 95% vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Nhà quản trị cấp cao và Giám đốc nhân sự tại các ngân hàng thương mại: Nắm bắt mô hình tổ chức Trường Đào tạo doanh nghiệp, cách thức phân bổ ngân sách và kinh nghiệm quản trị nhân sự quy mô lớn trên 20.000 nhân sự.
  2. Chuyên viên Quản lý Đào tạo và Phát triển (L&D) ngành Tài chính: Tham khảo phương pháp thiết kế chương trình, xây dựng mạng lưới giảng viên nội bộ và chuyển đổi số quy trình học tập từ tập trung sang E-learning.
  3. Học viên cao học và Nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế: Tiếp cận khung lý thuyết chuẩn tắc về quản lý đào tạo, phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình và hệ thống dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2016 - 2020.
  4. Cơ quan quản lý như Ngân hàng Nhà nước và Hiệp hội Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham chiếu thực tiễn để hoạch định các chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và chuẩn hóa tiêu chuẩn nghề nghiệp ngân hàng trong kỷ nguyên số.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc thành lập Trường Đào tạo năm 2019 là bước ngoặt quan trọng của Vietcombank?
Việc nâng cấp từ Trung tâm Đào tạo lên Trường Đào tạo giúp chuyên nghiệp hóa bộ máy quản trị L&D, nâng tầm quy mô đào tạo đáp ứng cho hơn 20.000 nhân sự, trực tiếp thúc đẩy lợi nhuận thuần năm 2020 đạt 18.451 tỷ đồng, tăng gấp 2,7 lần so với năm 2016.

Hình thức đào tạo E-learning mang lại lợi ích tài chính cụ thể nào cho ngân hàng?
Đào tạo E-learning giúp giảm từ 30% đến 40% chi phí tổ chức và logistics, đồng thời cho phép 100% cán bộ tại gần 600 chi nhánh tiếp cận bài giảng chuẩn hóa mà không làm gián đoạn hoạt động giao dịch hàng ngày.

Kinh nghiệm nào từ Ngân hàng Mizuho Nhật Bản có thể áp dụng ngay tại Việt Nam?
Vietcombank có thể áp dụng tỷ lệ ngân sách đào tạo chuẩn quốc tế tương đương 3% lợi nhuận sau thuế hàng năm và cơ chế luân chuyển công việc định kỳ không quá 3 năm cho 1 vị trí nhằm đa dạng hóa năng lực chuyên môn của cán bộ.

Luận văn đề xuất giải pháp gì để khắc phục sự mất cân đối nội dung đào tạo?
Đề tài khuyến nghị giảm tỷ trọng các khóa nghiệp vụ thuần túy xuống mức 50%, đồng thời tăng tỷ trọng các khóa đào tạo kỹ năng mềm, phương pháp làm việc Agile và quản trị trải nghiệm khách hàng lên mức 30% đến 35% trong giai đoạn 2022 - 2025.

Ngân hàng đánh giá hiệu quả sau đào tạo thông qua những tiêu chí nào?
Hiệu quả được đánh giá thông qua mức độ tiếp thu kiến thức qua bài kiểm tra cuối khóa, tỷ lệ hài lòng của học viên đạt trên 85%, cùng sự cải thiện chỉ số phục vụ khách hàng và năng suất lao động thực tế tại đơn vị công tác.

Kết luận

  • Quản lý đào tạo nhân lực là nhân tố cốt lõi giúp Vietcombank duy trì vị thế số 1 ngành ngân hàng với tổng tài sản vượt 1.230 nghìn tỷ đồng.
  • Giai đoạn 2016 - 2020 ghi nhận bước nhảy vọt về tổ chức bộ máy đào tạo thông qua sự ra đời của Khối Quản trị Nguồn nhân lực và Trường Đào tạo chuyên trách.
  • Nghiên cứu đã làm rõ các nút thắt về cơ cấu khóa học, phương thức E-learning và công cụ đo lường hiệu quả chuyển hóa hành vi làm việc sau đào tạo.
  • Hệ thống 4 nhóm giải pháp giai đoạn 2022 - 2025 tạo lập lộ trình đồng bộ từ chuẩn hóa năng lực vị trí, số hóa học tập đến phát triển giảng viên nội bộ.
  • Đề tài đóng góp cơ sở khoa học vững chắc giúp ngân hàng hiện thực hóa tầm nhìn 2030 vươn tầm Top 100 ngân hàng lớn nhất Châu Á và Top 300 tập đoàn tài chính toàn cầu.

Để tối ưu hóa năng suất lao động và đón đầu kỷ nguyên số, các nhà quản trị ngân hàng cần khẩn trương áp dụng khung giải pháp quản trị đào tạo theo chuẩn năng lực vị trí, đẩy mạnh nền tảng số hóa E-learning và hoàn thiện cơ chế đánh giá hiệu quả toàn diện ngay từ hôm nay.