Luận án tiến sĩ tài chính ngân hàng quản lý danh mục cho vay tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn việt nam

Luận án tiến sĩ phân tích quản lý danh mục cho vay tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam, đề xuất giải pháp tối ưu.

• Tác giả: Nguyễn Thùy Dương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Kim Anh
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh tế Tài chính, Ngân hàng
• Đề tài: Quản Lý Danh Mục Cho Vay Tại Ngân Hàng Nông Nghiệp Và Phát Triển Nông Thôn Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LUẬN CỨ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ DANH MỤC CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát về danh mục cho vay của ngân hàng thương mại
• 1.2. Hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại
• 1.3. Danh mục cho vay của ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Khái niệm danh mục cho vay
• 1.3.2. Đặc điểm danh mục cho vay
• 1.4. Kinh nghiệm quản lý danh mục cho vay tại các Ngân hàng thương mại trên thế giới
• 1.5. Tóm tắt chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DANH MỤC CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng danh mục cho vay của Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam
• 2.2. Đặc trưng hoạt động tín dụng của Agribank
• 2.3. Khái quát hoạt động cho vay của Agribank
• 2.4. Thực trạng danh mục cho vay của Agribank
• 2.5. Quản lý danh mục cho vay tại Agribank
• 2.6. Các quy định liên quan đến quản lý danh mục cho vay
• 2.7. Thực trạng quản lý danh mục cho vay tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam
• 2.8. Đánh giá thực trạng quản lý danh mục cho vay tại Agribank
• 2.9. Kết quả đạt được
• 2.10. Nguyên nhân của những tồn tại trên
• 2.11. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUẢN LÝ DANH MỤC CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆT NAM
• 3.1. Mục tiêu định hướng phát triển hoạt động cho vay và quản lý danh mục cho vay của Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý danh mục cho vay tại Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam
• 3.3. Nhóm giải pháp hoàn thiện tổ chức và quy trình quản lý danh mục cho vay
• 3.4. Nhóm giải pháp hoàn thiện điều kiện để đo lường và điều chỉnh danh mục cho vay
• 3.5. Nhóm giải pháp khác
• 3.6. Kiến nghị với Nhà nước và Chính Phủ. Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 3.7. Tóm tắt chương 3
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Khái quát về danh mục cho vay của ngân hàng nông nghiệp

Danh mục cho vay tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank) đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông thôn. Quản lý danh mục cho vay không chỉ giúp ngân hàng tối ưu hóa lợi nhuận mà còn giảm thiểu rủi ro. Danh mục cho vay của Agribank bao gồm nhiều loại hình cho vay khác nhau, từ cho vay cá nhân đến cho vay doanh nghiệp, với các lĩnh vực như nông nghiệp, thủy sản, và công nghiệp chế biến. Việc đa dạng hóa danh mục cho vay giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro tín dụng, đồng thời tăng cường khả năng sinh lời. Theo nghiên cứu, một danh mục cho vay đa dạng có thể giảm thiểu rủi ro tổng thể lên đến 30%. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc quản lý danh mục cho vay trong hoạt động của ngân hàng.

1.1. Hoạt động cho vay của ngân hàng nông nghiệp

Hoạt động cho vay tại Agribank được thực hiện theo quy trình chặt chẽ, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Ngân hàng áp dụng các tiêu chí đánh giá tín dụng nghiêm ngặt để xác định khả năng trả nợ của khách hàng. Chính sách cho vay của Agribank được thiết kế để hỗ trợ phát triển nông thôn, với các sản phẩm cho vay linh hoạt và phù hợp với nhu cầu của từng đối tượng khách hàng. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý cho vay giúp ngân hàng theo dõi và đánh giá rủi ro một cách hiệu quả hơn. Theo thống kê, tỷ lệ nợ xấu của Agribank trong những năm gần đây đã giảm đáng kể nhờ vào việc cải thiện quy trình quản lý danh mục cho vay.

II. Thực trạng quản lý danh mục cho vay tại Agribank

Thực trạng quản lý danh mục cho vay tại Agribank cho thấy nhiều điểm mạnh và điểm yếu. Mặc dù ngân hàng đã có những bước tiến trong việc cải thiện quy trình cho vay, nhưng vẫn còn tồn tại một số vấn đề cần khắc phục. Đặc biệt, việc đánh giá rủi ro tín dụng chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Nhiều khoản vay vẫn chưa được phân loại đúng mức độ rủi ro, dẫn đến khả năng phát sinh nợ xấu cao. Theo báo cáo, tỷ lệ nợ xấu của Agribank vẫn ở mức cao hơn so với mức trung bình của ngành ngân hàng. Điều này cho thấy cần thiết phải có một hệ thống quản lý danh mục cho vay chặt chẽ hơn, với việc áp dụng các công nghệ mới và phương pháp quản lý hiện đại.

2.1. Đánh giá thực trạng quản lý danh mục cho vay

Đánh giá thực trạng quản lý danh mục cho vay tại Agribank cho thấy ngân hàng đã có những nỗ lực đáng kể trong việc cải thiện quy trình cho vay. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc thiếu hụt thông tin về khách hàng, dẫn đến việc đánh giá rủi ro không chính xác. Ngân hàng cần phải đầu tư vào hệ thống thông tin và công nghệ để thu thập và phân tích dữ liệu khách hàng một cách hiệu quả hơn. Theo một nghiên cứu gần đây, việc cải thiện hệ thống thông tin có thể giúp giảm tỷ lệ nợ xấu xuống 15% trong vòng 2 năm tới. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc quản lý danh mục cho vay trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững của ngân hàng.

III. Giải pháp hoàn thiện quản lý danh mục cho vay

Để hoàn thiện quản lý danh mục cho vay, Agribank cần thực hiện một số giải pháp quan trọng. Đầu tiên, ngân hàng cần xây dựng một hệ thống đánh giá rủi ro tín dụng toàn diện, bao gồm việc phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro. Thứ hai, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý cho vay là rất cần thiết. Hệ thống thông tin hiện đại sẽ giúp ngân hàng theo dõi và phân tích dữ liệu khách hàng một cách hiệu quả hơn. Cuối cùng, ngân hàng cần tăng cường đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro và tín dụng. Theo các chuyên gia, việc đầu tư vào đào tạo có thể giúp nâng cao chất lượng quản lý cho vay và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

3.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện tổ chức và quy trình quản lý

Nhóm giải pháp hoàn thiện tổ chức và quy trình quản lý danh mục cho vay tại Agribank cần tập trung vào việc cải thiện quy trình cho vay và tăng cường sự phối hợp giữa các bộ phận trong ngân hàng. Việc xây dựng một quy trình cho vay rõ ràng và minh bạch sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường hiệu quả hoạt động. Ngoài ra, ngân hàng cũng cần thiết lập một hệ thống giám sát và đánh giá định kỳ để theo dõi hiệu quả của các khoản cho vay. Theo một nghiên cứu, việc cải thiện quy trình quản lý có thể giúp tăng trưởng lợi nhuận lên đến 20% trong vòng 3 năm tới. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc quản lý danh mục cho vay trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững của ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Hoạt động cho vay là nghiệp vụ truyền thống và chủ yếu của các ngân hàng thương mại, trong đó danh mục cho vay là tài sản chiếm tỷ trọng lớn nhất và đem lại nguồn thu nhập căn bản nhất. Tuy nhiên, danh mục cho vay cũng luôn tiềm ẩn rủi ro cao, là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới tình trạng thua lỗ hoặc phá sản trong lịch sử hoạt động ngân hàng. Thực tiễn điều hành tín dụng cho thấy việc tiếp cận quản lý từng khoản vay đơn lẻ mang tính chất bị động, phân tán và không kiểm soát được các mối tương quan rủi ro giữa các khoản vay trong toàn bộ danh mục. Quản lý danh mục cho vay là phương thức quan trọng nhằm đảm bảo sự cân bằng tối ưu giữa rủi ro và lợi nhuận, giữa tăng trưởng trước mắt và phát triển bền vững dài hạn. Tại Việt Nam, hoạt động quản trị tín dụng tại các ngân hàng thương mại nói chung và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank) nói riêng còn nặng về xử lý sự vụ đối với từng món vay riêng lẻ, chưa tiếp cận một cách toàn diện và có hệ thống trên giác độ danh mục, đồng thời chưa ứng dụng các mô hình kinh tế lượng để định lượng rủi ro danh mục làm cơ sở tái cơ cấu tín dụng chủ động.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể theo hai phương diện:

1. Về phương diện lý thuyết: Hệ thống hóa cơ sở lý luận về danh mục cho vay và quản lý danh mục cho vay tại các ngân hàng thương mại; tổng kết bài học kinh nghiệm về quản lý danh mục cho vay tại các ngân hàng thương mại trên thế giới (Nhật Bản, Citibank, ANZ).
2. Về phương diện thực tiễn: Phân tích thực trạng quản lý danh mục cho vay tại Agribank; kiểm chứng bằng mô hình kinh tế lượng về sự tác động của các nhân tố tới mức độ rủi ro của khoản vay riêng lẻ và rủi ro của toàn bộ danh mục cho vay; trên cơ sở đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý danh mục cho vay tại Agribank.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án:

• Đối tượng nghiên cứu: Cơ sở lý luận về quản lý danh mục cho vay tại ngân hàng thương mại, các mô hình đo lường rủi ro của khoản cho vay riêng lẻ và rủi ro của danh mục cho vay; vận dụng phân tích thực trạng quản lý danh mục cho vay tại Agribank.
• Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động quản lý danh mục cho vay tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2011.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các công trình nghiên cứu ngoài nước về hoạt động cho vay và quản lý danh mục cho vay đã phát triển một hệ thống lý luận và thực nghiệm tương đối toàn diện, tập trung vào bốn nhóm chủ đề chính:

• Nhóm nghiên cứu về khái niệm và quy trình quản lý danh mục cho vay tại ngân hàng thương mại: Tiêu biểu có công trình của Crouhy và M. Smithson (2002), Greg N. Gregoriou và Christian Hoppe (2007). Các nghiên cứu này làm rõ khung khổ quy trình nhận diện, phân loại, đo lường và kiểm soát danh mục tín dụng theo mục tiêu tối ưu hóa rủi ro và lợi nhuận.
• Nhóm nghiên cứu về các mô hình đo lường rủi ro của một khoản cho vay riêng lẻ: Tiêu biểu gồm Carty, L. (1993), Amelie Jouault, Allen M. Featherstone và Laura M. (1999), Allen M. Featherstone và Laura M. Roessler (2006). Nhóm tác giả này đã nghiên cứu mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng của khoản vay riêng lẻ thông qua điểm số xếp hạng tín dụng và xác suất không trả được nợ (Probability of Default - PD). Rami Zeitun (2007) phát triển mô hình Probit phân tích tác động của các biến tài chính (tỷ lệ lợi nhuận ròng trên tổng tài sản - NITL, lợi nhuận ròng trên vốn chủ sở hữu - ROE, vòng quay tổng tài sản - SATA) và biến phi tài chính, thuộc tính khoản vay (tuổi đời doanh nghiệp - AGE, thời gian quan hệ với ngân hàng - TI_RE, quy mô khoản vay - Loan size, thời hạn vay - Loan_Du, mục đích vay - Loan_Pur) tới xác suất vỡ nợ PD. Altman, Haldeman và Narayaman (1977) thiết lập mô hình điểm số Zeta phân loại rủi ro khách hàng dựa trên 5 tỷ số tài chính.
• Nhóm nghiên cứu về mô hình đo lường rủi ro danh mục cho vay: Tiêu biểu có Bangia, A. (1993), Stephen Kealhofer (1996), cùng các khung mô hình hiện đại dựa trên giá trị chịu rủi ro (VaR) như CreditMetrics của JP Morgan (1997, ứng dụng định giá quyền chọn Merton 1974 và mô phỏng Monte Carlo), PortfolioManager của KMV (sử dụng tần suất vỡ nợ kỳ vọng EDF), CreditRisk+ của Credit Suisse, và CreditPortfolioView của McKinsey.
• Nhóm nghiên cứu kinh nghiệm thực tế tại các tổ chức tín dụng quốc tế: Báo cáo thường niên của ANZ (ANZ Consolidated Annual Report), tài liệu quản lý rủi ro tín dụng của Citibank (Credit risk management workbook of Citibank), nghiên cứu của Eng, L. về kinh nghiệm phân bổ vốn và tính toán tỷ suất sinh lời điều chỉnh theo rủi ro (RAROC).

Tại Việt Nam, các nghiên cứu đã tiếp cận một số khía cạnh nghiệp vụ tín dụng và rủi ro tín dụng:

• Lê Thị Diệu Huyền (2010) với công trình "Luận cứ khoa học về xác định mô hình quản lý rủi ro tín dụng tại hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam", làm rõ cơ sở lựa chọn mô hình quản lý rủi ro tín dụng phù hợp cho các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Lê Thanh Tâm (2008) với nghiên cứu "Phát triển các tổ chức tài chính nông thôn Việt Nam", đánh giá vai trò của các định chế tài chính trên địa bàn nông thôn, trong đó có Agribank, và đưa ra mô hình kiểm định sự phát triển của hệ thống này.
• Tống Thị Thu Hà (2008) với nghiên cứu "Giải pháp hoàn thiện quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam", đề xuất quy trình quản lý rủi ro tín dụng và phân tích hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ tại Agribank.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án xác định: Các công trình trong nước mới chỉ dừng lại ở việc phân tích hiệu quả cho vay hoặc quản trị rủi ro tín dụng trên cơ sở giải quyết từng khoản vay riêng biệt, các giải pháp mang tính bị động, chưa tiếp cận một cách có hệ thống và toàn diện trên phạm vi cả danh mục cho vay. Đặc biệt, chưa có công trình khoa học nào xây dựng mô hình kinh tế lượng để định lượng rủi ro của khoản vay riêng lẻ kết hợp định lượng rủi ro của toàn bộ danh mục nhằm mục đích điều chỉnh cơ cấu danh mục cho vay tại ngân hàng thương mại Việt Nam nói chung và Agribank nói riêng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng hệ thống lý thuyết, khái niệm và công cụ đo lường tài chính ngân hàng hiện đại:

• Khái niệm danh mục cho vay và quản lý danh mục cho vay: Danh mục cho vay là sự kết hợp nắm giữ các khoản vay đối với các đối tượng khách hàng thuộc các ngành nghề, kỳ hạn và khu vực địa lý khác nhau nhằm mục tiêu phân tán và giảm thiểu rủi ro thông qua đa dạng hóa. Quản lý danh mục cho vay là quá trình phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức để lựa chọn và kiểm soát danh mục phù hợp với khẩu vị rủi ro, cân bằng tối ưu giữa rủi ro và tỷ suất sinh lời.
• Phân loại rủi ro danh mục: Luận án phân tách rủi ro danh mục thành:
  1. Rủi ro cá biệt (rủi ro phi hệ thống): Có thể giảm thiểu bằng đa dạng hóa, bao gồm rủi ro nội tại (Intrinsic risk - phát sinh từ đặc điểm hoạt động của chủ thể đi vay) và rủi ro tập trung (Concentration risk - gồm rủi ro tập trung khách hàng Name concentration risk và rủi ro tập trung ngành nghề/địa bàn Sectional concentration risk).
  2. Rủi ro hệ thống: Bắt nguồn từ các biến động kinh tế vĩ mô bên ngoài (tăng trưởng GDP, lạm phát, lãi suất, thất nghiệp, chính sách tiền tệ), không thể triệt tiêu bằng cách đa dạng hóa mà đòi hỏi công tác dự báo kinh tế vĩ mô.
• Khung đo lường RAROC (Risk-Adjusted Return on Capital): Đo lường hiệu quả hoạt động sau khi điều chỉnh rủi ro, được xác định theo công thức: $$\text{RAROC} = \frac{\text{Thu nhập} - \text{Chi phí} - \text{Rủi ro dự kiến}}{\text{Vốn kinh tế}} = \frac{\text{Lợi nhuận điều chỉnh rủi ro}}{\text{Vốn điều chỉnh rủi ro}}$$
• Khung đo lường giá trị chịu rủi ro (VaR): VaR đo lường mức tổn thất tối đa ở tình huống xấu nhất trong một khoảng thời gian xác định tại mức xác suất cho trước. VaR tín dụng được xác định bằng chênh lệch giữa tổn thất ngoài dự tính (Unexpected Loss) và tổn thất dự tính (Expected Loss). Các thông số đầu vào gồm xác suất vỡ nợ (PD), tổn thất khi vỡ nợ (LGD), và tương quan không hoàn trả giữa các khách hàng, ứng dụng thông qua các mô hình như CreditMetrics (ma trận chuyển hạng, mô phỏng Monte Carlo, phân phối Beta) và PortfolioManager của KMV (tiếp cận quyền chọn Merton 1974, tần suất vỡ nợ kỳ vọng EDF).
• Mô hình phân biệt tuyến tính: Mô hình điểm số Zeta của Altman, Haldeman và Narayaman (1977) dựa trên hàm hồi quy tuyến tính của 5 tỷ số tài chính $X_1$ đến $X_5$.

Về phương pháp nghiên cứu thực tế, luận án kết hợp đồng thời phương pháp định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Tổng hợp, so sánh kinh nghiệm quốc tế; phương pháp logic và phân tích thể chế đối với mô hình tổ chức bộ máy tín dụng gồm 3 bộ phận độc lập (Quan hệ khách hàng, Quản lý rủi ro, Quản lý nợ) và 2 phương thức quản lý (quản lý danh mục ngẫu nhiên và quản lý danh mục kế hoạch).
• Phương pháp định lượng: Sử dụng thống kê mô tả, phân tích cơ cấu tỷ trọng, so sánh các chỉ tiêu quy mô và chất lượng nợ. Luận án xây dựng 2 mô hình kinh tế lượng:
  1. Mô hình 1: Mô hình hồi quy Panel Data Probit ước lượng xác suất xảy ra tổn thất (PD nhận giá trị 0 hoặc 1) của một khoản vay riêng lẻ tại Agribank dựa trên các biến tài chính và phi tài chính của khách hàng.
  2. Mô hình 2: Mô hình bình phương nhỏ nhất (Least Squares - LS) ước lượng rủi ro nợ xấu (NPL) của toàn bộ danh mục cho vay dưới tác động của các nhân tố vĩ mô và nội tại ngân hàng.
• Nguồn tư liệu và dữ liệu: Số liệu tín dụng nội bộ của Agribank từ năm 2005 đến năm 2011; số liệu từ Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC) thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; báo cáo tài chính thường niên của Agribank, ANZ, Citibank; hệ thống văn bản pháp lý gồm Luật Các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12, Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN, Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN và Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN về phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Luận cứ khoa học về quản lý danh mục cho vay tại ngân hàng thương mại

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về hoạt động cho vay, danh mục cho vay và quản lý danh mục cho vay của ngân hàng thương mại:

• Đặc điểm danh mục cho vay: Danh mục cho vay được tạo thành từ các khoản vay đơn lẻ đa dạng về đối tượng, ngành nghề, thời hạn, địa bàn; chiếm tỷ trọng tài sản lớn nhất và mang lại thu nhập chủ yếu cho ngân hàng; tiềm ẩn rủi ro cao và có kết cấu thường xuyên biến động.
• Cấu trúc và tiêu thức phân loại danh mục: Luận án phân tích cấu trúc danh mục theo 6 tiêu thức căn bản: (1) Thời hạn vay (ngắn hạn, trung hạn, dài hạn); (2) Lĩnh vực ngành nghề kinh tế; (3) Khu vực địa lý; (4) Mức độ bảo đảm (cho vay có bảo đảm bằng tài sản/bảo lãnh và cho vay không bảo đảm dựa trên uy tín); (5) Đối tượng khách hàng vay vốn (doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp ngoài quốc doanh, cá nhân, hộ sản xuất); (6) Mức độ xếp hạng tín dụng (chuẩn mực của S&P và Moody’s từ AAA/Aaa đến D/C).

Ký hiệu S&P	Ký hiệu Moody’s	Diễn giải chất lượng khoản cho vay theo xếp hạng tín nhiệm
AAA	Aaa	Chất lượng cao nhất, ổn định, rủi ro thấp nhất
AA	Aa	Chất lượng cao, rủi ro thấp, chỉ cao hơn hạng AAA một bậc
A	A	Chất lượng khá, có thể chịu ảnh hưởng bởi tình hình kinh tế
BBB	Baa	Chất lượng trung bình, an toàn hiện tại, tiềm ẩn một số yếu tố rủi ro
BB	Ba	Chất lượng trung bình thấp, có thể gặp khó khăn trong trả nợ khi kinh tế biến động
B	B	Chất lượng thấp, rủi ro cao, có nguy cơ không thanh toán đúng hạn
CCC	Caa	Rủi ro cao, chỉ có khả năng trả nợ nếu tình hình kinh tế khả quan
CC	Ca	Rủi ro rất cao, rất gần tình trạng phá sản
C	C	Rủi ro rất cao, khó có khả năng thanh toán các nghĩa vụ nợ
D	-	Xếp hạng thấp nhất, đã phá sản hoặc hầu như sẽ phá sản
NR	NR	Không đánh giá

• Nguyên tắc quản lý danh mục: Luận án xác lập 5 nguyên tắc: (1) Phù hợp với chiến lược chung của ngân hàng; (2) Chấp nhận rủi ro danh mục cho vay trong giới hạn cho phép; (3) Quản lý tốt từng khoản cho vay riêng lẻ song song với quản lý danh mục; (4) Chuyển dịch các khoản cho vay trong danh mục phù hợp với khẩu vị rủi ro; (5) Phải thiết lập một bộ phận quản lý danh mục cho vay chuyên biệt, hoạt động độc lập với các đơn vị kinh doanh.
• Mô hình tổ chức quản lý danh mục: Mô hình tổ chức cần phân định rõ 3 chức năng độc lập: Chức năng kinh doanh (Bộ phận quan hệ khách hàng), Chức năng quản lý rủi ro (Bộ phận quản lý rủi ro tín dụng) và Chức năng tác nghiệp (Bộ phận quản lý nợ). Bộ máy vận hành theo 3 cấp: Nhóm lãnh đạo (HĐQT, Ủy ban Quản lý rủi ro, Ban Tổng giám đốc quyết định khẩu vị rủi ro và phân bổ vốn); Cấp quản lý bộ phận kinh doanh chính (Giám đốc chi nhánh, phòng tín dụng duy trì danh mục đa dạng); Bộ phận quan hệ khách hàng (cán bộ tín dụng thẩm định và thực thi danh mục).
• So sánh phương thức quản lý ngẫu nhiên và quản lý kế hoạch: Quản lý ngẫu nhiên hình thành danh mục thụ động từ nhu cầu khách hàng, dẫn đến rủi ro tập trung cao và không dự báo được thu nhập/rủi ro. Quản lý theo kế hoạch xác định trước các hạn mức, định hướng phân tán rủi ro và sử dụng hệ thống thông tin điều hành (MIS) để kiểm soát danh mục thường xuyên.
• Nội dung quản lý danh mục: Luận án chi tiết hóa chính sách tín dụng (quy định hạn mức cho một khách hàng, nhóm khách hàng liên quan, hạn mức theo ngành và địa bàn, cơ cấu nợ, phân loại nợ nhóm 1 đến 5 theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN, trích lập dự phòng rủi ro); quy trình xếp hạng tín dụng nội bộ gồm 5 bước; các công cụ định lượng rủi ro khoản vay riêng lẻ (mô hình xác suất tuyến tính, mô hình phân biệt Zeta) và đo lường rủi ro danh mục (chỉ tiêu tập trung, tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ nợ có khả năng mất vốn, mô hình VaR, CreditMetrics, PortfolioManager của KMV).
• Kinh nghiệm quốc tế: Luận án phân tích bài học từ các ngân hàng Nhật Bản (rủi ro từ việc cho vay tập trung nội bộ tập đoàn Keiretsu), kinh nghiệm xây dựng hệ thống xếp hạng nội bộ của Citibank, và mô hình RAROC của ANZ nhằm rút ra bài học cho các ngân hàng thương mại Việt Nam trong việc tách bạch chức năng quản trị và áp dụng công cụ lượng hóa.

Chương 2: Thực trạng quản lý danh mục cho vay tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng danh mục và công tác quản lý danh mục cho vay tại Agribank giai đoạn 2005 - 2011:

• Quy mô và cơ cấu danh mục cho vay: Phân tích số liệu dư nợ qua Bảng 2.1, thị phần cho vay của Agribank so với các ngân hàng khác trong 6 tháng đầu năm 2011 (Biểu đồ 2.1). Cơ cấu danh mục được mổ xẻ chi tiết:
  • Theo thời hạn: Tỷ trọng cho vay ngắn hạn so với trung và dài hạn (Bảng 2.2).
  • Theo thành phần kinh tế và lĩnh vực ngành nghề: Cho vay nông nghiệp, nông thôn chiếm tỷ trọng chủ đạo nhưng có sự dịch chuyển sang các lĩnh vực công thương nghiệp, xây dựng (Bảng 2.4, Biểu đồ 2.2).
  • Theo loại tiền tệ: Dư nợ nội tệ VND và ngoại tệ (Bảng 2.5).
  • Theo vùng kinh tế: Phân bổ dư nợ giữa miền Bắc, miền Trung, miền Nam và các khu vực kinh tế trọng điểm (Bảng 2.6).
• Thực trạng chất lượng nợ và mức độ rủi ro:
  • Tỷ lệ nợ xấu của Agribank (Bảng 2.7) và so sánh với một số ngân hàng thương mại tại thời điểm cuối năm 2011 (Bảng 2.8).
  • Mức độ rủi ro tập trung thể hiện qua nợ xấu phân theo ngành kinh tế (Bảng 2.9), theo đối tượng khách hàng (Bảng 2.10), và theo vùng kinh tế (Bảng 2.11).
  • Thống kê số lượng chi nhánh có tỷ lệ nợ xấu vượt mức 5% tại Agribank (Bảng 2.12), phản ánh sự chênh lệch lớn về chất lượng tín dụng giữa các địa bàn.
• Thực trạng tổ chức quản lý danh mục: Luận án phân tích bộ máy tổ chức của Agribank (Sơ đồ 2.1), các quy định nội bộ liên quan đến thẩm quyền phán quyết tín dụng, quy trình xếp hạng tín dụng nội bộ và công tác trích lập dự phòng rủi ro.
• Kết quả kiểm định mô hình kinh tế lượng:
  • Mô hình 1 (Mô hình Panel Data Probit ước lượng xác suất vỡ nợ PD của một khoản vay riêng lẻ): Luận án định nghĩa biến (Bảng 2.13), thống kê tỷ trọng PD nhận giá trị 0 và 1 (Biểu đồ 2.3), và ước lượng tác động của các nhân tố tài chính (lợi nhuận, đòn bẩy, lưu chuyển tiền tệ) và thuộc tính khoản vay (thời hạn, tài sản bảo đảm) tới khả năng phát sinh nợ quá hạn/nợ xấu (Bảng 2.14).
  • Mô hình 2 (Mô hình hồi quy LS ước lượng nợ xấu NPL của danh mục cho vay): Luận án định nghĩa biến (Bảng 2.15), phân tích xu hướng biến động (Biểu đồ 2.4) và công bố kết quả ước lượng (Bảng 2.16), chứng minh mức độ nhạy cảm của nợ xấu danh mục trước các biến số kinh tế vĩ mô và các chỉ tiêu quản trị nội bộ.
• Đánh giá thực trạng: Luận án chỉ ra các thành tựu đạt được (tăng trưởng dư nợ, duy trì thị phần, từng bước áp dụng chấm điểm tín dụng) và phân tích nguyên nhân tồn tại: Thiếu một bộ phận chuyên trách quản lý danh mục độc lập; quản trị tín dụng còn mang tính sự vụ ngẫu nhiên; chưa có hệ thống cảnh báo sớm; hạn mức tín dụng theo ngành và địa bàn chưa phát huy hiệu lực; cơ sở dữ liệu và hệ thống thông tin quản lý (MIS) còn phân tán.

Chương 3: Giải pháp và kiến nghị hoàn thiện quản lý danh mục cho vay tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam

Trên cơ sở mục tiêu và định hướng kinh doanh của Agribank, Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị có tính hệ thống:

• Nhóm giải pháp hoàn thiện tổ chức và quy trình quản lý danh mục cho vay:
  • Tái cơ cấu mô hình tổ chức: Thành lập bộ phận chuyên trách quản lý danh mục cho vay độc lập trực thuộc Khối Quản lý rủi ro (Sơ đồ 3.1).
  • Chuẩn hóa quy trình quản lý danh mục cho vay gồm 6 bước cụ thể (Bảng 3.1).
  • Thiết lập quy trình xây dựng và tái cơ cấu danh mục cho vay theo kế hoạch (Sơ đồ 3.2), chuyển dịch vốn từ các ngành, địa bàn có rủi ro cao sang các lĩnh vực có mức sinh lời điều chỉnh theo rủi ro tốt hơn.
• Nhóm giải pháp hoàn thiện điều kiện để đo lường và điều chỉnh danh mục cho vay:
  • Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ của Agribank, nâng cao độ tin cậy của dữ liệu chấm điểm khách hàng.
  • Ứng dụng các mô hình kinh tế lượng (Mô hình 1 và Mô hình 2) vào công tác đo lường rủi ro định kỳ; áp dụng chỉ tiêu RAROC để định giá khoản vay và phân bổ vốn kinh tế.
  • Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm (Early Warning System - EWS) trong quản lý danh mục cho vay (Sơ đồ 3.5) nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu suy giảm chất lượng tín dụng theo nhóm khách hàng và ngành kinh tế.
  • Phát triển hệ thống thông tin quản trị (MIS) và quy chuẩn mạng lưới thu thập thông tin tín dụng tập trung (Sơ đồ 3.3, Sơ đồ 3.4).
• Nhóm giải pháp khác: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phân tích rủi ro danh mục, hoàn thiện chính sách kiểm tra, kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro đạo đức.
• Kiến nghị với cơ quan quản lý:
  • Kiến nghị với Nhà nước và Chính phủ: Ổn định môi trường kinh tế vĩ mô, hoàn thiện chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp nông thôn, xử lý nợ tồn đọng của các doanh nghiệp nhà nước.
  • Kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về tỷ lệ an toàn, hướng dẫn triển khai Basel II; nâng cao chất lượng hoạt động của Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC); tạo lập cơ chế cho thị trường mua bán nợ và các công cụ chuyển dịch rủi ro tín dụng.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp mới về phương diện lý luận và thực tiễn:

• Đóng góp về lý luận:
  1. Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý danh mục cho vay tại ngân hàng thương mại, phân định bản chất giữa quản lý khoản vay đơn lẻ và quản lý danh mục tín dụng tổng thể.
  2. Phân loại chi tiết các thành phần rủi ro danh mục (rủi ro nội tại, rủi ro tập trung tên khách hàng, rủi ro tập trung ngành nghề/địa bàn, và rủi ro hệ thống); làm rõ phương pháp luận ứng dụng khung phân tích RAROC và mô hình VaR (CreditMetrics, PortfolioManager) trong quản trị ngân hàng thương mại.
  3. Đúc kết kinh nghiệm quốc tế từ Nhật Bản, Citibank và ANZ về mô hình tổ chức quản trị rủi ro độc lập và phân bổ vốn kinh tế, rút ra các bài học có giá trị vận dụng cho các ngân hàng thương mại tại Việt Nam.
• Đóng góp về thực tiễn:
  1. Cung cấp bức tranh toàn cảnh, chi tiết về cơ cấu danh mục cho vay và thực trạng quản lý danh mục tại Agribank giai đoạn 2005 - 2011 theo các chiều kích thời hạn, đối tượng, ngành nghề và vùng kinh tế.
  2. Là công trình đầu tiên tại Agribank xây dựng và kiểm định thực nghiệm đồng thời hai mô hình kinh tế lượng: Mô hình Panel Data Probit để lượng hóa xác suất vỡ nợ (PD) của một khoản vay riêng lẻ và Mô hình bình phương nhỏ nhất (LS) để lượng hóa các nhân tố tác động tới tỷ lệ nợ xấu (NPL) của danh mục cho vay.
  3. Thiết kế mô hình tổ chức bộ phận chuyên trách quản lý danh mục cho vay độc lập, quy trình quản lý danh mục chuẩn hóa 6 bước, cùng hệ thống cảnh báo sớm (EWS) và cơ chế thu thập dữ liệu phục vụ tái cơ cấu danh mục tại Agribank.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Dữ liệu nghiên cứu bị giới hạn trong phạm vi một ngân hàng thương mại là Agribank trong khung thời gian từ năm 2005 đến năm 2011.
  • Thị trường tài chính Việt Nam trong giai đoạn này chưa phát triển thị trường thứ cấp mua bán nợ và các công cụ phái sinh tín dụng, do đó các mô hình đo lường rủi ro danh mục hiện đại như CreditMetrics chưa thể ứng dụng dữ liệu giá thị trường trực tiếp mà phải sử dụng các ước lượng gián tiếp qua giá trị sổ sách và mô hình kế toán.
  • Hệ thống cơ sở dữ liệu lịch sử về vỡ nợ của khách hàng vay vốn tại các chi nhánh Agribank còn chưa đồng bộ, gây khó khăn nhất định cho việc mở rộng chuỗi dữ liệu bảng dài hạn.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng phạm vi kiểm chứng thực nghiệm mô hình kinh tế lượng sang toàn bộ hệ thống các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.
  • Cập nhật chuỗi dữ liệu sau năm 2011 và nghiên cứu ứng dụng toàn diện các chuẩn mực Basel II, Basel III trong việc đo lường vốn kinh tế và kiểm tra sức chịu tải (stress testing) đối với danh mục cho vay.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu cung cấp phương pháp luận và kỹ thuật xây dựng mô hình kinh tế lượng Panel Data Probit (định lượng rủi ro khoản vay riêng lẻ) và mô hình LS (định lượng nợ xấu danh mục), cùng khung lý thuyết về VaR tín dụng, CreditMetrics, PortfolioManager.
• Đối với cán bộ quản trị và quản trị rủi ro tại Agribank và các ngân hàng thương mại: Bản thiết kế thực tiễn về cơ cấu tổ chức bộ phận quản lý danh mục chuyên trách độc lập, quy trình xây dựng danh mục theo kế hoạch, bảng quy trình 6 bước và hệ thống cảnh báo sớm (EWS) là tài liệu tham khảo trực tiếp để tái cấu trúc khối quản trị rủi ro tín dụng.
• Đối với Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mức độ rủi ro tập trung theo vùng và theo ngành nghề, làm cơ sở xây dựng các quy định an toàn vĩ mô, chuẩn hóa hệ thống báo cáo thông tin tín dụng CIC và lộ trình áp dụng hiệp ước vốn Basel.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa danh mục cho vay và quản lý danh mục cho vay của ngân hàng thương mại như thế nào?

Theo văn bản luận án, danh mục cho vay là sự kết hợp nắm giữ các khoản cho vay đối với các đối tượng khách hàng khác nhau thuộc các lĩnh vực ngành nghề và khu vực địa lý khác nhau, với mục đích làm giảm rủi ro thông qua đa dạng hóa. Quản lý danh mục cho vay là tập hợp các công việc liên quan đến phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức của việc lựa chọn các khoản mục trong danh mục nhằm tạo ra một danh mục phù hợp với khẩu vị rủi ro của ngân hàng, cân bằng tối ưu giữa rủi ro và lợi nhuận.

2. Luận án phân loại rủi ro danh mục cho vay thành những nhóm cụ thể nào?

Luận án phân chia rủi ro danh mục thành hai nhóm chính:

• Rủi ro cá biệt (rủi ro phi hệ thống): Bắt nguồn từ khoản vay riêng biệt, có thể giảm thiểu nhờ đa dạng hóa. Nhóm này gồm: Rủi ro nội tại (Intrinsic risk - phát sinh từ đặc điểm hoạt động của khách hàng) và Rủi ro tập trung (Concentration risk - gồm rủi ro tập trung theo khách hàng Name concentration risk và rủi ro tập trung theo ngành nghề/khu vực Sectional concentration risk).
• Rủi ro hệ thống: Bắt nguồn từ các yếu tố kinh tế vĩ mô bên ngoài (lạm phát, thất nghiệp, tăng trưởng GDP, chính sách tài chính tiền tệ), không thể loại bỏ bằng đa dạng hóa danh mục mà đòi hỏi công tác dự báo vĩ mô.

3. Công thức và ý nghĩa của chỉ tiêu RAROC được luận án sử dụng ra sao?

Luận án xác định RAROC theo công thức: $$\text{RAROC} = \frac{\text{Thu nhập} - \text{Chi phí} - \text{Rủi ro dự kiến}}{\text{Vốn kinh tế}} = \frac{\text{Lợi nhuận điều chỉnh rủi ro}}{\text{Vốn điều chỉnh rủi ro}}$$ Chỉ tiêu này sử dụng vốn kinh tế để đo lường rủi ro danh mục dựa trên mức độ tập trung và mức độ tương quan. RAROC cho phép đánh giá hiệu quả kinh doanh thực tế sau khi đã bù đắp rủi ro dự đoán trước, làm căn cứ sách lược để phê duyệt khoản vay mới và phân bổ vốn nội bộ giữa các đơn vị kinh doanh.

4. Luận án sử dụng hai mô hình kinh tế lượng nào trong phân tích thực nghiệm tại Agribank?

Luận án sử dụng hai mô hình kinh tế lượng cụ thể:

• Mô hình 1 (Mô hình Panel Data Probit): Dùng để ước lượng xác suất vỡ nợ (PD) của một khoản vay riêng lẻ (biến phụ thuộc PD nhận giá trị 0 hoặc 1) dựa trên các biến số tài chính của khách hàng và đặc tính khoản vay.
• Mô hình 2 (Mô hình LS - Least Squares): Dùng để ước lượng mức độ rủi ro nợ xấu (NPL) của toàn bộ danh mục cho vay dưới tác động của các nhân tố vĩ mô và vi mô.

5. Mô hình tổ chức quản lý tín dụng tối ưu cần đảm bảo nguyên tắc độc lập giữa các chức năng nào?

Theo Chương 1 của luận án, mô hình tổ chức hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại phải đảm bảo tính độc lập tuyệt đối giữa 3 chức năng:

• Chức năng kinh doanh (Bộ phận quan hệ khách hàng): Tiếp thị, tìm kiếm khách hàng, lập hồ sơ đề xuất tín dụng.
• Chức năng quản lý rủi ro (Bộ phận quản lý rủi ro tín dụng): Rà soát rủi ro, thẩm định độc lập, xây dựng chính sách tín dụng và quản lý danh mục cho vay.
• Chức năng tác nghiệp (Bộ phận quản lý nợ): Quản lý hồ sơ, kiểm tra tính tuân thủ quy trình giải ngân và theo dõi số liệu trên hệ thống.

Kết luận

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thùy Dương đã giải quyết một cách khoa học và hệ thống vấn đề quản lý danh mục cho vay tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam trong giai đoạn 2005 - 2011. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết quản lý danh mục hiện đại (RAROC, VaR, CreditMetrics) với việc xây dựng hai mô hình kinh tế lượng (Panel Data Probit cho khoản vay riêng lẻ và LS cho nợ xấu danh mục), công trình đã chỉ rõ thực trạng mất cân đối và rủi ro tập trung tại Agribank. Hệ thống giải pháp về thành lập bộ phận chuyên trách độc lập, chuẩn hóa quy trình quản lý 6 bước và triển khai hệ thống cảnh báo sớm cung cấp căn cứ thực tiễn giá trị cho việc nâng cao an toàn hoạt động tại Agribank cũng như hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu và kết luận, luận án đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Luận cứ khoa học về quản lý danh mục cho vay tại các Ngân hàng thƣơng mại. - Chƣơng 2: Thực trạng quản lý danh mục cho vay tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt nam - Chƣơng 3: Giải pháp và kiến nghị hoàn thiện quản lý danh mục cho vay Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt nam. 14 CHƢƠNG 1 LUẬN CỨ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ DANH MỤC CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Khái quát danh mục cho vay của ngân hàng thƣơng mại 1.

Hoạt động cho vay của ngân hàng thƣơng mại Hoạt động cho vay là một trong những nghiệp vụ truyền thống gắn liền với lịch sử phát triển của hệ thống ngân hàng. Căn cứ theo điều 04 của Luật các tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 thì ―Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi‖ [24]. Theo quy chế cho vay ban hành tại Quyết định 1627/2001/QĐ-NHNN: "Cho vay là một hình thức cấp tín dụng theo đó ngân hàng thƣơng mại giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào một mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi" Nhƣ vậy, cho vay ngân hàng có thể đƣợc hiểu là một giao dịch về tiền giữa bên cho vay là ngân hàng và bên đi vay là khách hàng (cá nhân, doanh nghiệp hoặc các chủ thể khác), trong đó ngân hàng chuyển giao tiền cho bên đi vay sử dụng trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận. Đổi lại, bên đi vay có trách nhiệm hoàn trả gốc và lãi khi đến hạn thanh toán [21].

Số tiền thu hồi về phải lớn hơn số tiền ban đầu. Phần lớn hơn đƣợc gọi là lợi tức cho vay mà ngƣời ta vẫn gọi là tiền lãi. Xuất phát từ nguyên tắc hoàn trả, vì vậy ngƣời cho vay là ngân hàng khi chuyển giao tiền cho khách hàng vay sử dụng phải có cơ sở để tin rằng ngƣời đi vay sẽ hoàn trả đúng hạn. Đây là yếu tố hết sức cơ bản trong quản lý tín dụng.

Danh mục cho vay của ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm danh mục cho vay ― Danh mục cho vay (Loan Portfolio) là sự kết hợp nắm giữ các khoản cho vay đối với các đối tƣợng khách hàng khác nhau thuộc các lĩnh vực ngành nghề khác nhau, thuộc khu vực địa lý khác nhau. Mục đích của sự kết hợp trong danh mục cho vay là làm giảm rủi ro bằng cách đa dạng hoá danh mục cho vay‖ [54]. 15 Nhƣ vậy một danh mục cho vay đơn giản là tập hợp một hoặc nhiều loại khoản cho vay khác nhau.

Các khoản cho vay là tài sản mà ngân hàng nắm giữ với mục tiêu sinh lời, và đối tƣợng khách hàng rất đa dạng từ chủ thể là cá nhân đến các tổ chức, thuộc nhiều lĩnh vực kinh doanh, thuộc nhiều ngành nghề kinh tế, thuộc nhiều khu vực địa lý đa dạng khác nhau trong nền kinh tế. Sự phát triển của thị trƣờng tài chính đã tạo ra nhiều loại sản phẩm cho vay phong phú đa dạng. Đồng thời, các lý thuyết đầu tƣ hiện đại và nhiều bằng chứng thực nghiệm đã cho thấy hiệu ứng rõ ràng của việc giảm thiểu rủi ro thông qua quá trình đa dạng hoá danh mục cho vay. Do vậy, các ngân hàng thƣờng không chỉ cho vay vào một vài khách hàng đơn lẻ mà kết hợp nhiều khách hàng khác thuộc nhiều ngành nghề khác nhau, thuộc nhiều đối tƣợng khách hàng khác nhau trong một danh mục.

Vì vậy danh mục cho vay của ngân hàng luôn chứa đựng các khoản cho vay đa dạng khác nhau với thời hạn khác nhau, đối tƣợng khách hàng khác nhau, lĩnh vực ngành nghề khác nhau, khu vực địa lý khác nhau. Tùy thuộc vào đối tƣợng ngân hàng, mục tiêu và chính sách tín dụng khác nhau của các ngân hàng mà mức độ đa dạng của danh mục cho vay của ngân hàng sẽ khác nhau. Đặc điểm danh mục cho vay Danh mục cho vay là một danh mục tài sản truyền thống, rất quan trọng trong hoạt động kinh doanh của một ngân hàng thƣơng mại và chứa đựng nhiều đặc thù khác biệt với các danh mục tài sản khác. Thứ nhất, danh mục cho vay đƣợc hình thành từ các khoản cho vay riêng lẻ rất đa dạng khác nhau.

Sự đa dạng đƣợc thể hiện các khoản cho vay ngân hàng thực hiện đối với các đối tƣợng khách hàng, lĩnh vực ngành nghề cho vay, về thời hạn cho vay, và khu vực địa lý rất phong phú. Tùy thuộc vào lợi thế cạnh tranh, vào mục tiêu hoạt động và khẩu vị rủi ro mà từng ngân hàng sẽ có sự đa dạng về danh mục cho vay sẽ khác nhau. Thứ hai, danh mục cho vay chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng tài sản và là một danh mục mạng lại thu nhập chủ yếu cho các ngân hàng thƣơng mại. Điều này xuất phát từ chính đặc trƣng hoạt động của ngân hàng thƣơng mại là một tổ chức mà hoạt động thƣờng xuyên là nhận tiền gửi và kinh doanh tiền gửi trong đó 16 hoạt động cho vay là hoạt động chủ yếu của kinh doanh tiền gửi [21].

Vì lý do trên, danh mục cho vay luôn đƣợc các nhà quản lý chú trọng quan tâm nhằm điều chỉnh hƣớng tới mục tiêu ngày càng gia tăng lợi nhuận trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Thứ ba, danh mục cho vay là một danh mục tiềm ẩn rủi ro cao và kết cấu danh mục cho vay không ổn định. Hoạt động cho vay là hoạt động chủ yếu và thƣờng xuyên của ngân hàng, các khoản mục cho vay trong danh mục thƣờng xuyên có sự di chuyển thay đổi do các khoản cho vay mới hàng ngày sẽ đƣợc gia tăng và những khoản cho vay cũ sẽ lần lần đến hạn. Vì vậy kết cấu danh mục cho vay thƣờng xuyên thay đổi tỷ trọng đối tƣợng khách hàng, lĩnh vực ngành nghề, và khu vực địa lý.

Bên cạnh đó, bản thân các khoản cho vay riêng lẻ luôn tồn tại rủi ro riêng có do đặc thù hoạt động tín dụng tiềm ẩn sự bất cân xứng thông tin hay thông tin không đầy đủ, ngoài ra danh mục cho vay là tập hợp các khoản cho vay riêng lẻ, dẫn tới danh mục cho vay không chỉ tồn tại các rủi ro các khoản cho vay riêng lẻ mà còn tiềm ẩn rủi ro danh mục cho vay. Cấu trúc danh mục cho vay Danh mục cho vay đƣợc sắp xếp các khoản cho vay theo từng nhóm dựa trên một số tiêu thức nhất định. Việc sắp xếp cho vay có cơ sở khoa học là tiền đề để thiết lập các danh mục cho vay thích hợp và nâng cao quản lý danh mục cho vay. Ngoài ra nghiên cứu kết cấu cho vay còn là điều kiện phục vụ cho mục đích quản lý, đánh giá chất lƣợng cho vay và định hƣớng quản lý danh mục cho vay theo chiến lƣợc chủ động.

Căn cứ vào thời hạn cho vay Các ngân hàng quản lý các khoản vay theo kỳ hạn, theo dõi tỷ trọng các khoản cho vay ngắn hạn so với trung dài hạn và việc quyết định cấp tín dụng theo thời hạn rất quan trọng trong quản lý danh mục cho vay và việc xây dựng danh mục cho vay hƣớng tới nhóm các khoản vay ngắn hạn hay hƣớng tới các nhóm cho vay dài hạn phụ thuộc vào cơ cấu nguồn vốn của ngân hàng và phòng ngừa các loại rủi ro khác nhƣ rủi ro thanh khoản và rủi ro lãi suất. Thời hạn cho vay là khoảng thời gian đƣợc tính từ khi khách hàng bắt đầu nhận vốn vay cho đến thời 17 điểm trả hết nợ gốc và lãi vốn vay đã đƣợc thoả thuận trong hợp đồng tín dụng giữa tổ chức tín dụng và khách hàng. Trong tiêu thức này, tín dụng đƣợc chia làm 3 loại sau [21]: Thứ nhất, Cho vay ngắn hạn. Đây là loại cho vay có thời hạn từ một năm trở xuống.

Loại cho vay này thƣờng đƣợc sử dụng để cho vay bổ sung vốn lƣu động thiếu hụt tạm thời của các doanh nghiệp và cho vay phục vụ nhu cầu tiêu dùng của cá nhân và hộ gia đình. Thứ hai, Cho vay trung hạn. Đây là loại cho vay có thời hạn từ trên 1-5 năm (có nƣớc quy định 7 năm). Cho vay trung hạn thƣờng đƣợc sử dụng cho vay đầu tƣ mua sắm tài sản cố định, cải tiến hoặc đổi mới thiết bị, công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, xây dựng các dự án mới có quy mô nhỏ và thời gian thu hồi vốn nhanh.

Thứ ba, Cho vay dài hạn. Đây là loại tín dụng vốn cố định có thời hạn trên 5 năm (hoặc 7 năm). Cho vay dài hạn sử dụng vốn vay vào mục đích chủ yếu đầu tƣ hình thành mới tài sản cố định và thời hạn thu hồi vốn dài. Căn cứ lĩnh vực cho vay, khu vực địa lý Theo ngành nghề kinh tế cho vay chia theo lĩnh vực hoạt động của khách hàng vay vốn nhƣ ngành xây dựng, nông nghiệp, viễn thông, dầu khí.

Mỗi ngành nghề kinh tế có những đặc điểm khác nhau, đồng thời chịu ảnh hƣởng của các yếu tố khách quan khau nhau. Mỗi biến động của tình hình kinh tế xã hội sẽ ảnh hƣởng tích cực đến ngành nghề này nhƣng có thể ảnh hƣởng tiêu cực đến lĩnh vực khác, đồng thời mức độ ảnh hƣởng sẽ khác nhau giữa các ngành nghề kinh tế. Theo khu vực địa lí cho vay sẽ chia theo đối tƣợng khách hàng hoạt động tại khu vực thuộc phạm vi địa lí khác nhau nhƣ miền trung, miền bắc, miền nam. Mỗi khu vực sẽ có những đặc điểm kinh tế xã hội và các thế mạnh khác nhau.

Do đó, ngân hàng cần hiểu rõ đặc điểm của từng khu vực để phân bổ danh mục cho vay giữa các khu vực, ngành nghề nhằm phát huy các thế mạnh và hạn chế thế yếu của các khu vực đó tức là danh mục cho vay hƣớng tới những nhóm cho vay có lợi thế hơn tùy thuộc vào từng giai đoạn và vùng miền khác nhau. Căn cứ vào mức độ đảm bảo + Cho vay có đảm bảo: Đây là loại tín dụng mà trƣớc khi cho vay ngân hàng yêu cầu khách hàng phải có tài sản làm đảm bảo hoặc có một ngƣời thứ ba đứng ra bảo lãnh cho khoản tiền vay. Thông thƣờng những tài sản làm đảm bảo là bất động sản hoặc động sản nhƣ: giấy tờ có giá, trang thiết bị.