Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUẢN LÝ ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về đánh giá học sinh Đánh giá người học đã có từ rất lâu đời và là một khâu của quá trình dạy học. Ở cấp tiểu học, mục đích cuối cùng của việc đánh giá học sinh là góp phần hình thành và phát triển các năng lực và phẩm chất của học sinh; khuyến khích tư duy sáng tạo và giảm áp lực cho học sinh và gia đình. Cùng với sự phát triển của các ngành khoa học, việc nghiên cứu về đánh giá người học, đánh giá học sinh được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu, cụ thể: 1.
Các nghiên cứu ở nước ngoài về đánh giá học sinh Nghiên cứu về xu hướng đánh giá kết quả học tập, tác giả Anthony J. Khi nghiên cứu về đánh giá người học là học sinh Trung học cơ sở và Tiểu học: Hai tác giả là Sb. Shukhômlinxki người Nga (Liên Xô) đã nghiên cứu tìm cách hoàn thiện việc đánh giá kết quả học tập của học sinh với hai xu thế khác nhau: Theo Sb.Amônashivili chủ trương đánh giá không cho điểm. Ông cho rằng trẻ em chưa hiểu biết ý nghĩa của điểm và nếu trẻ em không thích thì không nên áp đặt đánh giá trẻ em bằng điểm số.
Cuộc thực nghiệm tiến hành theo chủ trương này của ông kéo dài hơn 07 năm ở các trường tiểu học của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô Viết Grudia (nay là nước Cộng hòa Grudia). Cuộc thực nghiệm chưa kết thúc, song nó đã được một số nước trên thế giới quan tâm và tiến hành áp dụng trong nhà trường tiểu học như: Bugari, Ba Lan, Pháp, Hà Lan, Thụy Sĩ… Còn 11 V.Shukhômlinxki lại chủ trương đánh giá cho điểm và điểm tốt. Theo ông, đánh giá bằng hình thức cho điểm tốt là phần thưởng cho lao động sáng tạo, chứ không phải là để trừng phạt cho tính lười biếng của trẻ tiểu học. Điều chủ yếu nhất của việc cho điểm tốt ở bậc tiểu học là sự lạc quan yêu đời.
Theo AAIA (The Association for Achievement and Improvement through Assessment), một tổ chức ở vùng Đông Bắc nước Anh chuyên nghiên cứu về những thành tựu và cải tiến việc đánh giá, đặc biệt quan tâm việc nghiên cứu về vấn đề tự đánh giá của học sinh trong học tập. Thành tựu nổi bật nhất trong nghiên cứu của họ là đã xây dựng được các bước giúp học sinh tiểu học tự đánh giá kết quả học tập, tìm cách khuyến khích và giúp giáo viên điều khiển, định hướng quá trình học tập theo hướng phát huy năng lực của học sinh. Qua nghiên cứu họ khẳng định các ý tưởng và kết quả có được vẫn có thể áp dụng được đối với HS ở các lớp lớn hơn. PISA (Programe for international Student Assessment) là một hệ thống đánh giá quốc tế sau nhiều năm nghiên cứu thử nghiệm, PISA đã đưa ra một quy trình đánh giá kiến thức, kỹ năng được gọi là “năng lực phổ thông” mà người học ở bất kì một quốc gia nào, vùng lãnh thổ nào cũng cần phải có để trở thành những công dân toàn cầu bao gồm các năng lực như: Năng lực làm toán, năng lực đọc hiểu khoa học, năng lực giải quyết vấn đề.
Tất cả những năng lực này được đánh giá ở đối tượng có cùng một tuổi, đang theo học trong các trường Trung học (từ 15 tuổi 3 tháng đến 16 tuổi 02 tháng). PISA được thực hiện bởi tổ chức Hợp tác kinh tế và phát triển (OECD) thực hiện đánh giá 03 năm 01 lần. Trong chương trình đánh giá này, đề thi chủ yếu chú trọng đến các tình huống phát sinh trong thực tiễn liên quan đến kiến thức phổ thông đã học. PISA giúp cho các quốc gia tham gia có cơ hội nhìn nhận một cách khá toàn diện về “kĩ năng cơ bản”, “năng lực cá nhân” mà HS quốc gia họ đạt được, để từ đó đưa ra chính sách mới nhằm phát triển giáo dục một cách bền vững.
12 Gần đây qua các báo cáo của cơ quan giáo dục thuộc tổ chức các nước Hợp tác kinh tế và phát triển (OECD) cho thấy học sinh, nhất là học sinh tiểu học ở các nước phát triển trên thế giới đã không nhận được điểm số trong đánh giá thường xuyên trên lớp từ giáo viên. Như vậy, người ta đã không dùng điểm số để đánh giá học sinh tiểu học, thay vào đó, các em nhận được từ giáo viên, học sinh các ý kiến nhận xét về sản phẩm học tập, về các câu trả lời của mình và những thông tin, những gợi ý để các em có thể vượt qua những khó khăn, khắc phục những sai sót trong quá trình học tập của mình. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng đánh giá bằng điểm số làm cho học sinh yêu thích, tập trung vào các nội dung học tập dễ dàng, nhưng mất đi sự chú ý của học sinh vào những vấn đề trọng tâm, làm giảm chất lượng suy nghĩ của học sinh trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tập. Từ năm 2011, ở Thụy Điển họ đã thực hiện cách cho điểm mới trong hệ thống giáo dục phổ thông.
Điểm đạt là A, B, C, D và E; điểm không đạt là F. Khi học sinh chưa đạt được điểm A hay C thì B và D được coi là điểm thay thế. Các em sẽ nhận một dấu gạch ngang thay vì điểm F (không thể cho điểm vì lý do bỏ học quá nhiều). Nếu học sinh có nguy cơ nhận điểm F ở một môn học hay một khóa học nào đó, giáo viên môn học đó sẽ là người thông báo cho học sinh và phụ huynh biết, đồng thời hướng dẫn cách làm thế nào để các em tự mình cải thiện được kết quả học tập.
Các trường tiểu học ở Hoa Kỳ, giáo viên là người chịu trách nhiệm đánh giá học sinh trong cả năm học. Đánh giá cuối kỳ hay cuối năm được thực hiện dưới hình thức cho điểm bằng chữ từ A đến F (bỏ qua E và A là điểm tốt nhất, F là điểm trượt). Ở đây giáo viên không khích lệ học sinh tư duy, tự học, tự giải quyết vấn đề mà chú trọng việc hướng dẫn học sinh cách làm. Điều đó phần nào đã làm hạn chế sự sáng tạo của trẻ em.
Ở Canada, từng địa phương, từng trường khác nhau thì có mục tiêu giáo dục tiểu học khác nhau, nên chương trình giảng dạy ở tiểu học rất đa 13 dạng. Để được lên lớp, HS phải làm bài kiểm tra. Nếu kết quả chưa đạt, các em phải học lại một năm; còn những em đạt kết quả tốt ngoài việc được lên lớp, trong trường hợp đặc biệt các em có thể sẽ được bỏ qua một lớp. Ở các trường công lập, HS sẽ có “hồ sơ” riêng và được đánh giá thường xuyên trong suốt quá trình học.
Cách cho điểm ở từng bang của Canada cũng khác nhau. Điểm phụ thuộc vào rất nhiều tiêu chí, như: kết quả bài kiểm tra cả năm, hoàn thiện bài về nhà, sự tham gia vào các hoạt động nhóm… Học sinh nhận kết quả học tập mỗi năm ít nhất hai lần và chỉ có HS đó và nhà trường biết. Ở Phần Lan, những năm đầu cấp học, đánh giá học sinh là sự trao đổi giữa phụ huynh và giáo viên, thay vì đánh giá bằng điểm số. Việc đánh giá bằng điểm số bắt đầu từ lớp mấy là do tùy từng địa phương quyết định, điểm số được để đánh giá học sinh trong khoảng từ 4 đến 10.
Ở mỗi bài kiểm tra của học sinh, giáo viên có thể cho điểm thập phân, điểm + hoặc -, điểm 10 + sẽ dành cho học sinh có những nỗ lực vượt trội và đạt được kết quả xuất sắc. Vào cuối kỳ học mùa thu và mùa xuân trong năm, học sinh sẽ nhận được kết quả học tập, học sinh không phải làm bài kiểm tra lên lớp. Vào cuối kỳ học mùa xuân, nếu học sinh đạt điểm 4 ở môn học nào đó, học sinh phải làm bài kiểm tra riêng vào cuối kỳ học hè. Nếu học sinh nhận điểm trượt ở nhiều môn, các em phải học lại mặc dù đã được phụ đạo và nhận sự giúp đỡ đặc biệt.
Hiệu trưởng và giáo viên sẽ là người quyết định sau khi trao đổi với học sinh và cha mẹ các em. Trong các trường học ở Phần Lan sẽ không có kỳ thi nào vì người Phần Lan có câu: “Nếu phải chọn lựa giữa chuẩn bị hành trang cho cuộc sống hay cho những kỳ thi, tôi chọn điều thứ nhất”. Chỉ duy nhất có một kỳ thi là bài thi viết để xét tiêu chuẩn tốt nghiệp trung học. Giáo dục tiểu học ở Phần Lan vươn đến sự công bằng, đặc biệt hầu như học sinh không có áp lực trong học tập, các em được thoải mái tiếp cận giáo dục theo những cách riêng của mình.
Trong quá trình học tập những nội dung như giao tiếp, hợp tác, hoạt động nhóm rất được đề cao quan tâm; không có áp lực về điểm số và 14 thi cử nên cách giáo dục này đã làm cho học sinh thích thú học tập hơn, không có cảm giác bị áp lực. Ở New Zealand, mục tiêu giáo dục tiểu học là nhằm tạo ra người học tự tin, kết nối, tích cực tham gia, ham học hỏi với những kỹ năng nền tảng như đọc, viết và tính toán. Các kỹ năng này được đánh giá thường xuyên trên cơ sở tiêu chuẩn quốc gia cho từng độ tuổi. Điểm đánh giá học sinh theo thang điểm chữ A, B, C là điểm đỗ và D, E, F, P là điểm trượt.
Một năm hai lần, nhà trường gửi kết quả học tập của học sinh đến cha mẹ học sinh, đồng thời cha mẹ học sinh sẽ tham gia trao đổi về sự tiến bộ của các em tại những buổi họp thường kỳ với giáo viên. Các nghiên cứu ở trong nước về đánh giá học sinh Đánh giá người học ở nước ta đã được chú ý từ rất sớm. Ở thời kì phong kiến, cũng như một số các nước phương Đông khác, việc đánh giá người học được thông qua các kì thi. Lịch sử khoa cử của Việt Nam được hình thành khá sớm, các cuộc thì tìm người tài, người có học được tổ chức định kì, tiêu biểu là các kì thi Hương, thi Hội và thi Đình.
Ngày nay, nền giáo dục Việt Nam đã phát triển đa dạng về hình thức cũng như cấp học và đối tượng người học dẫn tới sự đa dạng về cách thức đánh giá người học.