Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẠI LÝ BẢO HIỂM VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ ĐẠI LÝ BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ 1. Cơ sở lý luận về quản lý đại lý bảo hiểm 1. Hoạt động kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ 1. Khái niệm và đặc điểm của bảo hiểm phi nhân thọ a.
Khái niệm Trong đời sống cũng như trong sản xuất kinh doanh, con người thường gặp phải các rủi ro mang tính bất ngờ do nhiều nguyên nhân khác nhau không thể lường trước hết được, dẫn đến những tổn thất về mặt tài chính, gây khó khăn cho từng cá nhân cũng như các tổ chức. Con người đã có nhiều biện pháp để đối phó với rủi ro như: tự tích lũy, đi vay… nhưng trong các biện pháp đó thì bảo hiểm được coi là biện pháp có hiệu quả nhất. “Bảo hiểm là một sự thỏa thuận hợp pháp thông qua đó một cá nhân hay tổ chức (người tham gia bảo hiểm) chấp nhận đóng góp một khoản tiền nhất định (phí bảo hiểm) cho một tổ chức khác (người bảo hiểm) để đổi lấy những cam kết về những khoản bồi thường hoặc chi trả khi có sự kiện quy định trong hợp đồng xảy ra”. Bảo hiểm có rất nhiều tác dụng tích cực đối với nền kinh tế, là biện pháp hiệu quả nhất để khắc phục hậu quả về mặt tài chính của rủi ro.
Bảo hiểm có một số tác dụng cơ bản như sau: - Chuyển giao rủi ro: Bảo hiểm hoạt động giống như một cơ chế chuyển giao rủi ro. Cùng với việc đóng phí bảo hiểm, người được bảo hiểm đã chuyển giao những hậu quả rủi ro về tài chính sang công ty bảo hiểm. - Dàn trải tổn thất: Bảo hiểm có tác dụng dàn trải tổn thất tài chính của một số ít người sang cho một số đông người. Đây là tác dụng hết sức quan trọng của bảo hiểm.
Khi đông người tham gia bảo hiểm, nhưng không phải tất cả mọi người tham gia đều gặp rủi ro tổn thất mà chỉ một số ít người trong số những người mua bảo hiểm phải gặp rủi ro tổn thất. Do đó, thông qua việc đóng góp một khoản tiền nhỏ, người tham gia bảo hiểm không những được bảo vệ về mặt thiệt hại tài chính mà còn góp phần giúp đỡ cho những người không may khác. Tác dụng này thể hiện rõ nguyên tắc lấy số đông bù số ít và nguyên tắc tương hỗ trong hoạt động bảo hiểm. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 - Giảm thiểu tổn thất thiệt hại: Trong quá trình triển khai các nghiệp vụ, các công ty bảo hiểm luôn chú ý đến việc tăng cường áp dụng các biện pháp phòng tránh cần thiết để bảo vệ đối tượng bảo hiểm, góp phần bảo đảm an toàn cho tính mạng, sức khỏe con người và của cải vật chất của xã hội.
- Ổn định chi phí: Chi phí nhằm đảm bảo an toàn của các doanh nghiệp và cá nhân được xác định ngay từ đầu mỗi năm cho dù thiệt hại có xảy ra hay không. Nếu không có doanh nghiệp và cá nhân sẽ giữ lại được khoản phí bảo hiểm nhưng khi có tổn thất lớn xảy ra, doanh nghiệp hay cá nhân đó sẽ mất khả năng thanh toán và có nguy cơ phá sản. Bảo hiểm giúp cho các cá nhân và tổ chức bảo toàn được vốn, góp phần khắc phục những khó khăn về tài chính, không rơi vào tình trạng kiệt quệ về vật chất. - An tâm về mặt tinh thần: Khi tham gia bảo hiểm, người được bảo hiểm đã chuyển một phần rủi ro của mình sang công ty bảo hiểm nên đã giải tỏa được nỗi sợ hãi, lo lắng về những tổn thất xảy ra đối với mình.
- Ngoài các tác dụng trên thì bảo hiểm còn có tác dụng kích thích tiết kiệm; tích lũy vốn đầu tư phát triển kinh tế trong nước và tạo công ăn việc làm cho người lao động. Đặc điểm của bảo hiểm phi nhân thọ - Bảo hiểm phi nhân thọ chỉ nhận bảo hiểm cho những rủi ro mang tính chất thiệt hại mà không có tính chất tiết kiệm như trong bảo hiểm nhân thọ.Có nghĩa là trong bảo hiểm phi nhân thọ chỉ khi có rủi ro được bảo hiểm xảy ra gây thiệt hại cho đối tượng bảo hiểm thì mới được bảo hiểm bồi thường. Khoản phí bảo hiểm đã đóng sẽ không được trả lại nếu không có rủi ro xảy ra và không được coi như một khoản tiền tiết kiệm. - Bảo hiểm phi nhân thọ thường có thời hạn bảo hiểm là một năm trở xuống.
Thậm chí có những nghiệp vụ bảo hiểm chỉ trong vòng vài tháng, vài ngày hay vài giờ như bảo hiểm hàng hóa, du lịch hay tai nạn hành khách… Khác với bảo hiểm nhân thọ thời hạn bảo hiểm có thể là 5 năm, 10 năm hoặc cho đến lúc chết. - Bảo hiểm phi nhân thọ áp dụng kỹ thuật phân chia trong việc quản lý quỹ tài chính bảo hiểm, khác với bảo hiểm nhân thọ áp dụng kỹ thuật tồn tích. Điều này xuất phát từ đặc điểm bảo hiểm phi nhân thọ chỉ bảo hiểm cho rủi ro mang tính chất thiệt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 hại và thời hạn bảo hiểm ngắn. Sự khác nhau giữa kỹ thuật phân chia và kỹ thuật tồn tích được thể hiện trong việc lập dự phòng nghiệp vụ của bảo hiểm phi nhân thọ khác với bảo hiểm nhân thọ.
Công ty bảo hiểm hoạt động trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ thì được gọi là công ty bảo hiểm phi nhân thọ, công ty hoạt động trong lĩnh vực nhân thọ thì được gọi là công ty bảo hiểm nhân thọ. Sản phẩm của bảo hiểm phi nhân thọ a. Sản phẩm bảo hiểm Từ các góc độ khác nhau, có thể đưa ra các định nghĩa khác nhau về sản phẩm bảo hiểm: Xét trên những thứ cơ bản nhất mà khách hàng nhận được khi mua sản phẩm, thì sản phẩm bảo hiểm là sự cam kết của doanh nghiệp bảo hiểm đối với bên mua bảo hiểm về việc bồi thường hay trả tiền bảo hiểm khi có sự kiện bảo hiểm xảy ra. Xét trên góc độ quản trị kinh doanh bảo hiểm thì có thể định nghĩa sản phẩm bảo hiểm là sản phẩm mà doanh nghiệp bảo hiểm bán.
Các doanh nghiệp bảo hiểm được thành lập nhằm mục đích chủ yếu tiến hành kinh doanh các sản phẩm bảo hiểm để thu lợi nhuận. Tùy theo lĩnh vực kinh doanh là nhân thọ hay phi nhân thọ mà các doanh nghiệp bảo hiểm sẽ bán sản phẩm thuộc các loại nghiệp vụ khác nhau. Theo Điều 7 - Luật kinh doanh bảo hiểm Việt Nam quy định: các loại nghiệp vụ của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ gồm: Bảo hiểm sức khỏe và tai nạn con người, bảo hiểm xe cơ giới, bảo hiểm cháy nổ, bảo hiểm hàng không, bảo hiểm kỹ thuật, bảo hiểm nông nghiệp… Nếu nói tới sản phẩm bảo hiểm là nói tới từng sản phẩm cụ thể mà doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp thay vì cả nhóm nghiệp vụ đặc trưng theo khái niệm về sản phẩm của Marketing là nói tới “đơn vị sản phẩm cụ thể” tức là “một chỉnh thể riêng biệt được đặc trưng bằng đơn vị độ lớn, giá cả, bề ngoài và các thuộc tính khác”. Vì vậy nói tới sản phẩm bảo hiểm là phải đề cập tới những gì mà người mua nhận được trong quá trình Marketing chứ không đơn thuần chỉ là những gì mà doanh nghiệp bán.
Điều này có nghĩa là khái niệm sản phẩm bảo hiểm bao gồm ba cấp độ là: thành phần cốt lõi (sản phẩm theo ý tưởng - đây là các đảm bảo bảo hiểm, những LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 lợi ích cơ bản khách hàng nhận được khi mua bảo hiểm), thành phần hiện hữu (sản phẩm hiện thực - đó là các yếu tố như tên gọi sản phẩm, đặc tính nổi trội của sản phẩm…) và thành phần gia tăng (sản phẩm bổ sung - yếu tố thuộc về dịch vụ trong, sau khi bán như thái độ phục vụ, phương thức thanh toán. Như vậy, đề cập đến sản phẩm bảo hiểm là phải đề cập tới sản phẩm bảo hiểm đầy đủ tức là tập hợp của nhiều yếu tố đi kèm. Đặc điểm của sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ Bảo hiểm là ngành dịch vụ do đó sản phẩm bảo hiểm cũng có những đặc điểm của một sản phẩm dịch vụ như tính vô hình, tính không đồng nhất và tính không được bảo hộ bản quyền. Ngoài ra sản phẩm bảo hiểm còn có các đặc điểm riêng đó là sản phẩm không mong đợi, sản phẩm của chu trình kinh doanh đảo ngược và sản phẩm có hiệu quả xê dịch.
Chính vì vậy bảo hiểm được xếp vào nhóm sản phẩm dịch vụ đặc biêt. - Sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ có tính vô hình Khi mua bảo hiểm, mặc dù khách hàng nhận được các yếu tố hữu hình, đó là những giấy tờ trên đó có in biểu tượng của doanh nghiệp, in tên gọi của sản phẩm, những nội dung thỏa thuận… Nhưng khách hàng không thể chỉ ra được màu sắc, kích thước, hình dáng hay mùi vị của sản phẩm. Nói một cách khác, sản phẩm bảo hiểm là sản phẩm “vô hình”- người mua không thể cảm nhận được sản phẩm bảo hiểm thông qua các giác quan của mình. Tính vô hình của sản phẩm bảo hiểm làm cho việc giới thiệu, chào bán sản phẩm trở nên khó khăn hơn.
Nếu như đa số các sản phẩm hữu hình có thể được trưng bày trong các cửa hàng, được vẽ trên các biển hiệu hay tờ rơi quảng cáo, được trình bày công dụng trước khách hàng tiềm năng… do đó các sản phẩm này tác động đến các giác quan của khách hàng, mang đến cho khách hàng “cảm giác vật chất”; khách hàng dễ dàng nhận thấy được “sự tồn tại” của sản phẩm. Nhưng các sản phẩm dịch vụ, trong đó có sản phẩm bảo hiểm thì không như vậy. Khi mua sản phẩm bảo hiểm, người mua chỉ nhận được những lời hứa, lời cam kết về những đảm bảo vật chất trước các rủi ro. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Tính vô hình của sản phẩm bảo hiểm còn làm cho khách hàng khó nhận thấy sự khác nhau giữa các sản phẩm của các doanh nghiệp bảo hiểm.
Việc “kiểm nghiệm” chất lượng thực sự của một sản phẩm bảo hiểm chỉ xảy ra khi có các sự kiện bảo hiểm làm phát sinh trách nhiệm bồi thường hay chi trả của công ty bảo hiểm. Chỉ đến lúc đó, khách hàng mới có thể so sánh, đánh giá chất lượng các sản phẩm bảo hiểm do các doanh nghiệp bảo hiểm khác nhau cung cấp.