phần Mở đầu và Kết luận và Khuyến nghị, Luận văn có kết cấu gồm 3 chƣơng: 3 Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý CSVC, thiết bị phục vụ đào tạo và NCKH của trƣờng đại học. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý CSVC, thiết bị phục vụ đào tạo và NCKH của Trƣờng Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội. Chƣơng 3: Đề xuất biện pháp quản lý cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ đào tạo và NCKH của Trƣờng Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội. 4 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CƠ SỞ VẬT CHẤT, THIẾT BỊ PHỤC VỤ ĐÀO TẠO VÀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TRƢỜNG ĐẠI HỌC 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Trên thế giới Hiện nay, các nƣớc trên thế giới đều có xu hƣớng cải thiện cơ sở vật chất (CSVC) trƣờng học và đáp ứng tích cực, phù hợp với việc hiện đại hóa nội dung, phƣơng pháp và hình thức giảng dạy. Mỗi quốc gia có hƣớng nghiên cứu và phát triển CSVC trƣờng học riêng dựa trên điều kiện kinh tế, công nghệ và xã hội. Các nƣớc có nền kinh tế phát triển rất coi trọng CSVC trƣờng học, đặc biệt là CSVC của trƣờng đại học và đầu tƣ toàn diện vào đó.
Từ khu vực khuôn viên trƣờng học đến các lớp học, phòng thí nghiệm, thƣ viện và studio, chúng đáp ứng nhu cầu giáo dục của mọi quốc gia. Ở các nƣớc phát triển nhƣ Anh, Đức ngƣời ta chú trọng trang bị phòng học CSVC truyền thống. Nhật Bản, Anh, Pháp đã đầu tƣ rất nhiều tiền vào CSVC đầy đủ, hiện đại, đặc biệt là phƣơng tiện nghe nhìn. Hay nhƣ ở Mỹ đã có thời máy móc thay thế giáo viên trong công việc giảng dạy nên việc nghiên cứu, trang bị thiết bị hiện đại là rất quan trọng.
Hoạt động quản lý cơ sở vật chất trƣờng học là hoạt động quan trọng trong công tác quản lý giáo dục đại học và đào tạo, bao gồm các yếu tố có liên quan chặt chẽ và tác động qua lại với hoạt động quản lý nhà trƣờng. Thực tế cho thấy, nếu không có hoạt động quản lý cơ sở vật chất tốt thì quá trình đào tạo giáo dục trong nhà trƣờng không thể đạt đƣợc mục tiêu đề ra. Ngƣợc lại, khi các mục tiêu, mục tiêu giáo dục của nhà trƣờng đạt đƣợc thành công thì hoạt động quản lý từ Ban Giám hiệu đến các bộ phận trực thuộc và các cá nhân, đơn vị liên quan đến nhà trƣờng đều có đóng góp to lớn. Vì vậy, nghiên cứu về quản lý và đào tạo đại học, quản lý cơ sở vật chất trƣờng đại học và 5 các vấn đề khác đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả trên thế giới và đề cập đến trong các công trình của mình nhƣng chƣa trở thành một hệ thống lý luận, luận bàn chặt chẽ và đầy đủ.
Dựa trên những cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và thực tiễn xây dựng Nhà nƣớc xã hội chủ nghĩa đầu tiên, các nhà khoa học Liên Xô cũ đã xác lập những cơ sở nhân văn của khoa học quản lý giáo dục, trong đó có quản lý giáo dục đại học toàn cầu, trong giáo dục và đào tạo, là một môn khoa học về quản lý giáo dục nhằm mục đích phát triển tập thể, phát triển toàn diện kết hợp giữa tôn trọng cá nhân và nhu cầu đối với tất cả các cá nhân. Trong thế kỷ 20, khi thế giới đang chuyển sang nền kinh tế công nghiệp hiện đại và nền kinh tế tri thức, lý luận và công tác nghiên cứu về quản lý, đặc biệt là quản lý giáo dục phát triển nhanh chóng. Một số công trình bao gồm: “Quản lý công nghiệp và quản lý chung” của Henry Fayol (1841-1925), “Các nguyên tắc quản lý khoa học” của Frederick Winslow Taylor (1856-1915), Abraham Maslow (1908-1970) Nhu cầu của con ngƣời và mối quan hệ giữa các cá nhân trong quản lý Hoạt động quản lý của Elton Mayo (1880-1949). Cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, với sự toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế của thế giới những xu hƣớng, lý thuyết và công trình nổi tiếng của các học giả khắp nơi thế giới nhƣ cuốn “Những vấn đề thiết yếu của quản lý” của ba nhà văn ngƣời Mỹ Hanold Koontz, Cyril O'Dennell và Heinz ·Quản lý (1992) của Heinz Weilnrich đã đƣợc dịch và xuất bản rộng rãi tại Việt Nam.
Đặc biệt là những học thuyết mới về mối quan hệ chặt chẽ giữa kinh tế và giáo dục nhƣ lý thuyết “Tư bản con người” đạt giải Nobel 1979 của Theodor Shoulz, lý thuyết về “Năng suất xã hội, năng suất lao động trên cơ sở phát triển tổng hòa nhân cách con người trong sự giáo dục: đào tạo thường xuyên, liên tục” đạt giải Nobel 1992 của Gary Becker. Một số quan điểm giáo dục và quản lý giáo dục theo chủ nghĩa thực, song “Lấy học sinh làm trung tâm” của John Dewey (1859-1952) đƣợc sử 6 dụng rộng rãi ở các nƣớc phát triển nhƣ Hoa Kỳ và các nƣớc Châu Âu, đƣợc các học giả Việt Nam nghiên cứu và lựa chọn để xây dựng các môn học mới nhƣ khoa học, kinh tế, khoa học xã hội, giáo dục, quản lý giáo dục, quan tâm đến khả năng ứng dụng linh hoạt của nó vào Thực tiễn giáo dục Việt Nam trong hệ thống giáo dục quốc dân. Hai tác giả Madilive và Robin Hanter đã viết tác phẩm “Làm chủ phương pháp giảng dạy”. Tác giả Lecneia đƣa ra nguyên lý về dạy học nêu vấn đề trong GDĐT, tác giả M.I Kondakop với tác phẩm “Cơ sở lý luận của khoa học quản lý giáo dục”.
Hai học giả Brent Davies (1980-2019) và Linda Ellinson năm 2005 đã cho ra đời tác phẩm “Lãnh đạo nhà trường thế kỷ XXI”, Bikas Sanyal với tác phẩm “Quản lý trường đại học trong giáo dục đại học” (2003) và nhiều tác phẩm khác đã đề cập và nghiên cứu về giáo dục đại học, về quản lý giáo dục đại học dƣới các góc nhìn khác nhau. Đặc biệt là từ khi môn kinh tế học giáo dục ra đời vào đầu thế kỷ XX, các nhà khoa học nổi tiếng nhƣ viện sĩ ngƣời Nga S. Strumilin (1877-1974), nhà kinh tế học ngƣời Anh Alfred Marshall (1842-1924) đều đƣa ra quan điểm rằng đầu tƣ cho giáo dục là đầu tƣ phát triển con ngƣời, là đầu tƣ cho xã hội và là khoản đầu tƣ sinh lời: “Nếu đầu tư một đồng rúp vào giáo dục thì sau 5 năm sẽ sinh lợi thành 4 rúp”. Nhƣ vậy so với những năm trƣớc đây, mọi ngƣời đều coi đầu tƣ cho giáo dục chỉ là đầu tƣ cho phúc lợi xã hội.
Hệ thống lý luận và các quan điểm về mối tƣơng quan giữa kinh tế và GDĐT đã góp phần phát triển khoa học quản lý giáo dục ngày càng phát triển, phong phú và đa dạng hơn. Đánh giá từ thực trạng và kinh nghiệm nghiên cứu, thiết kế cơ sở hạ tầng trƣờng học ở nhiều nƣớc trên thế giới, đây là một trong những cơ sở thực tiễn quan trọng giúp Việt Nam nghiên cứu, thiết kế và định vị hệ thống cơ sở hạ tầng trƣờng học của đất nƣớc. Tại Việt Nam Tại Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu về quản lý CSVC trƣờng học nhƣ: - “Các biện pháp quản lý của Hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất - kỹ thuật phục vụ cho việc dạy - học ở trường THPT công lập Tp. HCM” của tác giả Trần Quốc Bảo.
Tác giả đã khảo sát, phân tích thực trạng quản lý cơ sở vật chất - kỹ thuật (CSVC-KT) ở một số trƣờng trung học phổ thông (THPT) tại thành phố Hồ Chí Minh, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý của Hiệu trƣởng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng CSVC- KT phục vụ cho việc dạy - học ở các trƣờng THPT công lập trên địa bàn tại thành phố Hồ Chí Minh (Trần Quốc Bảo, 2005). - “Thực trạng quản lý CSVC ở các trường trung học cơ sở huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ” của tác giả Vƣơng Ngọc Lê. Tác giả đã khảo sát thực trạng quản lý CSVC tại các trƣờng trung học cơ sở (THCS) ở huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ, phân tích nguyên nhân và đƣa ra các giải pháp quản lý tốt hơn cho các trƣờng THCS ở huyện Vĩnh Thạnh (Vƣơng Ngọc Lê, 2010).” Trong lĩnh vực quản lý nhà trƣờng cũng có nhiều công trình nghiên cứu về các phƣơng pháp tổ chức, quản lý nhà trƣờng trên nhiều lĩnh vực khác nhau nhƣ dạy, học, hƣớng nghiệp, cơ sở vật chất của trƣờng, v.v… ví dụ nhƣ: - Tác giả Nguyễn Văn Lê với công trình “Khoa học quản lý nhà trường”, tác giả tập trung nghiên cứu về phƣơng pháp tổ chức và quản lý nhà trƣờng. Về nội dung quản lý cơ sở vật chất trƣờng học, tác giả đƣa ra 5 nguyên tắc tổ chức, quản lý cơ sở vật chất trƣờng học; vấn đề tối ƣu hóa bố trí khuôn viên trƣờng học; tổ chức khoa học trong lớp học; phòng học bộ môn; thƣ viện và phòng thí nghiệm.
- Hai tác giả Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn với tựa sách “Những bải giảng quản lý trường học”. Trong nội dung Hiệu trƣởng quản lý cơ sở vật chất trƣờng 8 học, tác giả đã đề cập đến khái niệm, vai trò của cơ sở vật chất trƣờng học, sau đó bàn sâu về kỹ năng chuyên môn của Hiệu trƣởng trong việc quản lý xây dựng cơ sở vật chất trƣờng học. - Trong cuốn “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của việc xây dựng, sử dụng CSVC và TBDH ở trường phổ thông Việt Nam”, nhóm tác giả của Viện Khoa học giáo dục (do Trần Quốc Đắc chủ biên) đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn để tạo dựng và nâng cao hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất thể thao ở trƣờng trung học. Trong đó, tác giả đƣa ra những nội dung cơ bản, cụ thể về yêu cầu chất lƣợng và nâng cao hiệu quả sử dụng một số loại thiết bị dạy học; góp phần đổi mới phƣơng pháp dạy học bộ môn ở trƣờng phổ thông.
Nhìn chung, những đề tài nghiên cứu trên đã đề cập đến cơ sở lý luận và các vấn đề thực tiễn về quản lý cơ sở vật chất trƣờng học phù hợp với việc hiện đại hóa nội dung, phƣơng pháp và hình thức giảng dạy. Giáo dục đại học, hoạt động khoa học và công nghệ của cơ sở giáo dục đại học đƣợc quy định tại Luật giáo dục đại học năm 2012, sửa đổi, bổ sung năm 2018. Căn cứ vào các quy định của Luật, các cơ sở giáo dục xác định các mục tiêu, chiến lƣợc và phƣơng hƣớng phát triển phù hợp, gồm đội ngũ nhân lực, chƣơng trình đào tạo và CSVC, thiết bị.