CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CHI ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN VÀ QUẢN LÝ CHI ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Những vấn đề lý luận chung về chi đầu tư XDCB từ nguồn NSNN 1. Khái niệm và đặc điểm chi đầu tư XDCB NSNN Xây dựng cơ bản và đầu tư xây dựng cơ bản là những hoạt động với chức năng tạo ra tài sản cố định cho nền kinh tế thông qua hình thức xây dựng mới, mở rộng hiện đại hóa hoặc khôi phục tài sản cố định. Đầu tư xây dựng cơ bản trong nền kinh tế quốc dân là một bộ phận của đầu tư phát triển.
Đây chính là quá trình bỏ vốn để tiến hành các hoat động xây dựng cơ bản nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng các tài sản cố định trong nền kinh tế. Do vậy, đầu tư XDCB là tiền đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của nền kinh tế nói chung và của các cơ sở kinh doanh nói riêng. Đầu tư xây dựng cơ bản là hoạt động chủ yếu tạo ra tài sản cố định đưa vào hoạt động trong lĩnh vực kinh tế - xã hội, nhằm thu được lợi ích với nhiều hình thức khác nhau. Đầu tư XDCB trong nền kinh tế hiện đại hóa hay khôi phục tài sản cố định trong nền kinh tế.
Chi đầu tư xây dựng cơ bản từ NSNN là các khoản chi để đầu tư xây dựng các công trình thuộc kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội không có khả năng thu hồi vốn, các công trình của các doanh nghiệp nhà nước đầu tư theo kế hoạch được duyệt, các dự án quy hoạch vùng và lãnh thổ. Thực chất “chi đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách nhà nước là quá trình phân phối và sử dụng một phần vốn tiền tệ từ quỹ NSNN để đầu tư tái sản xuất tài sản cố định SV: Vũ thị Phương Lan Lớp: CQ50/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Luận Văn Tốt Nghiệp nhằm từng bướ tăng cường, hoàn thiện và hiện đại hóa cơ sở vật chất kỹ thuật và năng lực sản xuất phục vụ của nền kinh tế quốc dân.110] Đặc điểm chi đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách nhà nước [1, tr.111]: - Chi đầu tư XDCB là các khoản chi lớn của NSNN nhưng không có tính ổn định. Chi đầu tư XDCB là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm cho sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia. Tuy vậy, cơ cấu chi đầu tư XDCB lại không có tính ổn định, thứ tự và tỷ trọng ưu tiên chi đầu tư XDCB của NSNN cho từng lĩnh vực kinh tế xã hội thường có sự thay đổi giữa các thời kỳ.
- Xét theo mục đích kinh tế - xã hội và thời hạn tác động thì chi đầu tư XDCB của NSNN mang tính chất chi cho tích lũy. Chi đầu tư XDCb là những khoản chi nhằm tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật, năng lực sản xuất phục vụ, tăng tích lũy tài sản của nền kinh tế quốc dân. Cơ sở vật chất kỹ thuật, năng lực sản xuất phục vụ được tạo ra thông qua các khoản chi đầu tư XDCb của NSNN là nền tảng vật chất thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội. - Phạm vi và mức độ chi đầu tư XDCB của NSNN luôn gắn liền với việc thực hiện mục tiêu kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ.
Chi NSNN cho đầu tư XDCb là nhằm để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội từng thời kỳ. Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội là sơ sở nền tảng trong việc xây dựng kế hoạch chi đầu tư XDCb từ NSNN. Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ có ý nghĩa quyết định đến mức độ và thứ tự ưu tiên chi NSNN cho đầu tư XDCB. Chi đầu tư XDCB của NSNN gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội nhằm bảo đảm SV: Vũ thị Phương Lan Lớp: CQ50/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 Luận Văn Tốt Nghiệp phục vụ tốt nhất việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và hiệu quả chi đầu tư XDCB.
Nội dung chi đầu tư XDCB của NSNN Chi đầu tư XDCB của NSNN rất đa dạng và phức tạp. trong công tác quản lý, để xác định các nội dung chi đầu tư XDCB của NSNN có thể sử dụng những tiêu thức nhất định: - Theo tính chất và mục đích sử dụng của nguồn vốn chi đầu tư XDCB bao gồm: Nguồn vốn đầu tư phát triển của NSNN chi đầu tư XDCB. Nguồn vốn sự nghiệp của NSNN chi đầu tư XDCB. Nguồn vốn các chương trình mục tiêu của NSNN chi đầu tư xây dựng cơ bản.
- Theo phân cấp nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước chi đầu tư XDCB của NSNN bao gồm chi đầu tư XDCB các dự án do trung ương quản lý và chi đầu tư XDCB do địa phương quản lý. Các dự án do trung ương quản lý là các dự án đầu tư thuộc nhiệm vụ chi của NSTƯ. Các dự án đầu tư do địa phương quản lý là các dự án thuộc nhiệm chi của NSĐP. - Theo ngành kinh tế quốc dân Phân ngành kinh tế quốc dân dựa vào tính chất kinh tế của các hoạt động kinh tế xã hội của nền kinh tế quốc dân.
Nội dụng chi đầu tư XDCB của NSNN theo ngành kinh tế quốc dân phản ánh số chi và tỷ trọng chi NSNN cho các ngành như: nông nghiệp – lâm nghệp – thủy lợi; thủy sản; công nghiệp khai thác mỏ… SV: Vũ thị Phương Lan Lớp: CQ50/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 Luận Văn Tốt Nghiệp - Theo tính chất và quy mô của dự án đầu tư xây dựng các dự án đầu tư được chia thành dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, dự án nhòm B và dự án nhóm C. Theo đó, chi đầu tư XDCB của NSNN bao gồm chi đầu tư XDCB các dự án quan trọng quốc gia, chi đầu tư XDCB các dự án nhóm A, các chi đầu tư XDCB các dự án nhòm B và chi đầu tư XDCB các dự án nhóm C. - Theo cơ cấu công nghệ của vốn đầu tư Theo cơ cấu công nghệ vốn đầu tư, nội dung của đầu tư xây dựng cơ bản của NSNN bao gồm chi vốn xây dựng, chi vốn thiết bị cà chi khác của dự án đầu tư. Chi vốn xây dựng của dự án đầu tư Vốn xây dựng của dự án đầu tư là vốn dùng để trang trải các chi phí xây dựng của dự án đầu tư.
Chi phí xây dựng của dự án đầu tư bao gồm chi phí xây dựng các công trình, hạng mục công trình; chi phí phá dỡ các công trình xây dựng; chi phí san lấp mặt bàng xây dựng; chi phí xây dựng công trình tạm, công trình phụ trợ phục vụ thi công; nhà tạm tại hiện trường để ở và điều hành thi công. Chi vốn thiết bị của dự án đầu tư Vốn thiết bị của dự án đầu tư là vốn dùng để trang trải các chi phí thiết bị cảu dự án đầu tư. Chi phí thiết bị của dự án đầu tư bao gồm chi mua sắm thiết bị công nghệ; chi phí đào tạo và chuyển giao công nghệ; chi phí lắp đặt, thí nghiệm, hiệu chỉnh; chi phí vận chuyển, bảo hiểm; thuế và các loại phí liên quan khác. Chi vốn chi phí khác của dự án đầu tư Vốn chi phí khác của dự án đầu tư là vốn dùng trang trải các chi phí khác cảu dự án đầu tư.
Các chi phí khác của dự án đầu tư là toàn bộ các chi phí cần SV: Vũ thị Phương Lan Lớp: CQ50/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 Luận Văn Tốt Nghiệp thiết cho quá trình đầu tư dự án, nhưng không thuộc chi phí xây dựng và chi phí thiết bị của dự án. Chi phí khác của dự án đầu tư gồm nhiều khoản chi đa dạng và phức tạp như chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; chi phí quản lý dự án; chi phí tư vấn đầu tư xây dựng; chi phí dự phòng… 1.Lý luận chung về Quản lý chi đầu tư XDCB NSNN 1. Nguyên tắc quản lý, cấp phát vốn đầu tư XDCB NSNN - Đúng đối tượng Cấp phát vốn đầu tư XDCB của NSNN được thực hiện theo phương thúc cấp phát không hoàn trả nhằm đảm bảo vốn để đầu tư các dự án cần thiết phải đầu tư thuộc kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh…; từ đó tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cần thiết cho sự phát triển toàn diện và cân đối của nền kinh tế quốc dân. Nguồn vốn cấp phát đầu tư xây dựng cơ bản của NSNN bao gồm vốn trong nước của các cấp NSNN, vốn vay nợ nước ngoài của Chính phủ và vốn viện trợ của nước ngoài cho Chính phủ, các cấp chính quyền và các cơ quan nhà nước.
Nguồn vốn cấp phát đầu tư XDCB của NSNN chỉ được sử dụng để cấp phát thanh toán cho các dự án thuộc đối tượng sử dụng vốn NSNN theo quy định của Luật SNNN. Các dự án thuộc đối tượng cấp phát vốn đầu tư xây dựng cơ bản của NSNN bao gồm: + Các dự án đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, quốc phòng, an ninh không có khả năng thu hồi vốn và được quản lý theo phân cấp quản lý chi NSNN cho đầu tư phát triển như các dự án giao thông, thủy lợi, giáo dục đào tạo, y tế; trồng rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ, vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên; các trạm trại thú y, nghiên cứu giống mới và cải tạo giống; công SV: Vũ thị Phương Lan Lớp: CQ50/01.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 Luận Văn Tốt Nghiệp trình văn hóa, xã hội, thể dục thể thao, phúc lợi công cộng; quản lý nhà nước, khoa học kỹ thuật… + Các dự án đầu tư của các doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực cần thiết có sự tham gia của Nhà nước theo quy định của pháp luật được NSNN hỗ trợ; + Các dự án quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội chung của cả nước, vùng, lãnh thổ, ngành; quy hoạch sử dụng đất đai cả nước, các vùng kinh tế và các cùng kinh tế trọng điểm; quy hoạch xây dựng vùng; quy hoạch chung xây dựng đô thị, nông thôn; quy hoạch chi tiết các trung tâm đô thị. + Các dự án khác theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ.