CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC PHÁT TRIỂN CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN THEO HƯỚNG XÂY DỰNG TỔ CHỨC BIẾT HỌC HỎI TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổ ng quan những vấ n đề nghiên cứu Giáo dục là nền tảng của sự phát triển khoa học công nghệ và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Người giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn, kiểm soát quá trình dạy học và năng lực của người giáo viên quyết định chất lượng giáo dục. Bồi dưỡng giáo viên là một nhiệm vụ trọng tâm của các nhà trường, của ngành GDĐT.
Đã có nhiều nghiên cứu trong nước và nước ngoài về bồi dưỡng GV và công tác quản lí nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng năng lực phát triể n chuyên môn cho GV đã khẳng định tầm quan trọng của bồi dưỡng GV theo hướng phát triển năng lực. Mỗi nghiên cứu có một hướng tiếp cận riêng song đều khẳng định sự cần thiết phải bồi dưỡng GV đặc biệt là giáo viên phổ thông theo hướng phát triển năng lực dạy học. Việc thiết kế khóa bồi dưỡng GV được coi là một thách thức không chỉ đối với những người tham gia khóa học mà còn đối với cả những người thiết kế khóa học, đặc biệt, khi những GV tham gia khóa bồi dưỡng có nền tảng và điều kiện chuyên môn khác nhau. Những nghiên cứu về bồ i dưỡng năng lực phát triể n chuyên môn cho GV THCS Giáo dục phổ thông nước ta đang chuyển đổi từ giáo dục dựa trên nội dung sang năng lực người học, từ quan tâm học sinh học gì sang quan tâm học sinh có thể làm được gì thông qua việc học tập.
Quá trình đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay đòi hỏi giáo viên phải được trang bị thêm năng lực nghề nghiệp theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chuẩn nghề nghiệp giáo viên trong các cơ sở giáo dục phổ thông theo Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT ngày 22 tháng 8 năm 2018. Theo Thông tư số 20, tiêu chuẩn nghề nghiệp là cơ sở để đánh giá giáo viên. 7 trong các cơ sở giáo dục phổ thông thông qua việc tự đánh giá phẩm chất, năng lực của mình; Xây dựng và thực hiện kế hoạch đào tạo có chất lượng, bồi dưỡng, nâng cao năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, đồng thời, chuẩn nghề nghiệp giáo viên của các cơ sở giáo dục cũng là cơ sở cho các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng giáo viên, xây dựng, phát triển chương trình và tổ chức đào tạo, khuyến khích phát triển phẩm chất, năng lực chuyên môn, kỹ năng của giáo viên trong các cơ sở giáo dục.
Các tác giả Pha ̣m Thế Kiên và Trầ n Xuân Dũng (2019), Kỉ yế u Hô ̣i thảo Quố c tế lầ n thứ nhấ t về đổ i mới đào ta ̣o GV, tr. 566, xác đinh: ̣ “Trước kia, hoạt động dạy học của giáo viên chủ yếu nặng về truyền thụ kiến thức, chủ yếu “đọc - chép”, thì nay, giáo viên phải hướng dẫn học sinh về cách học nhiều hơn. “Học sinh phải tự học nhiều hơn, phải biết huy động tổng thể kiến thức, kỹ năng, tiềm lực của mình để thực hiện mục tiêu giáo dục”. Như vậy, ngoài khả năng tư vấn, hỗ trợ sinh viên; Giáo viên trung học cơ sở còn phải có khả năng xây dựng kế hoạch giảng dạy, giáo dục, sử dụng các phương pháp giảng dạy, giáo dục và phải kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh.
Để thực hiện những đổi mới này, việc bồi dưỡng năng lực phát triển chuyên môn cho giáo viên là vô cùng quan trọng. Các tác giả đã nhấ n ma ̣nh: “Bồ i dưỡng năng lực phát triể n chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên phổ thông chính là quá trình bổ sung, nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho GV một cách thường xuyên để giúp họ cập nhật, trang bị thêm và trang bị mới những kiến thức, kỹ năng và thái độ, có thêm những năng lực để có thể thích ứng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của chương trình giáo du ̣c phổ thông mới” [17]. Các tác giả Pha ̣m Văn Thuầ n, Đỗ Thi ̣ Hằ ng, Dương Hoàng Yế n (2019), ta ̣i Hô ̣i thảo quố c tế lầ n thứ nhấ t về đổ i mới đào ta ̣o GV đã đề xuấ t các giải pháp phát triể n năng lực đô ̣i ngũ GV theo hướng “Tổ chức và tìm hướng đi phù hợp cho hoạt động bồi dưỡng giáo viên theo hướng bồi dưỡng trúng những nội dung, kỹ năng mà giáo viên đang cần. Để làm được điều này, các nhà trường, các cấp quản lý cần khảo sát được nhu cầu bồi dưỡng một cách cụ thể đối với từng giáo viên [27].
8 Tác giả Bùi Viê ̣t Phú (2019), Ta ̣i Kỉ yế u Hô ̣i Thảo quố c tế lầ n thứ nhấ t về đổi mới đào ta ̣o GV, khi bàn về Các năng lực và kỹ năng cơ bản của giáo viên phổ thông trong dạy học phát triển năng lực theo chương trình giáo dục phổ thông mới, học sinh phổ thông cần được hình thành và phát triển các năng lực chung, bao gồ m: năng lực tự chủ; năng lực tự học; năng lực giao tiếp; năng lực hợp tác; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực sáng tạo. Do đó, có thể xác định một số năng lực cơ bản đối với giáo viên phổ thông gồ m: Năng lực sáng tạo, Năng lực sử dụng ngôn ngữ, Năng lực lập kế hoạch, Năng lực thiết kế, Năng lực tổ chức hoạt động, Năng lực quản lý, Năng lực áp dụng thiết bị dạy học [24]. Những năng lực cu ̣ thể nêu trên cầ n đươc̣ đào ta ̣o và bồ i dưỡng để có đươc̣ năng lực phát triể n chuyên môn của GV. Ngoài những năng lực trên, tác giả còn xác định giáo viên phổ thông phải có những kỹ năng cơ bản sau: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng hợp tác, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng đánh giá… Kinh nghiệm từ Singapore, Hàn Quố c và Phầ n Lan trong ba yếu tố quan trọng mang lại sự thành công cho giáo dục của các đất nước này có đến hai yếu tố xuất phát từ đội ngũ giáo viên, đó là chọn đúng người để đào tạo ho ̣ thành giáo viên; và phát triển họ thành những giáo viên hiệu quả.
Trong bối cảnh nước ta hiện nay thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới, ngành giáo dục cũng phải có chiến lược đào tạo, khuyến khích để có đội ngũ giáo viên giỏi, có năng lực phát triển nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới. Tùy theo mức độ nghiên cứu của từng chủ đề, các tác giả hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng từ đó đề xuất các giải pháp quản lý có tính cấ p thiế t và khả thi. Những nghiên cứu về xây dựng, quản lý trường học theo hướng tổ chức biế t học hỏi Có một số nghiên cứu khác nhau về khái niệm “tổ chức biết học hỏi” (learning orgnaization), chủ yếu nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả quản lí, góp phần xây dựng văn hoá tổ chức, chẳng hạn như các nghiên cứu của các tác giả nước 9 ngoài Senge, P. (2006), The fifth discipline: The art and practice of the learning organization.
New York, NY: Currency Doubleday [48]. Một số nghiên cứu của các tác giả Việt Nam như: Nguyễn Quố c Chí và Nguyễn Thi ̣Mỹ Lô ̣c (2005) “Những xu thế quản lí hiện đại và vận dụng vào quản lí giáo dục” NXB Đại học Quốc gia Hà Nội; Nguyễn Thị Hoàng Anh (2010), “Vận dụng lí thuyết “tổ chức biết học hỏi” vào quản lí sinh viên trong đào tạo theo hệ thống tín chỉ”. Tại tạp chí khoa học và Công nghệ, Đại học Đà Nẵng. Theo tác giả Michael Pearn (1994), “Tất cả các tổ chức thuộc mọi loại hình đều phải học tập không chỉ để tồn tại mà còn để phát triển mạnh mẽ” [39]; Tác giả P.
Senge xác đinh ̣ có 05 yế u tố để một tổ chức trở thành một tổ chức biết học hỏi (hay gọi là tổ chức học tập) bao gồ m: (1)- Tư duy hệ thống (System thách thức (Mental Models); (4)- Học hỏi có tính đồng đội (Team Learning); (5)- Làm chủ bản thân (Personal Mastery) [49]. Các tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằ ng: “Tổ chức biết học hỏi (organization learning) được xem như một mô hình triết lí về hoạt động tổ chức, trong đó mọi thành viên lôi cuốn vào việc tìm kiếm, phát hiện và giải quyết vấn đề làm cho tổ chức có khả năng thực nghiệm cách làm mới để biến đổi, cải tiến và phát triển liên tục nhằm đẩy nhanh khả năng tăng trưởng của tổ chức có thể đạt được mục tiêu của mình một cách tốt đẹp nhất” [20, tr 35]. Tác giả Lê Thi ̣ Liên (2018), Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt tháng 8/2018, tr 43-47, với đề tài “Mô ̣t số biê ̣n pháp quản lý tổ chuyên môn trong trường tiể u ho ̣c theo hướng xây dựng tổ chức biế t ho ̣c hỏi”. Tác giả đã xác đinh ̣ Khái niệm “tổ chức biết học hỏi” là một khái niệm liên quan tới vấn đề tổ chức và văn hoá tổ chức, từ đó, tác giả Lê Thi ̣ Liên trình bày năm biê ̣n pháp quản lý tổ chuyên môn trong trường tiể u ho ̣c theo hướng “tổ chức biế t ho ̣c hỏi” [18].
Cho đế n nay chưa có đề tài nào nghiên cứu mô ̣t cách hê ̣ thố ng về quản lý bồ i dưỡng năng lực phát triể n chuyên môn cho GV trường THCS theo hướng "tổ chức biế t ho ̣c hỏi. Như vâ ̣y, xây dựng văn hóa nhà trường theo mô hình tổ chức biết học hỏi sẽ góp phần tạo nên những chuyển biến quan trọng trong môi trường nhà trường biến 10 nhu cầ u ho ̣c tâ ̣p của mọi người thành nhu cầu ho ̣c tâ ̣p của cả tổ chức, giúp giáo viên phát triển năng lực chuyên môn và từ đó giúp học sinh học tâ ̣p phát triể n các năng lực cần thiết. Do đó, “Xây dựng nhà trường theo hướng tổ chức biế t ho ̣c hỏi trước hết phải là xây dựng văn hóa của một tổ chức học tập và phục vụ mục đích học tập suốt đời cho học sinh và giáo viên”.