Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Đã có nhiều công trình trên thế giới nghiên cứu về năng lực năng lực dạy học, các vấn đề phát triển chuyên môn cho giáo viên và các biện pháp quản lý mà các nhà quản lý giáo dục đã tiến hành để phát triển năng lực chuyên môn, năng lực dạy học cho giáo viên. Viện Giáo dục Quốc gia Singapore (2009) cũng xác định các năng lực chủ yếu của giáo viên như: có các kiến thức và phương pháp nuôi dạy trẻ em; có các kỹ năng sư phạm, có các năng lực tư duy, sáng tạo trong dạy học hiểu biết về bản thân, học sinh, xã hội, nội dung môn học, chương trình giảng dạy; quản lý con người; kỹ năng tự quản lý; kỹ năng công nghệ; sự hiểu biết xã hội và xúc cảm; có các kiến thức nền tảng và chính sách giáo dục, hiểu biết đa văn hóa; nhận thức toàn cầu, nhận thức về môi trường.
[39;trang 14] Nghiên cứu về năng lực dạy học của giáo viên, tác giả Liakopoulou (2011) đã đưa ra khái niệm năng lực chuyên môn và phân loại “năng lực chuyên môn của giáo viên”, bao gồm các thành tố sau: (1) tính cách, thái độ và niềm tin; (2) kỹ năng sự phạm và kiến thức sư phạm (bao gồm kiến thức môn học, kiến thức và hiểu biết về người học, phương pháp giảng dạy, kiến thức về chương trình giảng dạy); (3) hiểu biết về bối cảnh xã hội; (4) hiểu biết về bản thân và khoa học nói chung. [39; trang 14] Phát triển chuyên môn cho giáo viên là trách nhiệm hàng đầu của Hiệu trưởng ở một trường học nơi đạt chất lượng giáo dục lên vị trí hàng đầu. Hiệu trưởng là người xây dựng các kế hoạch triển khai những nội dung mới về dạy học, giáo dục, đưa ra các bước thực hiện các hoạt động bồi dưỡng, phát triển tiềm năng lãnh đạo chuyên môn của giáo viên. Hiệu trưởng đưa ra các chỉ dẫn dạy học, kiểm tra, đánh giá, đôn đốc, động viên giáo viên và người học để họ học tập tốt và dạy học tốt.
Ngày nay, những chỉ dẫn này được tiến hành thông qua các phương tiện kỹ thuật số, qua Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trao đổi trực tiếp và qua hệ thống thư điện tử hay các diễn đàn dạy học. Nhờ các phần mềm dạy học thông minh, giáo viên có thể đưa ra các bài học, các tư liệu trên mạng và thay đổi, hay bổ sung bài học cho nhau qua cấu trúc và nội dung tư liệu. Ủy ban châu Âu (2007) nhận ra rằng giáo viên đóng một vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị cho học sinh có chỗ đứng trong xã hội và nơi làm việc. Vì vậy, Ủy ban châu Âu đề xuất rằng tại mỗi thời điểm trong sự nghiệp của mình, giáo viên cần phải có, và được yêu cầu có đầy đủ các kiến thức môn học, thái độ và kỹ năng sư phạm để giúp đỡ thế hệ trẻ phát huy tối đa tiềm năng của họ.
Phát triển chuyên môn cho giáo viên là trách nhiệm hàng đầu của Hiệu trưởng ở một trường học nơi đạt chất lượng giáo dục lên vị trí hàng đầu. Hiệu trưởng là người xây dựng các kế hoạch triển khai những nội dung mới về dạy học, giáo dục, đưa ra các bước thực hiện các hoạt động bồi dưỡng, phát triển tiềm năng lãnh đạo chuyên môn của giáo viên. Hiệu trưởng đưa ra các chỉ dẫn dạy học, kiểm tra, đánh giá, đôn đốc, động viên giáo viên và người học để họ học tập tốt và dạy học tốt. Ngày nay, những chỉ dẫn này được tiến hành thông qua các phương tiện kỹ thuật số, qua trao đổi trực tiếp và qua hệ thống thư điện tử hay các diễn đàn dạy học.
Nhờ các phần mềm dạy học thông minh, giáo viên có thể đưa ra các bài học, các tư liệu trên mạng và thay đổi, hay bổ sung bài học cho nhau qua cấu trúc và nội dung tư liệu (Senge, 2/1996)[39; trang 15] Như vậy, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, nâng cao năng lực giáo viên, phát triển chuyên môn là một trong những trọng tâm được chú ý để tạo sự thay đổi và nâng cao chất lượng cho Nhà trường. Trong đó, người Hiệu trưởng đóng vai trò quan trọng trong việc lãnh đạo, quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn trong nhà trường. Những nghiên cứu ở trong nước Ở Việt Nam, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về lý luận dạy học, lý luận quản lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói riêng ở các cơ sở giáo dục. Các công trình nghiên cứu này đã được xuất bản thành các sách chuyên đề hoặc được chuyển tải dưới dạng chuyên đề cho cao học Quản lý giáo dục.
Có thể kể đến các công trình nghiên cứu, các bài viết của các tác giả hàng đầu Việt Nam xung quanh vấn đề này như: Nguyễn Quốc Chí, Đặng Quốc Bảo, Trần Khánh Đức, Nguyễn Đức Chính, Nguyễn Trọng Hậu, Đặng Xuân Hải, Đặng Bá Lãm, Phạm Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Quang Sáng, Bùi Đức Thiệp, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Thị Tiến, Phạm Viết Vượng. Một số hội thảo trong thời gian qua cũng đề cập đến vấn đề tổ chức, quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên. Điển hình có thể kể đến hội thảo của Khoa Sư phạm - Đại học Quốc Gia Hà Nội với chủ đề “Chất lượng giáo dục và vấn đề đào tạo giáo viên", Kỷ yếu hội thảo khoa học (10/2004) [7]. Hồ Viết Vương (2005) nghiên cứu về yêu cầu của chuẩn hóa chương trình giáo dục đối với việc bồi dưỡng nâng cao năng lực cho giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông, từ đó đề xuất các giải pháp bồi dưỡng giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục.[10] Nguyễn Đức Chính, Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã nghiên cứu về việc chuẩn hóa đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục làm căn cứ để tổ chức bồi dưỡng, đào tạo giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục, đồng thời đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ thông qua các hoạt động bồi dưỡng.
Bàn về vai trò của Hiệu trưởng đối với việc nâng cao trình độ chuyên môn của giáo viên, tổng hợp các nghiên cứu của nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới, đã chỉ ra tầm quan trọng của Hiệu trưởng trong việc chia sẻ trách nhiệm và bồi dưỡng giáo viên thành những nhà lãnh đạo chuyên môn. Luận văn đã chỉ rõ ra hai lí do như sau: - Giáo viên là người am hiểu chuyên môn của môn học mà họ dạy và học hiểu rõ hơn bất kì ai học sinh và đặc thù lớp học của mình. - Hiệu trưởng không thể có đủ thời gian để lãnh đạo toàn bộ các hoạt động dạy học và họ không thể nắm rõ nhu cầu của lớp học như là giáo viên. Vai trò lãnh đạo của giáo viên được các nhà nghiên cứu xem xét từ ba góc độ: (1) giáo viên là những người quản lý, lãnh đạo trung gian ở các vị trí tổ trưởng chuyên môn, chủ nhiệm khoa hay chủ tịch, tổ trưởng công đoàn,.; (2) là chuyên gia môn học, con chim đầu đàn để kèm cặp các giáo viên khác; (3) là người xây dựng và duy trì văn hóa chia sẻ, cộng tác và học tập suốt đời để thực hiện tốt quá trình dạy học trong Nhà trường.
Giáo viên chính là người thực hiện các kế hoạch, phương hướng của Nhà trường. Vì vậy, con đường thành công nhất để phát triển chuyên môn cho giáo viên trong Nhà trường là bồi dưỡng vai trò lãnh đạo chuyên môn cho họ. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lục Thị Nga (2005) nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên để tăng thêm năng lực, phẩm chất theo yêu cầu của từng bậc học. Công tác bồi dưỡng được thực hiện trên nền tảng các loại trình độ đã được đào tạo cơ bản, nội dung bồi dưỡng được triển khai ở các mức độ khác nhau, phù hợp cho từng đối tượng cụ thể.
[13] Nguyễn Thị Bích Hạnh (2010), nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên THCS vùng đặc biệt khó khăn của tỉnh Quảng Ninh, Luận văn thạc sĩ, ĐHSPTN. Đề tài được nghiên cứu theo lý thuyết phát triển nguồn nhân lực cán bộ quản lý bao gồm công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo hướng đáp ứng chuẩn hiệu trưởng và nhu cầu thực tế địa phương [24]. Nguyễn Thành Vinh (2012), nghiên cứu về bồi dưỡng hiệu trưởng các trường phổ thông theo định hướng năng lực thực hiện của Hiệu trưởng bao gồm các năng lực dạy học, giáo dục; năng lực quản lý nhà trường vv. Nguyễn Thành Vinh (2012), nghiên cứu về phương pháp, biện pháp kỹ thuật trong tổ chức hoạt động bồi dưỡng cán bộ quản lý trường phổ thông để nâng cao hiệu quả bồi dưỡng, trong đó nhấn mạnh việc sử dụng các phương pháp dạy học hợp tác, làm việc nhóm trong bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục của cơ sở giáo dục phổ thông.
Nguyễn Thị Tuyết (2013) nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên phổ thông thành phố Hà Nội, tác giả đã xây dựng cơ sở lý luận của bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên, khảo sát đánh giá thực trạng bồi dưỡng năng lực cho giáo viên phổ thông ở thành phố Hà Nội và đề xuất các giải pháp tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học cho giáo viên [35; trang 13-16]. Các đề tài trên đều đã đưa ra các biện pháp quản lý phát triển năng lực cho giáo viên thông qua các chức năng của quản lý. Các tác giả đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng giáo viên theo hướng chuẩn hóa ở các Nhà trường phổ thông. Nhìn chung, các công trình đã nêu trên đều đạt được những thành công nhất định trong việc nghiên cứu về phát triển chuyên môn cho giáo viên.
Những công trình đều tập trung lấy người học làm trung tâm, từ đó đề ra những hướng đi mới, tích cực thay đổi phương pháp dạy học và phương pháp tiếp cận kiến thức. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.