Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CHẤT LƯỢNG CAO TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu nước ngoài Thời Trung Quốc cổ đại, Thân Nhân Trung để lại cho đời một triết lý thì sâu sắc, có ý nghĩa đến ngày nay, ông nhấn mạnh “Hiền tài là nguyên khí quốc gia. Nguyên khí mạnh thì thế nước vững.
Nguyên khí yếu thì thế nước suy. Bởi vậy chăm lo phát hiện và bồi dưỡng, trọng dụng hiền tài là việc quan tâm hàng đầu của các bậc đế vương” [31]. Đến năm 1985, Trung Quốc thừa nhận phải có một chương trình giáo dục đặc biệt dành cho hai loại đối tượng học sinh yếu kém (slow learners) và học sinh giỏi, trong đó cho phép các học sinh giỏi có thể học vượt lớp (to skip grades) [dẫn theo 29]. Hàn Quốc luôn quan tâm đến phát hiện và tuyển chọn tài năng trẻ: Cũng giống như các quốc gia phát triển khác, Hàn Quốc đặc biệt quan tâm đến chiến lược phát triển giáo dục, coi phát triển giáo dục là điều kiện sống còn để phát triển đất nước.
Song song với phát triển giáo dục đại trà, Hàn Quốc đặc biệt coi trọng giáo dục để phát hiện, đào tạo nhân tài trong những lĩnh vực xác định là mũi nhọn của đất nước ngay từ khi còn là học sinh. “Hàn Quốc quan niệm trẻ em năng khiếu là một bộ phận không thể tách rời tổng thể tài nguyên và trí tuệ được coi là một loại tài nguyên quý nhất của một dân tộc, là tài sản quý nhất trong tương lai”. “Họ cho rằng giáo dục năng khiếu, tài năng là một chiến lược phát triển cơ bản phải được coi là ưu tiên số một so với bất kỳ ngành phát triển nào”. Hàn Quốc đã xây dựng chiến lược cụ thể để phát hiện và tuyển chọn học sinh năng khiếu [dẫn theo 29].
Nước Mỹ mãi đến thế kỉ 19 mới chú ý tới vấn đề giáo dục học sinh giỏi và tài năng. Đầu tiên là hình thức giáo dục linh hoạt tại trường St. Public Schools Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Louis 1868 cho phép những HS giỏi học chương trình 6 năm trong vòng 4 năm; sau đó lần lượt là các trường Woburn, MA in 1884; Elizabeth, NJ in 1886; and in Cambridge, MA in 1891 (Colangelo & Davis; Piirto). Và trong suốt thế kỉ XX, HS giỏi đã trở thành một vấn đề của nước Mỹ với hàng loạt các tổ chức và các trung tâm nghiên cứu, bồi dưỡng học sinh giỏi ra đời.
Năm 2002 có 38 bang của Hoa Kỳ có đạo luật về giáo dục HS giỏi (Gifted & Talented Student Education Act) trong đó 28 bang có thể đáp ứng đầy đủ cho việc GD học sinh giỏi [31]. Nước Anh thành lập cả một Viện hàn lâm quốc gia dành cho học sinh giỏi và tài năng trẻ (The National Academy for Gifted and Talented Youth, xây dựng website http://www.uk) và Hiệp hội quốc gia dành cho học sinh giỏi (The National Association for Gifted Children http://www.uk), bên cạnh Website hướng dẫn GV dạy cho HS giỏi và HS tài năng (Guidance for teachers in teaching gifted and talented students: http://www. Từ năm 2001 chính quyền New- Zealand đã phê chuẩn kế hoạch phát triển chiến lược học sinh giỏi (website http: //www. CHLB Đức có Hiệp hội dành cho HS giỏi và tài năng Đức [31].
Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy, bồi dưỡng học sinh giỏi luôn được quan tâm và nằm trong chiến lược phát triển chương trình giáo dục phổ thông. Vì vậy, các quốc gia đã tích cực triển khai các hình thức và phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi đa dạng. Các nghiên cứu ở Việt Nam Các nghiên cứu về đào tạo, bồi dưỡng Việc chọn nhân tài, bồi dưỡng, đào tạo, sử dụng các tài năng luôn được ông cha ta qua các vương triều chú trọng. Những người được chọn dạy trong Quốc Tử Giám là những người học rộng, tài cao và có nhân cách.
Những người đỗ đạt trong các kỳ thi của Quốc Tử Giám đều được bổ nhiệm vào những vị trí tương xứng với tài năng của họ bất kể xuất thân từ những tầng lớp nào trong xã hội trừ những ngoại lệ được pháp luật của các Vương triều qui định. Bài học lớn nhất mà lịch sử Quốc Tử Giám để lại mà hậu thế ngày hôm nay hình như bị lãng quên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khá lâu: Trị quốc dựa vào nhân tài. Ngay ở tấm bia đầu tiên (khoa 1442) ông cha ta đã chỉ rõ "Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí vững thì thế được mạnh và thịnh, nguyên khí kém thì thế nước yếu và suy, cho nên các đấng thánh đế minh vương không ai không chăm lo xây dựng nhân tài”. Muốn có nhân tài "phải vun trồng, bồi dưỡng nhân tài".
Mục đích ban đầu của việc mở Quốc Tử Giám là dạy dỗ các con cháu của Hoàng gia. Tuy nhiên, Quốc Tử Giám đã hoàn toàn vượt qua mục đích này và trở thành nơi đào tạo nhân tài cho đất nước kể từ khi thành lập [dẫn theo 15]. Ở nước ta ngay từ năm 1950, Bác Hồ đã chỉ thị phải tuyển chọn những thanh niên có đủ những tiêu chí cần thiết, gửi sang Trung Quốc, Liên Xô, Đông Âu học tập để đào tạo thành trí thức bậc cao cho đất nước; ra quyết định mở trường khoa học cơ bản, trường sư phạm cao cấp trên đất bạn. để tạo dựng một lớp người có tài có đức, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc khi hòa bình lập lại [31].
Các nghiên cứu về bồi dưỡng học sinh giỏi Cuốn sách Giáo trình bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học trung học phổ thông của tác giả Cao Cự Giác đã đề cập đến các vấn đề lý luận như: Một số quan niệm về học sinh giỏi; Bồi dưỡng học sinh giỏi với việc đào tạo nhân tài cho đất nước; Các nghiên cứu về bồi dưỡng học sinh giỏi; Mục tiêu và các biện pháp tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi; Xã hội hóa công tác bồi dưỡng học sinh giỏi. Những vấn đề lý luận trên là cơ sở để tác giả tham khảo để triển khai cơ sở lý luận của đề tài [11]. Lê Thị Hữu Huyền trong công trình Thiết kế tài liệu bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa học lớp 10 trung học phổ thông chuyên đã nhấn mạnh đến tính cấp thiết của việc phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi, tác giả khẳng định “Việc phát hiện, tuyển chọn, bồi dưỡng học sinh giỏi là một nhiệm vụ thường xuyên quan trọng của các cơ quan chức năng và của mỗi trường, mỗi giáo viên. Trong đó, một trong những nhiệm vụ quan trọng của trường chuyên là công tác tuyển Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chọn, bồi dưỡng học sinh giỏi.
Làm thế nào để đạt kết quả tốt, quả là một vấn đề không đơn giản” [19]. Các nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi Công trình nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Nam (2012) Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Lê Hữu Trác, tỉnh Hưng Yên [22] trên cơ sở nghiên cứu thực trạng đã đề ra các biện pháp như: Quán triệt và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi; Xây dựng kế hoạch chỉ đạo thiết thực với từng bước đi thích hợp; Tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục khi tổ chức các hoạt động giáo dục của nhà trường, tạo sự đồng thuận trong các hoạt động; Tuyển chọn và bồi dưỡng giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi; Các biện pháp bồi dưỡng và phát triển học sinh giỏi. Những biện pháp nêu trên tác giả luận văn có thể kế thừa để xây dựng các biện pháp cho đề tài. Công trình nghiên cứu của Hoàng Khắc Tiệp (2012) về Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Lê Quý Đôn, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định trong bối cảnh hiện nay [30] đã đề xuất các biện pháp như: Nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên và cha mẹ học sinh về tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi; Tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục khi tổ chức các hoạt động trong nhà trường, tạo sự đồng thuận trong các hoạt động; Đổi mới mục tiêu, nội dung, hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi; Cải tiến chế độ chính sách thi đua khen thưởng để khuyến khích học sinh và giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi; Tạo động lực cho giáo viên và học sinh tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi; Đầu tư thỏa đáng cơ sở vật chất phục vụ hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi.
Những biện pháp nêu trên tác giả luận văn có thể kế thừa để xây dựng các biện pháp cho đề tài. Công trình nghiên cứu của Bùi Mỹ Hạnh (2014) về Biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng học sinh giỏi tại trung học phổ thông chuyên Hà Nội - Amster dam [15] đã phân tích, đánh giá nội dung, hình thức bồi dưỡng, điều kiện cơ sở vật chất, sự phối hợp giữa nhà trường - gia đình - xã hội, công tác thi đua khen Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thưởng và quản lý công tác bồi dưỡng HS giỏi để đề xuất các biện pháp như: Xây dựng kế hoạch chỉ đạo cụ thể, thiết thực; Đầu tư thích đáng cho cơ sở vật chất, mua sắm tài liệu; Tăng cường phối hợp các lực lượng giáo dục… Những biện pháp nêu trên tác giả luận văn có thể kế thừa để xây dựng các biện pháp cho đề tài. Công trình nghiên cứu của Ngô Văn Mậu (2014) về Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở huyện Bình Liêu, tỉnh Quảng Ninh [21] đã đề xuất các biện pháp thiết thực như Kế hoạch hóa trong hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi; Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tiếp cận năng lực; Tăng cường đội ngũ giáo viên tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi; Thường xuyên đổi mới nội dung, chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi….Những biện pháp nêu trên tác giả luận văn có thể kế thừa để xây dựng các biện pháp cho đề tài.