Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường phổ thông Nghiên cứu của Chang, Downes cho rằng việc bồi dưỡng kiến thức và kĩ năng dạy học ở các môn cụ thể phụ thuộc vào nhu cầu của giáo viên và đặc điểm của môn học đó [26]. Còn Gabršček, Roeders lại đưa ra quan điểm rằng: giáo viên thích thú với các chủ đề bồi dưỡng liên quan đến lĩnh vực dạy học của họ, giáo dục học sinh yếu kém và bồi dưỡng học sinh tài năng cũng là chủ đề mà họ quan tâm nhiều.
Ở Việt Nam, Tác giả Trần Khánh Đức khái quát Theo Berlo, Lemert, & Mertz, 1969 thì năng lực của người giáo viên là sự thể hiện khả năng “chuyên gia” đối với người giảng dạy qua kiến thức của họ về các môn học, các lĩnh vực. Những năng lực này thực sự rất hữu ích trong bồi dưỡng học sinh giỏi và mang lại những giá trị tích cực đối với học sinh [10]. Một số công trình khoa học đã đề cập đến hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường phổ thông theo nhiều cách tiếp cận khác nhau cụ thể như: + Về nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi có nghiên cứu: Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập dùng bồi dưỡng học sinh giỏi phần kiến thức cơ sở hóa học chung lớp 10 trường THPT của Phạm Ngọc Chấn (2010) đề tài đã nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi [8]. + Về phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi có nghiên cứu của Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi quốc gia môn Lịch sử ở trường THPT Chuyên tỉnh Điện Biên của tác giả Ngô Thị Huệ (2018).
Đề tài Tìm hiểu lý luận của vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi nói chung và bồi dưỡng học sinh giỏi quốc gia trong trường THPT chuyên. Tiến hành điều tra cơ bản để xác định thực trạng của vấn đề giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi môn lịch sử ở trường THPT chuyên Điện Biên hiện nay. Đề xuất một số phương pháp có thể áp dụng trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi nói 9 chung và riêng lịch sử Việt Nam giai đoạn từ năm 1930 đến 1945 tùy theo mỗi chủ đề đã chọn, xác định phương pháp ôn luyện phù hợp từ đó hình thành kĩ năng để học sinh có thể xử lý kiến thức làm bài thi một cách tốt nhất. Đề tài cũng đã triển khai thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính đúng đắn của đề tài [14].
Tác giả Đặng Thị Hằng (2013) với đề tài “Nội dung, phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi toán lớp 4 ở Tây Nguyên” đã tìm hiểu nội dung và phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi toán tiểu học ở một số tỉnh trong cả nước và quan niệm về vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi toán ở một số nước khác. Tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lí và điều kiện học tập cũng như khả năng học toán của học sinh tiểu học thuộc địa bàn Tây Nguyên. Đề xuất các biện pháp triển khai công tác bồi dưỡng học sinh giỏi toán ở một số trường tiểu học thuộc địa bàn Tây Nguyên [15]. Tác giả Nguyễn Thị Vân Linh với nghiên cứu “Tuyển chọn xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập Hóa học bồi dưỡng học sinh giỏi Trung học cơ sở Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc bồi dưỡng học sinh giỏi Hoá học lớp 9 THCS nói riêng và học sinh giỏi Hoá học nói chung.
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề tài đã đề xuất xây dựng hoàn chỉnh hệ thống bài tập đó nhằm phục vụ việc bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa học 9 ở trường THCS [18]. Nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học cơ sở Tác giả Trần Quang Dương (2020) với đề tài “Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi các môn khoa học xã hội ở các trường trung phổ thông huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng theo hướng phát triển năng lực”. Đề tài tập tiến hành khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi các môn khoa học xã hội ở các trường trung phổ thông huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng theo hướng phát triển năng lực bao gồm: Thực trạng lập kế hoạch bồi dưỡng, tổ chức, chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi các môn khoa học xã hội, kiểm tra, đánh giá, đảm bảo các điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị dạy học phục vụ cho hoạt động bồi dưỡng HS giỏi ở các trường THPT huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng. Đề tài đề xuất 06 nhằm nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động bồi dưỡng 10 HS giỏi ở các trường THPT huyện Đơn Dương, tỉnh Lâm Đồng theo hướng phát triển năng lực [9].
Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Thanh (2004), với đề tài “Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi của Hiệu trưởng trường Trung học phổ thông quận Ba Đình, thành phố Hà Nội”. Đề tài đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý về bồi dưỡng học sinh giỏi và quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trong học phổ thông.Khảo sát thực trạng hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi và quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông quận Ba Đình, thành phố Hà Nội. Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông quận Ba Đình, thành phố Hà Nội. Khảo nghiệm tính cần thiết và mức độ khả thi của biện pháp quản lý đề xuất [31].
Nghiên cứu của tác giả Phùng Đình Mẫn - Đại học Huế (2019) với đề tài Quản lí hoạt động BDHSG ở các trường THCS TP. Đông Hà, tỉnh Quảng Trị. Đề tài chỉ ra rằng quản lí hoạt động BDHSG của các trường vẫn chỉ làm theo kinh nghiệm. Việc tìm kiếm các biện pháp quản lí công tác này một cách khoa học, có hệ thống là vấn đề cấp bách và cần thiết để đáp ứng yêu cầu của xã hội, phù hợp với yêu cầu của đổi mới giáo dục và hội nhập quốc tế, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của thành phố và tỉnh nhà.
Tác giả đã đề xuất 7 biện pháp cụ thể: (1) Nâng cao nhận thức của cán bộ quản lí, giáo viên, học sinh và cha mẹ học sinh về hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi; (2) Xây dựng kế hoạch, đổi mới nội dung, chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi; (3) Đẩy mạnh quản lí hoạt động dạy bồi dưỡng học sinh giỏi của giáo viên; (4) Đổi mới quản lí hoạt động bồi dưỡng của học sinh; (5) Nâng cao công tác bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ giáo viên; (6)Đẩy mạnh đầu tư, quản lí cơ sở vật chất, thiết bị dạy học; (7)Xây dựng quy chế thi đua khen thưởng, tạo động lực cho đội ngũ giáo viên và học sinh giỏi. Tác giả Đào Thị Trang (2013) với nghiên cứu “Quản lí công tác bồi dưỡng học sinh giỏi trong các trường Trung học cơ sở quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng”. Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc quản lí công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS. Thực trạng bồi dưỡng học sinh giỏi và việc quản lí công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở các trường THCS quận Hồng Bàng.
Trên cơ sở đó đề xuất 11 một số biện pháp quản lí của Hiệu trưởng đối với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi THCS quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng [29]. Nguyễn Hà Linh (2021), “Quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi quốc gia ở trường trung học phổ thông chuyên Bắc Ninh tỉnh Bắc Ninh theo hướng tiếp cận phối hợp” Hệ thống hóa cơ sở lý luận về bồi dưỡng học sinh giỏi quốc gia và quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi quốc gia ở trường trung học phổ thông. Khảo sát thực trạng và đề xuất các biện pháp quản lý bồi dưỡng học sinh giỏi quốc gia ở Trường Trung học phổ thông chuyên Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh theo tiếp cận phối hợp [20]. Nhận xét các nghiên cứu và xác định nội dung nghiên của luận văn Tổng thuật các nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường phổ thông trong nước và ngoài nước đã nhận được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, được tiếp cận trên nhiều khía cạnh.
Tuy nhiên nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS nói chung và đặc biệt là quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi các trường THCS huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương hiện chưa có công trình nghiên cứu nào. Vì vậy đề tài “Quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi các trường trung học cơ sở Bình Giang, tỉnh Hải Dương” đã xác định được điểm mới, riêng trong lĩnh vực quản lý giáo dục, đồng thời kế thừa được những vấn đề lí luận, phương pháp nghiên cứu từ các công trình nghiên cứu đi trước về vấn đề dạy học và quản lý hoạt động bồi dưỡng HSG ở trường THCS, nhà trường phổ thông. Các vấn đề đặt ra cho luận văn cần giải quyết - Xác định và làm rõ các vấn đề lí luận cơ bản về hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi và quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi trường THCS. - Phát hiện và đánh giá đúng thực trạng hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi và quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi các trường trung học cơ sở huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương.
- Xác định các yếu tố và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan và khách quan đến quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi các trường trung học cơ sở huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương. - Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi các trường trung học cơ sở huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương. Khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Tư các quan niệm của Theo F.
Các khái niệm được tiếp cận ở nhiều góc độ khác như nhưng đều có đặc điểm chung bao hàm các thành tố quản lý gồm: Chủ thể quản lý, khách thể quản lý, phương pháp quản lý, công cụ quản lý, mục tiêu quản lý, thông tin quản lý. Trên cơ sở các khái niệm tác giả cho rằng: “Quản là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức (nhà trường) thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý gồm xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá hoạt động”.