Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục với đề tài "Quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp" do nghiên cứu sinh Vũ Thị Thu Huyên thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số: 62 14 01 14), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Võ Thị Bích Hạnh và PGS. TS. Phan Minh Tiến, bảo vệ vào năm 2015.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Đội ngũ giáo viên tiểu học giữ vị trí nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân, quyết định trực tiếp đến chất lượng hình thành nhân cách ban đầu của học sinh. Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết số 29-NQ/TW và Chỉ thị số 40-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng, yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Mặc dù tỷ lệ giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn về trình độ đào tạo ngày càng gia tăng, song thực tiễn công tác giáo dục tiểu học vẫn bộc lộ khoảng cách đáng kể giữa bằng cấp đào tạo với năng lực thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học (ban hành kèm theo Quyết định số 14/2007/QĐ-BGDĐT). Bên cạnh đó, các áp lực về công việc hành chính, phong trào, hồ sơ sổ sách, sự thay đổi chính sách cùng quy mô học sinh gia tăng đã tạo ra những rào cản đối với hoạt động tự học và bồi dưỡng của giáo viên. Thực tiễn quản lý tại các trường tiểu học cho thấy công tác bồi dưỡng giáo viên còn mang tính hình thức, chưa được vận hành một cách hệ thống theo đầy đủ các chức năng quản lý. Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là cần xây dựng hệ thống biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học cấp cơ sở theo tiếp cận chức năng quản lý, gắn liền với các tiêu chí của Chuẩn nghề nghiệp.

Mục tiêu và giả thuyết nghiên cứu

  • Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp tại một số trường tiểu học, từ đó xây dựng hệ thống biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học phù hợp, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp, đáp ứng mục tiêu đổi mới giáo dục.
  • Khách thể nghiên cứu: Hoạt động quản lý đội ngũ giáo viên tiểu học của cán bộ quản lý trường tiểu học.
  • Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp của cán bộ quản lý trường tiểu học.
  • Giả thuyết khoa học: Quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng giáo viên tiểu học theo yêu cầu chuẩn nghề nghiệp. Hoạt động này đã được cán bộ quản lý trường tiểu học thực hiện và đạt kết quả nhất định, song vẫn tồn tại khó khăn, bất cập trong việc thực hiện các chức năng quản lý. Nếu nghiên cứu đầy đủ hệ thống lý luận, đánh giá đúng thực trạng và xây dựng các biện pháp quản lý cần thiết, khả thi theo tiếp cận chức năng quản lý thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp.

Nhiệm vụ nghiên cứu

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về công tác bồi dưỡng giáo viên và quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp.
  2. Khảo sát thực trạng bồi dưỡng giáo viên tiểu học và thực trạng quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp.
  3. Xây dựng hệ thống biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp.
  4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp đã đề xuất.
  5. Thực nghiệm biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp tại một số trường tiểu học Thành phố Hồ Chí Minh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Phạm vi nội dung: Quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp dưới sự lãnh đạo, điều hành của cán bộ quản lý nhà trường (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn).
  • Phạm vi không gian: Khảo sát thực trạng tại các trường tiểu học công lập thuộc 3 địa phương đại diện cho ba miền: miền Bắc (tỉnh Hải Dương), miền Trung (tỉnh Khánh Hòa) và miền Nam (Thành phố Hồ Chí Minh). Địa bàn thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại các trường tiểu học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Phạm vi thời gian: Luận án thu thập dữ liệu, triển khai nghiên cứu lý luận và thực nghiệm trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2015.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Tổng quan lịch sử nghiên cứu quốc tế được tác giả phân tích trên bốn nhóm chủ đề chính:

  1. Quản lý nguồn nhân lực và chức năng quản lý: Harold Koontz, Cyril O'Donnell và Heinz Weihrich (1998) trong công trình Những vấn đề cốt yếu của quản lý đã hệ thống hóa các chức năng quản lý gồm lập kế hoạch, tổ chức, nhân sự, lãnh đạo và kiểm tra. Gary S. Becker (2008) phát triển lý thuyết "vốn con người", nhấn mạnh giáo dục, đào tạo và bồi dưỡng là phương thức đầu tư cốt lõi. Lawrence Holpp (2008) nghiên cứu cách thức xây dựng nhóm làm việc hiệu quả; Phillip L. Hunsaker (2001) nghiên cứu kỹ năng quản lý văn hóa tổ chức và giải quyết xung đột; Business Edge (2007), nhóm tác giả Harvard Business Essentials (2006), John Eaton và Roy Johnson (2006), J. Leslie McKeown (2008), William J. Rothwell (2010) tập trung vào nghệ thuật phát triển năng lực làm việc và duy trì nguồn nhân lực thông qua đào tạo tại chỗ.
  2. Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường: Pam Robbins và Harvey B. Alvy (2004) với Cẩm nang dành cho hiệu trưởng; Wayne K. Hoy và Cecil G. Miskel; Everard, Morris và Wilson (2009); Tony Wagner và Robert Kegan (2011) với Lãnh đạo sự thay đổi - Cẩm nang cải tổ trường học làm rõ phương pháp điều hành và chuyển biến chất lượng dạy học trong bối cảnh mới.
  3. Chính sách, nội dung và phương pháp bồi dưỡng giáo viên: Báo cáo UNESCO (1996, 1998) khẳng định giáo viên là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục, đặt ra yêu cầu chuyển đổi vai trò người thầy; Raja Roy Singh (1994) nhấn mạnh giới hạn của nền giáo dục gắn với tầm vóc của đội ngũ giáo viên; Daniel R.P (2006) và Beatrice Avalos (2011) nghiên cứu mô hình phát triển chuyên môn liên tục; Ora Kwo (2010) với Teachers as learners xem giáo viên là người học chủ động; Bonk, C. (2003), Florentino Blazquez Entonado và Laura Alonso Diaz (2006) nghiên cứu mô hình đào tạo trực tuyến (e-learning) và từ xa; Ferguson (1991), Greenwald, Hedges và Laine (1996), Darling-Hammond (2000) chứng minh mối liên hệ tỷ lệ thuận giữa năng lực giáo viên và kết quả học tập của học sinh. Đồng thời, tác giả khảo cứu chính sách bồi dưỡng giáo viên tại Philippines (kế hoạch tổng thể 1998-2008), Pháp (quy định 35 giờ bồi dưỡng bắt buộc/năm) và Hàn Quốc (chương trình bồi dưỡng 182 giờ).
  4. Chuẩn nghề nghiệp giáo viên: Bộ tiêu chuẩn nghề nghiệp giáo viên phổ thông tại Anh quốc (gồm 3 thành phần: giá trị/ứng xử, tiêu chuẩn giảng dạy, tiêu chuẩn đạo đức); Tiêu chuẩn Hội đồng Quốc gia Kiểm định Chất lượng Giáo viên Hoa Kỳ (NCATE, 2008); Bộ tiêu chuẩn giáo viên bang California (2009, 6 lĩnh vực); Bộ tiêu chuẩn nghề nghiệp quốc gia dành cho giáo viên Úc (2011, 3 thành phần chính) gắn với Tuyên bố Melbourne (2008).

Các hướng nghiên cứu trong nước

  • Chủ trương, văn bản quy phạm pháp luật: Chỉ thị 40-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng; Nghị quyết 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI; Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020; Quyết định 14/2007/QĐ-BGDĐT quy định Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học; Thông tư 26/2012/TT-BGDĐT ban hành Quy chế bồi dưỡng thường xuyên giáo viên mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên; Thông tư 32/2011/TT-BGDĐT ban hành Chương trình bồi dưỡng thường xuyên giáo viên tiểu học.
  • Lý luận quản lý và phát triển nguồn nhân lực: Nguyễn Hữu Thân (2008), Đồng Thị Thanh Phương và Nguyễn Thị Ngọc An (2008), Nguyễn Văn Điềm và Nguyễn Ngọc Quân (2010), Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Trần Thị Bạch Mai (2009), Trần Kim Dung (2006) về quản trị nhân lực và nguyên tắc bồi dưỡng người lớn; Phạm Minh Hạc (1986, 1999), Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt (1988), Nguyễn Đức Trí (1999) về lý luận quản lý giáo dục và quản lý nhà trường.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trước đây tập trung vào lý thuyết quản trị nhân sự tổng thể, phân tích chính sách vĩ mô hoặc xem xét việc bồi dưỡng chuyên môn một cách đơn lẻ. Chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, đồng bộ về quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp trên cơ sở tiếp cận chu trình 4 chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra - đánh giá) tại các cơ sở giáo dục tiểu học, đồng thời gắn kết thực nghiệm nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và phương pháp dạy học theo định hướng chuẩn nghề nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm công cụ

  1. Quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường: Luận án kế thừa các định nghĩa kinh điển của F.W. Taylor, S. Robbins, Jones & George, Hersey & Blanchard và Từ điển Giáo dục học (2001). Quản lý nhà trường tiểu học được xác định là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý nhà trường nhằm vận hành nhà trường đạt mục tiêu giáo dục.
  2. Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học: Căn cứ theo Quyết định số 14/2007/QĐ-BGDĐT, chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học gồm 3 lĩnh vực:
    • Lĩnh vực 1: Phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống (5 yêu cầu, 20 tiêu chí).
    • Lĩnh vực 2: Kiến thức (5 yêu cầu, 20 tiêu chí).
    • Lĩnh vực 3: Kỹ năng sư phạm (5 yêu cầu, 20 tiêu chí). Mỗi tiêu chí được đánh giá theo 4 mức: Kém, Trung bình, Khá, Tốt. Xếp loại chung cuối năm gồm 4 mức: Xuất sắc, Khá, Trung bình, Kém.
  3. Bồi dưỡng và quản lý công tác bồi dưỡng theo chuẩn nghề nghiệp: Bồi dưỡng là quá trình bổ sung, cập nhật kiến thức, kỹ năng sư phạm và phẩm chất nghề nghiệp đã có nhằm nâng cao năng lực làm việc. Quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp là sự tác động có mục đích của cán bộ quản lý trường tiểu học thông qua chu trình 4 chức năng:
    • Lập kế hoạch bồi dưỡng theo chuẩn nghề nghiệp.
    • Tổ chức thực hiện công tác bồi dưỡng.
    • Lãnh đạo, chỉ đạo công tác bồi dưỡng.
    • Kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng.
  4. Các yếu tố ảnh hưởng: Luận án xác định 4 nhóm yếu tố chi phối: (1) Lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước; (2) Phát triển kinh tế - xã hội; (3) Quản lý của nhà trường; (4) Vai trò, nhận thức và động cơ của giáo viên.

Phương pháp nghiên cứu

  • Tiếp cận nghiên cứu: Tiếp cận hệ thống - cấu trúc; tiếp cận lịch sử - logic; tiếp cận thực tiễn; tiếp cận theo chức năng quản lý.
  • Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hóa và khái quát hóa các văn bản quy phạm pháp luật, chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Nhà nước và các tài liệu chuyên ngành trong và ngoài nước.
  • Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
    • Điều tra giáo dục: Sử dụng phiếu hỏi khảo sát thực trạng bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng; phiếu khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp.
    • Phương pháp chuyên gia, phỏng vấn: Phỏng vấn sâu cán bộ quản lý, chuyên gia giáo dục và giáo viên nhằm thu thập kinh nghiệm và làm rõ dữ liệu định lượng.
    • Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm tác động biện pháp "Đổi mới chỉ đạo công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp" tại các trường tiểu học thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.
  • Phương pháp thống kê toán học: Ứng dụng phần mềm thống kê SPSS để xử lý số liệu thu thập được; tính toán giá trị trung bình ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn ($SD$), so sánh và kiểm định sai biệt thống kê (kiểm định t-test).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp

Chương này thiết lập hệ thống cơ sở lý thuyết hoàn chỉnh cho đề tài:

  • Tổng quan lịch sử nghiên cứu: Phân tích chi tiết các xu hướng quản lý nguồn nhân lực, chính sách bồi dưỡng giáo viên trên thế giới và trong nước, cùng các mô hình chuẩn nghề nghiệp giáo viên tại Anh, Mỹ, Úc, Philippines, Pháp, Hàn Quốc.
  • Xác lập hệ thống khái niệm: Định nghĩa chuẩn xác về quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, giáo viên tiểu học, Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học theo Quyết định 14/2007/QĐ-BGDĐT, bồi dưỡng và quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp.
  • Lý luận về công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp: Phân tích 5 mục tiêu cụ thể (nâng cao nhận thức; phát triển kiến thức chuyên môn; phát triển kỹ năng nghề nghiệp; nâng cao sức khỏe; phát triển năng lực tự học, tự bồi dưỡng); xác định 3 khối nội dung tương ứng với 3 lĩnh vực của Chuẩn; phân tích 5 hình thức tổ chức bồi dưỡng (bồi dưỡng thường xuyên, bồi dưỡng tại chỗ, bồi dưỡng tập trung, bồi dưỡng từ xa/trực tuyến, tự nghiên cứu/tự bồi dưỡng); quy định quy trình đánh giá, xếp loại kết quả bồi dưỡng.
  • Lý luận về quản lý công tác bồi dưỡng: Xác định mục tiêu, nguyên tắc, phương pháp và đi sâu phân tích 4 chức năng quản lý cốt lõi (kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra - đánh giá) gắn liền với 4 nhóm yếu tố ảnh hưởng.

Chương 2: Thực trạng quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp

Chương 2 trình bày kết quả khảo sát thực trạng diện rộng tại 3 địa phương (Hải Dương, Khánh Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh).

Bảng: Phân bố mẫu khảo sát thực trạng theo địa bàn và đối tượng
Địa bàn khảo sát Cán bộ quản lý (người) Giáo viên tiểu học (người) Tổng số mẫu (người)
Tỉnh Hải Dương (miền Bắc) Có phân bố mẫu Có phân bố mẫu Đại diện khu vực
Tỉnh Khánh Hòa (miền Trung) Có phân bố mẫu Có phân bố mẫu Đại diện khu vực
Thành phố Hồ Chí Minh (miền Nam) Có phân bố mẫu Có phân bố mẫu Đại diện khu vực

Nội dung khảo sát và các kết quả định lượng chính được thể hiện qua hệ thống bảng biểu trong văn bản:

  • Nhận thức về tính cần thiết: Cán bộ quản lý và giáo viên đều nhận thức cao về tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng theo chuẩn nghề nghiệp (Bảng 2.4, 2.6).
  • Thực trạng nội dung và hình thức bồi dưỡng: Phân tích mức độ thực hiện và mức độ đáp ứng nội dung bồi dưỡng kiến thức chuyên môn (Bảng 2.8, 2.12) và kỹ năng nghề nghiệp (Bảng 2.10, 2.13). Kết quả kiểm định thống kê cho thấy có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mức độ thực hiện nội dung bồi dưỡng theo thâm niên công tác của giáo viên (Bảng 2.9, 2.11). Hình thức bồi dưỡng tại chỗ và tự bồi dưỡng được đánh giá cao nhưng hiệu quả thực tế chưa đồng đều (Bảng 2.5, 2.7).
  • Thực trạng thực hiện 4 chức năng quản lý:
    • Lập kế hoạch (Bảng 2.14): Kế hoạch bồi dưỡng thường được xây dựng theo chỉ đạo hành chính từ trên xuống, việc khảo sát nhu cầu thực tế của giáo viên chưa sâu sát.
    • Tổ chức thực hiện (Bảng 2.15): Tổ chức phân công nhiệm vụ, bố trí thời gian, cơ sở vật chất và kinh phí còn gặp khó khăn; sự phối hợp giữa các tổ chuyên môn chưa chặt chẽ.
    • Chỉ đạo thực hiện (Bảng 2.16): Cán bộ quản lý đã chú trọng đôn đốc nhưng việc hướng dẫn phương pháp tự học, ứng dụng công nghệ thông tin và đổi mới phương pháp dạy học chưa thường xuyên.
    • Kiểm tra, đánh giá (Bảng 2.17): Kiểm tra đánh giá còn thiên về định kỳ, hình thức, việc phản hồi kết quả đánh giá để giúp giáo viên điều chỉnh kế hoạch tự học chưa kịp thời.
  • Đánh giá chung và nguyên nhân: Mức độ thực hiện và hiệu quả quản lý công tác bồi dưỡng mới đạt mức trung bình khá (Bảng 2.18). Bảng 2.19 chỉ ra các nhóm yếu tố ảnh hưởng, trong đó áp lực công việc hành chính của giáo viên và năng lực quản lý của cán bộ quản lý cấp cơ sở là hai rào cản lớn nhất.

Chương 3: Biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp

Trên cơ sở lý luận và thực trạng, tác giả đề xuất 5 biện pháp quản lý đồng bộ theo chức năng, khảo nghiệm và thực nghiệm sư phạm:

Bảng: Hệ thống các biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp
Ký hiệu Tên biện pháp quản lý đề xuất Mục tiêu và nội dung cốt lõi của biện pháp
Biện pháp 1 Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp Khảo sát chính xác nhu cầu bồi dưỡng của giáo viên; phân loại đối tượng theo trình độ và thâm niên; xác định mục tiêu, nội dung, lộ trình bồi dưỡng cụ thể bám sát 3 lĩnh vực của Chuẩn.
Biện pháp 2 Đổi mới tổ chức công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp Phân công nhiệm vụ rõ ràng; đa dạng hóa hình thức bồi dưỡng (kết hợp bồi dưỡng tại chỗ, cụm trường, trực tuyến); huy động các nguồn lực cơ sở vật chất và tài chính hỗ trợ bồi dưỡng.
Biện pháp 3 Đổi mới chỉ đạo công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp Chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin (sử dụng bảng tương tác thông minh); hướng dẫn phương pháp tự học, tự bồi dưỡng và sinh hoạt tổ chuyên môn.
Biện pháp 4 Đổi mới kiểm tra, đánh giá công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp Xây dựng tiêu chí đánh giá rõ ràng, minh bạch theo Chuẩn nghề nghiệp; kết hợp tự đánh giá của giáo viên với đánh giá của tổ chuyên môn và nhà trường; cung cấp thông tin phản hồi kịp thời.
Biện pháp 5 Xây dựng môi trường làm việc lành mạnh, tạo động lực cho giáo viên tích cực tham gia bồi dưỡng theo chuẩn nghề nghiệp Xây dựng văn hóa học tập trong nhà trường; thực hiện chế độ khen thưởng, đãi ngộ thỏa đáng; giảm tải áp lực hành chính ngoài chuyên môn để giáo viên an tâm học tập.
  • Kết quả khảo nghiệm: Khảo nghiệm lấy ý kiến chuyên gia, cán bộ quản lý và giáo viên về tính cần thiết và tính khả thi của 5 biện pháp (Bảng 3.2 đến Bảng 3.6). Kết quả đánh giá đều đạt mức cao và có mối tương quan thuận giữa tính cần thiết và tính khả thi (Bảng 3.7, 3.8).
  • Kết quả thực nghiệm sư phạm: Triển khai thực nghiệm Biện pháp 3 ("Đổi mới chỉ đạo công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp") tại trường tiểu học ở Thành phố Hồ Chí Minh (Bảng 3.9 đến 3.21). Nội dung thực nghiệm tập trung vào chỉ đạo nâng cao kiến thức, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin (sử dụng bảng tương tác thông minh) và đổi mới phương pháp dạy học. Kết quả kiểm định t-test trước và sau thực nghiệm cho thấy sự chuyển biến tích cực, có ý nghĩa thống kê về năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và phương pháp giảng dạy của giáo viên, khẳng định tính hiệu quả và khả thi của biện pháp đề xuất.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

  • Hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp trên cơ sở tiếp cận chu trình 4 chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra - đánh giá) tại cấp trường tiểu học.
  • Xác định cấu trúc liên kết chặt chẽ giữa các thành tố của Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học (Quyết định 14/2007/QĐ-BGDĐT) với nội dung, phương pháp, hình thức bồi dưỡng và quy trình quản lý bồi dưỡng ở cấp cơ sở.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

  • Phản ánh trung thực, khách quan bức tranh thực trạng công tác bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng giáo viên tiểu học tại 3 địa bàn đại diện (miền Bắc: Hải Dương, miền Trung: Khánh Hòa, miền Nam: TP.HCM), chỉ rõ những bất cập trong từng chức năng quản lý và các yếu tố ảnh hưởng.
  • Đề xuất hệ thống 5 biện pháp quản lý đồng bộ, khả thi, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp.
  • Chứng minh tính khả thi và hiệu quả thực tế của biện pháp đổi mới chỉ đạo công tác bồi dưỡng giáo viên thông qua thực nghiệm sư phạm ứng dụng công nghệ thông tin (bảng tương tác thông minh) và đổi mới phương pháp dạy học tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Các kiến nghị đề xuất

  1. Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Hoàn thiện cơ chế chính sách, quy chế bồi dưỡng thường xuyên; rà soát, điều chỉnh các tiêu chí Chuẩn nghề nghiệp giáo viên phù hợp với thực tiễn; đầu tư nguồn lực và học liệu mở trực tuyến cho giáo viên tiểu học.
  2. Đối với Sở và Phòng Giáo dục và Đào tạo: Tăng cường phân cấp quản lý, trao quyền tự chủ cho các trường tiểu học trong việc xây dựng chương trình bồi dưỡng tại chỗ; tổ chức tập huấn nâng cao năng lực quản lý cho đội ngũ cán bộ quản lý trường tiểu học; hỗ trợ kinh phí và phương tiện dạy học hiện đại.
  3. Đối với cán bộ quản lý trường tiểu học: Vận dụng linh hoạt 5 biện pháp quản lý; thực hiện đầy đủ chu trình 4 chức năng quản lý; khảo sát chính xác nhu cầu giáo viên trước khi lập kế hoạch; xây dựng môi trường văn hóa nhà trường thân thiện, khích lệ tinh thần tự học, tự bồi dưỡng thường xuyên của giáo viên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế của luận án:
    • Phạm vi khảo sát thực trạng mới chỉ thực hiện tại một số trường tiểu học công lập thuộc 3 tỉnh/thành phố (Hải Dương, Khánh Hòa, TP.HCM), chưa bao quát hết các loại hình trường ngoài công lập hoặc các vùng đặc thù khác.
    • Do giới hạn về thời gian và nguồn lực nghiên cứu (2011-2015), quá trình thực nghiệm sư phạm chỉ tập trung triển khai đối với một biện pháp cốt lõi (Biện pháp 3: Đổi mới chỉ đạo công tác bồi dưỡng) với nội dung trọng tâm là ứng dụng công nghệ thông tin (bảng tương tác thông minh) và đổi mới phương pháp dạy học tại Thành phố Hồ Chí Minh, chưa thực nghiệm toàn diện cả 5 biện pháp trên toàn bộ các lĩnh vực của Chuẩn.
  • Hướng nghiên cứu tiếp theo:
    • Mở rộng phạm vi khảo sát và thực nghiệm hệ thống biện pháp quản lý trên các địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa và hệ thống trường tiểu học tư thục.
    • Triển khai thực nghiệm đồng bộ các biện pháp quản lý còn lại (lập kế hoạch, tổ chức, kiểm tra - đánh giá và xây dựng môi trường động lực).
    • Nghiên cứu sâu hơn tác động lâu dài của việc quản lý bồi dưỡng giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp đối với kết quả học tập và phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh tiểu học.

Giá trị tham khảo

  • Đối với cán bộ quản lý trường tiểu học (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn): Cung cấp khung hướng dẫn thực hành quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên bài bản theo 4 chức năng; tài liệu tham khảo trực tiếp để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng năm học và đổi mới sinh hoạt chuyên môn.
  • Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên chuyên ngành Quản lý giáo dục: Cung cấp cơ sở lý luận vững chắc, hệ thống tài liệu tham khảo phong phú trong và ngoài nước, cùng bộ công cụ điều tra khảo sát, thang đo và kỹ thuật xử lý số liệu bằng phần mềm SPSS.
  • Đối với các cơ quan quản lý giáo dục (Sở GD-ĐT, Phòng GD-ĐT): Cung cấp luận cứ thực tiễn để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng cán bộ quản lý và giáo viên tiểu học trên địa bàn, đồng thời hoàn thiện công tác kiểm tra, đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học trong luận án được cấu trúc như thế nào?

Theo Quyết định số 14/2007/QĐ-BGDĐT được luận án tiếp cận, Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học gồm 3 lĩnh vực: (1) Phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống; (2) Kiến thức; (3) Kỹ năng sư phạm. Mỗi lĩnh vực gồm 5 yêu cầu, mỗi yêu cầu gồm 4 tiêu chí (tổng cộng 60 tiêu chí cụ thể). Kết quả đánh giá từng tiêu chí xếp theo 4 mức (Kém, Trung bình, Khá, Tốt) và xếp loại chung toàn diện gồm 4 mức (Xuất sắc, Khá, Trung bình, Kém).

2. Tiếp cận chức năng quản lý trong luận án bao gồm những chức năng nào?

Luận án tiếp cận hoạt động quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học thông qua chu trình 4 chức năng quản lý cơ bản: (1) Lập kế hoạch bồi dưỡng; (2) Tổ chức thực hiện công tác bồi dưỡng; (3) Lãnh đạo, chỉ đạo công tác bồi dưỡng; (4) Kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng.

3. Tác giả đề xuất bao nhiêu biện pháp quản lý và thuộc những nhóm nào?

Tác giả đề xuất hệ thống 5 biện pháp quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp:

  • Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp.
  • Biện pháp 2: Đổi mới tổ chức công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp.
  • Biện pháp 3: Đổi mới chỉ đạo công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp.
  • Biện pháp 4: Đổi mới kiểm tra, đánh giá công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp.
  • Biện pháp 5: Xây dựng môi trường làm việc lành mạnh, tạo động lực cho giáo viên tích cực tham gia bồi dưỡng theo chuẩn nghề nghiệp.

4. Địa bàn khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm của đề tài được triển khai ở đâu?

Khảo sát thực trạng được thực hiện tại các trường tiểu học công lập thuộc 3 địa phương: tỉnh Hải Dương (miền Bắc), tỉnh Khánh Hòa (miền Trung) và Thành phố Hồ Chí Minh (miền Nam). Quá trình thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại các trường tiểu học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

5. Nội dung thực nghiệm sư phạm của luận án tập trung vào vấn đề gì?

Thực nghiệm sư phạm tập trung vào Biện pháp 3 ("Đổi mới chỉ đạo công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp"), trong đó trọng tâm tác động là chỉ đạo nâng cao kiến thức, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin (sử dụng bảng tương tác thông minh) và đổi mới phương pháp dạy học cho giáo viên tiểu học, được đo lường và kiểm định thống kê trước - sau thực nghiệm qua phần mềm SPSS.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp" của tác giả Vũ Thị Thu Huyên là công trình nghiên cứu chuyên sâu, giải quyết toàn diện vấn đề nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học cấp cơ sở trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Bằng việc kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận, khảo sát thực trạng diện rộng tại ba miền và thực nghiệm sư phạm tại Thành phố Hồ Chí Minh, luận án đã xác lập hệ thống 5 biện pháp quản lý đồng bộ theo tiếp cận chức năng quản lý. Các kết quả nghiên cứu và kiến nghị của luận án cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn có giá trị cho cán bộ quản lý nhà trường, các cơ quan chỉ đạo giáo dục và các nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý giáo dục.