Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Vị trí, mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân 1. Vị trí của trường trung học cơ sở Luật Giáo dục năm 2019 - điểm b, khoản 1, Điều 28 quy định: “Giáo dục trung học cơ sở được thực hiện trong 04 năm học, từ lớp sáu đến hết lớp chín. Học sinh vào học lớp sáu phải hoàn thành chương trình tiểu học.
Tuổi của học sinh vào học lớp sáu là 11 tuổi và được tính theo năm”. Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học quy định tại Điều 2: “Trường trung học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân. Trường có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng” [2]. Mục tiêu của giáo dục phổ thông “Giáo dục phổ thông nhằm phát triển toàn diện cho người học về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo; hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho người học tiếp tục học chương trình giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp hoặc tham gia lao động, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” “Giáo dục trung học cơ sở nhằm củng cố và phát triển kết quả của giáo dục tiểu học; bảo đảm cho học sinh có học vấn phổ thông nền tảng, hiểu biết cần thiết tối thiểu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông hoặc chương trình giáo dục nghề nghiệp” [19].
Nhiệm vụ và quyền hạn của trường trung học cơ sở Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học quy định trường trung học có nhiệm vụ và quyền hạn sau đây (Điều 3): - Xây dựng chiến lược, kế hoạch phát triển nhà trường gắn với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương; xác định tầm nhìn, sứ mệnh, các giá trị cốt lõi về giáo dục, văn hóa, lịch sử và truyền thống của nhà trường. - Xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường theo chương trình giáo dục phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Phối hợp với 9 gia đình học sinh, tổ chức và cá nhân trong tổ chức các hoạt động giáo dục. - Tuyển sinh và tiếp nhận học sinh, quản lý học sinh theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
- Thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục trong phạm vi được phân công. - Tổ chức cho giáo viên, nhân viên, học sinh tham gia các hoạt động xã hội. - Quản lý giáo viên, nhân viên theo quy định của pháp luật. - Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho hoạt động giáo dục theo quy định của pháp luật.
- Quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, trang thiết bị theo quy định của pháp luật. - Thực hiện các hoạt động về bảo đảm chất lượng giáo dục, đánh giá và kiểm định chất lượng giáo dục theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. - Thực hiện công khai về cam kết chất lượng giáo dục, các điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục và thu, chi tài chính theo quy định của pháp luật. - Thực hiện dân chủ, trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục trong quản lý các hoạt động giáo dục; bảo đảm việc tham gia của học sinh, gia đình và xã hội trong quản lý các hoạt động giáo dục theo quy định của pháp luật.
- Thực hiện các nhiệm vụ và quyền khác theo quy định của pháp luật. Như vậy, giáo dục trung học cơ sở là cấp học nối tiếp cấp học tiểu học, đây là cấp học tạo sự liên thông và đảm bảo tính đồng bộ trong hệ thống giáo dục quốc dân. Giáo dục trung học cơ sở không chỉ nhằm mục tiêu học lên cấp trung học phổ thông mà còn phải chuẩn bị cho sự phân luồng sau khi học sinh học xong cấp trung học cơ sở, có những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học trung học phổ thông, trung cấp, học nghề, … Vì vậy, giáo dục trung học cơ sở phải đảm bảo cho học sinh có những giá trị đạo đức, có những kiến thức phổ thông cơ bản về tự nhiên, xã hội, con người, gắn bó với cuộc sống cộng đồng và thực tiễn địa phương, có kỹ thuật vận dụng những kiến thức đã học để giải quyết những vấn đề thường ngày trong cuộc sống. Tại Điều 30 - Luật Giáo dục 2019 quy định về yêu cầu về nội dung, phương pháp giáo dục phổ thông: - Nội dung giáo dục phổ thông phải bảo đảm tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và có hệ thống; gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục ở mỗi cấp học.
10 - Giáo dục trung học cơ sở củng cố, phát triển nội dung đã học ở tiểu học, bảo đảm cho học sinh có hiểu biết phổ thông cơ bản về tiếng Việt, toán, lịch sử dân tộc; kiến thức khác về khoa học xã hội, khoa học tự nhiên, pháp luật, tin học, ngoại ngữ; có hiểu biết cần thiết tối thiểu về kỹ thuật và hướng nghiệp; - Phương pháp giáo dục phổ thông phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc trưng từng môn học, lớp học và đặc điểm đối tượng học sinh; bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, khả năng tư duy độc lập; phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của người học; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông vào quá trình giáo dục. Để phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, nội dung phương pháp phải đảm bảo theo hướng: Giảm tính lý thuyết hàn lâm, tăng tính thực tiễn thực hành đảm bảo vừa sức khả thi, tăng thời gian ngoại khóa. Như vậy học vấn trung học cơ sở là rất cần thiết và là nền tảng cơ bản để tiếp thu các kiến thức khoa học - công nghệ và nghề nghiệp trong các hoạt động đời sống xã hội. Do đó giáo dục trung học cơ sở là nhu cầu tất yếu cho mọi tầng lớp dân cư, đặc biệt là lứa tuổi thanh thiếu niên.
Bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trường trung học cơ sở 1. Khái niệm bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trường trung học cơ sở 1. Bồi dưỡng Theo Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê: “Bồi dưỡng là làm cho tăng thêm năng lực và phẩm chất”, “bồi dưỡng được xem là làm cho tốt hơn, giỏi hơn” [10]. Theo Nghị định số 18/2010/NĐ-CP ngày 15 tháng 3 năm 2010 của Chính phủ: “Bồi dưỡng là hoạt động trang bị, cập nhật, nâng cao kiến thức, kỹ năng làm việc” [7].
Khái niệm bồi dưỡng trong hội thảo Quản lý giáo dục những thập niên đầu của thế kỷ XXI do Trung tâm đào tạo khu vực của SEAMEO tổ chức tại Việt Nam được định nghĩa: Bồi dưỡng là quá trình nâng cao năng lực làm việc của người lao động thông qua việc bổ sung, trang bị kiến thức, kỹ năng, thái độ, đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp và vị trí làm việc của họ. Thực chất quá trình bồi dưỡng là để bổ sung, cập nhật kiến thức và kỹ năng còn thiếu hoặc lạc hậu nhằm nâng cao trình độ, phát triển thêm năng lực trong một lĩnh vực hoạt động chuyên môn, đồng thời nhằm mở mang hoặc nâng cao hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, chuyên môn đã có sẵn, giúp cho công việc đang làm được hiệu quả tốt hơn. 11 Bồi dưỡng là một hoạt động có chủ đích nhằm cập nhật những kiến thức mới, tiến bộ hoặc nâng cao trình độ giáo viên để tăng thêm năng lực, phẩm chất theo yêu cầu của ngành học. Công tác bồi dưỡng được thực hiện trên các nền tảng các loại trình độ đã được đào tạo từ trước [15].
Sau khi được bồi dưỡng, năng lực được gia tăng, đáp ứng nhu cầu phát triển nguồn nhân lực trong hiện tại và tương lai của tổ chức. Công tác bồi dưỡng là việc làm thường xuyên, liên tục cho mỗi giáo viên, cấp học, ngành học, không ngừng nâng cao trình độ của đội ngũ để thích ứng với đòi hỏi của nền kinh tế xã hội. Nội dung bồi dưỡng được triển khai ở các mức độ khác nhau, phù hợp cho từng đối tượng cụ thể. Hoạt động chuyên môn Chuyên môn là những kỹ năng, kiến thức đã được đào tạo và việc áp dụng những kỹ năng đó một cách đầy đủ và bài bản vào một ngành nghề, lĩnh vực cụ thể.
Chuyên môn có thể được coi là một yếu tố quan trọng được các nhà tuyển dụng đặt lên hàng đầu khi tuyển dụng nhân viên của mình. Hoạt động chuyên môn thực chất là quá trình lao động sư phạm của người giáo viên. Đây là một quá trình tương tác giữa giáo viên và học sinh, trong đó dưới tác động chủ đạo như tổ chức, điều khiển của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực tự điều khiển hoạt động nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ giáo dục đã đặt ra. Chuẩn chuyên môn của giáo viên là hệ thống yêu cầu về năng lực nghề nghiệp mà giáo viên cần đạt được để có thể đáp ứng mục tiêu giáo dục ở các bậc trình độ đào tạo.
Bồi dưỡng chuyên môn Bồi dưỡng chuyên môn là bồi dưỡng kiến thức chuyên môn; kỹ năng tay nghề; kiến thức, kỹ năng thực tiễn. Bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên có thể coi là việc đào tạo lại, đổi mới, cập nhật kiến thức và kỹ năng chuyên môn, nâng cao trình độ cho giáo viên, là sự nối tiếp tinh thần đào tạo liên tục trước và trong khi làm việc của người giáo viên. Bồi dưỡng chuyên môn đối với mọi giáo viên là thường xuyên, liên tục. Bồi dưỡng nhằm tạo điều kiện cho người giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục có cơ hội củng cố và mở rộng một cách có hệ thống những tri thức, kỹ năng chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm hoặc quản lý giáo dục sẵn có để lao động nghề nghiệp một cách có hiệu quả hơn; mặt khác cũng qua bồi dưỡng người học biết chọn lọc, tiếp thu phát huy các mặt mạnh, khắc phục bổ sung những 12 mặt còn hạn chế, bồi dưỡng kịp thời, động viên họ làm việc tự giác với tinh thần trách nhiệm đạt hiệu suất cao.
