Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐẢM BẢO TRƯỜNG HỌC AN TOÀN TẠI TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CẤP HUYỆN TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan 1. Các nghiên cứu về đảm bảo trường học an toàn Trong cuốn “Tài liệu kỹ thuật quản lý rủi ro thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu” (2011) do Trung tâm phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai (DMC) đã chỉ ra Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, biến đổi khí hậu toàn cầu đã và đang làm thiên tai ở nước ta có chiều hướng ngày càng phức tạp, gia tăng nhiều hơn so với những thập kỷ trước về cả quy mô cũng như chu kỳ lặp lại kèm theo những đột biến khó lường. [26] Trong cuốn “Hướng dẫn thực hiện trường học an toàn” do Tổ chức Hợp tác quốc tế Đức (GIZ), Tổ chức Tổng hợp lao động đức (DEUTSCHE ZUSAMMENARBEIT), Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC) và Hội Chữ thập đỏ Việt Nam (VNRC) (2014) đã cung cấp kết quả thống kê: Tương tự như Việt Nam, nhiều nước ở châu Á cũng bị tác động mạnh bởi thiên tai.
Trong thời gian từ năm 2009 đến 2012, hơn 11.000 trường học đã bị phá hỏng, tốc mái ở các nước ASEAN. Theo thống kê, hơn 100 triệu trẻ em ở các nước ASEAN có thể gặp nguy hiểm do trường học nằm trong khu vực dễ bị động đất. Hằng trăm triệu trẻ em phải đối mặt thường xuyên với lũ lụt, sạt lở đất, gió lốc và rủi ro do cháy nổ; tử vong ở trẻ em thường chiếm tới 30-50% số người chết do thiên tai; và trong thập kỷ tới, dự báo có khoảng 175 triệu trẻ em có khả năng bị ảnh hưởng bởi thiên tai mỗi năm. Học sinh là nhóm dễ bị tổn thương và là đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất khi thiên tai/thảm họa xảy ra.
Để nâng cao năng lực phòng ngừa, thích nghi và ứng phó cho giáo viên và học sinh đối với thiên tai, nhiều nước ở châu Á đã xây dựng mô hình Trường học an toàn trong hoạt động phòng, tránh thiên tai như Myanmar, Indonesia, Sri Lanka, Bangladesh, Ấn Độ, Nhật, v. 6 Các trường học, đặc biệt là các trường ở khu vực nông thôn thường được sử dụng như là trung tâm của cộng đồng và nhiều hoạt động cộng đồng được tổ chức tại đây. Ngoài ra, các trường học thường là nơi trú ẩn an toàn cho cộng đồng trong suốt thời gian xảy ra thảm họa. Nếu trường học bị hư hại hoặc tàn phá thì sẽ gây khó khăn cho các hoạt động sơ tán và cứu trợ.
Bên cạnh đó, nếu các trường học bị hư hại thì sẽ ảnh hưởng đến kế hoạch giảng dạy và học tập của trường. Mặt khác, do trẻ em là đối tượng dễ bị ảnh hưởng nhất trong thảm họa và cần được hỗ trợ về mặt tâm lý- xã hội. Mở lại trường học một cách nhanh chóng sau thảm họa là một việc quan trọng để hỗ trợ cho trẻ em và giúp các em nhanh chóng hòa nhập với bạn bè, trường lớp. 6-7] Trong bài viết “Tổ chức giáo dục phòng chống tai nạn thương tích cho học sinh ở các trường tiểu học huyện Thủy Nguyên, Thành phố Hải Phòng nhằm xây dựng trường học an toàn”, tác giả Nguyễn Thị Lan Hương (2019), qua nghiên cứu đã rút ra kết luận: Trẻ em sinh ra có quyền được chăm sóc, bảo vệ, được tồn tại, được chấp nhận trong gia đình và cộng đồng…,vì vậy đảm bảo an toàn cho HS trong nhà trường mang tính xã hội và nhân văn sâu sắc, nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học.
60] Như vậy, các nghiên cứu về đảm bảo trường học an toàn có thể thấy chưa được quan tâm nhiều, các nghiên cứu đã làm rõ vai trò của trường học an toàn đối với sự phát triển của trẻ em, học sinh và cộng đồng. Tuy nhiên, các nghiên cứu còn tập trung vào vấn đề đảm bảo an toàn cho học sinh trong phòng, chống thiên tai, thảm hoạ, dịch bệnh; còn những vấn đề đảm bảo an toàn cho học sinh khi đối diện với các vấn đề xã hội, công nghệ còn đang bỏ ngỏ. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động đảm bảo trường học an toàn Hội thảo “Sáng kiến trường học an toàn khu vực ASEAN” được tổ chức trong 3 ngày từ 18-20/6/2019, tại thành phố Jakarta, Indonesia, tập trung vào các nội dung gồm xây dựng cơ chế giám sát, báo cáo tiến độ thực hiện trường học an toàn khu vực ASEAN, xây dựng chiến lược huy động nguồn lực bền vững cho việc thực hiện trường học an toàn khu vực ASEAN. Hội thảo nhằm thúc đẩy sự cam kết, chia sẻ thông tin về tiến độ thực hiện trường học an toàn, qua đó xác định những 7 khoảng trống để có thể phân tích và xây dựng chiến lược thực hiện Trường học an toàn khu vực ASEAN ở cấp quốc gia và khu vực một cách bền vững cho giai đoạn 2021- 2025.
[7] Trong chuyên đề “Khung trường học an toàn phòng, chống thiên tai” của Sở Giáo dục và đào tạo tỉnh Điện Biên, đã tập trung vào định hướng, chỉ đạo huy động các lực lượng tham gia vào xây dựng và triển khai thực hiện mô hình trường học an toàn phòng, chống thiên tai, đó là: Trường học an toàn, phòng chống tai nạn, thương tích là trường học mà các yếu tố nguy cơ gây tai nạn, thương tích cho học sinh được phòng, chống và giảm thiểu tối đa hoặc loại bỏ. Xây dựng và triển khai thực hiện mô hình trường học an toàn phòng, chống thiên tai nhằm đạt được các mục tiêu: bảo vệ học sinh, giáo viên và nhân viên của đơn vị khỏi thương tích, các rủi ro khác do thiên tai và các tác động của biến đổi khí hậu; tăng cường khả năng chống chịu, ứng phó với thiên tai và biến đổi khí hậu thông qua giáo dục, nâng cao nhận thức, trang bị kiến thức, kỹ năng cho cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh cũng như huy động sự tham gia của cộng đồng; thúc đẩy việc xây dựng, thực hiện kế hoạch phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả của thiên tai tại mỗi cơ sở giáo dục nhằm hạn chế tối đa sự giãn đoạn các hoạt động dạy và học; đảm bảo việc thiết kế, xây dựng cơ sở vật chất trường học được thực hiện theo các tiêu chuẩn xây dựng của nhà nước, có khả năng chống chịu với các loại hình thiên tai đặc thù tại khu vực xây dựng trường học. [23] Bùi Thị Tường Vi (2019) trong bài viết “Quản lý hoạt động đảm bảo an toàn về phòng tránh tai nạn thương tích cho trẻ tại trường mầm non Thị xã Tân Uyên, Tỉnh Bình Dương” trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng đã đề xuất năm biện pháp quản lý hoạt động đảm bảo an toàn về phòng tránh tai nạn thương tích cho trẻ em. [37, tr 21] Phan Thị Thọ (2020) trong bài “Thực trạng quản lý quản lí hoạt động đảm bảo an toàn cho trẻ ở các trường mầm non quận Bình Tân, TP.
Hồ Chí Minh” đã kết luận: trong thực tế, công tác đảm bảo an toàn cho trẻ mầm non trên cả nước nói chung, địa bàn quận Bình Tân, TP. Hồ Chí Minh nói riêng vẫn còn nhiều bất cập, từ đó cần tập trung vào ba biện pháp quản lý: 1) Việc xây dựng kế hoạch cụ thể về 8 đảm bảo an toàn cho trẻ trong tổ chức hoạt động vui chơi và trong hoạt động lễ hội; phòng tránh các tai nạn thường gặp ở trẻ đầu năm học và lồng ghép trong kế hoạch giáo dục của nhà trường; đánh giá chất lượng trang thiết bị y tế; 2) Tổ chức phân công trách nhiệm cho từng bộ phận, cá nhân trong thực hiện kế hoạch hoạt động vui chơi và phòng chống tại nạn thương tích cho trẻ; lấy ý kiến xây dựng nội dung, hình thức lao động phù hợp với lứa tuổi của trẻ; bồi dưỡng GV về khả năng phát hiện nguyên nhân, xử lí tình huống trong chống dịch bệnh ở trẻ mầm non; hoạt động đảm bảo an toàn trong tổ chức môi trường giáo dục; 3) Kiểm tra, đánh giá hoạt động vui chơi và phòng tránh tai nạn thương tích của trẻ; sử dụng kết quả để đánh giá xếp loại và khen thưởng cá nhân, tập thể; kiểm tra, đánh giá hoạt động đảm bảo an toàn cho trẻ trong hoạt động lễ, hội và chăm sóc sức khỏe ở trường; so sánh kết quả đánh giá với kế hoạch đặt ra. 44-49] Như vậy, các nghiên cứu nêu trên đã có đóng góp nhất định trong việc nêu rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về yêu cầu của việc đảm bảo trường học an toàn và các tác động của thiên tai và ngoại cảnh, các nguyên nhân chủ quan, nguyên nhân khách quan dẫn tới mất trường học an toàn. Các nghiên cứu đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau của quản lý trường học an toàn như cần xây dựng chiến lược đảm bảo trường học an toàn, cần huy động cộng đồng trong và ngoài trường tham gia vào hoạt đông này…, và các nghiên cứu tập trung nhiều hơn vào quản lý đảm bảo an toàn trường mầm non.
Tuy nhiên, vấn đề quản lý hoạt động đảm bảo trường học an toàn ở các trường PTDT nội trú THCS và THPT còn rất ít được đề cập đến, đặc biệt trong bối cảnh nhà trường có sự đa dạng về văn hoá, về lứa tuổi học sinh trung học, về bối cảnh xã hội và công nghệ đang có nhiều tác động phức tạp và biến đổi nhanh chóng đến học sinh. Do vậy, vấn đề quản lý hoạt động đảm bảo trường học an toàn tại trường phổ thông dân tộc nội trú cấp huyện trong bối cảnh hiện nay cần phải tiếp tục được đặt ra để nghiên cứu. Hoạt động đảm bảo trường học an toàn tại trường phổ thông dân tộc nội trú cấp huyện trong bối cảnh hiện nay 1. Khái niệm trường học an toàn và hoạt động đảm bảo trường học an toàn 1.
Khái niệm trường học an toàn Một số quan điểm về trường học an toàn: 9 Tài liệu “Hướng dẫn trường học an toàn dành cho ban giám hiệu và các giáo viên” quan niệm: “Trường học an toàn được hiểu là một quá trình nỗ lực để bảo đảm sự an toàn về thể chất và tinh thần cho học sinh, giáo viên và các cán bộ nhà trường trong bất kỳ thảm họa nào”.