Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ TRẬT TỰ AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƢỜNG BỘ 1. KHÁI NIỆM QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ TRẬT TỰ AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƢỜNG BỘ 1. Khái niệm quản lý Quản lý là nhu cầu khách quan của xã hội, ngay từ xã hội mông muội, đến xã hội hiện đại ngày nay. Quản lý xuất hiện thì các học thuyết về quản lý cũng ra đời, phát triển và không ngừng hoàn thiện.
Mỗi học thuyết quản lý nghiên cứu theo những "lát cắt" khác nhau. Học thuyết quản lý của Khổng Tử là một trong các thuyết ra đời sớm nhất, cho đến ngày nay vẫn có ảnh hƣởng lớn đến thực tiễn quản lý ở cả các nƣớc phƣơng Ðông, và cả các nƣớc phƣơng Tây. Khổng Tử không chỉ là nhà khoa học quản lý lỗi lạc, mà còn là nhà thực tiễn quản lý tài ba, và là ngƣời đầu tiên trên thế giới mở trƣờng tƣ dạy quản lý. Những môn sinh của Ông có nhiều ngƣời xuất thân từ thân phận thấp hèn, song có ngƣời làm tới chức Tể tƣớng, nhƣ Tử Du (Ngôn Yên); làm quan Đại trƣợng phu, nhƣ Tể Dƣ, Nhiễu Cầu, Trọng Di (Tử Lộ), hoặc trở thành những nhà giáo - học giả nổi tiếng nhƣ Tử Hạ, Tăng Sâm, Tử Trƣơng.
Học thuyết quản lý của Khổng Tử lấy đạo nhân làm triết lý, lấy nhân, lễ, nghĩa, trí, lợi làm thành các nguyên tắc căn bản để xây dựng các chính sách cai trị, đào tạo tầng lớp quan cai trị, để dùng ngƣời (quản lý nhân sự). Thuyết chính danh, một trong những nội dung chính yếu của học thuyết quản lý của Khổng Tử, đòi hỏi "quản lý chính danh là phải làm việc xứng với danh hiệu chức vụ mà người đó được giao" [21, tr.65], "vua ra vua, tôi ra tôi, cha ra cha, con ra con". Đối ngƣợc với học thuyết của Khổng Tử, học thuyết quản lý của Hàn 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phi Tử lấy chủ trƣơng pháp trị, dùng pháp luật để cai trị. Trên cơ sở của tƣ tƣởng triết học cơ bản là "bản chất con người có tính ác, mưu lợi cho bản thân" 19, tr.65, Hàn Phi Tử luận về pháp trị trong quản lý, nhấn mạnh "pháp phải tùy thời", "thời thay mà pháp luật không đổi thì loạn, đời đã thay đổi mà cấm lệnh không biến thì nước bị chia cắt" [21, tr.74]; hay "pháp luật phải soạn thảo cho dân dễ biết, dễ thi hành", "phải có tính phổ biến".
Ở phƣơng Tây, những học thuyết quản lý cũng ra đời từ rất sớm, gắn liền với những tên tuổi lỗi lạc, nhƣ Aristot, Đề Các, Xô Crat, Sô Lông. Nhƣ trên đã nêu, tùy theo góc độ nghiên cứu, mà các học thuyết quản lý đã đƣa ra những định nghĩa khác nhau về quản lý: - Từ góc độ xem con ngƣời là động vật kinh tế, FW. Taylor (1856-1915) quan niệm: "Quản lý là biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất" [21, tr. - Xem con ngƣời là một thực thể xã hội, có đời sống tâm lý, tính cảm, có tính tổ chức và tính cộng đồng, vừa là đối tƣợng quản lý, đồng thời cũng là chủ thể quản lý đã là cơ sở của nhiều học thuyết quản lý sống động và đầy đủ hơn.
Những học thuyết này cho rằng "hiệu quả lao động tăng lên không chỉ ở cách quản lý khoa học mà còn khi tạo ra được trong các tổ chức đó những mối quan hệ con người tốt đẹp" [21, tr.15]; rằng "phải chú trọng tới những người lao động với toàn bộ đời sống của họ, cả yếu tố kinh tế lẫn yếu tố tinh thần và tình cảm" [21, tr. Đó là các học thuyết quản lý của M. Drucker xây dựng học thuyết quản lý của mình trong xã hội thông tin - hậu công nghệ, với triết lý "kiến thức và hiệu quả lao động trí óc trở thành nhân tố quyết định sự phát triển của các tổ chức". Trong Nhà nƣớc xã hội chủ nghĩa, học thuyết về quản lý cũng phát triển hết sức phong phú.
Lênin là ngƣời đầu tiên sau Cách mạng Tháng Mƣời 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com năm 1917 đã đặc biệt chú trọng đến vấn đề quản lý. Ngƣời nhấn mạnh nhiệm vụ trọng tâm của chính quyền Xô viết "là quản lý và quản lý" đồng thời đòi hỏi phải phân biệt quản lý với hoạt động chính trị, rằng "mục tiêu cơ bản của hoạt động quản lý nhà nước là nhằm phát triển kinh tế" [21, tr.12], phải học tập quản lý "ở những nhà tổ chức lớn nhất của chủ nghĩa tư bản" [21, tr. Nội dung cơ bản của những học thuyết về quản lý xã hội trong các nhà nƣớc xã hội chủ nghĩa là: - Quản lý xã hội là quản lý một cách khoa học, "là sự tác động có ý thức, có mục đích của con người lên toàn bộ hệ thống xã hội hoặc đến từng khâu của nó" (các phạm vi hoạt động xã hội, các ngành kinh tế, các liên hiệp sản xuất, các xí nghiệp.), bảo đảm sự hoạt động tối ƣu và sự phát triển của chúng trên cơ sở vận dụng các quy luật khách quan và những xu hƣớng vốn có của chủ nghĩa xã hội [50, tr. Quản lý với quan niệm trên là khách quan, vừa là kết quả, vừa là yêu cầu cần thiết của sự giao tiếp trong quá trình lao động, trao đổi sản phẩm lao động, yêu cầu về tính tổ chức, trật tự, sự phân công lao động, hay do tính chất xã hội của lao động quyết định.
- Quản lý xã hội một cách khoa học là việc sử dụng hệ thống tri thức, công cụ, phƣơng thức và cơ chế đa dạng, phong phú tác động lên ý thức, hành vi của con ngƣời, "làm cho sự hoạt động chủ quan của con người phù hợp những đòi hỏi của những quy luật khách quan" [50, tr. - Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, quản lý xã hội một cách khoa học là quản lý con ngƣời, "là sự tổ chức một cách tốt nhất đời sống kinh tế của họ, giáo dục họ theo tinh thần, lý tưởng cộng sản chủ nghĩa" [50, tr. Tóm lại, Tùy theo từng góc độ nghiên cứu, quản lý đƣợc quan niệm khác nhau, với những định nghĩa khác nhau, song quản lý, về thực chất là quản lý con ngƣời, là thực hiện những tác động lên ý thức, tâm lý, tình cảm của con 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngƣời bằng một hệ thống công cụ, phƣơng tiện, mô hình và cơ chế khác nhau nhằm tổ chức, điều chỉnh hành vi của con ngƣời theo những mục tiêu quản lý, phù hợp với quy luật vận động khách quan của tổ chức, của xã hội. Khái niệm quản lý nhà nƣớc về trật tự an toàn giao thông đƣờng bộ Quản lý nhà nƣớc hay quản lý của nhà nƣớc là những hoạt động quản lý có những đặc trƣng riêng, đó là: - Quản lý nhà nƣớc chỉ xuất hiện khi nhà nƣớc xuất hiện.
Nhà nƣớc trở thành ngƣời đại diện xã hội, là chủ thể chủ yếu quản lý xã hội, quản lý một cách toàn diện cả về dân cƣ, lãnh thổ và quản lý các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. - Quản lý nhà nƣớc là quản lý công, đƣợc phân biệt với quản lý tƣ ở mục tiêu quản lý là những lợi ích công cộng, đƣợc bảo đảm bằng quyền lực công mà xã hội trao cho nhà nƣớc. - Quản lý nhà nƣớc là quản lý bằng pháp luật, theo pháp luật. Pháp luật vừa là chuẩn mực của quản lý, vừa thể hiện và bảo đảm uy quyền trong quản lý.
Có thể khẳng định: Có nhiều học thuyết quản lý khác nhau; có học thuyết xem nhẹ pháp luật, có học thuyết coi trọng pháp luật, song không có nhà nƣớc nào không quản lý bằng pháp luật. Không có pháp luật nhà nƣớc không có công cụ, uy quyền để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý. Do pháp luật có vị trí quan trọng đặc biệt trong quản lý nhà nƣớc nên việc định ra pháp luật, tổ chức thực hiện pháp luật, bảo vệ pháp luật đƣợc gắn với những chức năng quản lý, quy trình quản lý của nhà nƣớc, gắn với việc thực hiện quyền lực nhà nƣớc. - Vì vai trò của pháp luật nhƣ trên nên quản lý nhà nƣớc đối với xã hội (quản lý dân cƣ, quản lý lãnh thổ, quản lý các mặt, các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội) cũng đồng nghĩa với quản lý nhà nƣớc đối với xã hội.
Và vì vậy, nội dung của quản lý, hay hoạt động quản lý nhà nƣớc bao gồm: 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Một là, hoạt động xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật: Đây là hoạt động nhằm đặt ra các chuẩn mực pháp lý để điều chỉnh các hành vi, hoạt động quản lý cụ thể nhằm tác động lên đối tƣợng quản lý, hƣớng đối tƣợng quản lý theo những mục tiêu (khách thể quản lý) cụ thể. Hoạt động xây dựng, ban hành pháp luật là hoạt động đầu tiên của chu trình quản lý nhà nƣớc, và với nội dung trên, trở thành hoạt động có tính chất quyết định hiệu lực, hiệu quả quản lý, chi phối các hoạt động khác của quản lý. Tất nhiên, hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nƣớc còn phụ thuộc vào chất lƣợng các văn bản quy phạm pháp luật - sản phẩm của hoạt động ấy. Đó phải là một hệ thống pháp luật có đầy đủ các thuộc tính hiện đại, nhƣ tính thống nhất, đồng bộ, toàn diện, ổn định, minh bạch, phù hợp với trình độ phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn khác nhau của xã hội, phù hợp và phản ánh đƣợc đầy đủ tâm tƣ, nguyện vọng, ý chí của số đông đối tƣợng quản lý, có tính phổ thông đại chúng, đƣợc trình bày với trình độ kỹ thuật cao, và do đó có tính khả thi.
Trong điều kiện của nhà nƣớc pháp quyền, các đạo luật ngày càng giữ vị trí trung tâm, trực tiếp điều chỉnh các quan hệ xã hội thì giai đoạn đầu tiên của chu trình quản lý nhà nƣớc, cũng là nội dung đầu tiên của hoạt động quản lý nhà nƣớc chính là hoạt động thực hiện chức năng lập pháp của cơ quan quyền lực nhà nƣớc cao nhất, cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân (Quốc hội). Hoạt động xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật - xét dƣới góc độ quản lý, cũng là hoạt động ra quyết định quản lý quy phạm, thể hiện ý chí, quyền uy của chủ thể quản lý (nhà nƣớc); ý chí và quyền uy này có tính chất bắt buộc thi hành một cách phổ biến, đƣợc bảo đảm kể cả bằng các biện pháp cƣỡng chế.