Luận văn: Quan hệ ngoại giao của triều Nguyễn nửa đầu thế kỷ 19

Chuyên khảo phân tích Luận văn quan hệ ngoại giao của triều nguyễn nửa đầu thế kỉ 19, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Lịch Sử
• Đề tài: Quan Hệ Ngoại Giao Triều Nguyễn Nửa Đầu Thế Kỷ 19: Những Thách Thức Và Cơ Hội
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: HOÀN CẢNH QUỐC TẾ, KHU VỰC VÀ VIỆT NAM NỬA ĐẦU THẾ KỶ 19
• 1.1. Hoàn cảnh quốc tế và khu vực nửa đầu thế kỷ 19
• 1.2. Tình hình Việt Nam nửa đầu thế kỷ 19
• 2. CHƯƠNG 2: QUAN HỆ NGOẠI GIAO CỦA VIỆT NAM VỚI TRUNG QUỐC NỬA ĐẦU THẾ KỶ 19
• 2.1. Những đặc điểm dẫn đến việc hình thành đường lối ngoại giao của triều Nguyễn với Trung Quốc nửa đầu thế kỷ 19
• 2.2. Đặc điểm lịch sử
• 2.3. Đặc điểm địa lý
• 2.4. Đặc điểm chính trị - xã hội
• 2.5. Đặc điểm tư tưởng
• 2.6. Đường lối, chính sách ngoại giao của triều Nguyễn đối với Trung Quốc trong nửa đầu thế kỷ 19
• 2.7. Vấn đề: “Sách phong” và “Triều Cống”
• 2.8. Các họat động ngoại giao khác giữa triều Nguyễn và Trung Quốc trong nửa đầu thế kỷ 19
• 2.9. Những nhận xét về quan hệ ngoại giao của triều Nguyễn với Trung Quốc trong nửa đầu thế kỷ 19
• 2.9.1. Xét về phía triều Nguyễn
• 2.9.2. Xét về phía nhà Thanh (Trung Quốc)
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN HỆ NGOẠI GIAO CỦA VIỆT NAM VỚI NƯỚC PHÁP NỬA ĐẦU THẾ KỶ 19
• 3.1. Việt Nam và Pháp - Những cuộc tiếp xúc đầu tiên cho đến cuối thế kỷ 18
• 3.2. Việt Nam và Pháp (thế kỷ 16 - thế kỷ 18)
• 3.3. Quan hệ giữa Nguyễn Ánh - Gia Long và người Pháp vào cuối thế kỷ 18
• 3.4. Quan hệ ngoại giao của triều Nguyễn với Pháp nửa đầu thế kỷ 19
• 3.5. Việt Nam trong tầm nhìn của Pháp
• 3.6. Quan hệ của triều Nguyễn với nước Pháp thời Gia Long (1802 - 1819)
• 3.7. Quan hệ của triều Nguyễn với nước Pháp thời Minh Mạng (1820 - 1840)
• 3.8. Quan hệ của triều Nguyễn với nước Pháp thời Thiệu Trị (1841 - 1847) và đầu thời Tự Đức (1847 - 1883)
• 3.9. Những nhận xét về quan hệ của triều Nguyễn với nước Pháp trong nửa đầu thế kỷ 19
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN HỆ NGOẠI GIAO CỦA VIỆT NAM VỚI CÁC NƯỚC XIÊM LA, CHÂN LẠP, VẠN TƯỢNG TRONG NỬA ĐẦU THẾ KỶ 19
• 4.1. Quan hệ ngoại giao của triều Nguyễn với Xiêm La trong nửa đầu thế kỷ 19
• 4.2. Quan hệ Việt Nam - Xiêm La từ đầu cho đến cuối thế kỷ 18
• 4.3. Quan hệ ngoại giao của triều Nguyễn với Xiêm La trong nửa đầu thế kỷ 19
• 4.4. Những nhận xét về quan hệ ngoại giao của triều Nguyễn với Xiêm La trong nửa đầu thế kỷ 19
• 4.5. Quan hệ ngoại giao của triều Nguyễn với nước Chân Lạp trong nửa đầu thế kỷ 19
• 4.6. Quan hệ Việt Nam và Chân Lạp cho đến năm 1807
• 4.7. Quan hệ ngoại giao của triều Nguyễn với Chân Lạp trong nửa đầu thế kỷ 19
• 4.8. Những nhận xét về quan hệ ngoại giao của triều Nguyễn với Chân Lạp trong nửa đầu thế kỷ 19
• 4.9. Quan hệ ngoại giao của triều Nguyễn với tiểu vương quốc Lào - Vạn Tượng trong nửa đầu thế kỷ 19
• 4.10. Những bước đầu tiên trong quan hệ của Việt Nam với các tiểu quốc Lào
• 4.11. Quan hệ ngoại giao của Việt Nam với Vạn Tượng cho đến 1831
• 4.12. Những nhận xét về quan hệ ngoại giao của Việt Nam với tiểu vương quốc Lào - Vạn Tượng trong nửa đầu thế kỷ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Hoàn cảnh quốc tế khu vực và Việt Nam nửa đầu thế kỷ 19

Nửa đầu thế kỷ 19, bối cảnh quốc tế và khu vực có nhiều biến động lớn, ảnh hưởng sâu sắc đến quan hệ ngoại giao Việt Nam thế kỷ 19. Các cường quốc phương Tây, đặc biệt là Pháp, đang mở rộng ảnh hưởng tại châu Á, tạo ra những thách thức lớn cho triều Nguyễn. Chính sách ngoại giao của triều Nguyễn trong giai đoạn này chủ yếu tập trung vào việc duy trì độc lập và tự chủ, nhưng lại gặp nhiều khó khăn do sự xâm lấn của các thế lực bên ngoài. Đặc biệt, chính sách ngoại giao triều Nguyễn đã phản ánh sự nhạy bén trong việc điều chỉnh quan hệ với các nước láng giềng như Trung Quốc, Pháp, và các quốc gia Đông Nam Á khác. Những thách thức này không chỉ đến từ sự cạnh tranh giữa các cường quốc mà còn từ những vấn đề nội tại của triều đình, như sự suy yếu của quyền lực và sự phân hóa trong xã hội.

1.1 Tình hình Việt Nam nửa đầu thế kỷ 19

Tình hình Việt Nam trong nửa đầu thế kỷ 19 là một bức tranh phức tạp với nhiều yếu tố tác động. Triều Nguyễn, mặc dù đã có những nỗ lực trong việc xây dựng một quốc gia phong kiến độc lập, vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức từ bên ngoài. Sự suy yếu của triều Nguyễn đã dẫn đến việc không có một chính sách ngoại giao hiệu quả để bảo vệ đất nước. Các cuộc chiến tranh với Pháp và sự can thiệp của các cường quốc đã làm cho tình hình trở nên căng thẳng. Hơn nữa, sự phân hóa trong nội bộ triều đình cũng đã ảnh hưởng đến khả năng đưa ra các quyết sách quan trọng trong lĩnh vực ngoại giao. Điều này cho thấy rằng, mặc dù có những cơ hội, nhưng thách thức ngoại giao triều Nguyễn vẫn là một vấn đề lớn cần được giải quyết.

II. Quan hệ ngoại giao của Việt Nam với Trung Quốc nửa đầu thế kỷ 19

Mối quan hệ giữa triều Nguyễn và nhà Thanh (Trung Quốc) là một trong những yếu tố quan trọng nhất trong chính sách ngoại giao triều Nguyễn. Trong bối cảnh nửa đầu thế kỷ 19, triều Nguyễn đã phải điều chỉnh chính sách ngoại giao để phù hợp với tình hình thực tế. Các đặc điểm lịch sử, địa lý, và chính trị - xã hội đã tạo ra những điều kiện thuận lợi cho việc hình thành đường lối ngoại giao với Trung Quốc. Đường lối, chính sách ngoại giao của triều Nguyễn đối với Trung Quốc chủ yếu tập trung vào việc duy trì mối quan hệ hòa bình và ổn định, đồng thời tìm kiếm sự hỗ trợ từ phía Bắc. Tuy nhiên, những vấn đề như “Sách phong” và “Triều Cống” đã trở thành những điểm nóng trong quan hệ hai nước, dẫn đến nhiều căng thẳng và xung đột.

2.1 Đặc điểm lịch sử và chính trị xã hội

Đặc điểm lịch sử và chính trị - xã hội của Việt Nam và Trung Quốc trong nửa đầu thế kỷ 19 đã ảnh hưởng lớn đến quan hệ Việt Nam - Pháp thế kỷ 19. Sự tồn tại của các triều đại phong kiến và những mối quan hệ truyền thống đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho việc thiết lập các mối quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên, sự thay đổi trong bối cảnh quốc tế, đặc biệt là sự xuất hiện của các cường quốc phương Tây, đã làm cho mối quan hệ này trở nên phức tạp hơn. Triều Nguyễn đã phải đối mặt với nhiều thách thức từ phía Trung Quốc, đồng thời cũng phải tìm cách duy trì sự độc lập và tự chủ trong chính sách đối ngoại.

III. Quan hệ ngoại giao của Việt Nam với nước Pháp nửa đầu thế kỷ 19

Quan hệ ngoại giao giữa triều Nguyễn và nước Pháp trong nửa đầu thế kỷ 19 là một trong những vấn đề quan trọng nhất trong chính sách đối ngoại của vua Gia Long và các vua sau này. Những cuộc tiếp xúc đầu tiên giữa Việt Nam và Pháp đã diễn ra từ thế kỷ 16, nhưng đến nửa đầu thế kỷ 19, mối quan hệ này trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết. Chính sách đối ngoại của vua Minh Mạng đã phản ánh sự lo ngại về sự xâm lấn của Pháp, dẫn đến việc triều Nguyễn áp dụng nhiều biện pháp nhằm bảo vệ chủ quyền. Tuy nhiên, những nỗ lực này không đủ để ngăn chặn sự can thiệp của Pháp vào Việt Nam, dẫn đến những cuộc chiến tranh sau này.

3.1 Việt Nam trong tầm nhìn của Pháp

Trong bối cảnh nửa đầu thế kỷ 19, sự phát triển của Việt Nam trong tầm nhìn của Pháp đã tạo ra nhiều thách thức cho triều Nguyễn. Pháp coi Việt Nam là một thị trường tiềm năng và một vị trí chiến lược trong kế hoạch mở rộng thuộc địa của mình. Điều này đã dẫn đến nhiều cuộc tiếp xúc và thương thuyết giữa hai bên, nhưng cũng đồng thời tạo ra những căng thẳng không nhỏ. Triều Nguyễn đã phải đối mặt với áp lực từ phía Pháp, đồng thời tìm cách duy trì sự độc lập và tự chủ trong chính sách đối ngoại. Những thách thức này đã đặt ra nhiều câu hỏi về khả năng của triều Nguyễn trong việc bảo vệ đất nước trước sự xâm lấn của các cường quốc phương Tây.

IV. Quan hệ ngoại giao của Việt Nam với các nước Xiêm La Chân Lạp Vạn Tượng trong nửa đầu thế kỷ 19

Mối quan hệ ngoại giao của triều Nguyễn với các nước láng giềng như Xiêm La, Chân Lạp và Vạn Tượng trong nửa đầu thế kỷ 19 cũng đóng vai trò quan trọng trong chính sách ngoại giao triều Nguyễn. Các nước này không chỉ là những đối tác thương mại mà còn là những quốc gia có ảnh hưởng lớn đến an ninh và ổn định của Việt Nam. Quan hệ với Xiêm La chủ yếu mang tính hòa hiếu, trong khi đó, quan hệ với Chân Lạp và Vạn Tượng lại phức tạp hơn do những biến động chính trị trong khu vực. Triều Nguyễn đã phải điều chỉnh chính sách ngoại giao để phù hợp với tình hình thực tế, đồng thời tìm kiếm sự hỗ trợ từ các nước láng giềng trong việc bảo vệ chủ quyền.

4.1 Quan hệ ngoại giao với Xiêm La

Quan hệ ngoại giao giữa triều Nguyễn và Xiêm La trong nửa đầu thế kỷ 19 chủ yếu dựa trên nền tảng hòa bình và hợp tác. Mặc dù có những khác biệt về văn hóa và chính trị, nhưng cả hai bên đều nhận thức được tầm quan trọng của việc duy trì mối quan hệ ổn định. Chính sách đối ngoại của vua Thiệu Trị đã phản ánh sự khôn ngoan trong việc điều chỉnh quan hệ với Xiêm La, nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia. Tuy nhiên, những thách thức từ các cường quốc bên ngoài vẫn luôn hiện hữu, đòi hỏi triều Nguyễn phải có những biện pháp ứng phó kịp thời.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Quan hệ ngoại giao của triều Nguyễn trong nửa đầu thế kỷ 19" của NCS. Đinh Thị Dung (2001) đặt trong bối cảnh bước ngoặt lịch sử toàn cầu: sự phát triển mạnh mẽ của chủ nghĩa tư bản phương Tây trong giai đoạn hoàn thành cách mạng công nghiệp và đẩy mạnh xâm chiếm thuộc địa tại châu Á, đối lập với sự trì trệ của chế độ phong kiến phương Đông. Tính tiên phong của công trình thể hiện ở việc tái hiện toàn diện, đa tầng bức tranh ngoại giao của vương triều phong kiến cuối cùng tại Việt Nam trong giai đoạn xác lập và củng cố thể chế từ thời vua Gia Long đến đầu thời Tự Đức (1802–1858).

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) được chỉ rõ: các công trình trước đây của các học giả phương Tây như Masson André (1950), Buttinger Joseph (1958), Georges Taboulet (1955), hay các nhà nghiên cứu trong nước như Phan Khoang (1948), Đỗ Đình Nghiêm (1940) chủ yếu tiếp cận ngoại giao triều Nguyễn dưới góc độ đơn tuyến (quan hệ Việt – Pháp), nặng về mô tả biến cố chiến tranh hoặc định kiến chính trị. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách đặt nền ngoại giao Việt Nam trong thế tương tác đa chiều đồng thời với ba nhóm đối tượng: Đại lục phong kiến phương Bắc (Nhà Thanh - Trung Quốc), Cường quốc thực dân phương Tây (điển hình là Pháp), và các quốc gia láng giềng Đông Nam Á lục địa (Xiêm La, Chân Lạp, Vạn Tượng).

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết được xác định cụ thể:

1. RQ1: Động lực cấu trúc và nhân tố tư tưởng nào định hình nên tính chất lưỡng diện "thần phục danh nghĩa – độc lập thực chất" trong quan hệ Việt – Thanh?
   • H1: Thể chế "Sách phong - Triều cống" là một công cụ cân bằng ngoại giao mềm dẻo (hedging strategy) nhằm vô hiệu hóa mưu đồ xâm lược của phong kiến phương Bắc mà không làm tổn hại chủ quyền quốc gia.
2. RQ2: Thực chất của chính sách "đóng cửa" đối với các nước phương Tây là sự tự cô lập mù quáng hay phản ứng phòng vệ chiến lược có điều kiện?
   • H2: Chính sách cẩn trọng của triều Nguyễn xuất phát từ sự cảnh giác trước liên minh xâm lược - truyền giáo của chủ nghĩa tư bản, nhưng bị hạn chế bởi thế giới quan phong kiến giáo điều.
3. RQ3: Vị thế của Việt Nam đối với các quốc gia tiểu vùng sông Mê Kông (Chân Lạp, Vạn Tượng) phản ánh mô hình quan hệ quốc tế nào?
   • H3: Triều Nguyễn đã thiết lập một hệ thống trật tự thứ bậc khu vực thu nhỏ (sub-tributary system), cạnh tranh ảnh hưởng địa chính trị trực tiếp với Xiêm La.

Khung lý thuyết kết hợp giữa Chủ nghĩa duy vật lịch sử, Lý thuyết Hiện thực Cổ điển (Classical Realism) về tương quan quyền lực và Lý thuyết Hệ thống Triều cống Đông Á (Tributary System Framework). Công trình định lượng tác động lịch sử qua nguồn dữ liệu đồ sộ: khảo sát 56 năm trị vì của 4 đời vua (Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức), phân tích 4 đại lễ sách phong (1804, 1821, 1842, 1849) cùng hàng chục chuyến hải trình ngoại thương và sứ bộ bang giao, tạo nên luận cứ vững chắc cho việc đánh giá vị thế quốc tế của Việt Nam thế kỷ 19.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu cho thấy hai dòng quan điểm đối lập sâu sắc trong học giới về ngoại giao triều Nguyễn:

• Dòng quan điểm phê phán thực dân và định kiến phương Tây: Các tác giả Pháp như M. Cultru (1910), Charles Maybon (1919) cùng một số tác giả trong nước chịu ảnh hưởng của quan điểm này thường quy kết triều Nguyễn mang tính chất "bế quan tỏa cảng cực đoan", thiển cận và bài ngoại mù quáng, là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới thảm họa mất nước năm 1858.
• Dòng quan điểm nhìn nhận lại mang tính hiện đại: Các công trình của Tsuboi Yoshiharu (1987) với tác phẩm "Đại Nam đối diện với Pháp và Trung Hoa 1847-1885", nghiên cứu của Tatsuro Yamamoto (1950), cùng các nhà sử học đương đại (Nguyễn Thế Anh, Trần Văn Giàu) bắt đầu đặt ngoại giao triều đình Huế trong sự ràng buộc của bối cảnh lịch sử - cụ thể, phân tích mối quan hệ biện chứng giữa khủng hoảng nội trị và sức ép đế quốc.

Luận án của NCS. Đinh Thị Dung định vị chính xác điểm giao thoa của hai dòng học thuật trên, chứng minh rằng sự lựa chọn ngoại giao của triều Nguyễn không đơn thuần là ý chí chủ quan của nhà vua mà là hệ quả của tư duy địa chính trị Nho giáo truyền thống đối diện với làn sóng bành trướng tư bản toàn cầu.

So sánh quốc tế cho thấy tính tương đồng và dị biệt sâu sắc:

1. So sánh với Nhà Thanh (Trung Quốc): Cả hai đều áp dụng chính sách hạn chế mở cửa (nhà Thanh chỉ mở cảng Quảng Châu, triều Nguyễn mở cửa Đà Nẵng nhưng kiểm soát ngặt nghèo). Tuy nhiên, triều Nguyễn chủ động cử 21 thuyền công sang các thương cảng Đông Nam Á (1835–1840) để giao thương và thám thính, cho thấy tính linh hoạt cao hơn mô hình "Thiên triều bế quan".
2. So sánh với Xiêm La (Thái Lan thời Chakri): Xiêm La giữ được độc lập hình thức nhờ vị trí vùng đệm giữa hai thế lực Anh (ở Miến Điện, Mã Lai) và Pháp (ở Đông Dương), cùng chiến lược ngoại giao "ngọn tre uốn theo chiều gió". Ngược lại, triều Nguyễn nằm trực diện trong tầm ngắm thuộc địa hóa của Pháp mà không có vùng đệm bảo vệ, tạo ra thế bế tắc chiến lược không thể đảo ngược.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Lý thuyết Hệ thống Triều cống Đông Á (Fairbank, 1968) bằng việc chỉ ra tính chất "lưỡng tầng cấu trúc" trong tư duy ngoại giao triều Nguyễn. Ở tầng trên, Việt Nam chấp nhận đóng vai trò "nước chư hầu" đối với nhà Thanh để đổi lấy sự thừa nhận tính chính danh (legitimacy) và hòa bình biên giới. Ở tầng dưới, triều Nguyễn tự kiến tạo một "Tiểu thiên triều" (Sinocentric sub-order), định vị mình là trung tâm văn minh để xác lập ảnh hưởng đối với Chân Lạp và Vạn Tượng. Luận án làm sáng tỏ 3 mệnh đề lý thuyết:

• Mệnh đề 1 (Asymmetric Balance): Sự thần phục về danh nghĩa tỷ lệ nghịch với sự can thiệp nội bộ; mức độ thần phục càng cao về hình thức nghi lễ, quyền tự chủ thực tế càng được bảo toàn nguyên vẹn.
• Mệnh đề 2 (Defensive Isolationism): Chính sách khước từ bang giao chính trị phương Tây là một cấu trúc tự vệ tất yếu khi năng lực quân sự và nhận thức thể chế không đủ sức kiểm soát hiểm họa xâm lược ngầm.
• Mệnh đề 3 (Regional Hegemonic Competition): Xung đột Việt – Xiêm tại Chân Lạp là biểu hiện của cuộc tranh giành cân bằng quyền lực khu vực (regional balance of power) giữa hai nhà nước phong kiến đang trong giai đoạn bành trướng lãnh thổ.

       [ HỆ THỐNG BANG GIAO LƯỠNG TẦNG CỦA TRIỀU NGUYỄN ]
 
       +-------------------------------------------------+
       |         THIÊN TRIỀU PHƯƠNG BẮC (NHÀ THANH)       |
       +-------------------------------------------------+
                                ^
                                | (Sách phong - Triều cống:
                                |  Bảo đảm hòa bình & Chính danh)
                                v
       +-------------------------------------------------+
       |           TRUNG TÂM: ĐẠI NAM (TRIỀU NGUYỄN)      |
       +-------------------------------------------------+
         /                      |                      \
        / (Phòng thủ            | (Tranh giành          \ (Bảo hộ &
       /   cẩn trọng)           |  cân bằng ảnh hưởng)   \  triều cống)
      v                         v                         v
+-------------+         +---------------+         +---------------+
| PHƯƠNG TÂY  |         |    XIÊM LA    |<=======>| CHÂN LẠP &    |
| (NƯỚC PHÁP) |         +---------------+         | VẠN TƯỢNG     |
+-------------+                                   +---------------+

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết:

1. Chủ nghĩa duy vật lịch sử: Phân tích mối liên hệ hữu cơ giữa cơ sở hạ tầng kinh tế (kinh tế nông nghiệp tiểu nông tự cung tự cấp, chế độ quân điền) với kiến trúc thượng tầng ngoại giao (tập quyền chuyên chế, bảo thủ Nho giáo).
2. Lý thuyết Địa chính trị khu vực: Đánh giá ảnh hưởng của vị trí địa lý bán đảo Đông Dương trong giao lộ hàng hải quốc tế đối với các quyết sách quốc phòng.
3. Văn bản học và Sử liệu học so sánh (Diplomatics & Comparative Historiography): Đối chiếu chéo giữa Châu bản, Thực lục của triều đình Huế với Thanh sử cảo và văn thư lưu trữ của các nhà truyền giáo Pháp.

Điều kiện biên (Boundary conditions) của khung phân tích được xác định rõ trong giới hạn nửa đầu thế kỷ 19 (1802–1858), khi Việt Nam còn là quốc gia phong kiến độc lập hoàn chỉnh trước cuộc xâm lăng của thực dân Pháp tại bán đảo Sơn Trà.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng triết lý Hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp phương pháp Sử học hệ thống. Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (Multi-level Historical Design) phân tích đồng thời ba bình diện: Cấp độ Hệ thống quốc tế (làn sóng bành trướng CNTB phương Tây), Cấp độ Tiểu vùng (cạnh tranh quyền lực Việt – Xiêm – Thanh), và Cấp độ Quốc gia (cơ cấu quyền lực triều đình Huế, vai trò quyết định của nhà vua qua thể chế "Tứ bất" và "Cơ mật viện").

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và phê phán sử liệu tuân thủ chuẩn mực nghiêm ngặt:

• Tiêu chí chọn mẫu tài liệu: Bao phủ toàn bộ chính sử của Quốc sử quán triều Nguyễn (Đại Nam thực lục, Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, Đại Nam liệt truyện, Minh Mạng chính yếu), các bộ văn kiện bang giao (Hoàng triều bang giao đại điển, Lịch triều hiến chương loại chí - Bang giao chí), cùng các nguồn tài liệu phương Tây đương thời (hồi ký của John Barrow, ghi chép của thừa sai Pellerin, văn khế thương thuyền La Paix, Henry, La Rose).
• Phương pháp Tam giác đạc (Triangulation): Kiểm chứng độ tin cậy bằng cách đối chiếu chéo giữa ba nguồn dữ liệu độc lập: Sử liệu chính thống Việt Nam (Châu bản, Thực lục) $\leftrightarrow$ Sử liệu chính thống Trung Quốc (Thanh thực lục, Thanh sử cảo) $\leftrightarrow$ Văn khế, nhật ký hành trình của thương nhân, giáo sĩ phương Tây.
• Độ tin cậy của nguồn: Phân loại nguồn sơ cấp (Châu bản có bút phê ngự chỉ) và nguồn thứ cấp để loại trừ các diễn giải thiên kiến.

Data và phân tích

Luận án xử lý khối lượng dữ liệu thống kê lịch sử ấn tượng:

• Dữ liệu dân số và điền địa: Phân tích biến động diện tích canh tác và số đầu đinh qua hai mốc thời gian then chốt: Năm Minh Mạng thứ 21 (1840) đạt 4.561.424 mẫu ruộng và 970.000 đinh; đến năm Thiệu Trị thứ 7 (1847) đạt 4.501.760 mẫu ruộng và 1.023.000 đinh.
• Dữ liệu quân sự và quốc phòng: Khảo cứu cơ cấu quân đội thời Gia Long với tổng quân số thường trực lên tới 130.000 người, bao gồm 15 cơ pháo binh, 800 tượng binh (trang bị 200 thớt voi chiến), 12.000 ngự lâm quân, 200 chiến hạm lớn (trang bị 16–22 khẩu đại bác), 500 thuyền chiến nhỏ (40–44 tay chèo, trang bị súng bắn đá và hải pháo mũi), 100 thuyền lớn và 17.600 thủy quân (trong đó có 1.200 lính tinh nhuệ vận hành 3 chiến hạm mua của châu Âu).
• Dữ liệu kinh tế - thương mại: Thuế thương chính chiếm tỷ lệ 3/40 triệu đồng ngân sách quốc gia (khoảng 7,5% tổng thu ngân khố theo tính toán của GS. Trần Văn Giàu).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, tính chất thực dụng và độc lập đằng sau nghi thức "Sách phong - Triều cống": Luận án chứng minh triều Nguyễn đã biến quy chế sách phong thành công cụ ngoại giao phòng ngừa. Sắc thư năm 1804 của vua Gia Khánh ban sắc chỉ và quốc ấn bằng bạc mạ vàng khắc hình con lạc đà ("An Nam Quốc Vương") cho Gia Long thực chất là sự thừa nhận một thực tế chính trị đã rồi. Triều đình Huế chỉ chấp nhận làm lễ thụ phong sau khi đã ổn định ngôi báu. Đặc biệt, quy mô đón tiếp sứ Thanh được tổ chức cực kỳ xa xỉ nhưng nhằm phô trương thực lực: năm 1821, Minh Mạng ngự giá ra Bắc Thành nhận phong với đoàn tùy tùng khổng lồ gồm 1.782 người và 5.000 binh sĩ trang bị vũ khí uy nghiêm. Sứ đoàn Trung Quốc sang Việt Nam năm 1804 ước tính có 155 người do Án sát Quảng Tây Tề Bố Sâm dẫn đầu, được triều đình thết đãi đại yến 30 ngày liên tục theo định ngạch: "mỗi ngày đều có đãi yến 1 lần, mỗi lần một mâm cỗ yến hạng nhất: 1 mâm 50 bát, 7 mâm hạng nhì: mỗi mâm 40 bát, 25 mâm hạng ba: mỗi mâm 30 bát" (Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ).

Thứ hai, giá trị kinh tế của cống phẩm giảm dần, chuyển hóa thành kênh tình báo và thương mại: Khác với các triều đại trước phải cống người vàng hay lượng lớn khoáng sản quý, lễ cống thời Nguyễn định kỳ 3 năm hoặc 4 năm một lần chỉ mang tính biểu tượng sản vật địa phương (2 ngà voi, 2 cỗ tê giác, 300 lạng trầm hương, 600 lạng tốc hương, 45 cân sa nhân, 45 cân cau, 100 tấm lụa nõn mộc). Các cống phẩm vàng bạc chỉ xuất hiện trong lễ Tạ ơn ban đầu (20 đĩnh vàng mười tuổi nặng 10 lạng/đĩnh, 100 đĩnh bạc 10 lạng). Ngược lại, sứ bộ đi cống (khoảng 20–30 quan viên cùng 140 phu trạm) được giao trọng trách thám báo nội tình chính trị nhà Thanh và săn lùng mua các bộ sách kinh điển, bản thảo quý hiếm của Trung Hoa đưa về kinh đô.

Thứ ba, sự phân hóa chính sách đối với phương Tây qua các triều đại: Dưới thời Gia Long, quan hệ với Pháp mang tính dung hòa, ưu ái thương nhân nhằm tri ân các cá nhân người Pháp từng giúp đỡ triều đình (đón tiếp nồng hậu các tàu buôn La Paix năm 1817, Le Henry và La Rose năm 1819). Tuy nhiên, từ thời Minh Mạng trở đi, trước nguy cơ xâm lược hiển hiện gắn liền với hoạt động truyền giáo trái phép và các cuộc biến động chính trị nội bộ (vụ biến Lê Văn Khôi 1833–1835), triều Nguyễn chuyển hướng sang kiểm soát gắt gao. Vua Minh Mạng nhận thức sâu sắc về biến động thế giới: khi Chiến tranh Nha phiến (1839–1842) bùng nổ, nhà vua lập tức ban dụ: "Nay nghe nước Anh Cát Lợi gây hấn với nước Thanh có thể xảy ra chinh chiến. Nước ta giáp với nước Thanh mà vùng Trà Sơn ở cửa bể Đà Nẵng trước đây tàu thuyền nước ngoài thường tạm đóng nay cần phải dò xét tuần phòng để vững cửa bể" (Đại Nam thực lục).

Thứ tư, thiết lập trật tự phân tầng tại bán đảo Đông Dương: Trong quan hệ với Chân Lạp và Vạn Tượng, triều Nguyễn thể hiện vai trò của một cường quốc bảo hộ, can thiệp quân sự và hành chính trực tiếp (lập Trấn Tây Thành thời Minh Mạng), đẩy lùi các cuộc tấn công của quân đội Xiêm La, khẳng định biên cương thống nhất và vị thế số một trong khu vực.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung và hoàn thiện lý thuyết bang giao truyền thống phương Đông, giải mã cơ chế vận hành của trật tự thế giới khu vực trước khi các hiệp ước Westphalia phương Tây áp đặt lên châu Á.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp bài học kinh nghiệm sâu sắc về mối quan hệ biện chứng giữa "nội trị" và "ngoại giao". Sức mạnh ngoại giao bắt buộc phải xây dựng trên nền tảng tiềm lực kinh tế, đoàn kết xã hội và khả năng cải cách mở cửa thích ứng với thời đại.
• Về mặt chính sách: Định hình các luận cứ lịch sử cho đường lối ngoại giao Việt Nam hiện đại: kiên định nguyên tắc độc lập tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế, "dĩ bất biến ứng vạn biến" trong xử lý quan hệ với các nước lớn.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật:

1. Giới hạn nguồn tư liệu lưu trữ nước ngoài: Do điều kiện lịch sử năm 2001, tác giả chưa thể tiếp cận trực tiếp toàn bộ các hồ sơ văn khố ngoại giao tối mật của Bộ Ngoại giao và Bộ Hải quân Pháp tại Paris và Aix-en-Provence.
2. Giới hạn góc nhìn từ phía đối tác: Nguồn tài liệu sử dụng chủ yếu phản ánh góc nhìn từ trung tâm quyền lực Huế và các văn bản quan phương, chưa đối chiếu sâu rộng với các nguồn biên niên sử bản địa của vương quốc Xiêm La (Biên niên sử Hoàng gia Bangkok) hay sử liệu Phật giáo của Lào và Campuchia.
3. Định hướng nghiên cứu tương lai: Cần mở rộng ứng dụng phân tích dữ liệu mạng lưới bang giao (Diplomatic Network Analysis); giải mã tác động của các mạng lưới thương nhân Hoa kiều (Junk Trade Networks) trong việc kết nối mậu dịch biển giữa Đại Nam và Đông Nam Á hải đảo; nghiên cứu lịch sử tâm thức của tầng lớp sĩ phu Nho học trước sự xâm nhập của văn minh phương Tây.

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật: Công trình là một trong những khảo cứu hệ thống và quy chuẩn đầu tiên sau thời kỳ Đổi mới về ngoại giao triều Nguyễn, được trích dẫn rộng rãi trong các giáo trình Lịch sử Ngoại giao Việt Nam, Lịch sử Quan hệ Quốc tế Cận đại tại các đại học lớn.
• Ứng dụng nghiên cứu chiến lược: Đóng góp tư liệu khoa học chuẩn xác phục vụ công tác nghiên cứu tại Viện Quan hệ Quốc tế (Học viện Ngoại giao), Viện Sử học, và Ban Đối ngoại Trung ương trong việc hoạch định đối sách ngoại giao láng giềng.
• Bảo tồn di sản văn hóa: Cung cấp căn cứ lịch sử xác thực làm sáng tỏ giá trị của khối di sản tư liệu thế giới Mộc bản và Châu bản triều Nguyễn, góp phần bảo vệ chủ quyền biên giới quốc gia và lãnh thổ hải đảo thiêng liêng.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Học viên Cao học: Tiếp cận hệ thống tư liệu Hán Nôm và thư tịch cổ được xử lý bài bản, phương pháp luận lịch sử - cụ thể mẫu mực.
• Giảng viên & Nhà nghiên cứu Lịch sử: Giáo trình chuyên đề tham khảo sâu sắc với nguồn số liệu kinh tế - quân sự - ngoại giao đã được đối chiếu nghiêm cẩn.
• Chuyên gia Hoạch định Chính sách Đối ngoại: Tiếp thu bài học lịch sử về thuật xử lý quan hệ bất đối xứng với các siêu cường, nguyên tắc cân bằng quyền lực khu vực.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã giải cấu trúc thành công định kiến về sự "thần phục thụ động" của triều Nguyễn đối với nhà Thanh, chứng minh rằng cơ chế "Sách phong - Triều cống" là một chiến lược cân bằng bất đối xứng (Asymmetric Hedging Strategy) có tính toán, bảo đảm độc lập tuyệt đối về đối nội và tự chủ chiến lược về đối ngoại.

2. Đột phá phương pháp luận so với các công trình đi trước? Khác với công trình thuần túy liệt kê niên biểu sự kiện của Tatsuro Yamamoto (1950) hay nghiên cứu chuyên biệt đơn tuyến Việt – Pháp của Phan Khoang (1948), luận án thiết lập một ma trận phân tích so sánh đa chiều (Comparative Matrix), tích hợp đồng thời ba trục quan hệ: Bắc thuộc (Thanh) – Tây xâm (Pháp) – Nam tiến/Tây tiến (Đông Nam Á) trên nền tảng nguồn sử liệu Châu bản và Hội điển.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu lịch sử? Chính sách ngoại thương của triều Nguyễn không hoàn toàn đóng kín. Từ năm 1835 đến 1840, triều đình Minh Mạng đã chủ động đầu tư đóng tàu máy hơi nước và cử 21 đoàn thuyền công vụ sang tận các thuộc địa phương Tây ở Đông Nam Á (Tân Gia Ba, Batavia, Lữ Tống) để vừa giao thương vừa trinh sát công nghệ và tình hình chính trị quốc tế.

4. Khả năng tái lập và kiểm chứng của quy trình nghiên cứu? Hoàn toàn minh bạch và có thể kiểm chứng. Toàn bộ các trích dẫn sử liệu đều có địa chỉ lưu trữ rõ ràng theo quyển, tờ, trang của các văn bản chính thống như Đại Nam thực lục, Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ, Minh Mạng chính yếu do Viện Sử học xuất bản.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm được đề xuất? Mở rộng nghiên cứu ngoại giao văn hóa và ngoại giao nhân dân; phục dựng hải trình giao thương của các thuyền buôn Việt Nam thế kỷ 19 qua nguồn tư liệu khảo cổ học dưới nước; số hóa và phân tích văn bản học tự động trên toàn bộ khối tư liệu Châu bản triều Nguyễn.

Kết luận

1. Khôi phục một cách hệ thống, khoa học và chân xác toàn bộ diện mạo lịch sử ngoại giao của Việt Nam trong nửa đầu thế kỷ 19 dưới bốn triều vua đầu nhà Nguyễn.
2. Xác lập các tiền đề kinh tế, chính trị, tư tưởng Nho giáo định hình nên đường lối bang giao "dĩ nhu chế cương" với Trung Quốc và "cương quyết phòng vệ" trước phương Tây.
3. Đánh giá khách quan, công bằng công lao to lớn của triều Nguyễn trong việc thống nhất lãnh thổ, xác lập chủ quyền cương vực và mở rộng uy thế quốc gia tại khu vực Đông Nam Á.
4. Chỉ ra hạn chế mang tính lịch sử: sự bế tắc của hệ tư tưởng phong kiến chuyên chế đã cản trở khả năng canh tân đất nước toàn diện, dẫn đến sự thất bại trong việc ngăn chặn hiểm họa thực dân phương Tây xâm lược vào nửa sau thế kỷ 19.
5. Đúc kết bài học lịch sử vô giá cho nền ngoại giao hiện đại: sức mạnh nội trị là gốc rễ của ngoại giao; phải luôn nhạy bén với xu thế toàn cầu, chủ động mở cửa và hội nhập quốc tế để bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu việc xâm chiếm Malaysia, một năm sau Malaysia lần lượt bị Bồ Đào Nha, Hà Lan và Anh xâm chiếm. Philippin cũng bị Tây Ban Nha dần dần thôn tính từ giữa thế kỷ 16. Indonesia cũng bị Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hà Lan xâu xé và vào năm 1811, Hà Lan độc chiếm được nước này. Singapo thì bị Anh chiếm vào năm 1824, Anh thành lập “đất thuộc địa e o biển” , sáp nhập Singapo vào lãnh thổ của Anh.

Tại Miến Điện, 7 T3 1 7 T3 1 thực dân Anh đã tiến hành ba cuộc chiến tranh vào các năm 1824 - 1826, 1826 -1853 và 7 T3 6 7 T3 6 1885 để thôn tính đất nước này. Sau khi chiếm Miến, Anh tiếp lục thôn tính Brunei. 7 T3 6 7 T3 6 Thực dân Pháp thì tìm cách vào Đông Dương (Việt Nam, Lào, Campuchia). T 7 3 16 Như vậy vào thế kỷ 19 các nước tư bản Âu - Mỹ đã kỹ nghệ hóa và thị trường châu Mỹ, T 7 3 2 T4 7 3 2 T4 7 3 7 T3 6 7 T3 6 2 T4 7 3 2 T4 7 3 châu Âu đã được phân chia ổn định nên các nước tư bản chỉ còn cách tìm đường sang các đại lục khác.

Đầu tiên tư bản tìm cách bành trướng vế kinh tế (expansion fínancière), rồi tiến đến đô hộ chính trị, chiếm thuộc địa và lập khu vực ảnh hưởng kinh tế (zone d' influence 7 T3 6 7 T3 6 7 T3 6 7 T3 6 7 T3 6 économique. Để đạt được mục đích đó, giai cấp tư sản đã quét sạch mọi trở ngại, mở con 7 T3 6 7 T3 6 7 T3 6 đường khai thông từ Ân sang Á bằng những cuộc chiến tranh đẫm máu. 7 T3 6 Trong thế kỷ 19, Đông Nam Á đã trở thành thuộc địa của chủ nghĩa thực dân phương T 7 3 T7 3 1 T7 3 1 Tây. Tại khu vực này chỉ có nước Xiêm La vẫn giữ được độc lập về chính trị.

Thực chất Xiêm 2 T4 7 3 2 T4 7 3 chỉ độc lập về mặt hình thức, bởi bị ràng buộc hàng một loạt các hiệp ước bất bình đẳng được ký với Anh, Pháp, Hà Lan, Hoa Kỳ, Nhật, Đức. Trong bối cảnh của cả khu vực như vậy, Việt Nam không thể đứng ngoài những biến T 7 3 động chính trị mà tư bản phương Tây tạo nên trong quá trình tìm kiếm thuộc địa và khu vực 7 T3 6 7 T3 6 ảnh hưởng. Việt Nam nằm trên bán đảo Đông Dương, khu vực mà thực dân Pháp ráo riết tìm cách T 7 3 đặt ách thống trị, đặc biệt là sau khi Pháp thất bại với Anh trong việc tranh giành quyền lợi trên bán đảo Ấn Độ từ cuối thế kỷ 18. Cũng như các quốc gia khác ở Đông Nam Á, Việt Nam không có điều kiện, khả năng đi T 7 3 7 T3 6 7 T3 6 theo con đường của Nhật Bản, hoặc ở trong hoàn cảnh như Xiêm La.

Giai cấp thống trị phong 2 T4 7 3 2 T4 7 3 kiến Việt Nam vào đầu thế kỷ 19 được lịch sử đặt ra những thử thách và chọn lựa vô cùng nghiệt ngã: giữ vững độc lập nước nhà hay để mất nước vào tay thực dân đế quốc. Trong bối cảnh lịch sử đó, các vua đầu triều Nguyễn đã có những cống hiến cũng như đã để lại những di 7 T3 6 7 T3 6 hại cho Tổ quốc. Tình hình Việt Nam nửa đầu thế kỷ 19: Việt Nam vào đầu thế kỷ 19 nằm dưới sự trị vì của vương triều Nguyễn. Lịch sử đã ghi T 7 3 7 T3 6 7 T3 6 nhận dưới triều Nguyễn Việt Nam là một nước thống nhất sau mấy trăm năm phân tranh, loạn lạc.

Triều Nguyễn đã xây dựng Việt Nam thành một nước có quy mô và gây được uy thế trong vùng. Năm 1802 Nguyễn Ánh lên ngôi, tái lập chế độ chuyên chế, từng bước xây dựng và củng cố hệ thống cai trị. Triều Nguyễn được kiến thiết trong những hoàn cảnh hết sức khó 7 T3 6 7 T3 6 khăn, gian khổ, nên Gia Long khi lập đế nghiệp đã tận tâm, nổ lực, kiên trì và khôn khéo để ổn định chính sự, vỗ yên lòng dân, khôi phục kinh tế. Tuy nền quân chủ Việt Nam được phục hồi 17 trong cái xu thế tan rã chung của chế độ phong kiến trên thế giới từ đầu thế kỷ 17, nhưng bước đầu Gia Long cũng đã ổn định lại được tình hình đất nước ta sau gần 30 năm chiến tranh.

Về chính trị - xã hội, Gia Long đã thiết lập lại bộ máy c hính trị quân chủ, Vua là người T 6 7 T3 6 7 T3 6 7 T3 6 7 T3 6 7 T3 6 7 T3 6 7 T3 6 7 T3 6 T1 6 T1 6 T1 6 7 T3 1 đứng đầu nhà nước, có quyền lực vô hạn không một thứ quyền nào khống chế được. Mệnh lệnh nhà vua ban ra phải được thi hành triệt để như điều 60 bộ luật Gia Long tin quy định “ai nhận chế thư mà không thi hành sẽ bị tội đánh 100 trượng, nếu chậm thi hành thì bị tội xuy T7 3 1 T7 3 1 đánh mỗi ngày 50 roi”. Dưới nhà vua, có 6 Bộ: bộ Lại, bộ Hình, bộ Hộ, bộ Lễ, bộ Binh, bộ Công. Đứng đầu mỗi bộ là một vị quan chức thượng thư rồi đến các chức Tả, Hữu tham tri, Tả, Hữu thị Lang.

Ngoài ra có các cơ quan chuyên môn như: Đô sái viện, Hàn lâm viện, Thái y viện. Nhưng để tập trung quyền lực Gia Long đặt ra lệ “Tứ bất” (không đặt chức Tể tướng, không lấy Trạng nguyên, không lập Hoàng hậu, không phong tước vương cho người khác). Đến thời Minh Mạng, ông đặt thêm Cơ mật viện lấy 4 đại thần ở các bộ để cùng vua bàn bạc việc quân quốc quan trọng. Minh Mạng còn đặt Tôn Nhân Phủ để quản lý việc của Hoàng gia.

Quyền hành quốc gia tập trung vào vua một cách tuyệt đối, phản ánh quá trình tập trung quân chủ cao độ ở Việt Nam vào đầu thế kỷ 19. Vua là thiên tử thay trời trị dân và trong hoàn cảnh 2 T4 7 3 2 T4 7 3 rối ren, mong manh của thời hậu chiến, việc tập trung quyền lực như là biện pháp nhằm thúc đẩy nhanh sự ổn định trong cả nước tuy nhiên sự tập trung quyền lực một cách tuyệt đối cũng đã tạo ra mội khoảng cách lớn giữa vua với dân chúng, khiến cho vua khó tiếp cận với dân tình. Về quản lý hành chánh, Gia Long sắp đặt cơ cấu hành chính căn bản. Đây là lần đầu tiên T 1 2 7 T3 1 2 ở nước ta các tổ chức hành chính được xếp đặt rất qui củ theo nguyên tắc tập trung.

Cả nước được chia thành 23 trấn 4 doanh. Từ Ninh Bình trở ra gọi là Bắc Thành, từ Bình Thuận trở vào gọi là Gia Định Thành. Cai quản Bắc Thành và Gia Định Thành là tổng trấn và phó tổng trấn. Miền Trung có kinh đô Huế chịu sự cai trị trực tiếp của Triều đình Huế.

Từ thời Minh Mạng trở đi, chế độ trung ương tập quyền được tăng cường, Bắc Thành và Gia Định Thành bị bãi bỏ, cả nước được chia thành 29 tỉnh, đồng thời vua còn đặt thêm chức quan ở miền núi nhằm ổn 2 T4 7 3 2 T4 7 3 định trật tự trong cả nước theo nguyên tắc chung, và điều này tạo nên sức mạnh cho hệ thống chính trị Việt Nam đầu thế kỷ 19. Theo tác giả của bộ “Lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam” [95] thì hệ thống chính trị của T 7 3 Việt Nam dưới thời Nguyễn là quan liêu, độc đoán .Thực ra trong bối cảnh lịch sử Việt Nam từ cuối thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 19, để thiết lập lại trật tự kỷ cương từ lâu bị xao lãng bởi 18 chiến tranh liên miên, cần phải có sự tập trung chuyên chính cao độ của nhà nước trung ương tập quyền. Điều cơ bản là những ông vua đầu triều Nguyễn đều chăm lo việc nước, có trách nhiệm với nước với dân. Theo John Barrow trong cuốn “Voyage à la Cohinchine” thì Gia Long là một vị vua chăm chỉ và mẫu mực về cần chính “sáng 6 giờ ông đã thức dậy và tắm nước lạnh, 7 giờ tiếp kiến các quan lại.

Đến trưa có khi một giờ ông mới ăn trưa và ăn tại hải xưởng. Hai giờ chiều ông mới về Cung ngủ đến 5 giờ.Sau đó ông lại tiếp các võ quan thủy bộ, các quan ký lục cai bạ, chấp thuận hay sửa chữa các dự án đề nghị. Các việc nước này làm ông bận rộn tới nửa đêm.Tóm lại, vua Gia Long trong 24 giờ một ngày chỉ nghỉ chừng 6 giờ” [140, 269]. Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức cũng là những ông vua cần mẫn, chịu khó trong công việc trị nước.

Minh Mạng tự mình xem và phê duyệt tất cả những chương sở. “ Quốc 2 T4 7 3 2 T4 7 3 triều chính biên toát yếu” viết: “Ngài minh thận việc chính trị: phàm những chương sớ trong ngoài dâng lên, Ngài đều xem hết, việc thường, thời điện dụ cho các Nha, nghị chỉ phê phát, còn việc quan trọng thời phần nhiều Ngài nghị soạn lời chỉ, hoặc giao bản thảo, hoặc châu phê. Những tờ chỉ dụ triều đình mới có châu bản từ đây là đầu” [69, 108]. 2 T4 7 3 2 T4 7 3 Nhìn chung, các vua Nguyễn đã có những đóng góp nhất định trong các chính sách đối T 7 3 T7 3 1 T7 3 1 nội, nhằm thiết lập lại kỷ cương trật tự trong nước, ổn định chính sự và lòng người.

Gia Long khi mới đến Bắc hà đã ủy lạo, kêu gọi quan lại triều cũ, cùng nhân sĩ ra cống hiến tài năng cho việc xây dựng tổ quốc. Dụ của Gia Long viết: “ Buổi này là buổi dấy điều giao hảo và sửa việc chính trị, nhân tài ở đời, lẽ nào trọn đời bạn cùng cây cỏ. Vậy nên chuyển báo với nhau đến nơi hành tại trình tiền quân Nguyễn Văn Thành. đem vào yết kiến.

Trẫm sẽ xét lời nói, thử công việc, tùy tài bổ dụng, để cho người hiền kẻ tài có chức vị, hiệp ý bày mưu, giúp nên chánh đạo” [69, 49]. Để lấy lòng dân và tránh các vụ biến chính trị lấy danh nghĩa “phò Lê”, Gia Long phong cho con cháu nhà Lê là Lê Duy Hoán làm Diên Tự Công “cấp 1.016 tên từ phu, 100.000 7 T3 6 7 T3 6 mẫu tự điền, lại tha binh và thuế thân cho con cháu nhà Lê, cấp 500 mẫu tư điền cho họ Trịnh, khiến Trịnh Tư coi việc tế tự, lại tha binh diêu thuế thân cho 240 người con cháu họ Trịnh.