mở đầu cho lịch sử tư tưởng Trung Quốc có ngôn ngữ và ý nghĩa chặt chẽ. Đạo gia là một trong số đó. Như vậy xuất phát từ những điều kiện kinh tế, lực lượng sản xuất phát triển dẫn đến những biến động mạnh mẽ về điều kiện chính trị xã hội, cùng 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com với nền tảng những điểu kiện văn hóa tư tưởng, Đạo gia đã ra đời. Trong quá trình tan rã của chế độ nô lệ thị tộc thời Xuân Thu - Chiến Quốc, Đạo gia đại diện cho một bộ phận của tầng lớp quý tộc nhỏ không chuyển biến kịp sang giai cấp địa chủ.
Họ bị hai thế lực chèn ép: đại quý tộc áp bức và địa chủ mới lên uy hiếp, địa vị kinh tế và địa vị chính trị rất mong manh. Họ ý thức được sự tiêu vong không thể tránh nhưng tỏ ra bất lực, không dám đứng ra công khai bảo vệ trật tự xã hội nhà Chu đang tan rã và cũng không chuyển kịp sang giai cấp địa chủ mới để hô hào vận động cách tân. Một mặt tư tưởng của Đạo gia là sản phẩm của thời đại nhưng mặt khác nó cũng là sự kết tinh trí tuệ sự thể hiện nét sáng tạo độc đáo trong thế giới quan của các nhà hiền triết thuộc phái Đạo gia. Sự phát triển của Đạo gia Đạo gia được khởi đầu từ Lão Tử rồi sau đó được phát triển qua một quá trình dài với sự đóng góp của nhiều học giả, ẩn sĩ cùng những tác phẩm của họ.
Tư tưởng Đạo gia được thể hiện chủ yếu qua các tác phẩm “Đạo Đức kinh” của Lão Tử, “Nam Hoa kinh” của Trang Tử và một số tư tưởng của Trang Tử được ghi chép tản mạn trong các sách “Mạnh Tử”, “Hàn Phi Tử”, “Lã Thị Xuân Thu”, “Liệt tử”… Theo Sử kí Tư Mã Thiên (175-?86 tr.CN), Lão Tử là người nước Sở, huyện Khổ, làng Lệ, xóm Khúc Nhân, ở tỉnh Hồ Nam bây giờ. Ông họ Lí, tên Nhĩ, tự Bá Dương, thụy là Đam. Ông làm quan giữ tàng thất nhà Châu… Tiểu sử của ông còn gây nhiều tranh cãi trong giới học thuật, không có quan điểm thống nhất về năm sinh năm mất của ông. Lão Tử trau dồi đạo đức, học thuyết của ông cốt ở chỗ giấu mình, kín tiếng.
Người tiếp tục đường lối Đạo gia của Lão Tử là Dương Chu tự Tử Cư sống ở thời Chiến Quốc. Chuyện về ông chỉ có vài dòng trong “Mạnh Tử”, “Hàn Phi Tử”, “Lã Thị Xuân Thu”, “Hoài Nam tử”. Học thuyết của ông được biết đến là nhờ có chép trong sách Liệt tử. Không ai biết đích xác ông sinh, 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mất năm nào.
Nguyễn Hiến Lê đoán rằng ông sinh trước Mạnh Tử và sau Mặc Tử. Chủ thuyết của Dương Chu là quý sự sống trọng bản thân. Trang Tử sinh vào khoảng năm 369 TCN và mất khoảng năm 286 TCN, tức vào giữa thời Chiến Quốc, người huyện Mông tên là Chu có lần làm quan lại ở thành Tất Viên thuộc huyện Mông, cùng thời với Lương Huệ Vương và Tề Tuyên Vương tức là cùng thời với Mạnh Tử. Như vậy khi Trang Tử sinh thì thời Chiến Quốc đã bắt đầu được khoảng 40 năm và khi ông mất thì sau đó khoảng 60 năm thời Chiến Quốc mới chấm dứt.
Do vậy ông đã chứng kiến hầu hết những biến động lớn lao của xã hội Trung Quốc trong buổi giao thời, đặc biệt là cuộc nội chiến đẫm máu và thảm cảnh của dân lành trong xã hội loạn lạc. Học thuyết của ông không có gì là không xét đến nhưng gốc là theo học thuyết Lão Tử. Ông làm sách có hơn mười vạn chữ đại để đều theo lối ngụ ngôn. Các đại thần đầu triều Hán có không ít người tôn sùng Đạo gia.
Họ cũng đã tiếp xúc với học thuyết Đạo một cách có hệ thống. Vì thế đầu triều Hán lấy tư tưởng chính trị Đạo gia làm chủ đạo, trong hoàn cảnh riêng của xã hội đương thời đã mang lại những hậu quả tích cực. Tuy nhiên đến giữa thời Tây Hán, tư tưởng chính trị Đạo gia không đáp ứng được với yêu cầu xã hội cuối cùng bị tư tưởng Nho gia thay thế. Tuy vậy trong ba thời kì lịch sử Sơ Hán, Ngụy Tấn, Sơ Đường học thuyết Đạo gia từng giữ địa vị thống trị về tư tưởng.
Thời Xuân Thu - Chiến Quốc được coi là thời đại hoàng kim của triết học Trung Hoa, hệ thống lí luận của các nhà tư tưởng Trung Hoa phản ánh màu sắc và đáp ứng những yêu cầu của thời đại, bởi vậy các triết gia chỉ chú trọng đến vấn đề thuộc chính trị và đạo đức mà ít đề cập đến vũ trụ luận và tri thức luận, tuy nhiên học thuyết Đạo gia lại có nét đặc sắc khác biệt so với các học thuyết đương thời. Nhân sinh quan của Đạo gia được đặt trên nền móng của một vũ trụ quan sâu sắc. Quan điểm triết học của Đạo gia tuy hết sức phong phú đa dạng song tựu trung lại không đi sâu vào giải quyết vấn đề cơ 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bản của triết học theo cách lí giải của truyền thống triết học phương Tây mà tập trung vào vấn đề con người trong mối tương quan và thống nhất với tự nhiên, trực giác tâm linh và phi lí tính. Có lẽ với thân phận của tầng lớp thất thế đã bị mất đi vai trò chính trị nên các triết gia của Đạo gia không còn gắn trực tiếp với những biến động chính trị hiện thời và do đó họ có điều kiện để suy ngẫm các vấn đề tự nhiên, về cuộc sống hơn nữa trong kho tàng văn hóa Xuân Thu - Chiến Quốc đã có nhiều thành tựu văn hóa khoa học đồ sộ đã tạo đà cho sự khám phá sáng tạo của họ.
Bởi vậy họ đã vượt trước nhiều hiền giả đương thời bởi những tư tưởng về cội nguồn bản chất của vạn vật nguyên nhân sâu xa của hiện trạng xã hội và nhân sinh, với lăng kính đại diện cho tầng lớp tiểu quý tộc thị tộc đang suy tàn, nên tư tưởng của họ thể hiện sự bất lực trước thời cuộc và tâm trạng hoài nghi tuyệt vọng của tầng lớp đó. Con đường mà triết học Đạo gia đưa ra để cứu đời, dẹp loạn giống như một biện pháp để giải thoát cá nhân. So với Nho gia những quan niệm triết học về con người của Đạo gia đạt tới mức độ trừu tượng, lí tính hóa ở mức độ cao hơn do chỗ Đạo gia xuất phát từ quan niệm Đạo như là “tính quy luật của tự nhiên” để giải thích nguồn gốc tự nhiên của con người và đề cao tư duy trừu tượng trong quan niệm về nhận thức…Đạo gia đã có ảnh hưởng to lớn đến nhiều lĩnh vực như chính trị, kinh tế, triết học, văn chương, nghệ thuật, âm nhạc, y thuật, sinh học, hóa học, võ thuật, địa lí… ở Trung Quốc và một số nước châu Á khác. Tuy chia làm nhiều quan điểm đa dạng và phong phú nhưng Đạo gia nổi bật ở một điểm là đề cao con người đến mức đặt vấn đề lợi ích cá nhân, rằng: Lợi ích cao nhất của cá nhân là gì? Làm thế nào để đạt tới lợi ích cá nhân? Chẳng hạn Dương Chu nêu lên thuyết “toàn sinh” có nghĩa là bảo toàn sinh mạng là quan trọng nhất, muốn vậy phải hạn chế dục vọng, coi thường lợi ích của ngoại giới, giữa người với người phải giữ quan hệ hòa khí; Trang Tử lại cho rằng lợi ích tối cao của con người không phải sống lâu hay không sống lâu mà là thỏa mãn dục vọng, do vậy chủ trương tiêu dao, hồn nhiên 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hưởng thụ; Lão Tử thì lại cho rằng phải làm theo quy luật của tự nhiên và xã hội tức theo “Nhân đạo” và “Thiên đạo”.
Tuy nhiên sự phân biệt như vậy chỉ là rất tương đối, thực tế các phái thâm nhập vào nhau, vay mượn nhau rất khó nhận ra. Mặc dù có những luận điểm khác nhau nhưng về cơ bản những tư tưởng triết học chính yếu của Đạo gia đều thống nhất trên nền tảng các quan điểm về Đạo, quan điểm chính trị xã hội, tư tưởng biện chứng và tư tưởng “vô vi”. Đây cũng chính là những học thuyết cơ bản của quan điểm về con người trong Đạo gia. Đạo Đức kinh là quyển sách do Lão Tử viết vào khoảng năm 600 tr.
Đạo Đức kinh gồm 81 chương với khoảng 5000 chữ Hán, chia làm hai phần Thượng Kinh và Hạ Kinh. Thượng Kinh gồm 37 chương và luận về chữ Đạo nên được gọi là Đạo kinh. Hạ Kinh gồm 44 chương luận về chữ Đức nên được gọi là Đức kinh. Bên cạnh đó Nam Hoa kinh hay còn gọi là Nam Hoa chân kinh là cuốn sách triết học nổi tiếng của Trang Tử viết thời Chiến Quốc.
Cuốn sách ngoài giá trị triết lí còn có giá trị nghệ thuật rất cao, được liệt vào hạng lục tài tử thư của Trung Quốc. Sách gồm 33 thiên bao gồm Nội thiên, Ngoại thiên và Tạp thiên. Nội thiên được đánh giá chính xác do Trang Tử viết gồm 6 thiên. Ngoài ra Ngoại thiên và Tạp thiên gồm 26 thiên.
Đã có rất nhiều bản dịch của các học giả và các nhà nghiên cứu quan tâm dịch Đạo Đức Kinh và Nam Hoa Kinh. Cuốn Đạo Đức Kinh được Nhượng Tống dịch và xuất bản năm 1945; Nguyễn Duy Cần dịch và xuất bản năm 1960; Nghiêm Toản dịch và xuất bản năm 1970; bản dịch của Nguyễn Hiến Lê năm 1994 của Nxb. Văn hóa thông tin; bản dịch của Nguyễn Tôn Nhan năm 1999 Nxb. Văn học; bản dịch của Phan Ngọc năm 2001 Nxb.
Văn học, Hà Nội. Cuốn Nam Hoa Kinh có các bản dịch của Lâm Tây Trọng, Nhượng Tống năm 1944 Nxb Tân Việt; bản dịch Nguyễn Duy Cần năm 1963 Nxb Khai Trí cùng bản dịch của Nguyễn Hiến Lê năm 1994 và Nguyễn Tôn Nhan năm 1999 … Trong giới hạn phạm vi nghiên cứu của mình, đề tài chọn 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bản dịch của Nguyễn Duy Cần làm tài liệu gốc, cơ sở cho việc nghiên cứu quan điểm về con người trong Đạo gia và ý nghĩa hiện thời của nó. Do bởi cho đến hiện nay đây là hai bản dịch được cho là phổ biến hơn cả. Tổng quan về tƣ tƣởng triết học của Đạo gia 1.
Học thuyết về Đạo và Đức - Quan niệm về Đạo Theo Lão Tử, con người và vạn vật có nguồn gốc, bắt nguồn từ Đạo. Trong lịch sử triết học Trung Quốc cổ đại, phạm trù Đạo đã được sử dụng từ rất sớm, trước thời Lão Tử.