Nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển căn cứ địa Việt Bắc trong cuộc cách mạng tháng 8/1945

Tài liệu chuyên sâu Quá trình hình thành và phát triển căn cứ địa Việt Bắc ..., phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc cho chuyên

• Tác giả: Hoàng Ngọc La
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Mậu Hân
• Trường học: Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Quá Trình Hình Thành Và Phát Triển Căn Cứ Địa Việt Bắc Trong Cách Mạng Tháng 8/1945
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 1993
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG I: VIỆT BẮC: VỊ TRÍ CHIẾN LƯỢC VÀ TRUYỀN THỐNG ĐẤU TRANH TRONG LỊCH SỬ
• 1.1. Vị trí chiến lược của Việt Bắc
• 1.2. Truyền thống đấu tranh của nhân dân các dân tộc
• 1.3. Việt Bắc trước khi căn cứ địa cách mạng ra đời
• 2. CHƯƠNG II: TỪ CHỦ TRƯƠNG KHỞI NGHĨA VŨ TRANG ĐẾN TỔ CHỨC, XÂY DỰNG CÁC KHU CĂN CỨ ĐỊA (1940 - 1945)
• 2.1. Sự ra đời khu căn cứ địa Bắc Sơn-Võ Nhai và Cao Bằng
• 2.2. Bước phát triển của hai khu căn cứ địa Bắc Sơn-Võ Nhai và Cao Bằng
• 3. CHƯƠNG III: KHU GIẢI PHÓNG
• 3.1. Khởi nghĩa giành chính quyền từng phần ở căn cứ địa Việt Bắc
• 3.2. Khu giải phóng ra đời và sự nghiệp của nó
• 4. CHƯƠNG IV: NHỮNG ĐIỀU KIỆN VÀ ĐẶC ĐIỂM CỦA QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CĂN CỨ ĐỊA VIỆT BẮC. VỊ TRÍ CỦA CĂN CỨ ĐỊA VIỆT BẮC TRONG CÁCH MẠNG THÁNG TÁM (1945)
• 4.1. Những điều kiện hình thành và phát triển của căn cứ địa Việt Bắc
• 4.2. Đặc điểm của sự hình thành và phát triển của căn cứ địa Việt Bắc
• LỜI MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LỜI CẢM ƠN

Tóm tắt

I. Quá trình hình thành căn cứ địa Việt Bắc

Căn cứ địa Việt Bắc đã hình thành trong bối cảnh lịch sử đặc biệt của cách mạng tháng 8/1945. Địa lý và con người nơi đây đã tạo nên một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của lực lượng cách mạng. Lịch sử Việt Bắc gắn liền với những truyền thống đấu tranh kiên cường của các dân tộc. Đặc biệt, trong giai đoạn 1939-1945, căn cứ địa cách mạng đã trở thành nơi tập hợp lực lượng, tổ chức khởi nghĩa giành chính quyền. Sự ra đời của căn cứ địa này không chỉ là kết quả của những nỗ lực chính trị mà còn là sự kết hợp giữa chiến lược cách mạng và điều kiện tự nhiên, xã hội của vùng núi phía Bắc. Theo tài liệu, các nhân vật lịch sử như Hồ Chí Minh đã có những quyết định quan trọng trong việc chọn lựa Việt Bắc làm căn cứ địa, nhấn mạnh vai trò của nơi này trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

1.1 Đặc điểm địa lý và xã hội

Địa hình Việt Bắc hiểm trở, với nhiều núi non, sông suối, đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức và bảo vệ lực lượng cách mạng. Tình hình chính trị 1945 cũng là yếu tố quan trọng, khi mà các lực lượng cách mạng cần một nơi an toàn để tập hợp và chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa. Di sản văn hóa Việt Bắc cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành bản sắc và tinh thần đấu tranh của nhân dân nơi đây. Những truyền thống này đã được phát huy mạnh mẽ trong cuộc kháng chiến, tạo nên sức mạnh tổng hợp cho căn cứ địa cách mạng.

II. Phát triển căn cứ địa Việt Bắc trong cách mạng tháng 8 1945

Quá trình phát triển của căn cứ địa Việt Bắc diễn ra song song với những biến động lớn trong lịch sử Việt Nam. Từ những năm 1940, kháng chiến chống Pháp đã tạo ra những điều kiện thuận lợi cho việc hình thành và phát triển căn cứ địa. Chiến lược cách mạng của Đảng đã xác định rõ vai trò của Việt Bắc trong việc tổ chức lực lượng và thực hiện khởi nghĩa. Sự kết hợp giữa lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang đã tạo nên một sức mạnh tổng hợp, giúp căn cứ địa này trở thành trung tâm của cuộc kháng chiến. Những hoạt động như tổ chức các cuộc họp, huấn luyện quân sự, và xây dựng lực lượng đã diễn ra liên tục, tạo nên một phong trào cách mạng mạnh mẽ.

2.1 Vai trò của các nhân vật lịch sử

Trong quá trình phát triển của căn cứ địa Việt Bắc, vai trò của các nhân vật lịch sử như Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp là rất quan trọng. Họ không chỉ là những nhà lãnh đạo mà còn là những người có tầm nhìn chiến lược trong việc xây dựng lực lượng và tổ chức kháng chiến. Những quyết định của họ đã định hình hướng đi của cách mạng, giúp Việt Bắc trở thành một biểu tượng của kháng chiến. Các tài liệu lịch sử đã ghi nhận những đóng góp to lớn của họ trong việc xây dựng và phát triển căn cứ địa, từ việc tổ chức lực lượng đến việc xây dựng các chiến lược kháng chiến hiệu quả.

III. Ý nghĩa và giá trị thực tiễn của căn cứ địa Việt Bắc

Căn cứ địa Việt Bắc không chỉ có ý nghĩa lịch sử mà còn mang lại giá trị thực tiễn cho các thế hệ sau. Những kinh nghiệm trong việc xây dựng và phát triển căn cứ địa đã được đúc kết thành bài học quý giá cho các cuộc kháng chiến sau này. Lịch sử Việt Bắc đã chứng minh rằng, việc tổ chức lực lượng và xây dựng căn cứ địa là yếu tố quyết định cho sự thành công của cách mạng. Những bài học này vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay, khi mà việc xây dựng lực lượng và bảo vệ Tổ quốc vẫn là nhiệm vụ hàng đầu.

3.1 Bài học cho hiện tại

Những kinh nghiệm từ căn cứ địa Việt Bắc có thể áp dụng vào việc xây dựng lực lượng và tổ chức kháng chiến trong bối cảnh hiện đại. Việc kết hợp giữa lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang vẫn là một trong những yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công trong các cuộc đấu tranh. Hơn nữa, việc phát huy truyền thống văn hóa và lịch sử của Việt Bắc cũng là một cách để tạo động lực cho các thế hệ trẻ trong việc bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án Phó Tiến sĩ khoa học Lịch sử với đề tài "Quá trình hình thành và phát triển của căn cứ địa Việt Bắc (trong cuộc vận động Cách mạng tháng Tám - 1945)" được tác giả Hoàng Ngọc La thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Mậu Hãn tại Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (năm 1993), thuộc chuyên ngành Lịch sử Việt Nam (Mã số: 5.03.15).

+-------------------------------------------------------------------------------+
| THÔNG TIN TỔNG QUAN VỀ LUẬN ÁN                                                |
+----------------------+--------------------------------------------------------+
| Tác giả              | Hoàng Ngọc La                                          |
| Cố vấn khoa học      | PGS. Lê Mậu Hãn                                        |
| Chuyên ngành         | Lịch sử Việt Nam (Mã số: 5.03.15)                      |
| Cơ quan đào tạo      | Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (1993)                  |
| Phạm vi thời gian    | Thời kỳ vận động giải phóng dân tộc 1939 - 1945        |
| Phạm vi không gian   | Địa bàn Việt Bắc (Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn,         |
|                      | Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang)                    |
+----------------------+--------------------------------------------------------+

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945 đã để lại cho Đảng Cộng sản Đông Dương nhiều bài học kinh nghiệm, trong đó nổi bật là công tác xây dựng lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang và căn cứ địa cách mạng. Do điều kiện cụ thể về địa thế, con người và truyền thống đấu tranh lịch sử, Việt Bắc đã được Trung ương Đảng và Hồ Chí Minh lựa chọn làm địa bàn xây dựng căn cứ địa cách mạng. Vai trò của căn cứ địa Việt Bắc không dừng lại ở Cách mạng tháng Tám mà tiếp tục phát triển trong cuộc kháng chiến chống Pháp (1946 - 1954) và cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Trong giai đoạn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc thời điểm nghiên cứu (năm 1993), các vấn đề về xây dựng lực lượng, xây dựng căn cứ địa và thế trận quốc phòng tại nông thôn, miền núi, biên giới tiếp tục đòi hỏi luận cứ khoa học. Mặc dù đã có một số công trình đề cập đến căn cứ địa Việt Bắc ở các góc độ khác nhau, nhiều nội dung cốt lõi vẫn chưa được làm sáng tỏ một cách toàn diện và có hệ thống, bao gồm: vị trí chiến lược tổng thể, các đặc thù mang tính quy luật trong tiến trình hình thành và phát triển, khả năng mở ra quan hệ quốc tế từ địa bàn căn cứ, cùng các bài học thành công và thiếu sót trong quá trình chỉ đạo thực tiễn.

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định gồm các nội dung cụ thể sau:

1. Đi sâu nghiên cứu cơ sở ra đời, tiến trình hình thành và phát triển của căn cứ địa Việt Bắc, làm rõ những đặc trưng lịch sử của quá trình này trong cuộc vận động Cách mạng tháng Tám (1939 - 1945).
2. Phân tích và hệ thống hóa những điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, con người và những đặc điểm nổi bật trong nghệ thuật tổ chức, xây dựng căn cứ địa của Đảng và Hồ Chí Minh.
3. Làm rõ vị trí, tác dụng lịch sử của căn cứ địa Việt Bắc đối với thắng lợi của Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945.
4. Tổng kết những nguyên nhân thành công cũng như các thiếu sót trong quá trình tổ chức, xây dựng lực lượng kết hợp với đấu tranh vũ trang nhằm rút ra bài học kinh nghiệm lịch sử phục vụ công cuộc xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội gắn với củng cố quốc phòng ở vùng núi hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình hình thành, phát triển và vai trò lịch sử của căn cứ địa Việt Bắc trong tiến trình cách mạng giải phóng dân tộc.
• Phạm vi không gian: Địa bàn vùng núi Việt Bắc, bao gồm các tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang và Hà Giang.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 1939 - 1945 (thời kỳ vận động giải phóng dân tộc tiến tới Tổng khởi nghĩa tháng Tám).
• Giới hạn đề tài: Luận án không đi sâu nghiên cứu sự ra đời của An toàn khu (ATK) Trung ương và các chiến khu nằm ngoài địa bàn Việt Bắc trong cao trào kháng Nhật; đồng thời không giải quyết các vấn đề chung về giai cấp nông dân, mối quan hệ nông thôn - thành thị, hình thái vận động tổng khởi nghĩa trên quy mô toàn quốc hay lý luận chung về căn cứ địa trong lịch sử quân sự thế giới.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã điểm lại lịch sử nghiên cứu vấn đề căn cứ địa Việt Bắc trên hai hướng tiếp cận chủ yếu:

+-------------------------------------------------------------------------------+
| HAI HƯỚNG TIẾP CẬN TRONG TỔNG QUAN TÀI LIỆU CỦA LUẬN ÁN                       |
+-----------------------+-------------------------------------------------------+
| Hướng 1: Lịch sử tổng | Các công trình của Viện Lịch sử Đảng, Viện Lịch sử    |
| thể, Lịch sử Đảng và  | Quân sự Việt Nam (Ban Nghiên cứu Lịch sử Quân đội) và |
| Lịch sử Quân đội      | Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng các tỉnh Việt Bắc biên    |
|                       | soạn về giai đoạn 1939 - 1945.                        |
+-----------------------+-------------------------------------------------------+
| Hướng 2: Nghiên cứu   | - Võ Nguyên Giáp (1946), "Khu giải phóng".            |
| chuyên sâu và tài     | - Hoàng Ngọc La, Hoàng Quang Khánh, Lê Hồng (1976),   |
| liệu tổng kết         |   "Căn cứ địa Việt Bắc (trong cách mạng tháng 8-1945)"|
|                       | - Đảng ủy Bộ Tư lệnh Quân khu 1 (1990), "Việt Bắc     |
|                       |   30 năm chiến tranh cách mạng (1945-1975)", tập 1.   |
|                       | - Bộ Tư lệnh Quân khu Việt Bắc (1966), bản thảo đánh  |
|                       |   máy "Dự thảo đề cương tổng kết căn cứ địa...".      |
|                       | - Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Khu tự trị Việt Bắc     |
|                       |   (1969), bản thảo "Đảng ta với vấn đề xây dựng trung |
|                       |   tâm Căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai...".               |
+-----------------------+-------------------------------------------------------+

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết

Mặc dù các công trình nêu trên đã phản ánh từng phần tiến trình cách mạng tại địa phương, tác giả chỉ ra rằng nhiều vấn đề mang tính bản chất vẫn chưa được giải quyết thấu đáo:

• Chưa có công trình nào dựng lại bức tranh lịch sử một cách toàn diện, liên tục từ hai hạt nhân ban đầu (Bắc Sơn - Võ Nhai và Cao Bằng) đến việc hợp nhất thành Khu giải phóng liên hoàn.
• Chưa phân tích vị trí chiến lược của Việt Bắc trên phương diện ngoại giao và liên lạc quốc tế phục vụ cách mạng.
• Chưa đúc kết thành một hệ thống lý luận hoàn chỉnh về các đặc thù trong phương thức tổ chức lực lượng chính trị làm nền tảng cho lực lượng vũ trang, cũng như nghệ thuật kết hợp giữa giải phóng dân tộc với giải quyết quyền lợi kinh tế, văn hóa cho đồng bào thiểu số tại căn cứ địa.
• Một số sự kiện lịch sử cụ thể (như thời kỳ 8 tháng đấu tranh ở Cao Bằng 1941 - 1942, chủ trương khởi nghĩa của Liên tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng, cuộc đấu tranh của Cứu quốc quân tại Võ Nhai cuối năm 1944) chưa được đánh giá đầy đủ về cả ưu điểm lẫn khuyết điểm.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và luận điểm chỉ đạo

Luận án vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về bạo lực cách mạng và khởi nghĩa vũ trang, đặc biệt là luận điểm của V.I. Lênin về sự cần thiết phải có bàn đạp và chỗ đứng chân để xây dựng lực lượng cách mạng. Tác giả kết hợp tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng căn cứ địa, đường lối chỉ đạo chiến lược của Đảng Cộng sản Đông Dương qua các Văn kiện Đảng thời kỳ 1930 - 1945 (nổi bật là Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ sáu tháng 11/1939, lần thứ bảy tháng 11/1940 và lần thứ tám tháng 5/1941). Đồng thời, tác giả đối chiếu với lý luận về căn cứ địa trong chiến tranh du kích của Mao Trạch Đông và các quan điểm nghiên cứu của Trần Huy Liệu về mối quan hệ giữa đội quân cách mạng và căn cứ địa.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp lịch sử: Là phương pháp chủ đạo nhằm tái hiện trung thực, khách quan và có hệ thống tiến trình lịch sử ra đời, vận động và phát triển của căn cứ địa Việt Bắc theo trình tự thời gian và không gian thực tế.
• Phương pháp logic: Được sử dụng kết hợp để phân tích bản chất, quy luật vận động, mối liên hệ nhân quả giữa xây dựng căn cứ địa với khởi nghĩa vũ trang, rút ra các đặc điểm và bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu các giai đoạn phát triển của hai khu căn cứ địa Bắc Sơn - Võ Nhai và Cao Bằng, cũng như so sánh vị thế của căn cứ địa Việt Bắc với các chiến khu khác trên cả nước.
• Phương pháp điền dã lịch sử và phỏng vấn nhân chứng: Thu thập lời kể, bản tự thuật của các nhân chứng lịch sử trực tiếp tham gia phong trào, tổ chức các cuộc tọa đàm lịch sử tại các địa phương thuộc Việt Bắc.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Nguồn tư liệu của luận án được phân loại và xử lý theo các nhóm:

1. Văn kiện Đảng và tác phẩm kinh điển: Các tác phẩm của Hồ Chí Minh, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp; Văn kiện Đảng giai đoạn 1930 - 1945.
2. Công trình lịch sử địa phương và chuyên ngành: Lịch sử Đảng bộ các tỉnh Bắc Thái, Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà Tuyên; Lịch sử Cứu quốc quân; Lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam.
3. Tài liệu điền dã, hồi ký và bản tự thuật: Lời kể của các đồng chí Chu Văn Tấn, Lê Quảng Ba, Hoàng Sâm, Bằng Giang, Hoàng Kiều, Triệu Nho Thuận, Nghiêm Bút Ngọc, Hoàng Trung Nguyên, v.v.; biên bản các cuộc tọa đàm lịch sử tại Quảng Hòa, Cao Bằng và Khu tự trị Việt Bắc.
4. Báo chí cách mạng đương thời: Các số báo Việt Nam độc lập (Việt Lập) xuất bản tại căn cứ địa.
5. Tài liệu lưu trữ của đối phương: Báo cáo chính trị năm 1941 của Sở Mật thám Bắc Kỳ, thư từ và báo cáo quân sự của quyền Công sứ Pháp Garric tại Bắc Kạn gửi Thống sứ Bắc Kỳ năm 1941, các tài liệu điều tra mật thám Pháp tại Thái Nguyên cuối năm 1944.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Việt Bắc: Vị trí chiến lược và truyền thống đấu tranh trong lịch sử

Chương I phân tích các yếu tố tự nhiên, địa - quân sự và truyền thống lịch sử làm cơ sở cho sự hình thành căn cứ địa cách mạng:

+-------------------------------------------------------------------------------+
| CÁC THÔNG SỐ TỰ NHIÊN VÀ ĐỊA HÌNH KHU VỰC VIỆT BẮC                            |
+----------------------+--------------------------------------------------------+
| Diện tích tự nhiên   | Khoảng 50.000 km², chiếm 15% diện tích cả nước,        |
|                      | tương đương 32% diện tích miền Bắc.                    |
+----------------------+--------------------------------------------------------+
| Tỷ lệ địa hình       | Đồi núi chiếm khoảng 2/3 diện tích tự nhiên.           |
+----------------------+--------------------------------------------------------+
| Khí hậu              | Nhiệt đới gió mùa; lượng mưa trung bình 1400 - 1600 mm;|
|                      | nhiệt độ trung bình năm ~23°C (vùng thấp),             |
|                      | 20 - 22°C (độ cao 200 - 500m), dưới 20°C (>500m);      |
|                      | độ ẩm trung bình 81 - 83%.                             |
+----------------------+--------------------------------------------------------+
| Hệ thống thủy văn    | 5 hệ thống sông chính (sông Bằng Giang, sông Bắc Vọng, |
|                      | sông Năng, sông Kỳ Cùng, sông Gâm, sông Công, sông Cầu)|
+----------------------+--------------------------------------------------------+
| Tuyến biên giới      | Tuyến biên giới giáp Trung Quốc dài 751 km,            |
|                      | đi qua 15 huyện và 97 xã.                              |
+----------------------+--------------------------------------------------------+

Về mặt giao thông, Việt Bắc vừa có thế hiểm trở vừa có tính liên lạc cơ động thông qua các trục lộ huyết mạch tỏa về Hà Nội (xưa là Thăng Long): Quốc lộ 3 từ Hà Nội qua Thái Nguyên, Bắc Kạn lên Cao Bằng (315 km); Quốc lộ 2 từ Hà Nội qua Tuyên Quang (164 km) lên Hà Giang (317 km); Quốc lộ 1A từ Hà Nội lên Đồng Đăng, Lạng Sơn (158 km); cùng các tuyến Quốc lộ 1B, 4A, 4B và hàng trăm đường mòn biên giới. Địa thế nhiều hang động tự nhiên (như hang Mỏ Gà ở Võ Nhai, hang Pác Bó ở Hà Quảng, hang Kéo Quảng ở Nguyên Bình, Động Bố Lình ở Quảng Hòa) đóng vai trò làm hậu cứ bí mật, che giấu lực lượng.

Về lịch sử quân sự, Việt Bắc giữ vai trò "bức phên giậu" bảo vệ vùng đồng bằng và kinh đô Thăng Long qua các thời kỳ:

• Cuối thế kỷ VIII, Cao Biền đắp thành Na Lữ (Cao Bằng) để phòng thủ biên giới.
• Năm 1038, Nùng Tồn Phúc và sau đó là Nùng Trí Cao dựa vào vùng núi hiểm trở Cao Bằng và thành Na Lữ lập căn cứ.
• Nhà Mạc rút lên cát cứ tại Cao Bình suốt ngót 70 năm (từ năm 1594), dựa vào thế núi và sự tiếp giáp với vùng Long Châu, Bằng Tường.
• Kháng chiến chống Tống (1075 - 1077) ghi dấu chiến công của các tù trưởng Tôn Đản, Hoàng Kim Mãn, Thân Cảnh Phúc; chiến thắng ải Chi Lăng qua các triều đại Lê Hoàn (981), Trần Hưng Đạo (1285), Lê Lợi (1427).

Về mặt xã hội và phong trào đấu tranh, Việt Bắc là nơi cư trú của hơn 20 dân tộc (Tày, Nùng, Dao, H'mông, Kinh...), có truyền thống đoàn kết cộng đồng. Trong thời kỳ cận đại, các cuộc khởi nghĩa chống Pháp liên tục bùng nổ: nghĩa quân Cai Kinh (Hoàng Đình Kinh, 1885 - 1887) ở Lạng Sơn; Sùng Mí Chẳng (1886) ở Hà Giang; phong trào Ba Châu và Lục Khu (1886 - 1896) ở Cao Bằng; khởi nghĩa binh lính Thái Nguyên (1917) do Lương Ngọc Quyến và Trịnh Văn Cấn lãnh đạo.

Từ năm 1925 - 1929, các chiến sĩ cách mạng như Hoàng Văn Thụ, Hoàng Đình Giong, Hoàng Văn Nọn tham gia Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội, thành lập chi bộ hải ngoại tại Long Châu (1929). Ngày 1/4/1930, chi bộ Đảng đầu tiên ở Việt Bắc ra đời tại Nặm Lìn (Hòa An, Cao Bằng). Ngày 8/3/1932, chi bộ Cốc Coóc (Chí Thảo, Quảng Hòa) thành lập, giữ vững đường dây liên lạc quốc tế. Phong trào dân chủ 1936 - 1939 lan rộng với sự kiện Đặng Tùng xây dựng cơ sở tại La Bằng (Đại Từ), Vũ Lăng (Bắc Sơn) và Võ Nhai, chuẩn bị tiền đề trực tiếp cho việc xây dựng căn cứ địa.

---

Chương II: Từ chủ trương khởi nghĩa vũ trang đến tiến trình tổ chức, xây dựng các khu căn cứ địa (1940 - 1945)

Chương II tái hiện tiến trình Đảng chuyển hướng chỉ đạo chiến lược và tổ chức xây dựng hai khu căn cứ địa ban đầu:

+-------------------------------------------------------------------------------+
| TIẾN TRÌNH HÌNH THÀNH HAI KHU CĂN CỨ ĐỊA BAN ĐẦU                              |
+--------------------+----------------------------------------------------------+
| Căn cứ địa         | - Khởi nghĩa Bắc Sơn nổ ra tối 27/9/1940 đánh chiếm đồn  |
| Bắc Sơn - Võ Nhai  |   Mỏ Nhài.                                               |
|                    | - Ngày 5/10/1940: Thành lập Đội du kích Bắc Sơn tại Sa   |
|                    |   Khao (Vũ Lăng) gồm trên 20 đội viên; Ban chỉ huy gồm   |
|                    |   Trần Đăng Ninh, Chu Văn Tấn, Nguyễn Thanh Diên.        |
|                    | - Hội nghị TƯ 7 (11/1940) quyết định duy trì đội du kích,|
|                    |   cử Hoàng Văn Thụ trực tiếp chỉ đạo.                    |
|                    | - Ngày 23/2/1941: Hội nghị Khuổi Nọi chuyển đội du kích  |
|                    |   thành Cứu quốc quân; căn cứ mở rộng sang Võ Nhai.      |
+--------------------+----------------------------------------------------------+
| Căn cứ địa         | - Cuối năm 1940: Hồ Chí Minh tiếp xúc đoàn cán bộ Cao    |
| Cao Bằng           |   Bằng tại Tĩnh Tây; mở lớp huấn luyện tại Nặm Quang -   |
|                    |   Ngàm Tẩy cho hơn 40 cán bộ.                            |
|                    | - Đầu tháng 2/1941: Hồ Chí Minh về nước tại Pác Bó       |
|                    |   (Hà Quảng, Cao Bằng) trực tiếp chỉ đạo.                |
|                    | - Sau 3 tháng thí điểm, phát triển gần 2.000 hội viên    |
|                    |   cứu quốc tại 3 huyện Hà Quảng, Hòa An, Nguyên Bình.    |
+--------------------+----------------------------------------------------------+

Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ tám (từ ngày 10 đến 19/5/1941) họp tại Pác Bó dưới sự chủ trì của Hồ Chí Minh đã hoàn chỉnh sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược: thành lập Mặt trận Việt Minh, xác định chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang là nhiệm vụ trung tâm, chủ trương tiến hành khởi nghĩa từng phần và quyết định chọn vùng rừng núi Việt Bắc để xây dựng căn cứ địa cách mạng. Trung ương trực tiếp chỉ đạo căn cứ Bắc Sơn - Võ Nhai (Ban chỉ huy gồm Phùng Chí Kiên, Lương Văn Chi, Chu Văn Tấn); Hồ Chí Minh trực tiếp chỉ đạo căn cứ Cao Bằng.

Tiến trình củng cố và phát triển của hai khu căn cứ diễn ra trong hoàn cảnh chống quân Pháp khủng bố khốc liệt:

• Tại Bắc Sơn - Võ Nhai: Tháng 7 và 8/1941, địch bao vây Mỏ Pìa, Khuổi Nọi. Phùng Chí Kiên và Lương Văn Chi tổ chức rút quân lên biên giới qua Ngân Sơn (Bắc Kạn); Phùng Chí Kiên hy sinh tại Khau Pài (22/8/1941), Lương Văn Chi bị thương, bị bắt ngày 28/8/1941 và hy sinh trong tù. Bộ phận còn lại do Chu Văn Tấn chỉ huy bám trụ Võ Nhai, thành lập Trung đội Cứu quốc quân II (15/9/1941 tại rừng Khuổi Kịch).
• Tại Cao Bằng: Phong trào "Nam tiến" được phát động nhằm khai thông đường liên lạc từ Cao Bằng xuống Thái Nguyên và nối liền với Bắc Sơn - Võ Nhai. Cuối năm 1943, các tuyến liên lạc được nối thông, tạo thế liên hoàn vững chắc giữa hai khu căn cứ.

---

Chương III: Khu giải phóng

Chương III phân tích bước phát triển nhảy vọt của căn cứ địa Việt Bắc sau ngày Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945):

• Khởi nghĩa từng phần: Dưới ánh sáng chỉ thị "Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta" (12/3/1945), phong trào khởi nghĩa từng phần bùng nổ khắp các tỉnh Việt Bắc. Hàng loạt châu, huyện, xã được giải phóng; chính quyền cách mạng nhân dân được thành lập tại nhiều vùng rộng lớn thuộc Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Hà Giang.
• Sự thành lập Khu giải phóng: Tháng 6/1945, theo chỉ thị của Hồ Chí Minh, Khu giải phóng chính thức được thành lập gồm 6 tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Hà Giang cùng một số vùng lân cận thuộc Bắc Giang, Phú Thọ, Yên Bái, Vĩnh Yên. Tân Trào (Sơn Dương, Tuyên Quang) được chọn làm "Thủ đô của Khu giải phóng".
• Thống nhất lực lượng vũ trang và thi hành chính sách Việt Minh: Các lực lượng vũ trang (Cứu quốc quân, Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân) được hợp nhất thành Việt Nam Giải phóng quân. Ủy ban lâm thời Khu giải phóng ban hành và thực hiện 10 chính sách lớn của Việt Minh: xóa bỏ các thứ thuế vô lý, tịch thu ruộng đất của đế quốc và tay sai phản bội chia cho dân nghèo, giảm tô, mở rộng trường học văn hóa, thực hiện bình đẳng dân tộc và quyền tự do dân chủ.
• Hội nghị Toàn quốc của Đảng và Đại hội Quốc dân Tân Trào: Ngày 16 - 17/8/1945, Đại hội Quốc dân họp tại Tân Trào thông qua lệnh Tổng khởi nghĩa, bầu ra Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam (Chính phủ lâm thời) do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Từ căn cứ địa Việt Bắc, các đơn vị Giải phóng quân tiến về giải phóng thị xã Thái Nguyên và các trung tâm chính trị, tạo xung lực quyết định cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên phạm vi cả nước.

---

Chương IV: Những điều kiện và đặc điểm của quá trình hình thành và phát triển của căn cứ địa Việt Bắc. Vị trí của căn cứ địa Việt Bắc trong Cách mạng tháng Tám (1945)

Chương IV tổng kết các điều kiện, đặc điểm mang tính quy luật và vị trí lịch sử của căn cứ địa:

+-------------------------------------------------------------------------------+
| HỆ THỐNG ĐIỀU KIỆN VÀ ĐẶC ĐIỂM CĂN CỨ ĐỊA VIỆT BẮC                            |
+--------------------+----------------------------------------------------------+
| 3 Điều kiện cơ bản | 1. Địa thế tự nhiên hiểm trở, cơ động, "tiến khả dĩ công,|
|                    |    thoái khả dĩ thủ", có đường biên giới quốc tế.        |
|                    | 2. Yếu tố con người và cơ sở xã hội: Các dân tộc thiểu số|
|                    |    đoàn kết, trung thực, giác ngộ cách mạng sâu sắc.     |
|                    | 3. Sự lãnh đạo đúng đắn, kịp thời của Trung ương Đảng    |
|                    |    và Chủ tịch Hồ Chí Minh.                              |
+--------------------+----------------------------------------------------------+
| 4 Đặc điểm phát    | 1. Lấy xây dựng lực lượng chính trị quần chúng làm nền   |
| triển nổi bật      |    tảng vững chắc để xây dựng lực lượng vũ trang.        |
|                    | 2. Vừa xây dựng lực lượng vừa kết hợp đấu tranh cách     |
|                    |    mạng, tiến lên khởi nghĩa từng phần.                  |
|                    | 3. Kết hợp chặt chẽ mục tiêu giải phóng dân tộc với việc |
|                    |    đáp ứng quyền lợi vật chất, văn hóa của đồng bào.     |
|                    | 4. Quá trình phát triển đi từ các hạt nhân cục bộ        |
|                    |    (Bắc Sơn - Võ Nhai, Cao Bằng) đến hợp nhất toàn khu.  |
+--------------------+----------------------------------------------------------+

Về vị trí và tác dụng lịch sử:

1. Căn cứ địa đầu não của cả nước: Là nơi đứng chân an toàn của cơ quan lãnh đạo Trung ương Đảng và Hồ Chí Minh; nơi diễn ra các hội nghị quyết định vận mệnh dân tộc (Hội nghị TƯ 8, Hội nghị Toàn quốc của Đảng, Đại hội Quốc dân Tân Trào).
2. Hình ảnh thu nhỏ của nước Việt Nam mới: Khu giải phóng là nơi phôi thai mô hình tổ chức nhà nước dân chủ cộng hòa, thử nghiệm các chính sách kinh tế, văn hóa, giáo dục và quân sự tiến bộ trước khi áp dụng trên quy mô toàn quốc.
3. Bàn đạp tiến công của Tổng khởi nghĩa: Cung cấp lực lượng vũ trang tập trung, cán bộ chỉ huy và hậu cần chi viện cho các địa phương giành chính quyền trong tháng 8/1945.
4. Địa bàn mở rộng quan hệ quốc tế: Tuyến biên giới giáp Trung Quốc tạo điều kiện thiết lập liên lạc với phong trào chống phát xít quốc tế và phái bộ Đồng Minh.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án

1. Làm rõ toàn diện vị trí chiến lược của căn cứ địa: Luận án chứng minh Việt Bắc không chỉ có địa thế quân sự hiểm trở mà còn là cửa ngõ duy nhất mở ra khả năng thiết lập quan hệ quốc tế trong việc tổ chức lực lượng và đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc thời kỳ 1939 - 1945.
2. Hệ thống hóa các đặc điểm xây dựng căn cứ địa: Luận án xây dựng thành hệ thống lý luận hoàn chỉnh về các đặc thù: lấy lực lượng chính trị làm nền tảng cho lực lượng vũ trang; kết hợp xây dựng lực lượng với bảo vệ thành quả trước sự khủng bố của địch; kết hợp giải phóng dân tộc với đem lại quyền lợi văn hóa, ngôn ngữ, đời sống vật chất cho đồng bào các dân tộc thiểu số.
3. Đánh giá khách quan, khoa học các sự kiện lịch sử cụ thể: Luận án đưa ra những nhận định sâu sắc về các chủ trương và diễn biến phức tạp như cuộc rút quân của Cứu quốc quân (tháng 8/1941), sự chỉ đạo của Liên tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng, cuộc đấu tranh chống khủng bố tại Võ Nhai cuối năm 1944 và vai trò thể chế của Khu giải phóng.
4. Bổ sung nguồn tư liệu lịch sử mới: Khai thác nhiều tư liệu quý từ báo Việt Nam độc lập, hồ sơ lưu trữ của Sở Mật thám Bắc Kỳ, các báo cáo quân sự của Pháp tại Bắc Kạn và Thái Nguyên, cùng hàng chục bản tự thuật, biên bản tọa đàm lịch sử của nhân chứng trực tiếp tại địa bàn.

Kiến nghị và bài học kinh nghiệm thực tiễn

• Vấn đề xây dựng hậu phương chiến lược: Xây dựng căn cứ địa cách mạng trước hết phải xây dựng "thế trận lòng dân", tạo chỗ dựa chính trị vững chắc trong quần chúng, từ đó phát triển tiềm lực kinh tế và quốc phòng.
• Chính sách dân tộc vùng miền núi: Khi vận động quần chúng tại vùng đồng bào thiểu số, phải tôn trọng đặc điểm tâm lý, phong tục tập quán, tiếng nói, chữ viết và giải quyết thỏa đáng các nguyện vọng thiết thực về đời sống của nhân dân.
• Kết hợp kinh tế với quốc phòng biên cương: Trong công cuộc xây dựng đất nước hiện nay, cần quan tâm đầu tư phát triển kinh tế - xã hội toàn diện cho địa bàn chiến lược Việt Bắc nhằm củng cố vững chắc an ninh biên giới quốc gia.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu trong địa bàn 6 tỉnh thuộc căn cứ địa Việt Bắc trong giai đoạn 1939 - 1945. Do đó, các chiến khu ra đời muộn hơn trong cao trào kháng Nhật (như Chiến khu Quang Trung, Trần Hưng Đạo ở Bắc Kỳ; Phan Đình Phùng, Trưng Trắc ở Trung Kỳ; Nguyễn Tri Phương ở Nam Kỳ) và các An toàn khu (ATK) ngoài Việt Bắc chưa được khảo sát chi tiết. Đồng thời, đề tài không mở rộng phân tích các khía cạnh lý luận chung về kinh tế nông thôn hay hình thái khởi nghĩa đô thị.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu mối liên hệ chiến lược và sự phối hợp tác chiến giữa căn cứ địa đầu não Việt Bắc với các chiến khu ngoại vi trên toàn quốc; nghiên cứu sự kế thừa và chuyển hóa của căn cứ địa Việt Bắc từ thời kỳ giải phóng dân tộc sang giai đoạn cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946 - 1954).

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao đối với các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Lịch sử: Cung cấp nguồn tư liệu gốc phong phú, phương pháp tiếp cận đa chiều từ hồ sơ lưu trữ cách mạng đến tài liệu mật thám Pháp; là tài liệu chuẩn mực về lịch sử Đảng bộ địa phương và lịch sử quân sự Việt Nam thời kỳ tiền khởi nghĩa.
• Cán bộ chỉ huy quân sự và cơ quan nghiên cứu quốc phòng: Tham khảo các bài học về xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân, tổ chức lực lượng vũ trang từ cơ sở quần chúng và nghệ thuật xây dựng địa bàn phòng thủ chiến lược.
• Cán bộ hoạch định chính sách dân tộc và phát triển miền núi: Vận dụng các bài học lịch sử về công tác vận động đồng bào thiểu số, kết hợp chính sách phát triển kinh tế - xã hội với củng cố an ninh quốc phòng vùng biên cương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Căn cứ địa Việt Bắc được hình thành từ hai hạt nhân ban đầu nào?

Căn cứ địa Việt Bắc được hình thành từ hai hạt nhân ban đầu là khu căn cứ Bắc Sơn - Võ Nhai (khởi đầu từ các xã Vũ Lăng, Vũ Lễ thuộc Bắc Sơn, Lạng Sơn và Lâu Thượng, Phú Thượng, Tràng Xá thuộc Võ Nhai, Thái Nguyên) và khu căn cứ Cao Bằng (bắt đầu từ ba huyện Hà Quảng, Hòa An, Nguyên Bình). Đến cuối năm 1943, các tuyến giao thông liên lạc "Nam tiến" đã nối thông hai khu căn cứ này, làm tiền đề thành lập Khu giải phóng liên hoàn 6 tỉnh vào tháng 6/1945.

2. Những điều kiện tự nhiên nào khiến Việt Bắc trở thành địa bàn chiến lược đặc biệt?

Việt Bắc có diện tích khoảng 50.000 km² (2/3 là đồi núi), rừng núi đá vôi xen kẽ thung lũng lòng chảo và hệ thống hang động tự nhiên kín đáo (hang Mỏ Gà, hang Pác Bó). Địa bàn sở hữu 5 hệ thống sông chính, mạng lưới đường bộ tỏa về đồng bằng (Quốc lộ 1A, 2, 3) và tuyến biên giới giáp Trung Quốc dài 751 km qua 15 huyện, 97 xã, tạo điều kiện thuận lợi cho việc cơ động tác chiến, cất giấu lực lượng và duy trì liên lạc quốc tế.

3. Hội nghị Trung ương nào đã quyết định chọn Việt Bắc làm căn cứ địa vũ trang của cả nước?

Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ tám họp từ ngày 10 đến 19/5/1941 tại Pác Bó (Hà Quảng, Cao Bằng) do Nguyễn Ái Quốc chủ trì đã hoàn chỉnh sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, thành lập Mặt trận Việt Minh và chính thức quyết định lấy vùng rừng núi Việt Bắc để xây dựng căn cứ địa vũ trang cách mạng.

4. Luận án đúc kết những đặc điểm cốt lõi nào trong nghệ thuật xây dựng căn cứ địa của Đảng?

Luận án chỉ ra 4 đặc điểm cốt lõi: (1) Lấy xây dựng lực lượng chính trị quần chúng làm nền tảng để tổ chức lực lượng vũ trang; (2) Vừa xây dựng lực lượng vừa tiến hành đấu tranh bảo vệ cơ sở, tiến lên khởi nghĩa từng phần; (3) Kết hợp chặt chẽ giải phóng dân tộc với chăm lo quyền lợi kinh tế, văn hóa thiết thực cho nhân dân; (4) Đi từ các hạt nhân phân tán tiến tới thống nhất toàn khu liên hoàn.

5. Những nguồn tài liệu đối phương nào được tác giả sử dụng để tăng tính khách quan?

Tác giả đã khai thác các tài liệu lưu trữ tiếng Pháp của Sở Mật thám Bắc Kỳ (năm 1941, 1944) và các báo cáo quân sự của viên quyền Công sứ Pháp Garric tại Bắc Kạn gửi Thống sứ Bắc Kỳ (ngày 29/8/1941) để đối chiếu, kiểm chứng diễn biến các cuộc khủng bố của địch và sự kiên cường bám trụ của lực lượng cách mạng.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Hoàng Ngọc La là công trình sử học phục dựng hệ thống và khoa học toàn bộ quá trình hình thành, củng cố và phát triển của căn cứ địa Việt Bắc giai đoạn 1939 - 1945. Bằng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp nguồn tư liệu điền dã và lưu trữ phong phú, tác giả đã làm sáng tỏ vị trí chiến lược đầu não của Khu giải phóng đối với thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945. Công trình đúc kết những bài học lịch sử về xây dựng thế trận lòng dân, công tác dân tộc và kết hợp quốc phòng với an ninh vùng biên giới, giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I VIET BAO : Vĩ TRI CHIEN LUOC VA TRUYEN THONG ĐAU TRANH TRONG LICH SƯ I. VI TRE CHIEN LUOC CYA VIET BAC. "Việt Bắc" tên gọi ẫy có cội nguồn lịch sử từ trong cach mang thang Tam (1945), lúc do gọi la Khu giải phong, bao gồm cac tinh Cao Bằng, Bắc Kan (cũ), Lang Son, Thai Nguyên (củ), Tuyên Quang va iia Giang. Lần đầu tiên trong lich sử danh tu "Việt Bắc" xuất hiện trong thư của Hồ ChÍ Minh gửi đồng bao các tinh Gao~ B&c-Lang nhân ngay Quốc khánh nước ta (2-9-1947).

Trong thư Nguoi nói : "Việt Bắc trước kia la căn cử địa cach mệnh da nồi tiếng khắp cA nước. Cách mệnh đã do Việt Bắo mà thanh công, thi khang chiến sẽ do Việt Bắc ma tHắng loi". ¥Tr đó, danh tù Việt Bắc dung đề chi các tinh vung nai phía bắc Bắc Bộ nói trên da đi vao lịch sử. Việt Bắc là cái "nôi" của cách mạng; là "đất thánh" cha cuc khẳng chiến chong thực dân Phap xâm lược (1946-1954).

Diên tÍch tự nhiên Việt Bắc khoằng 50.000 kn, chiễm 15% điện tích tự nhiên ch nước va bằng 32% điện tÍch tự nhiên miền Bắc.» Địa hinh Việt Bắc đa dang, nổi liền phÍa Nam Trung ee biểu hiện rõ nhất là cøc huyện phía bắc và đông bắc tinh Cao Bằng va Ha Giang, cao từ 200-300 mét so với mặt biển. Núi chiếm khoảng hai phần ba điện tích tự nhiên. Vol chế độ khí hậu nhiệt doi gid mua, co lượng mưa trung binh trong năm từ 1400-1600 mm ; nhiệt dé trung bÌnh năm vào khoảng 23°C ở vùng thấp, 20-22°C ở vung có độ cao trung bình (200-500m) và đươi 20°C ở dé cao từ 500m trở lên ; tổng nhiệt lượng toàn năm vào khoảng 800020 ở vùng thấp, 7000-8000°C ở vùng có độ ceo từ 200~500m va duoi 750070 ở độ cao từ 500m tro lên ; độ am trung bÌnh toàn năm khoảng 81-83% / 95 : 159,160, 161_7, khí hậu Việt Bắc thích hợp vơi sự sinh trưởng của nhiều loài thảo mộc nhiệt doi va ca cận ôn doi. Do vậy, o Việt Bac, rừng núi de xen lẫn núi đất trùng trùng, điệp diép.

Đó lä cée sơn khối Bắc Son với day Kei Kinh, canh cung Ngân Sơn, canh cùng sông Gam với các day Phja Dạ (Pia-Y-a) Phia Biooc (Pia-U-Uac) va ngon Tam BACs isis Địa hình Việt Bắc cao về phía bắc, nhưng lại thấp dan về phía nam ve tây nam. Cac huyện Pho Yên, Phu Binh (Bắc Thai). Nam Son Dương (Tuyên Quang ) wee thềm cd được đồng bằng hóa trở thanh vùng ban sơn địa, la cai gạch nối giữa nui va đồng bằng. Co thể noi địa hình Việt Bắc hiểm trở, kín dao, nhung không bị chia cắt, cô độc, ma nối liền một giải vơi trung châu va đồng bằẰng.

*Việt Bắc la vung mii, nhưng cũng lắm sông, suối, ao, + lì 5 : ; J N h hds Sông, suối ở Việt Bắc cấu tạo theo năm hệ thống chính: ee séng chảy vao Tây Giang (Trung Quốc) va cée sông chảy về miền Duyên Hai. Trước đây, khi sự khai thác, lam chủ thiên nhiên của con người con co những hạn chế, nhiều nơi ở Việt Bắc được coi la rung thiêng nước độc (ác thủy). Tính riêng o Cao Hằng "năm huyện đều có lam chương, ma Quảng Uyên lại nặng hon" /2B8 : 386 7, Voi quân thù không quen thuy thổ thi đó la điều bất lợi cho chúng. Điều có y nghĩa lon hơn là sông, suối, ao, hồ ở Việt Bắc chẳng nhưng giữ vai tro quen trọng trong doi sống kinh tế của đồng bao, ma con phat huy tác dụng quan trọng trong sự nghiệp giai phóng dân tộc va bao vệ Tổ quốc «* °Cao Bằng co sông Bằng Giang, sông Bác Vọng, sông Năng, có hồ Thang Hen, hồ Ba Bể,.

Mặc đầu sông € Cao Bằng nhỏ, hẹp, chảy siết va nhiều thác ghềnh, lưu lượng nươc thấp về mùa khô, song vẫn co thể đi lại bằng thuyền mang để ÁRuyên chở lâm sản. Theo sông Mang, thuyền nhỏ co thể di từ mổ sắt (Sốc Giang) dến Te Lung, sat biên giơi Việt Trung. Xưa kia, đồng bao theo sông Năng, di thuyền qua Ai ha Thống đến tận 7 động La Hồi Long Châu, Trung Quốc. / 28 : 401 Lạng, Sơn có sông Kỳ Cùng, sông Tạng, sông Chung, sông Bắc Khê va sông Văn Mich chay từ Pat Xát (Quảng Hinh) qua thị xa Lạng Son, sang Trung quốc.

Nhân dan vùng biên giơi hàng hóa. Đổ con la con sông giữ vai tro giao thông quan trọng trong cach mạng. -® - đường thủy chiến lược quan trong cle căn cứ dia Việt Bắc". Wsre%:7 Bac Thái co sông Công, sông Cầu, Sông Cầu bắt nguồn từ Chợ Đồn, chảy qua Bắc Kạn về Thai Nguyên.

Bằng mảng va thuyền, đồng bao caéc dan tộc đa chuyển ngô, khoai, sẵn, nửa, mai, song, may, gỗ, củ nâu, then va quặng sắt về xuôi,Ngược lại, thuyền nhỏ trong mùa khô va thuyền lơn vao mua mưa co thể đi tu đươi xuôi, qua Dap Cau (Bắc Ninh), ngược dong sông Cầu, thả neo tại bến Đồng MO, trung tâm của tỉnh ly Thai Nguyên, xưa kia trên bến, duoi thuyền sam uất. VỀ mặt quân sự, sông Cầu từ thoi Ly da dược lợi dung lam chiến hao thiên nhiên trong cuộc khang chiến chống Téng. Do que trình kiến tạo địa chất, cùng sự tac động của khí hậu, sông ngoi ngang, đọc, de lam cho địa hình Việt Bắc thành muôn hÌnh, muôn vẻ. Giữa cac ngọn núi la khe sâu , thung lũng lòng chảo rông, hẹp khác nhau, hết sức kín đáo, vừa thuận lợi cho chăn nuôi, sản xuất, doi sống, vừa co tac dung che dấu, báo vệ lực lượng.

Sự xâm thực của nước mưa, của dong suối lộ thiên ve suối ngầm đã tạo ra nhiều hang động lơn ở những khu vực có núi dé vôi. Khảo cổ học da phat hiện nhiều hang động, mei đá. ngườm ở Võ Nhai (Bắc Thái). Bắc Son, Binh Gia (Lạng Sơn).

đã giữa hay thoi kỳ dé moi. : ` £ J Jựt=, Bis Khi xe hội có nhiều rối ren, giặc giã, hen = = đã ngườm kín đáo la nơi tốt nhất để đồng bào cóc dan tộc cất đấu lương thực, thực phẩm, gia súc va dùng lam nơi để con người 4n nau. Các lang ban miền nui đều có hang sâu hay lân, lũng lam "hau cứ". Co những hang rộng lớn như hang Mo Ga (Vũ Nhai, Bắc Thái) la nơi chạy giặc của hang ngan quần chung nhân dfn các dfn tộc các xa Lâu Thượng, Phúc Thượng.

Co hang bí mật chi co một gia đình biết như hang Pắc Bo (Hà Quảng, Cao Bằng), là nơi cất dấu thóc gạo của ông May Li ở Sum Đắc, gần cột mốc biên gidơl. hGŒäc hang động ở Bắc Sơn (Lạng Son), Võ Nhai (Bắc Thái), hang Kéo Quang (Nguyên Binh), Động Bố LÌnh(Quảng Hòa) thuộc Cao Bằng. da gắn liền với phong trao cách mạng ở địa phương. Hang Pắc Bo dã đi vao lich sử dân tộc, gắn liền voi doi hoạt động của Hồ Chí Minh ở Việt Bac Hình thé hiểm trở của nui, sông, các thung lũng, hang động, mái dã ngườm.

được nhân dân ta phat huy tec dụng mạnh me trong cach mạng va trong khang chién : rung che luc lượng, rừng vây quân thu. eViét Bắc, tuy rừng núi hiểm trở, nhiều nơi xung yếu, biên äi xa xôi, nhưng nhớ hệ thống giao thông dường bộ như những nhanh cây trở về thân gốc, nên du phải treo đèo, lặn nuối, Việt Bắc đều có thể liên lạc được vơi trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của ca nược, xưa la Thăng Long, nay la thủ đô Hà Noi. Theo quốc 16 3 từ Ha Nội qua Thái Nguyên, Bắc Ken, lên Cao Bằng (315 km). Từ trung tâm tỉnh ly Cao Bằng có BC đương ôtô tỏa đi cac huyện.

Những huyện tiếp giáp biên gici như Tra Linh, Quảng Hoa, Trùng Khánh, Ha Quảng, Bảo Lạc ., voi đường biên dai trên 300 km, có tới hàng chục cửa khẩu va hang trăm lối mon thông sang Trung Quốc. Trong đó, đường Quảng Uyên ra Thủy Khẩu, Long Châu (Trung Quốc) trở thanh con đường trọng yếu cua nhân dân hai nước vùng biển, của các chiến si cach mạng đầu thé ky XX va phong trào giải phóng dân tộc dươi sự lãnh đạo của Dang cộng san Việt Nam. Hệ thống giao thông thủy bộ trong nội địa va ra nước ngoai của Cao Bằng lam cho tinh Cao Bằng co vị trí quan trọng có tầm chiến lược ở Việt Bắc không chỉ trên lĩnh vực kinh tể, xa hội ma ca về chính trị, quân sự. Ti Ha Nội, theo quốc lộ 2 qua Việt Tri đến Tuyên Quang( 164 km), lên Hà Giang (317 km).

Từ tỉnh ly Ha Giang có dường ôtô đi huyện vung cao Meo Vac (168 km), đến Bảo Lạc (Cao Bằng) 206 km. Từ trung tâm thị xã re Thanh ThỦy (20 km) dén biên giới Việt Trung. Con đường nay đã từng chứng kién những chiến công oanh liệt của quân va dan ta trong cac cuộc đấu tranh chống quân xâm 1ược. Ha Giang la vung cao, thì Tuyên Quang lại 1a vùng thấp.

Đó la tỉnh vưa tiếp xúc voi trung du, đồng bằng, lại vừa dễ dang liên lạc với các tỉnh Thai Nguyên (cũ), Bắc Ken(Cu) va Cao Bằng. Do vậy, Tuyên Quang duoi triều Lê la căn cứ của dong họ Vũ từ Gia quốc công Vũ Văn Mật dén Vũ , Gông Đức, bổn doithé tập, ca thay 150 năm, trấn trị Tuyên - - 46 - một địa ban quan trọng của khơi nghĩa Nùng Văn Vân ở Béo Lạc (Cao Bằng) nôi lên chống nha Nguyễn năm 1833. Lạng Sơn la tỉnh giao thông thuận lợi hơn cả. Hệ thống giao thông mở bốn phương trời, lam cho Leng Sơn có vị trí quan trọng chiến lược về quân av, sim uất về kinh tế.

Xưa kia theo hương quốc lộ 1A ngay nay từ Đồng Đăng về Hà Nội (158 km) là con đường chính. Đổ la con đường xâm lược của phong kiến phương Bắc d6i vơi Việt Nam. Nhưng, đồng thoi đó cũng 14 con đường thiên cỗ hết sức vẻ vang của dân tộc ta trong lich sử đấu tranh chống ngoại xâm. Đường Ha Nội ~ Đồng Đăng với cửa ai Nem Quan là can duong bộ thông thương chính giữa Việt Nam va Trung Quốc.

Ngay nay thêm đương sắt Ha Nội - Đồng Đăng. Ngoai quốc lộ 1A, Lạng Son con co quốc lộ 4A : Lạng Son = Cao Bằng, 4B : Lạng Son - Móng Gái, 1B : Lạng Son®= Thøi Nguyên. Va, hang chục con dường liên huyện, nhiều cửa äi lon nhỏ voi hang trăm đường mòn thông sang Trung Quốc, La điểm hội tụ xuôi, ngược, trong, ngoai, nền kinh tế ngoại thương Lạng Sơn rất phat đạt, cho tơi thoi Quang Trung -Nguyễn Huệ, Lạng Son vẫn có mậu dich trường /ð9:360_7. Cung như Cao BEng, nổi lên ở Lạng Đơn con là bức phén giậu báo vệ về phương Bắc.