Quá Trình Đấu Tranh Giữ Gìn Và Xây Dựng Lực Lượng Cách Mạng Ở Nam Bộ (1954 - 1960)

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng tiến tới đồng khởi ở nam bộ 1954 1960, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Thái Văn Thơ
• Người hướng dẫn: PGS. Hồ Sơn Đài
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quá Trình Đấu Tranh Giữ Gìn Lực Lượng Cách Mạng Ở Nam Bộ (1954 - 1960)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 1.1. Một số khái niệm sử dụng trong luận án
• 1.2. Lực lượng cách mạng
• 1.3. Đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng
• 1.4. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.5. Nhóm công trình khoa học chung về cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân Việt Nam
• 1.6. Nhóm công trình khoa học về cuộc kháng chiến chống Mỹ ở các địa phương Nam Bộ
• 1.7. Nhóm công trình khoa học đề cập trực tiếp đến hoạt động đấu tranh giữ gìn, xây dựng lực lượng cách mạng và Đồng Khởi tại Nam Bộ
• 1.8. Nội dung kế thừa và những vấn đề đặt ra cho luận án
• 1.9. Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 1.10. Các nội dung luận án kế thừa
• 1.11. Những vấn đề luận án cần giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: NHÂN DÂN NAM BỘ ĐẤU TRANH GIỮ GÌN VÀ XÂY DỰNG LỰC LƯỢNG CÁCH MẠNG TRONG NHỮNG NĂM 1954 - 1959
• 2.1. Âm mưu, hành động của Mỹ - Diệm và tình hình lực lượng cách mạng ở Nam Bộ sau Hiệp định Genève
• 2.2. Bối cảnh lịch sử và âm mưu, hành động của Mỹ - Diệm
• 2.3. Tình hình lực lượng cách mạng ở Nam Bộ
• 2.4. Nhân dân Nam Bộ đấu tranh đòi thi hành Hiệp định Genève 1954 và giữ gìn lực lượng cách mạng trong những năm 1954 - 1956
• 2.5. Đấu tranh đòi chính quyền Sài Gòn thi hành Hiệp định Genève
• 2.6. Đấu tranh chống chính quyền Sài Gòn khủng bố và giữ gìn lực lượng cách mạng
• 2.7. Quân và dân Nam Bộ đấu tranh giữ gìn lực lượng cách mạng trong những năm 1957 - 1959
• 2.8. Đấu tranh chống khủng bố, đàn áp, đẩy mạnh công tác binh vận và xây dựng thế trận lòng dân
• 2.9. Tái lập các căn cứ địa và lực lượng vũ trang cách mạng
• 2.10. Phối hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang và binh vận để xây dựng và phát triển lực lượng cách mạng
• 2.11. Những hình thức và phương cách đấu tranh độc đáo, sáng tạo của quân và dân Nam Bộ trong quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng những năm 1954 - 1959
• 2.12. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHÁT TRIỂN LỰC LƯỢNG CÁCH MẠNG TIẾN TỚI ĐỒNG KHỞI Ở NAM BỘ (1959 - 1960)
• 3.1. Bối cảnh lịch sử và chủ trương của Đảng Lao động Việt Nam
• 3.2. Tình thế cách mạng ở Nam Bộ năm 1959
• 3.3. Nghị quyết 15 của Trung ương Đảng và chủ trương của Xứ ủy Nam Bộ
• 3.4. Phát triển lực lượng cách mạng chuẩn bị Đồng Khởi
• 3.5. Củng cố, xây dựng các tổ chức Đảng và đoàn thể cách mạng
• 3.6. Phát triển lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang, đẩy mạnh công tác binh vận
• 3.7. Phong trào Đồng Khởi ở Nam Bộ
• 3.8. Đồng Khởi ở Bến Tre và các tỉnh miền Trung, Tây Nam Bộ
• 3.9. Chiến thắng Tua Hai và phong trào Đồng Khởi ở các tỉnh miền Đông Nam Bộ
• 3.10. Tác động và ảnh hưởng của phong trào Đồng Khởi ở Nam Bộ đến các địa phương miền Nam Việt Nam
• 3.11. Những hình thức và phương cách đấu tranh độc đáo, sáng tạo trong phong trào Đồng Khởi ở Nam Bộ
• 3.12. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ VỀ QUÁ TRÌNH ĐẤU TRANH GIỮ GÌN VÀ XÂY DỰNG LỰC LƯỢNG CÁCH MẠNG, TIẾN TỚI ĐỒNG KHỞI Ở NAM BỘ (1954 - 1960)
• 4.1. Nam Bộ là nơi quân đội và chính quyền Sài Gòn đánh phá khốc liệt nhất, lực lượng cách mạng bị tổn thất nặng nề nhất
• 4.2. Nam Bộ là nơi tiếp xúc sớm chủ trương đấu tranh giữ gìn, xây dựng lực lượng cách mạng và đấu tranh vũ trang của Đảng Lao động Việt Nam
• 4.3. Thành phần tham gia đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng đa dạng, gồm có nông dân, công nhân, trí thức, học sinh, sinh viên và cả binh lính các đảng phái, giáo phái
• 4.4. Hình thức đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng phong phú từ đấu tranh chính trị, đấu tranh vũ trang, binh vận đến các cuộc đấu tranh của lực lượng báo chí công khai ở Sài Gòn
• 4.5. Đỉnh cao của quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng là phong trào Đồng Khởi, góp phần tạo ra bước chuyển lớn trên chiến trường miền Nam Việt Nam
• 4.6. Góp phần vạch trần bản chất, âm mưu, thủ đoạn của đế quốc Mỹ và chính quyền Sài Gòn, đồng thời hạn chế tổn thất lực lượng cách mạng khi chính quyền Sài Gòn không thi hành Hiệp định Genève 1954
• 4.7. Tập hợp đông đảo các lực lượng gồm nông dân, công nhân, trí thức, binh lính các giáo phái vào một mặt trận chung chống Mỹ - Diệm
• 4.8. Tạo ra được một hệ thống căn cứ địa làm nơi đứng chân để bảo vệ, phát triển lực lượng và là hậu phương cách mạng tại chỗ cho chiến tranh cách mạng ở Nam Bộ
• 4.9. Xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, tạo điều kiện để phát triển lực lượng vũ trang 3 thứ quân, góp phần đưa cách mạng miền Nam chuyển từ khởi nghĩa sang chiến tranh cách mạng
• 4.10. Đồng Khởi ở Nam Bộ góp phần tạo nên cao trào đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang và binh vận kết hợp trên toàn miền Nam Việt Nam
• 4.11. Hạn chế của quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng, tiến tới Đồng Khởi ở Nam Bộ (1954 - 1960)
• 4.12. Sau Hiệp định Genève 1954, một số địa phương Nam Bộ chưa nhận thức đầy đủ, kịp thời bản chất, âm mưu thủ đoạn của Mỹ và chính quyền Sài Gòn
• 4.13. Trong những năm 1954 - 1956, chú trọng đấu tranh chính trị mà thiếu chủ động xây dựng lực lượng vũ trang, xây dựng căn cứ địa cách mạng
• 4.14. Từ cuối năm 1956 trở về sau, Xứ ủy Nam Bộ chậm tham mưu, thiếu chủ động đề ra những nội dung đấu tranh cho phù hợp, còn bị động chờ đợi chủ trương của cấp trên
• 4.15. Trong những năm 1957 - 1959, lúc chuyển lên kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang tự vệ chưa thực hiện đồng loạt trong toàn vùng
• 4.16. Khi phát động Đồng Khởi chỉ tập trung chủ yếu ở địa bàn nông thôn mà chưa chú trọng địa bàn đô thị nhằm tạo ra sức mạnh cộng hưởng trên toàn Nam Bộ
• 4.17. Một số bài học kinh nghiệm
• 4.18. Luôn đề cao tinh thần cảnh giác cách mạng, nhận thức chính xác bản chất, âm mưu của kẻ thù và đề ra đường lối đấu tranh kịp thời, phù hợp với thực tiễn
• 4.19. Phát huy sức mạnh tổng hợp của mọi lực lượng cách mạng, trong đó chú trọng vai trò của “đội quân tóc dài”
• 4.20. Chủ động, linh hoạt, sáng tạo sử dụng kết hợp nhiều biện pháp đấu tranh để giữ gìn, xây dựng và phát triển lực lượng cách mạng
• 4.21. Kết hợp xây dựng lực lượng vũ trang với xây dựng các căn cứ địa và xây dựng thế trận lòng dân
• 4.22. Luôn giữ vững tinh thần tiến công cách mạng, không ngừng phát triển thế tiến công
• 4.23. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quá trình đấu tranh giữ gìn lực lượng cách mạng ở Nam Bộ 1954 1960

Quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng ở Nam Bộ từ năm 1954 đến 1960 là một giai đoạn quan trọng trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ. Sau Hiệp định Genève 1954, tình hình chính trị tại miền Nam Việt Nam trở nên căng thẳng. Chính quyền Sài Gòn dưới sự hỗ trợ của Mỹ đã tiến hành nhiều biện pháp đàn áp, khủng bố nhằm tiêu diệt các phong trào cách mạng. Trong bối cảnh đó, quân và dân Nam Bộ đã phải nỗ lực không ngừng để bảo vệ và phát triển lực lượng cách mạng của mình.

1.1. Bối cảnh lịch sử và tình hình lực lượng cách mạng ở Nam Bộ

Sau Hiệp định Genève, lực lượng cách mạng ở Nam Bộ phải đối mặt với nhiều thách thức từ chính quyền Sài Gòn. Chính quyền này đã thực hiện nhiều chính sách đàn áp nhằm tiêu diệt các phong trào cách mạng. Tình hình này đã tạo ra một bối cảnh khó khăn cho việc giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng.

1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ của quá trình đấu tranh

Mục tiêu chính của quá trình đấu tranh giữ gìn lực lượng cách mạng là bảo vệ quyền lợi của nhân dân và chống lại sự đàn áp của chính quyền Sài Gòn. Nhiệm vụ đặt ra là xây dựng một mặt trận thống nhất, tập hợp mọi lực lượng để đấu tranh hiệu quả.

II. Những thách thức trong quá trình đấu tranh giữ gìn lực lượng cách mạng

Trong giai đoạn 1954 - 1960, quân và dân Nam Bộ đã phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Sự đàn áp khốc liệt từ chính quyền Sài Gòn đã khiến cho lực lượng cách mạng bị tổn thất nặng nề. Tuy nhiên, những thách thức này cũng đã thúc đẩy sự sáng tạo trong phương pháp đấu tranh của quân và dân địa phương.

2.1. Đàn áp và khủng bố từ chính quyền Sài Gòn

Chính quyền Sài Gòn đã thực hiện nhiều biện pháp khủng bố nhằm tiêu diệt các phong trào cách mạng. Điều này đã tạo ra một môi trường đầy khó khăn cho việc giữ gìn và phát triển lực lượng cách mạng.

2.2. Sự phân hóa trong lực lượng cách mạng

Sự phân hóa trong lực lượng cách mạng cũng là một thách thức lớn. Các nhóm khác nhau có những mục tiêu và phương pháp khác nhau, điều này đôi khi dẫn đến sự thiếu thống nhất trong đấu tranh.

III. Phương pháp đấu tranh giữ gìn lực lượng cách mạng hiệu quả

Quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng ở Nam Bộ đã áp dụng nhiều phương pháp sáng tạo và hiệu quả. Những phương pháp này không chỉ giúp bảo vệ lực lượng mà còn tạo ra sức mạnh tổng hợp trong cuộc đấu tranh chống lại chính quyền Sài Gòn.

3.1. Đấu tranh chính trị và xã hội

Đấu tranh chính trị là một trong những phương pháp quan trọng trong việc giữ gìn lực lượng cách mạng. Các phong trào đấu tranh đòi quyền lợi cho nhân dân đã thu hút được sự ủng hộ rộng rãi từ quần chúng.

3.2. Đấu tranh vũ trang và binh vận

Đấu tranh vũ trang cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ lực lượng cách mạng. Các hoạt động binh vận đã giúp củng cố sức mạnh và tạo ra một thế trận vững chắc cho cuộc kháng chiến.

IV. Kết quả và ứng dụng thực tiễn từ quá trình đấu tranh

Quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng ở Nam Bộ đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Những thành công này không chỉ góp phần vào phong trào Đồng Khởi mà còn để lại nhiều bài học quý giá cho các thế hệ sau.

4.1. Thành công trong việc tập hợp lực lượng

Quá trình đấu tranh đã giúp tập hợp được đông đảo các lực lượng, từ nông dân, công nhân đến trí thức, tạo ra một mặt trận thống nhất chống lại chính quyền Sài Gòn.

4.2. Bài học kinh nghiệm cho các thế hệ sau

Những kinh nghiệm từ quá trình đấu tranh giữ gìn lực lượng cách mạng ở Nam Bộ có thể được vận dụng vào công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay.

V. Kết luận về quá trình đấu tranh giữ gìn lực lượng cách mạng

Quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng ở Nam Bộ từ 1954 đến 1960 là một giai đoạn đầy cam go nhưng cũng rất hào hùng. Những nỗ lực của quân và dân Nam Bộ đã tạo ra những bước chuyển lớn trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

5.1. Đánh giá tổng quan về quá trình đấu tranh

Quá trình đấu tranh này đã thể hiện rõ tinh thần kiên cường và sáng tạo của quân và dân Nam Bộ trong việc giữ gìn và phát triển lực lượng cách mạng.

5.2. Tương lai của lực lượng cách mạng ở Nam Bộ

Tương lai của lực lượng cách mạng ở Nam Bộ sẽ tiếp tục được xây dựng và phát triển dựa trên những bài học kinh nghiệm từ quá trình đấu tranh này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ lịch sử "Quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng, tiến tới Đồng Khởi ở Nam Bộ (1954 - 1960)" của nghiên cứu sinh Thái Văn Thơ (chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Mã số: 62 22 03 13, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, 2020; dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Hồ Sơn Đài) là công trình nghiên cứu sử học chuyên sâu, tái hiện toàn diện giai đoạn bản lề của cách mạng miền Nam Việt Nam sau Hiệp định Genève 1954. Bối cảnh khoa học của giai đoạn này gắn liền với sự chuyển dịch can thiệp địa chính trị của chính quyền Washington, khi đế quốc Mỹ nhảy vào thay thế thực dân Pháp, ráo riết hiện thực hóa thuyết Domino thông qua việc viện trợ kinh tế - quân sự khổng lồ cho chính quyền Sài Gòn do Ngô Đình Diệm đứng đầu nhằm biến miền Nam Việt Nam thành một tiền đồn chống cộng thuộc địa kiểu mới ở Đông Nam Á.

Khoảng trống học thuật (Research Gap) cốt lõi mà luận án giải quyết là sự thiếu vắng một công trình sử học phân tích có hệ thống, đa chiều và biện chứng về mối quan hệ hữu cơ giữa hai nhiệm vụ chiến lược: "giữ gìn" (bảo tồn, tránh tổn thất trước sự khủng bố khốc liệt) và "xây dựng" (tái lập, phát triển lực lượng chính trị, vũ trang, căn cứ địa, binh vận) trên toàn bộ không gian 21 tỉnh thành Nam Bộ trong giai đoạn 1954 - 1960. Các công trình trước đây thường phân tách cục bộ hoặc nghiên cứu riêng lẻ từng địa phương (như Bến Tre, Tây Ninh, Khu 8, Khu 9) hoặc khảo sát lịch sử kháng chiến toàn cảnh mang tính khái quát mà chưa đào sâu quy luật vận động chuyển hóa từ đấu tranh chính trị thuần túy sang kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang tự vệ, tạo tiền đề bùng nổ cao trào Đồng Khởi.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học được xác lập:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Bối cảnh quốc tế, âm mưu của Mỹ - chính quyền Sài Gòn và tình trạng chia rẽ của các lực lượng chính trị - giáo phái đã tác động như thế nào đến sự sinh tồn của lực lượng cách mạng tại Nam Bộ sau năm 1954?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Quân và dân Nam Bộ đã vận dụng những phương thức, hình thức tổ chức nào để bảo toàn cơ sở Đảng, phát triển lực lượng chính trị, tái lập lực lượng vũ trang và xây dựng căn cứ địa trong giai đoạn 1954 - 1959?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Quy trình chuyển hóa từ thế giữ gìn lực lượng sang thế tiến công cách mạng trong cao trào Đồng Khởi 1959 - 1960 diễn ra với những quy luật và hình thức sáng tạo nào?
• Giả thuyết khoa học (H1): Quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng không phải là hai giai đoạn tách rời mà là một thể thống nhất biện chứng; trong đó, việc duy trì lực lượng chính trị quần chúng và thế trận lòng dân đóng vai trò nền tảng để tái lập lực lượng vũ trang.
• Giả thuyết khoa học (H2): Phong trào Đồng Khởi ở Nam Bộ nổ ra mạnh mẽ và giành thắng lợi có tính chất bước ngoặt bắt nguồn từ sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa sự chỉ đạo đường lối của Đảng (trực tiếp là Nghị quyết 15) với tính chủ động, linh hoạt, sáng tạo của Xứ ủy Nam Bộ và quần chúng nhân dân.

Khung lý thuyết của công trình dựa trên lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranh nhân dân, lý luận về bạo lực cách mạng, và học thuyết về chủ nghĩa thực dân mới. Về quy mô khảo sát, luận án nghiên cứu toàn diện không gian địa lý 21 tỉnh Nam Bộ thời kỳ 1954 - 1960 (từ miền Đông Nam Bộ, miền Trung Nam Bộ - Khu 8 đến miền Tây Nam Bộ - Khu 9), xử lý hàng trăm nghìn trang tài liệu lưu trữ sơ cấp từ cả hai phía, định lượng các số liệu quân sự, chính trị nhằm giải mã quy luật chuyển dịch từ khởi nghĩa từng phần sang chiến tranh cách mạng giải phóng dân tộc.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu được cấu trúc thành ba dòng tài liệu chính:

Dòng nghiên cứu quốc tế: Công trình Viet Cong: The Organization and Techniques of the National Liberation Front of South Vietnam của Douglas Pike (1966) và The Two Viet-Nams của Bernard B. Fall (1984) phác họa cấu trúc tổ chức và chiến thuật của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam. Các nghiên cứu giải mật của Thomas L. Ahern Jr. (Vietnam Declassified: The CIA and Counterinsurgency, 2010), Pierre Asselin (Hanoi's Road to the Vietnam War, 1954 - 1965, 2013) và Edward Miller (Misalliance: Ngo Dinh Diem, the United States, and the Fate of South Vietnam, 2016) cung cấp cái nhìn chi tiết về chiến lược của CIA, liên minh Mỹ - Diệm và tính toán của các bên. Các tác phẩm của Gabriel Kolko (2003) và George C. Herring (2004) vạch rõ sai lầm chiến lược của Mỹ trong việc áp đặt mô hình thực dân mới.

Dòng nghiên cứu tổng kết chiến tranh và sử học cách mạng trong nước: Nổi bật là Miền Nam giữ vững thành đồng của Trần Văn Giàu (1964), các công trình của Cao Văn Lượng (1981, 1991, 1995), Lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1954 - 1975) của Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam (2013), Lịch sử Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền Nam (1954 - 1975) do Nguyễn Quý chủ biên (2015). Nhóm tác giả khẳng định tính tất yếu của bạo lực cách mạng và nghệ thuật khởi nghĩa toàn dân.

Dòng nghiên cứu địa phương và hồi ký thực chứng: Các công trình lịch sử đảng bộ, lực lượng vũ trang các quân khu (Quân khu 7, Quân khu 8, Quân khu 9), lịch sử các căn cứ địa (U Minh, Đồng Tháp Mười, Chiến khu Đ) kết hợp với hồi ký của những nhân chứng lịch sử trực tiếp lãnh đạo chiến trường như Nguyễn Thị Định (Không còn đường nào khác, 1969), Lê Quốc Sản (Cuộc đọ sức thần kỳ, 1991), Trần Văn Trà (Kết thúc cuộc chiến tranh 30 năm, 2005), Lê Minh Đào (Trên thế trận đồng bằng, 1998), Nguyễn Minh Đường (Cuối đời nhìn lại, 2000), Hồ Sơn Đài (2008, 2010).

Tranh luận học thuật quốc tế tồn tại hai luồng quan điểm đối lập: Quan điểm truyền thống của chính giới Washington (Orthodox View) cho rằng phong trào nổi dậy ở miền Nam hoàn toàn do miền Bắc "xâm lược" và giật dây; ngược lại, trường phái xét lại (Revisionist View) và sử học Việt Nam chứng minh phong trào đấu tranh và Đồng Khởi bắt nguồn từ mâu thuẫn nội tại sâu sắc giữa nhân dân miền Nam với chính sách đàn áp tàn bạo của chế độ độc tài Ngô Đình Diệm. Luận án định vị mình ở giao điểm tiếp biến: vừa kế thừa quan điểm lịch sử mác-xít chính thống, vừa sử dụng tư liệu lưu trữ của chính quyền Sài Gòn để đối chiếu khách quan, từ đó chứng minh phong trào Đồng Khởi là sự bùng nổ nội sinh tất yếu được định hướng bởi đường lối cách mạng đúng đắn.

So sánh với hai nghiên cứu quốc tế điển hình:

1. So với nghiên cứu về cuộc Khủng hoảng Malaya (Malayan Emergency 1948 - 1960), nơi quân đội Anh cô lập thành công lực lượng nổi dậy thông qua kế hoạch Briggs (dồn dân vào các làng chiến lược New Villages), phong trào cách mạng ở Nam Bộ đã phá vỡ hoàn toàn mưu đồ dồn dân lập "Khu trù mật", "Khu dinh điền" của Mỹ - Diệm nhờ bám rễ sâu vào "thế trận lòng dân" và địa hình sông nước, rừng đầm lầy.
2. So với phong trào Hukbalahap tại Philippines bị nghiền nát do Edward Lansdale áp dụng chiến tranh tâm lý và phân hóa nội bộ, phong trào cách mạng Nam Bộ đã nhanh chóng vượt qua giai đoạn thoái trào 1954 - 1956 nhờ nghệ thuật "ba mũi giáp công" và sự liên minh khéo léo với các giáo phái ly khai (Cao Đài, Hòa Hảo, Bình Xuyên) bị Diệm thanh trừng.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm phong phú và mở rộng các lý thuyết cốt lõi trong khoa học lịch sử quân sự và chiến tranh cách mạng:

• Lý luận chiến tranh nhân dân (People's War Theory) của Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp: Luận án mở rộng lý luận này trong điều kiện đối đầu với chủ nghĩa thực dân mới. Tác giả chứng minh rằng chiến tranh nhân dân ở Nam Bộ giai đoạn 1954 - 1960 không khởi đầu bằng quân đội chính quy mà khởi đầu bằng các phong trào đấu tranh chính trị hợp pháp đòi dân sinh, dân chủ, đòi hiệp thương tổng tuyển cử, sau đó từng bước hình thành các tổ chức "tự vệ mật", "đội trừ gian", tiến lên xây dựng lực lượng vũ trang ba thứ quân.
• Lý thuyết về chủ nghĩa thực dân mới (Neo-colonialism Theory) của Lê Duẩn: Luận án cung cấp các bằng chứng lịch sử cụ thể để chứng thực luận điểm của Lê Duẩn (1970): "đặc điểm của chủ nghĩa thực dân mới là ở chỗ nó được thực hiện không phải bằng hệ thống cai trị trực tiếp của bọn đế quốc mà thông qua một chính quyền tay sai đại biểu quyền lợi cho giai cấp địa chủ phong kiến và tư sản mại bản khoác áo 'dân tộc dân chủ' giả hiệu".
• Lý thuyết bạo lực cách mạng và khởi nghĩa từng phần: Luận án chuẩn hóa luận điểm của Cao Văn Lượng, Phạm Quang Toàn và Quỳnh Cư (1981): "Đó là những cuộc khởi nghĩa từng phần ở nông thôn miền Nam trong điều kiện chống chủ nghĩa thực dân mới của đế quốc Mỹ. Nó đã nổ ra trong lúc lực lượng quân sự của đối phương (CQSG) còn khá mạnh, lực lượng vũ trang của cách mạng còn rất nhỏ bé và chính quyền bên trên của VNCH chưa bị đụng chạm".

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết: (1) Lý luận bạo lực cách mạng Mác - Lênin; (2) Học thuyết "Ba mũi giáp công" (Chính trị - Vũ trang - Binh vận) do Trần Văn Giàu và Nguyễn Thị Định đúc kết; (3) Khung phân tích cấu trúc - chức năng về căn cứ địa và thế trận lòng dân.

Boundary conditions (Điều kiện biên) của khung phân tích: Mô hình này áp dụng đặc thù cho không gian chiến trường Nam Bộ - nơi có mạng lưới sông ngòi chằng chịt, đồng bằng đan xen rừng ngập mặn, truyền thống Nam Bộ kháng chiến bất khuất từ năm 1945 và cơ cấu xã hội đa tôn giáo, đa giáo phái sâu sắc.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Hệ giác quán và lập trường tri thức luận (Epistemological Stance): Luận án vận dụng lập trường Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử (Marxist Historical Materialism) kết hợp với Hiện thực phê phán (Critical Realism). Thiết kế nghiên cứu nhìn nhận các sự kiện lịch sử không phải là tập hợp ngẫu nhiên mà là chuỗi nhân quả có quy luật giữa áp bức giai cấp/dân tộc và sự vùng lên giải phóng.
• Phương pháp tiếp cận đa cấp độ (Multi-level design):
  • Cấp độ vĩ mô (Macro): Địa chính trị quốc tế (Mỹ - Liên Xô - Trung Quốc), chiến lược toàn cầu của Mỹ và chủ trương của Trung ương Đảng Lao động Việt Nam.
  • Cấp độ trung mô (Meso): Sự chỉ đạo của Xứ ủy Nam Bộ, Liên Tỉnh ủy và các Bộ Chỉ huy Quân khu (Khu 7, Khu 8, Khu 9).
  • Cấp độ vi mô (Micro): Hoạt động của chi bộ mật, các đội trừ gian, cơ sở quần chúng tại từng xã, ấp và hành vi của binh lính giáo phái ly khai.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Luận án thực hiện quy trình nghiên cứu sử học nghiêm ngặt thông qua kỹ thuật Tam giác đạc tư liệu (Source Triangulation):

                                 [VĂN KIỆN ĐẢNG & NHÀ NƯỚC]
                               (Nghị quyết BCH Trung ương,
                                Chỉ đạo Xứ ủy Nam Bộ)
                                     /          \
                                    /            \
                                   /   TỨ GIÁC    \
                                  /    ĐỐI SOÁT    \
(TTLTQG II: Báo cáo Tỉnh trưởng,                    (Pentagon Papers, CIA declassified,
 Phủ Tổng thống Đệ nhất Cộng hòa)                     Hồi ký nhân chứng hai phía)

Nghiên cứu áp dụng quy trình Thẩm định sử liệu kép:

1. Ngoại phê (External Criticism): Xác định tính nguyên bản, thời điểm tạo lập, xuất xứ của văn bản lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TTLTQG II TP.HCM), Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng.
2. Nội phê (Internal Criticism): Đánh giá độ tin cậy của nội dung, bóc tách các yếu tố tuyên truyền tâm lý chiến trong các báo cáo của Tỉnh trưởng, Phủ Tổng ủy Dinh điền và Tòa Đại biểu Chính phủ Nam phần gửi Phủ Tổng thống Ngô Đình Diệm.

Data và phân tích

• Định lượng nguồn dữ liệu lưu trữ: Luận án khảo cứu và đối chiếu các phông tài liệu lưu trữ đồ sộ: Phông Phủ Tổng thống Đệ nhất Cộng hòa (1954 - 1963), Phông Tòa Đại biểu Chính phủ tại Nam phần, các báo cáo quân sự mật của Phòng Khoa học Quân sự Quân khu 7 và Quân khu 9.
• Số liệu thống kê xác thực từ văn bản:
  • Viện trợ quân sự - kinh tế của Mỹ: "Từ giữa năm tài chính 1955 đến năm 1961, Hoa Kỳ đã chuyển hơn 1,5 tỷ đô la kinh tế và 500 triệu đô la viện trợ quân sự cho Việt Nam Cộng hòa" (John Prados, 2009).
  • Kế hoạch Collins (1954): Mỹ cam kết tài trợ và xây dựng "quân đội Sài Gòn gồm 15 vạn quân do Mỹ huấn luyện, trang bị".
  • Tương quan lực lượng giáo phái phân rã tại Nam Bộ: Theo mô tả của Edward Lansdale: "Cao Đài... duy trì một đội quân 20.000 người... Lực lượng Hòa Hảo, với hơn một triệu tín đồ và một đội quân gồm 15.000 người... Bình Xuyên... có một đội quân hơn 25.000 người, kiếm được doanh thu từ cờ bạc và mại dâm ở Sài Gòn, và thực sự điều hành lực lượng cảnh sát thành phố".
• Công cụ phân tích: Phương pháp phân tích logic - lịch sử kết hợp ma trận phân tích nội dung (Qualitative Content Analysis Matrix) đối chiếu theo trục không - thời gian giữa hành động đàn áp của địch và phản ứng vũ trang/chính trị của cách mạng.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án xác lập 5 phát hiện mang tính đột phá khoa học:

1. Chứng minh tính tất yếu của việc chuyển hướng chiến lược từ đấu tranh chính trị sang kết hợp đấu tranh vũ trang: Sau Hiệp định Genève 1954, việc chấp hành nghiêm chỉnh hiệp định và chỉ sử dụng phương thức đấu tranh chính trị trong bối cảnh chính quyền Ngô Đình Diệm ban hành Đạo luật 10/59, thiết lập Tòa án quân sự đặc biệt và tiến hành chiến dịch "Tố cộng, diệt cộng" đã khiến lực lượng cách mạng bị tổn thất nghiêm trọng. Sự ra đời của Đề cương Cách mạng miền Nam (1956) do Lê Duẩn khởi thảo và đỉnh cao là Nghị quyết 15 Trung ương Đảng (1959) đã giải quyết đúng đắn yêu cầu lịch sử: dùng bạo lực cách mạng để chống lại bạo lực phản cách mạng.
2. Khái quát quy luật xây dựng lực lượng "cài lại" và chuyển hóa thế trận: Luận án làm rõ nghệ thuật "cài cán bộ ở lại" hoạt động hợp pháp và bất hợp pháp, tạo thành hệ thống "chi bộ mật" bám rễ sâu trong lòng quần chúng, bảo vệ cơ sở cách mạng ngay trong các đồn bốt, dinh điền, khu trù mật của đối phương.
3. Phát hiện quy luật hình thành lực lượng vũ trang từ cơ sở quần chúng: Khác với sự chi viện ồ ạt từ ngoài vào, lực lượng vũ trang cách mạng Nam Bộ hình thành tự phát và tự giác từ các "Đội chống trộm cướp", "Đội dân canh", các nhóm vũ trang giáo phái ly khai (Cao Đài, Hòa Hảo, Bình Xuyên), sau đó được Xứ ủy Nam Bộ tập hợp, thống nhất thành các đơn vị vũ trang tuyên truyền, đại đội địa phương và tiến lên lực lượng vũ trang ba thứ quân.
4. Đột phá chiến lược của hình thức "Ba mũi giáp công" và sự xuất hiện của "Đội quân tóc dài": Phong trào Đồng Khởi ở Nam Bộ (tiêu biểu là Bến Tre tháng 1/1960 dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Thị Định) đã khai sinh ra nghệ thuật kết hợp nhuần nhuyễn giữa Đấu tranh chính trị, Đấu tranh vũ trang và Binh vận. Trong đó, lực lượng phụ nữ ("Đội quân tóc dài") trực tiếp đối mặt với bộ máy kìm kẹp, làm tê liệt ý chí của binh lính và bộ máy tay sai cơ sở.
5. Đánh giá đúng tầm vóc trận tiến công Chi khu quân sự Tua Hai (Tây Ninh đêm 25 rạng sáng 26/1/1960): Đây là đòn sấm sét đánh dấu bước nhảy vọt của lực lượng vũ trang miền Đông Nam Bộ, tiêu diệt và làm tan rã Trung đoàn 32 (Sư đoàn 21 Sài Gòn), thu giữ hơn 1.000 súng các loại, mở màn cho cao trào Đồng Khởi liên hoàn toàn miền Đông.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận học thuật: Làm sâu sắc thêm kho tàng lý luận quân sự mác-xít về nghệ thuật khởi nghĩa từng phần và chiến tranh nhân dân toàn diện. Cung cấp luận cứ bác bỏ luận điệu xuyên tạc cho rằng cách mạng miền Nam là sự "áp đặt từ bên ngoài".
• Về phương pháp luận: Thiết lập mô hình mẫu mực trong việc khai thác, đối sánh và xử lý nguồn sử liệu phức hợp (tài liệu của Đảng Cộng sản đối sánh với tài liệu lưu trữ mật của chính quyền Sài Gòn và Mỹ).
• Về thực tiễn và quốc phòng hiện đại: Đúc kết bài học về "thế trận lòng dân", xây dựng khu vực phòng thủ then chốt, kết hợp sức mạnh quân sự với an ninh chính trị trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.

Limitations và Future Research

Luận án nghiêm túc chỉ ra những hạn chế và khoảng trống còn tồn tại:

1. Hạn chế về nguồn sử liệu phỏng vấn nhân chứng: Do độ lùi thời gian (công trình bảo vệ năm 2020), phần lớn nhân chứng cấp cao trực tiếp lãnh đạo phong trào giai đoạn 1954 - 1960 đã qua đời; nguồn phỏng vấn lịch sử truyền khẩu (Oral History) chủ yếu khai thác từ hồi ký đã xuất bản.
2. Mức độ đồng đều giữa các tiểu vùng: Do dung lượng của luận án, mức độ phân tích chuyên sâu tập trung nhiều hơn vào các điểm nóng (Bến Tre, Tây Ninh, Long An, Kiến Tường, Cà Mau), trong khi phong trào tại một số đô thị lớn (Sài Gòn - Chợ Lớn) chủ yếu dừng ở mức phân tích phong trào báo chí và đấu tranh dân sinh của học sinh, sinh viên, trí thức.
3. Hạn chế nội tại được luận án chỉ ra trong lịch sử:
   • Sau Hiệp định Genève 1954, một số cấp ủy địa phương ở Nam Bộ nhận thức chậm về bản chất hiếu chiến của Mỹ - Diệm, tuyệt đối hóa đấu tranh chính trị hợp pháp.
   • Giai đoạn cuối 1956 đến đầu 1959, Xứ ủy Nam Bộ có thời điểm chậm tham mưu, bị động chờ đợi chủ trương của Trung ương.
   • Việc kết hợp đấu tranh chính trị với vũ trang tự vệ giai đoạn 1957 - 1959 chưa đồng loạt trên toàn vùng.
   • Cao trào Đồng Khởi 1959 - 1960 tập trung chủ yếu ở nông thôn, chưa tạo được sự cộng hưởng đồng khởi tại các đô thị lớn.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Mở rộng phân tích so sánh liên khu vực giữa Nam Bộ với Liên khu 5 và Tây Nguyên trong cùng khung thời gian 1954 - 1960.
• Ứng dụng phương pháp nhân học lịch sử (Historical Anthropology) để nghiên cứu tâm lý, đời sống xã hội và thái độ chính trị của các tầng lớp nông dân, tín đồ tôn giáo tham gia phong trào Đồng Khởi.
• Khai thác sâu hơn nguồn tư liệu giải mật từ các kho lưu trữ quốc tế tại Pháp và Mỹ về phản ứng chính sách đối ngoại trước làn sóng nổi dậy 1959 - 1960.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án trở thành tài liệu tham khảo chuẩn mực trong hệ thống đào tạo sau đại học chuyên ngành Lịch sử Việt Nam, Lịch sử Đảng và Lịch sử Quân sự tại các trường đại học sư phạm, học viện quân sự và viện nghiên cứu trên cả nước.
• Tác động chính sách và giáo dục quốc phòng: Cung cấp cơ sở khoa học thực chứng phục vụ công tác giáo dục truyền thống cách mạng, biên soạn lịch sử đảng bộ địa phương tại 21 tỉnh thành phía Nam, củng cố chiến lược xây dựng thế trận an ninh nhân dân vững chắc trong tình hình mới.
• Tầm vóc quốc tế: Công trình cung cấp góc nhìn học thuật chân thực, có cứ liệu vững chắc cho các học giả quốc tế nghiên cứu về chiến tranh Việt Nam, giải mã nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự sụp đổ tất yếu của mô hình "quốc gia" do Mỹ dựng lên tại miền Nam Việt Nam.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Lịch sử: Tiếp cận hệ thống tư liệu lưu trữ sơ cấp phong phú, phương pháp luận đối sánh sử liệu và khung phân tích sự kiện lịch sử phức tạp.
• Các nhà nghiên cứu lịch sử Đảng và lịch sử quân sự: Kế thừa các phân tích chuyên sâu về nghệ thuật quân sự "ba mũi giáp công", nghệ thuật khởi nghĩa từng phần và bài học kinh nghiệm chỉ đạo chiến tranh cách mạng.
• Giảng viên đại học và giáo viên lịch sử: Nguồn dữ liệu phong phú, số liệu định lượng chính xác để nâng cao chất lượng bài giảng lịch sử địa phương và lịch sử Việt Nam hiện đại.
• Cơ quan tham mưu chiến lược quốc phòng - an ninh: Vận dụng các bài học lịch sử về xây dựng "thế trận lòng dân", xây dựng căn cứ hậu phương tại chỗ vào chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý luận độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp lý luận độc đáo nhất là việc luận chứng hoàn chỉnh quy luật phát triển từ "bảo toàn lực lượng trong đấu tranh chính trị hòa bình" sang "kết hợp đấu tranh chính trị với vũ trang tự vệ", tiến tới "khởi nghĩa đồng loạt làm tê liệt bộ máy kìm kẹp của chủ nghĩa thực dân mới". Luận án đã mở rộng Lý luận Khởi nghĩa và Bạo lực cách mạng của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Lý luận Chiến tranh nhân dân Việt Nam, chứng minh rằng trong điều kiện đối phương áp đặt bộ máy kìm kẹp tàn bạo (với 15 vạn quân Sài Gòn và sự viện trợ hàng tỷ USD của Mỹ), bạo lực cách mạng của quần chúng (kết hợp ba mũi: chính trị, vũ trang, binh vận) là con đường duy nhất để tự cứu mình và giành quyền làm chủ.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án khi so sánh với các công trình trước đây?

So với các nghiên cứu trước đây (như công trình của Cao Văn Lượng năm 1981 hay Lê Hồng Lĩnh năm 2006 chủ yếu dựa vào văn kiện cách mạng), luận án đã thực hiện phương pháp Tam giác đạc tư liệu đối sánh hai chiều. Tác giả trực tiếp đối chiếu văn kiện, nghị quyết của Trung ương Đảng và Xứ ủy Nam Bộ với nguồn tài liệu lưu trữ mật của đối phương tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (các tờ trình, công điện mật của Phủ Tổng thống Đệ nhất Cộng hòa, Tòa Đại biểu Chính phủ tại Nam phần, báo cáo của Tỉnh trưởng các tỉnh) và các tài liệu giải mật của Lầu Năm Góc, CIA. Sự đối sánh này đảm bảo tính khách quan khoa học tuyệt đối, loại bỏ các định kiến chủ quan.

3. Phát hiện bất ngờ nhất được chứng minh bằng dữ liệu lịch sử trong luận án là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là mức độ phân hóa và vai trò của các lực lượng vũ trang giáo phái ly khai (Cao Đài, Hòa Hảo, Bình Xuyên) trong quá trình hình thành lực lượng vũ trang cách mạng. Khi Ngô Đình Diệm mở các chiến dịch thanh trừng giáo phái (như tiêu diệt Bình Xuyên năm 1955, đàn áp Cao Đài, Hòa Hảo), Xứ ủy Nam Bộ đã khéo léo thực hiện công tác binh vận và mặt trận, lôi kéo các bộ phận giáo phái yêu nước, cung cấp vũ khí và hợp nhất họ vào các đội vũ trang tuyên truyền của cách mạng, biến mâu thuẫn nội bộ của đối phương thành nguồn bổ sung lực lượng quan trọng cho cách mạng trước thềm Đồng Khởi.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) rõ ràng không?

Có. Luận án cung cấp hệ thống tra cứu thư mục lưu trữ chi tiết: mã số phông, số hộp, số hồ sơ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TP.HCM), các tập văn kiện Đảng toàn tập, hệ thống nghị quyết lưu trữ tại Cục Lưu trữ Văn phòng Trung ương Đảng và Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam. Bất kỳ nhà nghiên cứu nào cũng có thể sử dụng bảng tra cứu lưu trữ này để tái lập quy trình xác minh và đánh giá dữ liệu lịch sử.

5. Luận án vạch ra chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo như thế nào?

Chương trình nghiên cứu đề xuất định hướng phát triển các đề tài chuyên sâu: (1) Số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu GIS về mạng lưới căn cứ địa kháng chiến Nam Bộ (1954 - 1975); (2) Đề tài cấp quốc gia về "Đội quân tóc dài" và vai trò của phụ nữ miền Nam trong nghệ thuật chiến tranh nhân dân; (3) Hợp tác quốc tế nghiên cứu đối sánh các mô hình chiến tranh chống nổi dậy (COIN) của Mỹ tại Việt Nam, Malaya và Algeria.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Thái Văn Thơ đã đóng góp 6 giá trị học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Tái hiện bức tranh toàn cảnh, sinh động và khoa học về quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng của quân và dân 21 tỉnh Nam Bộ trong giai đoạn đầy thử thách 1954 - 1960.
2. Làm sáng tỏ quy luật phát triển biện chứng giữa việc bảo tồn lực lượng chính trị với việc tái lập lực lượng vũ trang và xây dựng căn cứ địa, chứng minh tính đúng đắn của chủ trương sử dụng bạo lực cách mạng.
3. Phân tích sâu sắc nghệ thuật quân sự độc đáo của chiến tranh nhân dân Nam Bộ, đặc biệt là hình thức "Ba mũi giáp công" và vai trò tiên phong của "Đội quân tóc dài".
4. Lý giải thuyết phục vị thế của Nam Bộ với tư cách là cái nôi khởi nguồn của phong trào Đồng Khởi trên toàn miền Nam Việt Nam.
5. Chỉ ra thẳng thắn những hạn chế lịch sử trong nhận thức và chỉ đạo thực tiễn của các cấp ủy đảng giai đoạn 1954 - 1956 và 1957 - 1959, từ đó đúc kết 5 bài học kinh nghiệm sâu sắc.
6. Cung cấp khối lượng tư liệu lịch sử lưu trữ đồ sộ, có giá trị học thuật cao, phục vụ hiệu quả cho công tác nghiên cứu, giảng dạy lịch sử và củng cố nền quốc phòng toàn dân trong thời kỳ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1. Một số khái niệm sử dụng trong luận án 1. Lực lượng cách mạng LLCM ở Nam Bộ trong giai đoạn đầu kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1960) bao gồm các lực lượng chính trị của quần chúng với các lực lượng vũ trang nhân dân cách mạng. Trong lực lượng chính trị có sự tồn tại và phát triển của các tổ chức đoàn thể quần chúng nhân dân như thanh niên, các nông hội, hội phụ lão, phụ nữ, nhi đồng, các lực lượng của tôn giáo, các đảng phái… và các cơ sở, tổ chức cách mạng bí mật ở Nam Bộ được “cài lại” hoạt động sau Hiệp định Genève 1954.

Lực lượng vũ trang cách mạng bao gồm quân chủ lực, bộ đội địa phương, dân quân du kích tồn tại và phát triển dưới nhiều hình thức phong phú và được hình thành ban đầu từ những Đội chống trộm cướp, Đội dân canh chống cướp, các lực lượng vũ trang giáo phái ly khai, các đội vũ trang tuyên truyền… về sau được Xứ ủy Nam Bộ (XUNB) củng cố, xây dựng, phát triển lên với quy mô lớn, tinh nhuệ nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn đấu tranh cách mạng. Đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng Khái niệm “đấu tranh giữ gìn và xây dựng lực lượng cách mạng” được trình bày trong luận án này là một quá trình đấu tranh mạnh mẽ của quân và dân Nam Bộ để bảo tồn các LLCM vốn có trước đó được cách mạng “cài lại” hoạt động ở Nam Bộ kể từ khi Hiệp định Genève 1954 được ký kết (gồm các tổ chức, cơ sở Đảng, các hội, đoàn thể quần chúng cách mạng và kể cả đội ngũ cán bộ, đảng viên…) cũng như quá trình tái xây dựng LLCM ở Nam Bộ để phù hợp với tình hình đấu tranh cách mạng mới. Quá trình đấu tranh giữ gìn và xây dựng LLCM diễn ra trong khoảng thời gian từ sau Hiệp định Genève 1954 cho đến khi nổ ra phong trào Đồng Khởi những năm 1959 - 1960 trên phạm vi toàn Nam Bộ. Nội hàm khái niệm này không chỉ đề cập đến quá trình đấu tranh của quân và dân 10 Nam Bộ để giữ gìn, củng cố các tổ chức, cơ sở Đảng mà còn bao gồm cả quá trình tiến hành xây dựng và phát triển LLCM ở địa phương.

Đồng Khởi Đồng Khởi là quá trình quân và dân miền Nam nói chung và ở Nam Bộ nói riêng những năm 1959 - 1960 “đồng loạt nổi dậy, đồng loạt khởi nghĩa” đấu tranh giành chính quyền, đánh thẳng vào hệ thống kìm kẹp thống trị của CQSG ở cơ sở với quy mô lớn, liên tục, rộng khắp và đạt được những thắng lợi lớn, giành quyền làm chủ ở địa phương, khiến cho quân đội và chính quyền Việt Nam Cộng hòa (VNCH) ở cơ sở khập khiểng, tê liệt. Khái niệm “Đồng Khởi” chỉ thực sự xuất hiện sau cuộc Đồng Khởi của quân và dân tỉnh Bến Tre đầu năm 1960 và từ đó về sau trở thành thuật ngữ chung được sử dụng chính thức trong các văn kiện, chỉ đạo của Trung ương Đảng. Phong trào Đồng Khởi những năm 1959 - 1960 là một quá trình đấu tranh cách mạng diễn ra liên tục, có quy mô rộng lớn, với khí thế đấu tranh mạnh mẽ. Đó là các cuộc nổi dậy từng phần chống lại sự đàn áp và thống trị của CQSG ở các địa phương của miền Nam và mức độ giành thắng lợi cũng khác nhau.

“Đó là những cuộc khởi nghĩa từng phần ở nông thôn miền Nam trong điều kiện chống chủ nghĩa thực dân mới của đế quốc Mỹ. Nó đã nổ ra trong lúc lực lượng quân sự của đối phương (CQSG) còn khá mạnh, lực lượng vũ trang của cách mạng còn rất nhỏ bé và chính quyền bên trên của VNCH chưa bị đụng chạm. Trong điều kiện đó, muốn giành thắng lợi và duy trì thắng lợi những cuộc “Đồng Khởi” phải diễn ra trên một phạm vi rộng lớn gồm nhiều tỉnh. Đương nhiên, điều này không có nghĩa là những cuộc “Đồng Khởi” ấy nhất loạt nổ ra và giành thắng lợi trong một thời gian ngắn trên toàn miền Nam mà trái lại diễn ra nhiều đợt.

Những cuộc “Đồng Khởi” - những cuộc khởi nghĩa từng phần cuối năm 1959 đầu năm 1960 tuy diễn ra trên một địa bàn khá rộng cả ở miền núi, cả ở đồng bằng nhưng đó vẫn là các đợt khởi nghĩa cục bộ lớn đầu tiên chứ không phải là đợt khởi nghĩa từng phần duy nhất” (Cao Văn Lượng, Phạm Quang Toàn và Quỳnh Cư, 1981, tr. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Nhóm công trình khoa học chung về cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân Việt Nam 1. Các công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài Quyển sách Việt Cộng, tổ chức và chiến thuật của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam của Douglas Eugene Pike được Massachusetts Institute of Technology xuất bản đầu tiên năm 1966.

Công trình đề cập đến quá trình hình thành, phát triển của LLCM ở miền Nam, sự ra đời và hoạt động của quân Giải phóng miền Nam Việt Nam. Sách Hai nước Việt Nam: một bản phân tích chính trị và quân sự của tác giả Bernard B. Fall được Westview Press ấn hành năm 1984. Công trình này có nội dung khá phong phú, tác giả trình bày, phân tích, đánh giá về cuộc cách mạng ở miền Bắc Việt Nam; chiến dịch Điện Biên Phủ; quá trình khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (VNDCCH); quá trình xây dựng và phát triển kinh tế, chính trị, xã hội, giáo dục ở miền Bắc; sự nổi dậy ở miền Nam Việt Nam; mô tả về Ngô Đình Diệm; về quá trình thành lập và phát triển của VNCH; phân tích, đánh giá về những khoản viện trợ kinh tế thương mại của Mỹ cho CQSG; về sự thành lập và phát triển của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (MTDTGPMNVN).

Quyển Chính phủ Mỹ và chiến tranh Việt Nam, phần 1: 1945 - 1961 được in bởi Văn phòng Chính phủ Mỹ tại Washington năm 1984. Nội dung sách trình bày quá trình chính quyền Mỹ dính líu vào chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất; về “vai trò mới của Mỹ ở Việt Nam” sau khi người Pháp đại bại trong trận Điện Biên Phủ và rút quân đi; về quá trình Mỹ “thành lập khối SEATO” ở Đông Nam Á; quá trình “xây dựng quốc gia” mới; về tình trạng “Diệm đối đầu với các giáo phái và Washington đồng ý tìm kiếm một chính phủ mới” ở Nam Việt Nam; quá trình “Diệm củng cố quyền lực của mình”. Tác phẩm cũng đề cập đến sự viện trợ của Mỹ cho “nước Việt Nam mới” ở miền Nam Việt Nam; quá trình hợp tác giữa Mỹ và “nước Việt Nam mới” tiến hành chiến tranh phản cách mạng ở miền Nam; 12 phân tích sự sụp đổ của chính quyền Ngô Đình Diệm cũng như quá trình bắt đầu sự kiện vịnh Bắc Bộ năm 1964. Tác giả Daniel Ellsberg trong cuốn Những bí mật của chiến tranh Việt Nam được NXB Chính trị quốc gia xuất bản năm 1985 đã “tiết lộ” những bí mật về quá trình xâm lược Việt Nam của chính quyền Mỹ.

Những âm mưu, thủ đoạn xâm lược phi nghĩa của các đời tổng thống Mỹ được tác giả công trình giải mật, vén bức màn bí mật về chiến tranh Việt Nam mà giới chức Lầu Năm Góc, Nhà Trắng “che giấu” trong nhiều năm. Quyển Việt Nam - một thiên lịch sử của tác giả Stanley Karnow trong bản ấn hành năm 1997 của NXB Penguin Books khái quát và phân tích cơ bản về cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam. Những nội dung chính mà tác phẩm đề cập đến như những “di sản của Quốc gia Việt Nam”; “cuộc chiến tranh của người Pháp” ở Việt Nam; “những quan điểm của Mỹ”; “sự kết thúc chế độ của Diệm”; “các cam kết sâu sắc của Mỹ”; “sự hỗn loạn và những quyết định” trong chiến tranh Việt Nam; quá trình “đi đến chiến tranh của Johnson”; “sự leo thang” chiến tranh của Mỹ; “những tranh luận, ngoại giao, ngờ vực”; sự kiện “Tết Mậu Thân” ở chiến trường Nam Việt Nam và “cuộc chiến tranh của Nixon”… được tác giả nhìn nhận và phân tích khá sâu sắc. Cuốn hồi ký Nhìn lại quá khứ, tấn thảm kịch và những bài học kinh nghiệm về Việt Nam của Robert Strange McNamara, nguyên Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ được NXB Random House ấn hành 1995.

Trong tác phẩm này, McNamara thuật lại những sai lầm mà chính tác giả cũng như giới lãnh đạo của Mỹ mắc phải trong chiến tranh Việt Nam. Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ tổng kết những bài học kinh nghiệm đau xót mà chính quyền Mỹ cần phải rút ra và tránh trong tương lai nếu không muốn dẫm lên vết xe đổ ở Việt Nam. Trong cuốn Giải phẫu một cuộc chiến tranh được NXB Quân đội Nhân dân ấn hành lần thứ ba năm 2003, tác giả Gabrien Kolko khái quát về nguồn gốc của chiến tranh, sự can thiệp của chính quyền Mỹ vào Việt Nam và báo trước một 13 thất bại thảm hại của chính quyền Washington. Dựa trên những tư liệu mới và sự khai thác trong những năm quan sát ở Washington, Paris và những chuyến thăm Việt Nam, tác giả trình bày chi tiết, sâu sắc các đối tượng trong cuộc chiến tranh, đồng thời phân tích triển vọng của chiến lược chiến tranh hạn chế của Mỹ và lập luận những sự can thiệp của chính quyền Mỹ trong tương lai sẽ nhận được những kết quả tai hại giống như ở chiến tranh Việt Nam.

Quyển sách Cuộc chiến tranh dài ngày nhất của nước Mỹ và Việt Nam (1950 - 1975) của George C. Herring được NXB Công an Nhân dân ấn hành năm 2004. Nội dung sách trình bày cơ bản về cuộc chiến tranh Việt Nam trải qua năm đời tổng thống Mỹ mà cuối cùng không một ai thành công, đồng thời quyển sách cũng đề cập đến những sai lầm của chính quyền Mỹ trong chiến lược ngăn chặn toàn cầu. Năm 2010, NXB Đại học Kentucky xuất bản cuốn sách Việt Nam đã được giải mật: CIA và chống nổi dậy của tác giả Thomas L.

Việt Nam đã được giải mật là một tài liệu trình bày khá chi tiết về những nỗ lực của CIA để giúp các nhà chức trách miền Nam giành được sự ủng hộ, trung thành của nông dân Việt Nam và đàn áp Việt Cộng (các lực lượng cách mạng); những cam kết của CIA từ năm 1954 đến giữa năm 1972; về cơ quan và các đối tác của CIA. Ahern Jr cũng có những nhận định một cách toàn diện về vai trò của CIA trong việc bình định vùng nông thôn miền Nam Việt Nam.