đặt vấn đề mới đòi hỏi nghiên cứu; + Chọn một ứng dụng của kiến thức mới, đặt HS trƣớc mâu thuẫn chƣa giải quyết đƣợc với kiến thức cũ; + Chọn một bài toán mà kiến thức mới giải quyết nhanh hơn; + Gắn cho các phép tính với nội dung thực tế tạo cho HS hứng thú thực hiện phép tính đó; + Tình huống có vấn đề đƣợc xuất hiện khi GV đặt ra các tình huống phải lựa chọn; + Làm cho hệ thống câu hỏi trở thành một quá trình dẫn dắt HS suy luận; + Không lặp lại các câu hỏi một cách đơn điệu nên hỏi cùng nội dung dƣới nhiều hình thức khác nhau. Có nhƣ vậy các em vừa nắm đƣợc bản chất vấn đề, vừa biết vận dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau; + Hệ thống câu hỏi phân hóa song vẫn tác động đến nhiều loại đối tƣợng. Trong các câu hỏi phải có cả những câu mà HS yếu kém cũng có thể trả lời đƣợc vì nó đã có quá trình dẫn dắt và HS khá cũng phải theo dõi câu hỏi dễ dàng vì đằng sau nó là sự phát triển mới. c) Ra bài tập phân hóa Dựa vào đặc điểm và sự phân loại HS trong lớp để GV lựa chọn bài tập thích hợp.
Có thể phân hóa về yêu cầu bằng cách cho sử dụng mạch bài tập phân bậc, có những bài tập chung, những bài tập riêng giành cho từng đối tƣợng. Hoặc ngay trong một bài tập ngƣời GV cũng có thể tiến hành dạy phân hóa; sự phân hóa lúc 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com này là ở cách thức ra câu hỏi. Đối với những HS khá giỏi thì câu hỏi có thể ngắn gọn và đi thẳng vào nội dung chính. Nhƣng đối với HS yếu kém thì câu hỏi cần phải đƣợc chẻ nhỏ, nếu cần thiết có hƣớng dẫn cụ thể.
Nhiệm vụ của trò trước khi lên lớp Thực hiện tốt nhiệm vụ đƣợc giao về nhà: Học và làm bài tập ở nhà, nghiên cứu trƣớc nội dung bài học, chuẩn bị đồ dùng, dụng cụ phƣơng tiện học tập cần thiết cho giờ học; HS phải đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau, HS khá giỏi có nhiệm vụ giúp đỡ HS yếu kém phải có tinh thần học hỏi bạn bè, không tự ti, tách rời khỏi nhóm học tập. Quy trình tổ chức một giờ học phân hóa a) Tổ chức các pha dạy học đồng loạt Đối xử cá biệt trong các pha đồng loạt, thu hút tất cả các đối tƣợng HS trong lớp tham gia tìm hiểu nội dung bài học bằng cách giao nhiệm vụ phù hợp với khả năng từng đối tƣợng HS, nêu những câu hỏi khó hơn cho các em có nhận thức khá giỏi, khuyến khích các em HS yếu kém bằng những câu hỏi ít đòi hỏi tƣ duy hơn, kèm theo những câu hỏi gợi ý hoặc câu hỏi trẻ nhỏ[14]. b) Điều khiển các pha phân hóa Trong khi dạy cùng một nội dung, GV có thể thiết kế các nhiệm vụ khác nhau cho từng loại đối tƣợng HS. Các nhiệm vụ có thể khác nhau về yêu cầu, cách thức hoạt động, về những gợi ý làm bài.
GV có thể áp dụng dạy học theo nhóm đối tƣợng HS (hay sử dụng phiếu học tập) để việc DHPH đƣợc hiệu quả hơn. Việc tổ chức điều khiển quá trình giải bài tập phân hóa của HS có thể đƣợc tiến hành theo các bƣớc sau: Bƣớc 1: GV tổ chức, giao nhiệm vụ cho các đối tƣợng HS; Bƣớc 2: Từng cá nhân (nhóm HS ) giải bài tập độc lập dƣới sự quan sát, hƣớng dẫn của GV; Bƣớc 3: Đại diện mỗi nhóm có thể đƣợc chỉ định hoặc tự giác lên trình bày phƣơng án giải quyết; 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bƣớc 4: Thảo luận nhóm: GV điều khiển HS trong nhóm, trong lớp tham gia thảo luận giao lƣu, đóng góp ý kiến bổ sung. Tuy nhiên GV có thể khuyến khích HS tham gia công việc của nhóm kế tiếp nếu đã hoàn thành công việc của nhóm mình; Bƣớc 5: GV tổng kết, chốt lại ý kiến đúng. c) Giao bài tập phân hóa về nhà Trong DHPH, không chỉ thực hiện các pha phân hóa trên lớp mà ngay cả khi giao BTVN cho HS, ngƣời GV cũng có thể sử dụng các bài tập phân hóa song cần lƣu ý: + Số lƣợng bài tập cùng loại phù hợp với từng loại đối tƣợng; + Nội dung bài tập mang tính vừa sức để tránh đòi hỏi quá cao đối với HS yếu kém và quá thấp đối với HS khá giỏi.
Câu hỏi và bài tập phân hóa 1. Khái niệm câu hỏi và bài tập 1. Khái niệm câu hỏi Theo Aristole: “Câu hỏi là một mệnh đề trong đó có chứa đựng cái đã biết và cả cái chƣa biết” [11]. Câu hỏi là một dạng cấu trúc ngôn ngữ để diễn đạt một yêu cầu, một đòi hỏi, một mệnh lệnh mà ngƣời học cần giải quyết.
Nhƣ vậy: Câu hỏi là một dạng cấu trúc ngôn ngữ diễn đạt một yêu cầu mà ngƣời học cần giải quyết, trong đó có bao hàm cả cái đã biết và cái chƣa biết. Theo nhiệm vụ dạy học, có câu hỏi tái hiện, câu hỏi gợi mở, câu hỏi củng cố kiến thức, câu hỏi hệ thống kiến thức ôn tập. Theo mức khái quát của vấn đề, có câu hỏi khái quát, câu hỏi theo chủ đề bài học, câu hỏi theo nội dung bài học. Theo mức độ tham gia của hoạt động nhận thức của ngƣời học, có câu hỏi tái tạo và câu hỏi sáng tạo.
Mỗi loại câu hỏi đều có ý nghĩa, vị trí nhất định trong quá trình dạy học. Việc xây dựng lựa chọn câu hỏi và sử dụng câu hỏi phải phù hợp với nhiệm vụ dạy học và khả năng nhận thức của ngƣời học. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm bài tập Bài tập là một tình huống kích thích đòi hỏi một lời giải đáp không có sẵn ở ngƣời giải tại thời điểm bài tập đƣợc đƣa ra [7].
Việc giải bài tập có nhiều ý nghĩa: + Là hình thức tốt nhất để củng cố, đào sâu, hệ thống hóa kiến thức và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo. Đó còn là phƣơng tiện có hiệu quả để dạy HS biết suy nghĩ sáng tạo và thúc đẩy HS tích cực thu nhận kiến thức mới; + Là hình thức vận dụng những kiến thức đã học vào các vấn đề cụ thể, vào thực tế. + Là hình thức tốt nhất để GV kiểm tra HS và HS tự kiểm tra mình về năng lực, về mức độ tiếp thu và vận dụng kiến thức đã học. Có thể hiểu rằng: “Bài tập là một tình huống có vấn đề hoặc một hệ thông tin xác định đòi hỏi chủ thể nhận thức phải giải quyết bằng cách biến đổi chúng”.
Giữa câu hỏi và bài tập thật ra không có sự phân biệt rành mạch. Theo định nghĩa nêu trên thì câu hỏi cũng là bài tập. Nhiều ngƣời cho rằng câu hỏi đƣợc hiểu và đƣợc dùng khi muốn hỏi về những kiến thức thuộc các đơn vị lý thuyết. Còn khái niệm bài tập đƣợc hiểu và đƣợc dùng trong việc vận dụng kiến thức lý thuyết để làm bài tập thực hành.
Trên thực tế mỗi câu hỏi cũng có thể coi là một bài tập và ngƣợc lại. Câu hỏi và bài tập phân hóa [13] 1. Khái niệm câu hỏi và bài tập phân hóa Câu hỏi và bài tập phân hóa đƣợc hiểu là những câu hỏi và bài tập có ý đồ để những HS khác nhau có thể tiến hành những hoạt động khác nhau phù hợp với trình độ phát triển khác nhau của họ. Những chức năng của câu hỏi và bài tập phân hóa trong dạy học Trong dạy học môn Toán, câu hỏi và bài tập mang các chức năng sau: a) Chức năng dạy học: Câu hỏi và bài tập nhằm hình thành, củng cố cho HS những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo ở các giai đoạn khác nhau của quá trình dạy học.
b) Chức năng giáo dục: Câu hỏi và bài tập có thể giúp cá thể hóa cách học một cách tối ƣu, tạo điều kiện cho HS tự học và rèn luyện phƣơng pháp học, phƣơng pháp 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiên cứu khoa học bộ môn. Do đó câu hỏi và bài tập nhằm hình thành cho HS thế giới quan duy vật biện chứng, hứng thú học tập, phẩm chất đạo đức của con ngƣời lao động mới, ý thức vận dụng kiến thức toán học vào đời sống. c) Chức năng phát triển: Câu hỏi và bài tập nhằm phát triển năng lực tƣ duy của HS, góp phần rèn luyện các thao tác trí tuệ, hình thành những phẩm chất của tƣ duy khoa học. d) Chức năng kiểm tra: Câu hỏi và bài tập nhằm đánh giá năng lực của HS, mức độ tiếp thu và vận dụng kiến thức đã học, đánh giá khả năng độc lập học toán và trình độ phát triển của HS.
Nguyên tắc xây dựng bài tập phân hóa Các nguyên tắc chung khi xây dựng bài tập phân hóa: + Nguyên tắc đảm bảo thực hiện đƣợc mục tiêu dạy học: Các câu hỏi và bài tập sử dụng trong quá trình dạy học phải hƣớng vào mục tiêu bài học; + Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học, chính xác của nội dung; + Nguyên tắc đảm bảo tính vững chắc và phát huy tính tích cực của HS: Câu hỏi và bài tập phải đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với từng đối tƣợng HS, nhằm phát huy tính tự giác, tích cực sáng tạo của HS; + Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống: Các câu hỏi và bài tập phải đƣợc sắp xếp theo một logic hệ thống cho từng nội dung, từng tiết học, từng bài, từng chƣơng và cả chƣơng trình môn học; + Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn: Việc thiết kế các câu hỏi và bài tập phải gắn với tình huống thực tiễn, cụ thể. Tóm lại: Khi xây dựng các bài tập phân hóa phải dựa trên các nguyên tắc cơ bản nêu trên, tuy nhiên không phải bài tập nào cũng phải dựa trên các nguyên tắc ấy mà tùy vào từng nội dung kiến thức, tùy vào từng mục tiêu bài học mà vận dụng các câu hỏi một cách linh hoạt. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Qui trình xây dựng bài tập phân hóa + Xác định mục tiêu: GV xác định mục tiêu bài học về kiến thức, kỹ năng, thái độ, từ việc phân tích nội dung chƣơng trình SGK của bài dạy, … + Xác định nội dung kiến thức có thể mã hóa thành các câu hỏi và bài tập phân hóa; + Diễn đạt các nội dung kiến thức thành các câu hỏi và bài tập; + Sắp xếp các câu hỏi và bài tập phân hóa theo hệ thống.
Thực trạng dạy học phân hóa 1.