Luận Văn Thạc Sĩ Về Phương Pháp Tọa Độ Trong Không Gian Hình Học 12 Ban Cơ Bản

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued dạy học phân hóa chủ đề phương pháp tọa độ trong không gian hình học 12 ban cơ bản, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Lan Hƣơng
• Người hướng dẫn: TS. Dƣơng Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sƣ Phạm Toán
• Đề tài: Dạy Học Phân Hóa Chủ Đề “Phƣơng Pháp Tọa Độ Trong Không Gian” Hình Học 12 Ban Cơ Bản
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỤC LỤC
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu
• 1.3. Mục đích nghiên cứu
• 1.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.5. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 1.7. Vấn đề nghiên cứu
• 1.8. Giả thuyết khoa học
• 1.9. Phương pháp nghiên cứu
• 1.9.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
• 1.9.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 1.9.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 1.9.4. Phương pháp toán học thống kê
• 1.10. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA DẠY HỌC PHÂN HÓA
• 1.1. Cơ sở lí luận của dạy học phân hóa
• 1.2. Khái niệm dạy học phân hóa
• 1.3. Những tư tưởng chủ đạo dạy học phân hóa
• 1.3.1. Lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nền tảng
• 1.3.2. Có những nội dung bổ sung và biện pháp phân hóa giúp học sinh khá giỏi đạt được những yêu cầu nâng cao
• 1.4. Những cấp độ và hình thức dạy học phân hóa
• 1.4.1. Dạy học phân hóa ở cấp vi mô
• 1.4.1.1. Dạy học phân hóa nội tại
• 1.4.1.2. Dạy học phân hóa về tổ chức
• 1.4.2. Dạy học phân hóa ở cấp vĩ mô
• 2. CHƯƠNG 2: DẠY HỌC PHÂN HÓA CHỦ ĐỀ “PHƯƠNG PHÁP TỌA ĐỘ TRONG KHÔNG GIAN”
• 2.1. Cấu trúc và mục tiêu chương
• 2.1.1. Cấu trúc chương
• 2.1.2. Mục tiêu chương
• 2.2. Các biện pháp dạy học phân hóa
• 2.2.1. Phân hóa nội dung chương trình
• 2.2.2. Phân loại đối tượng học sinh
• 2.2.3. Hướng dẫn học sinh chuẩn bị cho bài trước khi lên lớp
• 2.2.4. Sử dụng bài tập phân hóa khi dạy học trên lớp
• 2.2.5. Thiết kế hệ thống bài tập phân hóa tự học ở nhà
• 2.2.6. Phân hóa trong kiểm tra đánh giá
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Mô tả thực nghiệm
• 3.2.1. Lớp thực nghiệm
• 3.2.2. Giáo viên thực nghiệm
• 3.2.3. Thời gian thực nghiệm
• 3.2.4. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Kết quả thực nghiệm
• 3.3.1. Phương pháp phân tích
• 3.3.2. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.3.3. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.3.3.1. Phân tích định lượng
• 3.3.3.2. Phân tích định tính
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 4.1. Đối với giáo viên Toán
• 4.2. Đối với trường
• 4.3. Đối với các cấp lãnh đạo
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Tọa Độ Trong Không Gian Hình Học 12

Phương pháp tọa độ trong không gian là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình hình học lớp 12. Nội dung này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản mà còn phát triển tư duy hình học và khả năng giải quyết vấn đề. Việc dạy học phân hóa chủ đề này sẽ giúp học sinh có cơ hội tiếp cận kiến thức theo nhiều cách khác nhau, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

1.1. Khái Niệm Về Phương Pháp Tọa Độ

Phương pháp tọa độ trong không gian là cách sử dụng hệ tọa độ để mô tả vị trí của các điểm trong không gian ba chiều. Hệ tọa độ này giúp học sinh hình dung và giải quyết các bài toán hình học phức tạp một cách dễ dàng hơn.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Phương Pháp Tọa Độ

Phương pháp tọa độ không chỉ là công cụ hỗ trợ trong việc giải quyết bài toán hình học mà còn là nền tảng cho nhiều lĩnh vực khác như vật lý, kỹ thuật và công nghệ thông tin. Việc nắm vững phương pháp này sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong các kỳ thi và trong thực tiễn.

II. Thách Thức Trong Dạy Học Phân Hóa Phương Pháp Tọa Độ

Dạy học phân hóa chủ đề phương pháp tọa độ trong không gian gặp nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự khác biệt về năng lực và nhu cầu học tập của học sinh. Việc thiết kế bài học sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh là rất quan trọng.

2.1. Sự Khác Biệt Về Năng Lực Học Tập

Học sinh có trình độ khác nhau sẽ có cách tiếp cận và hiểu biết khác nhau về phương pháp tọa độ. Việc phân hóa nội dung dạy học là cần thiết để đảm bảo tất cả học sinh đều có thể tiếp thu kiến thức.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Hỗ Trợ

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu và bài tập phù hợp để phân hóa nội dung dạy học. Điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và sự tiếp thu của học sinh.

III. Phương Pháp Dạy Học Phân Hóa Hiệu Quả Trong Hình Học 12

Để dạy học phân hóa hiệu quả, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề.

3.1. Sử Dụng Bài Tập Phân Hóa

Giáo viên có thể thiết kế các bài tập phân hóa theo mức độ khó khác nhau, từ đó giúp học sinh yếu kém có thể tiếp cận kiến thức cơ bản, trong khi học sinh khá giỏi có thể thử thách bản thân với các bài tập nâng cao.

3.2. Tổ Chức Hoạt Động Nhóm

Hoạt động nhóm giúp học sinh học hỏi lẫn nhau và phát triển kỹ năng làm việc nhóm. Giáo viên có thể chia lớp thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm sẽ làm việc với một chủ đề cụ thể liên quan đến phương pháp tọa độ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Tọa Độ Trong Không Gian

Phương pháp tọa độ trong không gian không chỉ có giá trị trong lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Việc hiểu rõ các ứng dụng này sẽ giúp học sinh thấy được giá trị của kiến thức đã học.

4.1. Ứng Dụng Trong Kỹ Thuật

Trong lĩnh vực kỹ thuật, phương pháp tọa độ được sử dụng để thiết kế và phân tích các cấu trúc. Học sinh có thể thấy rõ sự liên kết giữa toán học và thực tiễn qua các bài toán thực tế.

4.2. Ứng Dụng Trong Vật Lý

Phương pháp tọa độ cũng được áp dụng trong vật lý để mô tả chuyển động của các vật thể trong không gian. Điều này giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm vật lý thông qua hình học.

V. Kết Luận Về Dạy Học Phân Hóa Phương Pháp Tọa Độ

Dạy học phân hóa chủ đề phương pháp tọa độ trong không gian là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp dạy học phù hợp sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực học tập của học sinh.

5.1. Tương Lai Của Dạy Học Phân Hóa

Trong tương lai, việc dạy học phân hóa sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn. Giáo viên cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp mới để đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của học sinh.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Cải Tiến

Cần có các giải pháp cải tiến trong việc thiết kế chương trình và tài liệu dạy học để hỗ trợ giáo viên trong việc dạy học phân hóa. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, việc chuyển đổi từ phương thức truyền thụ kiến thức thụ động sang phát triển phẩm chất và năng lực người học là nhiệm vụ cấp thiết hàng đầu. Tại các trường trung học phổ thông, môn Toán giữ vai trò nền tảng trong việc rèn luyện tư duy logic, song thực trạng khảo sát cho thấy có tới 80,8% học sinh chưa có sự hứng thú với môn học và 51,1% học sinh đánh giá môn Toán ở mức độ khó hoặc rất khó. Đặc biệt, khoảng 75% giáo viên chưa thực sự chú trọng việc giao nhiệm vụ học tập phù hợp với năng lực cá nhân của học sinh.

Chủ đề "Phương pháp tọa độ trong không gian" thuộc chương trình Hình học 12 ban cơ bản giữ vị trí trọng tâm trong cấu trúc đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông quốc gia. Tuy nhiên, nội dung này chứa dung lượng kiến thức lý thuyết và bài tập rất lớn, trong khi quỹ thời gian trên lớp chỉ dao động trong khoảng 15 đến 18 tiết. Điều này dẫn đến tình trạng học sinh yếu kém bị quá tải, còn học sinh khá giỏi không được phát huy tối đa năng lực tư duy sáng tạo.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm thiết kế hệ thống giáo án và bài tập dạy học phân hóa cho chủ đề "Phương pháp tọa độ trong không gian" tại Trường Hữu Nghị T78 trong năm học 2018-2019. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 2 lớp học sinh khối 12 với quy mô 80 học sinh (lớp thực nghiệm 12A6 và lớp đối chứng 12A5). Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu được chứng minh qua việc cải thiện tỷ lệ tự tin học tập của học sinh lên mức 84,9%, đồng thời nâng cao từ 15% đến 25% tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi trong các bài kiểm tra đánh giá định kỳ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý luận dạy học phân hóa của Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Nguyễn Bá Kim, kết hợp thang đo cấp độ nhận thức của Benjamin Bloom và lý thuyết hoạt động trong giáo dục học hiện đại.

Khung lý thuyết tập trung vào các khái niệm cốt lõi sau:

1. Dạy học phân hóa vi mô: Quá trình tổ chức dạy học có tính đến đặc điểm cá nhân người học, bao gồm phân hóa nội tại (thực hiện ngay trong tiết học chính khóa qua hệ thống câu hỏi, phiếu học tập, phân tầng bài tập) và phân hóa tổ chức (dạy học theo góc, dạy học theo hợp đồng, hoạt động bồi dưỡng hoặc phụ đạo).
2. Dạy học phân hóa vĩ mô: Sự phân luồng và tổ chức giáo dục thông qua các hình thức phân ban, dạy học tự chọn nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển nghề nghiệp lâu dài của người học.
3. Hệ thống bài tập phân bậc: Cấu trúc bài tập được thiết kế theo 4 mức độ nhận thức chuẩn: Nhận biết (NB), Thông hiểu (TH), Vận dụng thấp (VDT) và Vận dụng cao (VDC).
4. Hợp đồng dạy học: Biên bản thỏa thuận sư phạm giữa giáo viên và học sinh, cho phép người học chủ động lựa chọn nhiệm vụ bắt buộc và nhiệm vụ tự chọn phù hợp với tốc độ nhận thức cá nhân.

Mô hình nghiên cứu triển khai quy trình dạy học 5 bước: Chuyển giao nhiệm vụ phân tầng; Học sinh thực hiện độc lập hoặc hợp tác nhóm nhỏ; Báo cáo kết quả; Thảo luận chung; Giáo viên chuẩn hóa kiến thức và giao bài tập về nhà phân hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học cao:

• Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu: Dữ liệu thực trạng được thu thập từ 64 giáo viên dạy Toán tại 5 trường trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Sơn Tây và huyện Phúc Thọ (gồm Trường Hữu Nghị T78, Hữu Nghị 80, THPT Phúc Thọ, THPT Xuân Khanh, THPT Tùng Thiện) và 350 học sinh lớp 12 tại Trường Hữu Nghị T78 cùng THPT Phúc Thọ. Dữ liệu thực nghiệm được đo lường trực tiếp trên 80 học sinh của 2 lớp 12A5 và 12A6.
• Phương pháp chọn mẫu: Phương pháp chọn mẫu thuận tiện kết hợp phân tầng ngẫu nhiên theo năng lực học tập đầu năm của học sinh.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Sử dụng phần mềm thống kê chuyên dụng Microsoft Excel và SPSS để phân tích tần số, tần suất, tỷ lệ phần trăm lũy tích và kiểm định tham số Independent Samples T-test. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm đối chiếu khách quan mức độ chênh lệch kết quả học tập giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng trước và sau khi can thiệp sư phạm.
• Timeline nghiên cứu: Khảo sát thực trạng tiến hành vào tháng 9 năm 2018; thiết kế kế hoạch bài dạy và triển khai thực nghiệm sư phạm trong học kỳ 2 năm học 2018-2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm đã xác lập 4 phát hiện quan trọng:

1. Thực trạng mất cân đối trong phương pháp giảng dạy: Có tới 90,1% giáo viên thường xuyên sử dụng phương pháp gợi mở vấn đáp truyền thống, trong khi 100% giáo viên chưa từng sử dụng phương pháp dạy học theo hợp đồng hoặc dạy học theo góc. Đồng thời, 100% giáo viên chỉ giao bài tập chung cho cả lớp (57,8%) hoặc chia theo nội dung bài học (42,2%), hoàn toàn không có giáo viên nào thiết kế bài tập phân loại theo năng lực học sinh. Điều này dẫn đến 57,7% học sinh nghe giảng thụ động và 15,7% học sinh ngủ gật trong giờ học.

2. Nhu cầu cấp thiết về cá nhân hóa bài tập: 100% học sinh (với 87,1% đánh giá rất cần thiết) khẳng định mong muốn được giao bài tập vừa sức. Có 84,9% học sinh cho biết cảm thấy rất tự tin và 15,1% cảm thấy tự tin khi được giải quyết các bài toán phù hợp với năng lực nhận thức của mình.

3. Sự vượt trội rõ rệt về điểm số của nhóm can thiệp: Kết quả kiểm định thống kê qua bài kiểm tra 15 phút, bài kiểm tra 45 phút số 1 và số 2 cho thấy điểm trung bình của lớp thực nghiệm 12A6 luôn cao hơn lớp đối chứng 12A5 từ 0,8 đến 1,4 điểm trên thang điểm 10. Tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (từ 8,0 đến 10,0 điểm) ở lớp thực nghiệm đạt trên 28%, cao hơn 16% so với lớp đối chứng, trong khi tỷ lệ học sinh yếu kém (dưới 5,0 điểm) giảm mạnh xuống dưới mức 3,5%.

4. Hiệu quả kích thích động lực học tập qua mô hình hợp đồng: Khoảng 92% học sinh lớp thực nghiệm hoàn thành đúng tiến độ các nhiệm vụ bắt buộc trong hợp đồng học tập và có hơn 45% học sinh tự giác thử sức với các bài tập ở mức độ vận dụng cao.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt vượt trội về kết quả học tập bắt nguồn từ việc giáo viên đã chuyển giao quyền chủ động cho học sinh thông qua phiếu tự học và hệ thống bài tập phân tầng. Đối với học sinh yếu kém, các câu hỏi được chẻ nhỏ và có gợi ý từng bước giúp các em lấp đầy lỗ hổng kiến thức. Đối với học sinh khá giỏi, các bài toán thực tế và bài toán tham số phức hợp kích thích mạnh mẽ tư duy giải quyết vấn đề.

So sánh với các nghiên cứu giáo dục thực nghiệm trong nước giai đoạn 2015-2019, mô hình dạy học phân hóa chủ đề Hình học 12 đã giải quyết triệt để rào cản thời lượng eo hẹp bằng cách kết hợp tự học ở nhà và phân hóa nhóm nhỏ tại lớp.

Dữ liệu định lượng trong luận văn được mô tả trực quan qua biểu đồ đường phân bố tần suất lũy tích (Ogive) và biểu đồ cột phân loại điểm số. Đường lũy tích của lớp thực nghiệm luôn nằm lệch rõ rệt về phía bên phải so với đường lũy tích của lớp đối chứng trên toàn bộ dải điểm từ 5 đến 10. Sự dịch chuyển này có ý nghĩa thống kê với mức ý nghĩa p < 0,05, minh chứng rằng phương pháp dạy học phân hóa tác động tích cực và đồng đều lên mọi đối tượng học sinh trong lớp học.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất nhằm nhân rộng mô hình dạy học phân hóa trong trường phổ thông:

1. Xây dựng ngân hàng câu hỏi và bài tập phân bậc 4 cấp độ: Tổ chuyên môn Toán tại các trường trung học phổ thông cần tiến hành rà soát, biên soạn hệ thống bài tập chủ đề "Phương pháp tọa độ trong không gian" theo đúng 4 mức độ nhận thức (Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng thấp, Vận dụng cao), áp dụng cho 100% tiết dạy chính khóa nhằm nâng tỷ lệ học sinh đạt chuẩn kiến thức lên trên 90% trong học kỳ 2 năm học 2019-2020.
2. Áp dụng phiếu tự học và mô hình dạy học hợp đồng: Giáo viên bộ môn Toán cần thiết kế phiếu tự học trước giờ lên lớp cho từng bài học, đồng thời tổ chức ít nhất 2 tiết dạy học theo hợp đồng trong mỗi học kỳ, phấn đấu giảm tỷ lệ học sinh tiếp thu thụ động xuống dưới 8% trong vòng 6 tháng triển khai.
3. Đổi mới ma trận kiểm tra đánh giá định kỳ: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn cần chuẩn hóa ma trận đặc tả đề kiểm tra 15 phút, 45 phút và đề thi học kỳ theo tỷ lệ tối thiểu 40% nhận biết - thông hiểu và 60% vận dụng - vận dụng cao, hoàn thiện ngân hàng đề phân hóa trong khung thời gian 3 tháng đầu năm học.
4. Nâng cấp cơ sở vật chất và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng ban giám hiệu nhà trường cần đầu tư trang bị máy chiếu, thiết bị dạy học trực quan cho 100% phòng học bộ môn, khuyến khích giáo viên ứng dụng phần mềm hình học 3D trong vòng 12 tháng tới để tăng 30% mức độ hứng thú học tập của học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng sau:

1. Giáo viên Toán cấp trung học phổ thông: Trực tiếp sử dụng hệ thống giáo án mẫu, phiếu tự học và ngân hàng bài tập phân bậc chi tiết cho 3 bài học lớn (Hệ tọa độ trong không gian, Phương trình mặt phẳng, Phương trình đường thẳng và mặt cầu) để giảng dạy và ôn luyện thi tốt nghiệp THPT.
2. Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Khai thác số liệu khảo sát từ 64 giáo viên và 350 học sinh để làm căn cứ khoa học xây dựng kế hoạch bồi dưỡng phương pháp giảng dạy tích cực và chỉ đạo đổi mới sinh hoạt chuyên môn tại nhà trường.
3. Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Toán: Tiếp cận quy trình nghiên cứu thực nghiệm sư phạm chuẩn mực, phương pháp xử lý số liệu định lượng bằng SPSS và kỹ thuật thiết kế công cụ đo lường mức độ nhận thức trong giáo dục.
4. Chuyên gia phát triển chương trình và tác giả sách tham khảo: Tham khảo định hướng phân tầng nội dung và cấu trúc bài tập thực tiễn nhằm biên soạn các tài liệu học tập, sách bài tập bổ trợ bám sát định hướng Chương trình Giáo dục phổ thông mới.

Câu hỏi thường gặp

Dạy học phân hóa có làm gia tăng khoảng cách trình độ giữa học sinh khá giỏi và học sinh yếu kém không?
Phương pháp này lấy trình độ phát triển chung làm nền tảng, thiết kế các câu hỏi dẫn dắt từng bước để nâng học sinh yếu kém đạt chuẩn kiến thức, đồng thời giao nhiệm vụ mở rộng cho học sinh khá giỏi. Số liệu thực nghiệm tại lớp 12A6 chứng minh tỷ lệ học sinh yếu kém giảm từ 15% xuống dưới 3,5%, cho thấy khoảng cách học lực được thu hẹp tích cực.

Giáo viên cần thực hiện những bước chuẩn bị nào trước khi lên lớp dạy học phân hóa?
Giáo viên cần thực hiện 3 khâu then chốt: lập bảng phân loại học sinh thành 3 nhóm năng lực (khá giỏi, trung bình, yếu kém) dựa trên kết quả kiểm tra định kỳ; thiết kế phiếu tự học phân tầng phát trước cho học sinh; và xây dựng hệ thống bài tập 4 mức độ Bloom kèm tiêu chí đánh giá rõ ràng cho 45 phút trên lớp.

Dạy học theo hợp đồng trong môn Toán lớp 12 được vận hành như thế nào?
Giáo viên xây dựng bản hợp đồng gồm các bài tập bắt buộc (mức độ nhận biết, thông hiểu) và bài tập tự chọn (vận dụng cao). Học sinh nghiên cứu, ký kết hợp đồng và chủ động phân bổ thời gian từ 5 đến 10 phút cho mỗi nhiệm vụ. Hình thức này giúp 100% học sinh phát huy tính tự chủ và hoàn thành mục tiêu học tập cá nhân.

Tại sao chủ đề Phương pháp tọa độ trong không gian cần ưu tiên dạy học phân hóa?
Chủ đề này tập trung lượng lớn công thức hình học không gian và chiếm tỷ trọng điểm số quan trọng trong kỳ thi tốt nghiệp THPT nhưng thời lượng trên lớp rất ngắn. Dạy học phân hóa giúp học sinh trung bình thành thạo kỹ năng tính toán tọa độ cơ bản, trong khi học sinh khá giỏi được rèn luyện phương pháp giải các bài toán cực trị hình học phức tạp.

Làm thế nào để áp dụng hiệu quả dạy học phân hóa với lớp học có sĩ số đông (khoảng 40-45 học sinh)?
Giáo viên nên kết hợp dạy học phân hóa nội tại với mô hình làm việc nhóm nhỏ hỗn hợp (4 đến 6 học sinh), trong đó học sinh khá giỏi hỗ trợ học sinh yếu kém giải quyết nhiệm vụ. Đồng thời, giáo viên sử dụng phiếu học tập in sẵn và bố trí các pha phân hóa ngắn từ 5 đến 7 phút để kiểm soát lớp học tối ưu.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dạy học phân hóa vi mô, vĩ mô và phân bậc nhận thức theo thang đo Bloom trong giảng dạy Toán học phổ thông.
• Phản ánh trung thực thực trạng dạy và học môn Toán qua khảo sát 64 giáo viên và 350 học sinh, chỉ ra sự thiếu hụt nghiêm trọng của các bài tập phân hóa theo năng lực.
• Xây dựng thành công quy trình 5 bước tổ chức dạy học phân hóa, kết hợp hiệu quả giữa dạy học hợp đồng, làm việc nhóm nhỏ và phiếu tự học cá nhân hóa.
• Thiết kế trọn bộ kế hoạch bài dạy và hệ thống bài tập phân bậc 4 mức độ cho toàn bộ chủ đề "Phương pháp tọa độ trong không gian" Hình học 12 ban cơ bản.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm tại Trường Hữu Nghị T78 khẳng định tính khả thi và hiệu quả vượt bậc khi nâng điểm trung bình của học sinh thêm 1,4 điểm và gia tăng 16% tỷ lệ điểm khá giỏi.

Công trình nghiên cứu đã cung cấp giải pháp sư phạm hoàn chỉnh, có giá trị ứng dụng ngay trong năm học 2019-2020. Các cơ sở giáo dục và giáo viên trung học phổ thông hãy chủ động áp dụng quy trình dạy học phân hóa này để nâng cao chất lượng dạy học môn Toán và phát triển tối đa năng lực tư duy sáng tạo cho từng học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề mới đòi hỏi nghiên cứu; + Chọn một ứng dụng của kiến thức mới, đặt HS trƣớc mâu thuẫn chƣa giải quyết đƣợc với kiến thức cũ; + Chọn một bài toán mà kiến thức mới giải quyết nhanh hơn; + Gắn cho các phép tính với nội dung thực tế tạo cho HS hứng thú thực hiện phép tính đó; + Tình huống có vấn đề đƣợc xuất hiện khi GV đặt ra các tình huống phải lựa chọn; + Làm cho hệ thống câu hỏi trở thành một quá trình dẫn dắt HS suy luận; + Không lặp lại các câu hỏi một cách đơn điệu nên hỏi cùng nội dung dƣới nhiều hình thức khác nhau. Có nhƣ vậy các em vừa nắm đƣợc bản chất vấn đề, vừa biết vận dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau; + Hệ thống câu hỏi phân hóa song vẫn tác động đến nhiều loại đối tƣợng. Trong các câu hỏi phải có cả những câu mà HS yếu kém cũng có thể trả lời đƣợc vì nó đã có quá trình dẫn dắt và HS khá cũng phải theo dõi câu hỏi dễ dàng vì đằng sau nó là sự phát triển mới. c) Ra bài tập phân hóa Dựa vào đặc điểm và sự phân loại HS trong lớp để GV lựa chọn bài tập thích hợp.

Có thể phân hóa về yêu cầu bằng cách cho sử dụng mạch bài tập phân bậc, có những bài tập chung, những bài tập riêng giành cho từng đối tƣợng. Hoặc ngay trong một bài tập ngƣời GV cũng có thể tiến hành dạy phân hóa; sự phân hóa lúc 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] này là ở cách thức ra câu hỏi. Đối với những HS khá giỏi thì câu hỏi có thể ngắn gọn và đi thẳng vào nội dung chính. Nhƣng đối với HS yếu kém thì câu hỏi cần phải đƣợc chẻ nhỏ, nếu cần thiết có hƣớng dẫn cụ thể.

Nhiệm vụ của trò trước khi lên lớp  Thực hiện tốt nhiệm vụ đƣợc giao về nhà: Học và làm bài tập ở nhà, nghiên cứu trƣớc nội dung bài học, chuẩn bị đồ dùng, dụng cụ phƣơng tiện học tập cần thiết cho giờ học;  HS phải đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau, HS khá giỏi có nhiệm vụ giúp đỡ HS yếu kém phải có tinh thần học hỏi bạn bè, không tự ti, tách rời khỏi nhóm học tập. Quy trình tổ chức một giờ học phân hóa a) Tổ chức các pha dạy học đồng loạt Đối xử cá biệt trong các pha đồng loạt, thu hút tất cả các đối tƣợng HS trong lớp tham gia tìm hiểu nội dung bài học bằng cách giao nhiệm vụ phù hợp với khả năng từng đối tƣợng HS, nêu những câu hỏi khó hơn cho các em có nhận thức khá giỏi, khuyến khích các em HS yếu kém bằng những câu hỏi ít đòi hỏi tƣ duy hơn, kèm theo những câu hỏi gợi ý hoặc câu hỏi trẻ nhỏ[14]. b) Điều khiển các pha phân hóa Trong khi dạy cùng một nội dung, GV có thể thiết kế các nhiệm vụ khác nhau cho từng loại đối tƣợng HS. Các nhiệm vụ có thể khác nhau về yêu cầu, cách thức hoạt động, về những gợi ý làm bài.

GV có thể áp dụng dạy học theo nhóm đối tƣợng HS (hay sử dụng phiếu học tập) để việc DHPH đƣợc hiệu quả hơn. Việc tổ chức điều khiển quá trình giải bài tập phân hóa của HS có thể đƣợc tiến hành theo các bƣớc sau: Bƣớc 1: GV tổ chức, giao nhiệm vụ cho các đối tƣợng HS; Bƣớc 2: Từng cá nhân (nhóm HS ) giải bài tập độc lập dƣới sự quan sát, hƣớng dẫn của GV; Bƣớc 3: Đại diện mỗi nhóm có thể đƣợc chỉ định hoặc tự giác lên trình bày phƣơng án giải quyết; 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bƣớc 4: Thảo luận nhóm: GV điều khiển HS trong nhóm, trong lớp tham gia thảo luận giao lƣu, đóng góp ý kiến bổ sung. Tuy nhiên GV có thể khuyến khích HS tham gia công việc của nhóm kế tiếp nếu đã hoàn thành công việc của nhóm mình; Bƣớc 5: GV tổng kết, chốt lại ý kiến đúng. c) Giao bài tập phân hóa về nhà Trong DHPH, không chỉ thực hiện các pha phân hóa trên lớp mà ngay cả khi giao BTVN cho HS, ngƣời GV cũng có thể sử dụng các bài tập phân hóa song cần lƣu ý: + Số lƣợng bài tập cùng loại phù hợp với từng loại đối tƣợng; + Nội dung bài tập mang tính vừa sức để tránh đòi hỏi quá cao đối với HS yếu kém và quá thấp đối với HS khá giỏi.

Câu hỏi và bài tập phân hóa 1. Khái niệm câu hỏi và bài tập 1. Khái niệm câu hỏi Theo Aristole: “Câu hỏi là một mệnh đề trong đó có chứa đựng cái đã biết và cả cái chƣa biết” [11]. Câu hỏi là một dạng cấu trúc ngôn ngữ để diễn đạt một yêu cầu, một đòi hỏi, một mệnh lệnh mà ngƣời học cần giải quyết.

Nhƣ vậy: Câu hỏi là một dạng cấu trúc ngôn ngữ diễn đạt một yêu cầu mà ngƣời học cần giải quyết, trong đó có bao hàm cả cái đã biết và cái chƣa biết. Theo nhiệm vụ dạy học, có câu hỏi tái hiện, câu hỏi gợi mở, câu hỏi củng cố kiến thức, câu hỏi hệ thống kiến thức ôn tập. Theo mức khái quát của vấn đề, có câu hỏi khái quát, câu hỏi theo chủ đề bài học, câu hỏi theo nội dung bài học. Theo mức độ tham gia của hoạt động nhận thức của ngƣời học, có câu hỏi tái tạo và câu hỏi sáng tạo.

Mỗi loại câu hỏi đều có ý nghĩa, vị trí nhất định trong quá trình dạy học. Việc xây dựng lựa chọn câu hỏi và sử dụng câu hỏi phải phù hợp với nhiệm vụ dạy học và khả năng nhận thức của ngƣời học. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm bài tập Bài tập là một tình huống kích thích đòi hỏi một lời giải đáp không có sẵn ở ngƣời giải tại thời điểm bài tập đƣợc đƣa ra [7].

Việc giải bài tập có nhiều ý nghĩa: + Là hình thức tốt nhất để củng cố, đào sâu, hệ thống hóa kiến thức và rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo. Đó còn là phƣơng tiện có hiệu quả để dạy HS biết suy nghĩ sáng tạo và thúc đẩy HS tích cực thu nhận kiến thức mới; + Là hình thức vận dụng những kiến thức đã học vào các vấn đề cụ thể, vào thực tế. + Là hình thức tốt nhất để GV kiểm tra HS và HS tự kiểm tra mình về năng lực, về mức độ tiếp thu và vận dụng kiến thức đã học. Có thể hiểu rằng: “Bài tập là một tình huống có vấn đề hoặc một hệ thông tin xác định đòi hỏi chủ thể nhận thức phải giải quyết bằng cách biến đổi chúng”.

Giữa câu hỏi và bài tập thật ra không có sự phân biệt rành mạch. Theo định nghĩa nêu trên thì câu hỏi cũng là bài tập. Nhiều ngƣời cho rằng câu hỏi đƣợc hiểu và đƣợc dùng khi muốn hỏi về những kiến thức thuộc các đơn vị lý thuyết. Còn khái niệm bài tập đƣợc hiểu và đƣợc dùng trong việc vận dụng kiến thức lý thuyết để làm bài tập thực hành.

Trên thực tế mỗi câu hỏi cũng có thể coi là một bài tập và ngƣợc lại. Câu hỏi và bài tập phân hóa [13] 1. Khái niệm câu hỏi và bài tập phân hóa Câu hỏi và bài tập phân hóa đƣợc hiểu là những câu hỏi và bài tập có ý đồ để những HS khác nhau có thể tiến hành những hoạt động khác nhau phù hợp với trình độ phát triển khác nhau của họ. Những chức năng của câu hỏi và bài tập phân hóa trong dạy học Trong dạy học môn Toán, câu hỏi và bài tập mang các chức năng sau: a) Chức năng dạy học: Câu hỏi và bài tập nhằm hình thành, củng cố cho HS những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo ở các giai đoạn khác nhau của quá trình dạy học.

b) Chức năng giáo dục: Câu hỏi và bài tập có thể giúp cá thể hóa cách học một cách tối ƣu, tạo điều kiện cho HS tự học và rèn luyện phƣơng pháp học, phƣơng pháp 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghiên cứu khoa học bộ môn. Do đó câu hỏi và bài tập nhằm hình thành cho HS thế giới quan duy vật biện chứng, hứng thú học tập, phẩm chất đạo đức của con ngƣời lao động mới, ý thức vận dụng kiến thức toán học vào đời sống. c) Chức năng phát triển: Câu hỏi và bài tập nhằm phát triển năng lực tƣ duy của HS, góp phần rèn luyện các thao tác trí tuệ, hình thành những phẩm chất của tƣ duy khoa học. d) Chức năng kiểm tra: Câu hỏi và bài tập nhằm đánh giá năng lực của HS, mức độ tiếp thu và vận dụng kiến thức đã học, đánh giá khả năng độc lập học toán và trình độ phát triển của HS.

Nguyên tắc xây dựng bài tập phân hóa Các nguyên tắc chung khi xây dựng bài tập phân hóa: + Nguyên tắc đảm bảo thực hiện đƣợc mục tiêu dạy học: Các câu hỏi và bài tập sử dụng trong quá trình dạy học phải hƣớng vào mục tiêu bài học; + Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học, chính xác của nội dung; + Nguyên tắc đảm bảo tính vững chắc và phát huy tính tích cực của HS: Câu hỏi và bài tập phải đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với từng đối tƣợng HS, nhằm phát huy tính tự giác, tích cực sáng tạo của HS; + Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống: Các câu hỏi và bài tập phải đƣợc sắp xếp theo một logic hệ thống cho từng nội dung, từng tiết học, từng bài, từng chƣơng và cả chƣơng trình môn học; + Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn: Việc thiết kế các câu hỏi và bài tập phải gắn với tình huống thực tiễn, cụ thể. Tóm lại: Khi xây dựng các bài tập phân hóa phải dựa trên các nguyên tắc cơ bản nêu trên, tuy nhiên không phải bài tập nào cũng phải dựa trên các nguyên tắc ấy mà tùy vào từng nội dung kiến thức, tùy vào từng mục tiêu bài học mà vận dụng các câu hỏi một cách linh hoạt. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Qui trình xây dựng bài tập phân hóa + Xác định mục tiêu: GV xác định mục tiêu bài học về kiến thức, kỹ năng, thái độ, từ việc phân tích nội dung chƣơng trình SGK của bài dạy, … + Xác định nội dung kiến thức có thể mã hóa thành các câu hỏi và bài tập phân hóa; + Diễn đạt các nội dung kiến thức thành các câu hỏi và bài tập; + Sắp xếp các câu hỏi và bài tập phân hóa theo hệ thống.

Thực trạng dạy học phân hóa 1.