i bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt trêng ®¹i häc l©m nghiÖp ******** nguyÔn quèc ph¬ng ph¬ng ph¸p lËp kÕ ho¹ch qu¶n lý rõng céng ®ång thö nghiÖm t¹i lµng ®ª tar, x· kon chiªng, huyÖn mang Yang, tØnh gia lai luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp hµ t©y - 2006 ii bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt trêng ®¹i häc l©m nghiÖp ********* nguyÔn quèc ph¬ng PHƯƠNG PHÁP LẬP KẾ HOẠCH QUẢN LÝ RỪNG CỘNG ĐỒNG. THỬ NGHIỆM TẠI LÀNG ĐÊ TAR, Xà KON CHIÊNG, HUYỆN MANG YANG, TỈNH GIA LAI Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Ngêi híng dÉn khoa häc: PGS. B¶o Huy hµ t©y - 2006 i Lêi c¶m ¬n Trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ thùc hiÖn luËn v¨n tèt nghiÖp cuèi kho¸, b¶n th©n ®· ®îc sù quan t©m gióp ®ì tËn t×nh cña quý thÇy, c« gi¸o, Ban gi¸m hiÖu trêng §¹i häc L©m nghiÖp, Khoa ®µo t¹o sau ®¹i häc, Ban gi¸m hiÖu trêng Trung häc L©m nghiÖp T©y Nguyªn. §Æc biÖt lµ céng ®ång lµng §ª Tar, x· Kon Chiªng, huyÖn Mang Yang, tØnh Gia Lai ®· bít thêi gian lµm n¬ng rÉy ®Ó tham gia tiÕn tr×nh nµy cïng t¸c gi¶.
Sù ®ãng gãp cña céng ®ång lµ hÕt søc quan träng ®èi víi mét nghiªn cøu gi¶i ph¸p tiÕp cËn cã sù tham gia trong qu¶n lý tµi nguyªn. §Ó hoµn thµnh b¶n luËn v¨n tèt nghiÖp cuèi kho¸ nµy, ngoµi sù nç lùc cña b¶n th©n, t«i ®· nhËn ®îc sù gióp ®ì to lín vµ quÝ b¸u cña quý thÇy, c« gi¸o, Khoa ®µo t¹o sau ®¹i häc. §Æc biÖt lµ sù gióp ®ì, chØ b¶o tËn t×nh cña ThÇy PGS. T«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n ch©n thµnh vµ s©u s¾c tíi PGS.TS B¶o Huy- Ngêi thÇy ®· trùc tiÕp híng dÉn, d×u d¾t vµ chØ b¶o nh÷ng kiÕn thøc vÒ chuyªn m«n thiÕt thùc vµ nh÷ng chØ dÉn khoa häc quÝ b¸u.
Xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù quan t©m Ban gi¸m hiÖu trêng §¹i häc L©m nghiÖp, Khoa ®µo t¹o sau ®¹i häc, Ban gi¸m hiÖu trêng Trung häc L©m nghiÖp T©y Nguyªn ®· khuyÕn khÝch vµ quan t©m tíi viÖc ®µo t¹o n©ng cao tr×nh ®é chuyªn m«n cho ®éi ngò c¸n bé ngµnh L©m nghiÖp nãi chung vµ b¶n th©n nãi riªng. MÆc dï ®· cã nhiÒu cè g¾ng, nhng do thêi gian vµ tr×nh ®é cã h¹n h¬n n÷a ®©y lµ mét lÜnh vùc ®ang cßn rÊt míi ®èi b¶n th©n nãi riªng vµ ®èi víi ViÖt Nam nãi chung nªn ®Ò tµi kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt nhÊt ®Þnh. RÊt mong nhËn ®îc ý kiÕn ®ãng gãp quÝ b¸u cña quý thÇy c« gi¸o, c¸c nhµ khoa häc vµ b¹n bÌ ®ång nghiÖp ®Ó luËn v¨n tèt nghiÖp nµy ®îc hoµn thiÖn h¬n. Xin ch©n thµnh c¶m ¬n! T¸c gi¶ NguyÔn Quèc Ph¬ng ii Môc lôc Trang Lêi c¶m ¬n.i Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t .v Danh môc c¸c b¶ng .vi Danh môc c¸c h×nh.
viii më §ÇU. 1 Ch¬ng 1: Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu .15 Ch¬ng 2: ®èi tîng vµ §Æc ®iÓm khu vùc nghiªn cøu. §èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu. §èi tîng, ®Þa ®iÓm nghiªn cøu.
Ph¹m vi nghiªn cøu. §Æc ®iÓm khu vùc nghiªn cøu. §iÒu kiÖn tù nhiªn khu vùc nghiªn cøu. §Æc ®iÓm kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi .21 Ch¬ng 3: môc tiªu, néi dung vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu.
Môc tiªu nghiªn cøu. Néi dung nghiªn cøu. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu. Quan ®iÓm vµ ph¬ng ph¸p luËn nghiªn cøu.
Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu cô thÓ. Khung logic nghiªn cøu.42 Ch¬ng 4 : kÕt qu¶ nghiªn cøu vµ th¶o luËn. X©y dùng m« h×nh rõng æn ®Þnh phôc vô lËp kÕ ho¹ch qu¶n lý rõng céng ®ång. Ph©n bè tæng tiÕt ngang phæ biÕn cña rõng æn ®Þnh.
Quan hÖ t¨ng trëng ®êng kÝnh (Zd) theo cì kÝnh (D). M« h×nh N/D æn ®Þnh. Ph¬ng ph¸p thÈm ®Þnh, ®¸nh gi¸ tµi nguyªn rõng cã sù tham gia. Ph©n chia, ®Æt tªn vµ ®o ®Õm diÖn tÝch c¸c l« rõng.
M« t¶ l« rõng vµ x¸c ®Þnh môc tiªu qu¶n lý rõng. Ph¬ng ph¸p ®iÒu tra rõng cã ngêi d©n tham gia. Ph©n tÝch d÷ liÖu - ¦íc lîng sè c©y khai th¸c bÒn v÷ng. C©n ®èi cung cÇu l©m s¶n vµ lËp kÕ ho¹ch qu¶n lý rõng 5 n¨m.
§¸nh gi¸ nhu cÇu l©m s¶n cña céng ®ång:. So s¸nh nhu cÇu vµ kh¶ n¨ng cung cÊp cña c¸c l« rõng:. LËp kÕ ho¹ch ph¸t triÓn rõng 5 n¨m:. C¬ chÕ hëng lîi trong thùc hiÖn kÕ ho¹ch qu¶n lý rõng céng ®ång.
X©y dùng quy íc quyÒn lîi vµ tr¸ch nhiÖm trong qu¶n lý rõng céng ®ång. §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng tiÕp cËn cña céng ®ång trong lËp kÕ ho¹ch, tÝnh kh¶ thi vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ. HÖ thèng hãa tiÕn tr×nh lËp kÕ ho¹ch cã sù tham gia vµ tæng hîp c¸c gi¶i ph¸p vÒ tiÕp cËn, kü thuËt, tæ chøc thÓ chÕ .93 kÕt luËn vµ kiÕn nghÞ .100 Tµi liÖu tham kh¶o. 105 Phô lôc 1: MÉu ®iÒu tra « tiªu chuÈn ®iÓn h×nh x©y dùng cÊu tróc æn ®Þnh 105 Phô lôc 2: MÉu ®iÒu tra t¨ng trëng ®êng kÝnh 5 n¨m.105 Phô lôc 3: S¬ ®å ®Þnh híng x¸c ®Þnh môc tiªu qu¶n lý l« rõng.106 Phô lôc 4: MÉu ®iÒu tra « mÉu 10x30m.107 Phô lôc 5: MÉu ®iÒu tra ®iÓm quay Bitterlich.108 Phô lôc 6: MÉu tæng hîp kÕt qu¶ ®iÒu tra cña l« rõng.109 Phô lôc 7 : Tæng hîp thêi gian ®iÒu tra rõng cña hai ph¬ng ph¸p « mÉu vµ Bitterlich .110 Phô lôc 8: Tæng hîp sè liÖu l« rõng.112 Phô lôc 9: Tæng hîp sè c©y cña l« rõng so víi m« h×nh rõng æn ®Þnh .117 Phô lôc 9 a: Tæng hîp sè c©y cho gç cña l« rõng víi m« h×nh rõng æn ®Þnh118 iv Phô lôc 9 b: Tæng hîp sè c©y d cña tæng chung vµ sè c©y cho gç .119 Phô lôc 10: S¬ ®å cét sè c©y theo cì kÝnh cña c¸c l« rõng so víi m« h×nh rõng æn ®Þnh .120 Phô lôc 11: KÕ ho¹ch ho¹t ®éng 5 n¨m cña 12 l« rõng .126 Phô lôc 12: BiÓu thÓ tÝch c©y ®øng mét nh©n tè ®êng kÝnh .130 v Danh môc c¸c ch÷ viÕt t¾t Stt Ch÷ viÕt t¾t Nguyªn nghÜa 1.
CBFM Qu¶n lý rõng dùa vµo céng ®ång (Community-based Forest Management). CFM Qu¶n lý rõng céng ®ång (Community Forest Management) 3. ETSP Dù ¸n hç trî Phæ cËp vµ §µo t¹o (Extension Training Support Project). FSSP Ch¬ng tr×nh hç trî ngµnh l©m nghiÖp (Forestry Sector Support Programme).
G§GR Giao ®Êt giao rõng 6. GIS HÖ thèng th«ng tin ®Þa lý (Geographic Infomation System) 7. GPS HÖ thèng ®Þnh vÞ toµn cÇu (Global Possitioning System) 8. ICRAF Trung t©m quèc tÕ nghiªn cøu n«ng l©m kÕt hîp (International Center for Research in Agrogorestry) 9.
KNKL KhuyÕn n«ng khuyÕn l©m 10. LNXH L©m nghiÖp x· héi 11. LNC§ L©m nghiÖp céng ®ång 12. LSNG L©m s¶n ngoµi gç 13.
NTFPs L©m s¶n ngoµi gç (None-Timber Forest Products) 14. NN & PTNT N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n. PTD Ph¸t triÓn c«ng nghÖ cã sù tham gia (Participatory Technology Development). PRA §¸nh gi¸ n«ng th«n cã sù tham gia (Participatory Rural Appraisal).
QLTNR Qu¶n lý tµi nguyªn rõng 18. QLSDR Qu¶n lý sö dông rõng 19. QHSD§ Quy ho¹ch sö dông ®Êt 20. RRA §¸nh gi¸ nhanh n«ng th«n (Rapid Rural Appraisal) 21.
SEANAFE M¹ng líi gi¸o dôc n«ng l©m kÕt hîp ®«ng nam ¸ (Southeast Asia Network of Agroforestry Education) 22. UBND Uû ban nh©n d©n vi Danh môc c¸c b¶ng B¶ng Tªn b¶ng Trang B¶ng 1.1: So s¸nh hai ph¬ng thøc qu¶n lý rõng: TruyÒn thèng vµ L©m nghiÖp céng ®ång.1: C¸c ®Æc trng kiÓu rõng, tr¹ng th¸i rõng ë lµng §ª Tar .2: Lîc sö lµng §ª Tar.3: DiÖn tÝch vµ n¨ng suÊt canh t¸c ë lµng §ª Tar.4: Tiªu chÝ ph©n lo¹i kinh tÕ hé lµng §ª Tar.5: T×nh h×nh c¬ së h¹ tÇng lµng §ª Tar .1: Ph©n cÊp ®êng kÝnh c©y rõng theo mµu s¾c .2: DiÖn tÝch lÊy mÉu trong mét « mÉu theo kÝch thíc c©y .3: Khung logic nghiªn cøu .1: C¸c ®Æc trng cña ph©n bè G/ha .2: TÝnh to¸n x©y dùng m« h×nh rõng æn ®Þnh theo N/D .3: Tªn c¸c l« rõng, lo¹i rõng vµ diÖn tÝch.4: §¸nh gi¸ sù tham gia vµ kh¶ n¨ng tiÕp cËn cña céng ®ång trong ph©n chia l« rõng .5: Môc tiªu qu¶n lý 12 l« rõng.6: §¸nh gi¸ sù tham gia vµ kh¶ n¨ng tiÕp cËn cña céng ®ång trong ph©n tÝch t×nh h×nh vµ x¸c ®Þnh môc tiªu qu¶n lý l« rõng.7: Sè lîng « mÉu thÈm ®Þnh tµi nguyªn c¸c l« rõng.8: Tæng hîp so s¸nh sai sè gi÷a hai ph¬ng ph¸p ®iÒu tra rõng .9: So s¸nh ®iÓm m¹nh, ®iÓm yÕu cña hai ph¬ng ph¸p ®iÒu tra rõng: ¤ mÉu hÖ thèng vµ Bitterlich .10: Tæng hîp kÕt qu¶ ®iÒu tra cña l« rõng .11: §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng tiÕp cËn cña céng ®ång trong thÈm ®Þnh vµ ph©n tÝch tµi nguyªn rõng.12: Dù b¸o nhu cÇu l©m s¶n cña nhãm hé 2 trong 5 n¨m 2006 - 2010 .13: §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng tham gia, tiÕp cËn cña céng ®ång trong x¸c ®Þnh nhu cÇu l©m s¶n cho gia dông .14: C©n ®èi cung cÇu l©m s¶n 5 n¨m .15: KÕ ho¹ch khai th¸c gç lín 5 n¨m theo l« rõng .16: §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng tham gia, tiÕp cËn cña céng ®ång trong c©n ®èi cung cÇu l©m s¶n .17: KÕ ho¹ch ho¹t ®éng 5 n¨m cña l« rõng .18: KÕ ho¹ch ph¸t triÓn rõng 5 n¨m .19: §¸nh gi¸ kh¶ n¨ng tham gia, tiÕp cËn cña céng ®ång trong lËp kÕ ho¹ch ph¸t triÓn rõng 5 n¨m .20: Quy íc vÒ quyÒn lîi vµ nghÜa vô cña céng ®ång trong qu¶n lý kinh doanh rõng.21: Ph©n tÝch SWOT vÒ tÝnh kh¶ thi cña quy íc .22: §¸nh gi¸ cho ®iÓm cña céng ®ång vÒ ph¬ng ph¸p lËp kÕ ho¹ch .23: Thu nhËp vµ tû träng thu nhËp tõ rõng trong kinh tÕ hé .24: Thu nhËp tõ rõng cña nhãm hé vµ hé gia ®×nh th«ng qua kÕ ho¹ch qu¶n lý rõng 5 n¨m .25: Tû träng l©m nghiÖp trong kinh tÕ hé .92 viii Danh môc c¸c h×nh H×nh Tªn h×nh T rang H×nh 2.1: B¶n ®å hiÖn tr¹ng rõng vµ giao rõng cho nhãm 2 - Lµng §ª Tar, x· Kon Chiªng, huyÖn Mang Yang, tØnh Gia Lai .2: S¬ ®å Venn vÒ c¸c tæ chøc/c¬ quan liªn quan ®Õn qu¶n lý, sö dông tµi nguyªn trong lµng §ª Tar.1: S¬ ®å tiÕp cËn trong nghiªn cøu .2: S¬ ®å c¸c bíc thiÕt lËp x©y dùng m« h×nh rõng æn ®Þnh .1: HÖ thèng mèi quan hÖ cña kÕt qu¶ nghiªn cøu .2: Ph©n bè sè « theo cÊp G/ha .3: Quan hÖ Zd 5 n¨m theo D1.4: M« h×nh Mayer ph©n bè N/D .5: M« h×nh N/D æn ®Þnh theo cì kÝnh 5 cm .6: M« h×nh N/D æn ®Þnh víi cù ly cì kÝnh 10 cm .7: S¬ ®å c¸c bíc ph©n chia l« rõng.8: B¶n ®å khoanh vÏ l« rõng do céng ®ång thùc hiÖn .9: So s¸nh tæng sè c©y cña l« rõng víi m« h×nh rõng æn ®Þnh .10: So s¸nh sè c©y cho gç cña l« rõng víi m« h×nh rõng æn ®Þnh.