Luận văn thạc sĩ đánh giá kết quả thực hiện và tác động của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đến sinh kế của người dân xã vĩnh sơn huyện vĩnh thạnh tỉnh bình định

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đến sinh kế người dân xã Vĩnh Sơn, huyện Vĩnh Thạnh, Bình Định.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Tuyền
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Huy Tuấn
• Trường học: Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Chính Sách Chi Trả Dịch Vụ Môi Trường Rừng Đến Sinh Kế Người Dân Vĩnh Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khung khái niệm về Chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 1.2. Một số khái niệm liên quan đến Chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 1.3. Cơ sở pháp lý chính sách chi trả dịch vụ môi trường
• 1.4. Cơ sở thực tiễn
• 1.5. Tổng quan về sinh kế
• 1.6. Khái niệm sinh kế
• 1.7. Khung sinh kế bền vững
• 1.8. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.8.1. Đối tượng và phạm vi, đối tượng nghiên cứu
• 1.8.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1.8.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.9. Nội dung nghiên cứu
• 1.10. Phương pháp nghiên cứu
• 1.10.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 1.10.2. Thu thập số liệu thứ cấp
• 1.10.3. Thu thập số liệu sơ cấp
• 1.10.4. Phân tích thông tin
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tình hình cơ bản của xã Vĩnh Sơn, huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện dân sinh, kinh tế, xã hội
• 3.2. Kết quả chi trả DVMTR của tỉnh Bình Định
• 3.2.1. Cơ cấu tổ chức của quỹ bảo vệ và phát triển rừng tỉnh Bình Định
• 3.2.2. Kết quả ký kết dịch vụ môi trường rừng với các đơn vị sử dụng
• 3.2.3. Cách vận hành Quỹ bảo vệ và phát triển rừng về tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 3.3. Kết quả Chi trả DVMT ở xã Vĩnh Sơn, huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định
• 3.4. Ảnh hưởng của chính sách chi trả DVMTR đến nguồn vốn sinh kế
• 3.4.1. Nguồn vốn tự nhiên
• 3.4.2. Nguồn vốn xã hội
• 3.4.3. Nguồn vốn con người
• 3.4.4. Nguồn vốn vật chất
• 3.4.5. Nguồn vốn tài chính
• 3.5. Ảnh hưởng của Chính sách chi trả DVMTR đến hoạt động sinh kế
• 3.5.1. Tác động đến sinh kế
• 3.5.2. Tác động của chính sách chi trả DVMTR đối với đời sống của người dân
• 3.6. Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức trong quá trình chi trả dịch vụ môi trường rừng tại xã Vĩnh Sơn
• 3.7. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách chi trả DVMTR
• 3.7.1. Giải pháp về chính sách và thực thi chính sách
• 3.7.2. Giải pháp về nâng cao nhận thức cho cộng đồng
• 3.7.3. Giải pháp cải thiện sinh kế của cộng đồng
• 3.7.4. Giải pháp về kiểm tra, giám sát hoạt động chi trả DVMTR
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặt vấn đề

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) đã được triển khai tại Việt Nam nhằm bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời cải thiện sinh kế người dân. Rừng không chỉ cung cấp gỗ và lâm sản mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì môi trường sống, điều tiết khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học. Chính sách này đã được thực hiện từ năm 2010 và đã có những tác động tích cực đến đời sống của người dân, đặc biệt là tại xã Vĩnh Sơn, huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định. Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách vẫn gặp nhiều thách thức và cần được đánh giá một cách toàn diện để nâng cao hiệu quả. Đề tài này nhằm phân tích thực trạng và tác động của chính sách DVMTR đến sinh kế của người dân địa phương.

II. Tình hình thực hiện chính sách DVMTR

Tại xã Vĩnh Sơn, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã được triển khai từ năm 2014. Kết quả cho thấy, người dân đã nhận được các khoản chi trả từ việc bảo vệ rừng, từ đó cải thiện đáng kể sinh kế. Các nguồn vốn sinh kế như vốn tự nhiên, xã hội, con người, vật chất và tài chính đều có sự thay đổi tích cực. Người dân đã nhận thức rõ hơn về vai trò của rừng trong việc bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết như sự công bằng trong phân chia lợi ích và việc quản lý hiệu quả các khoản chi trả. Đánh giá tác động của chính sách này là cần thiết để đảm bảo rằng người dân thực sự được hưởng lợi từ việc bảo vệ rừng.

III. Tác động đến sinh kế người dân

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã có những tác động rõ rệt đến sinh kế người dân Vĩnh Sơn. Trước khi có chính sách, người dân chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp và các hoạt động khai thác rừng không bền vững. Sau khi thực hiện chính sách, nhiều hộ gia đình đã chuyển đổi sang các hoạt động sinh kế bền vững hơn như du lịch sinh thái và bảo vệ rừng. Điều này không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, vẫn cần có các giải pháp hỗ trợ để người dân có thể tiếp cận và tận dụng tốt hơn các nguồn lực từ rừng.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách

Để nâng cao hiệu quả của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, cần có các giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho cộng đồng về vai trò của rừng và chính sách DVMTR. Thứ hai, cần cải thiện cơ chế quản lý và giám sát việc chi trả, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong phân chia lợi ích. Cuối cùng, cần có các chương trình hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho người dân để họ có thể phát triển các hoạt động sinh kế bền vững, từ đó góp phần bảo vệ rừng hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ sinh thái rừng đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì môi trường sống và phát triển bền vững quốc gia, cung cấp các dịch vụ như bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước, phòng chống thiên tai, bảo tồn đa dạng sinh học và giảm phát thải khí nhà kính. Tại Việt Nam, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) được triển khai từ năm 2008 và thể chế hóa toàn quốc từ năm 2010 nhằm khuyến khích người dân bảo vệ rừng thông qua cơ chế kinh tế. Tỉnh Bình Định bắt đầu thực hiện chính sách này từ năm 2014, trong đó xã Vĩnh Sơn, huyện Vĩnh Thạnh là địa bàn trọng điểm với diện tích khoán bảo vệ rừng lớn nhất (3.515,79 ha, 275 hộ nhận khoán).

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào: (1) phân tích thực trạng thực hiện chính sách chi trả DVMTR tại xã Vĩnh Sơn; (2) đánh giá sự thay đổi các nguồn vốn sinh kế và hoạt động sinh kế trước và sau khi thực hiện chính sách; (3) đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách tại địa phương. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2014-2019, dựa trên số liệu thu thập từ các cơ quan quản lý, khảo sát 60 hộ gia đình và thảo luận nhóm tại hai thôn K2 và K4.

Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần hoàn thiện phương pháp đánh giá tác động chính sách chi trả DVMTR mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho các cấp chính quyền trong việc điều chỉnh, nâng cao hiệu quả chính sách, đồng thời cải thiện sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư vùng rừng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: khung sinh kế bền vững của DFID và lý thuyết chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES). Khung sinh kế bền vững tập trung vào năm nguồn vốn sinh kế: tự nhiên, xã hội, con người, vật chất và tài chính, đồng thời xem xét các chiến lược sinh kế và kết quả sinh kế trong bối cảnh tổn thương và chính sách. Lý thuyết PES nhấn mạnh nguyên tắc chi trả công bằng giữa người cung cấp và người sử dụng dịch vụ môi trường rừng, qua đó tạo nguồn tài chính bền vững cho bảo vệ và phát triển rừng.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: dịch vụ môi trường rừng (bảo vệ đất, điều tiết nước, hấp thụ cacbon, bảo tồn đa dạng sinh học), nguồn vốn sinh kế (tự nhiên, xã hội, con người, vật chất, tài chính), chiến lược sinh kế (tích lũy, tái sản xuất, tồn tại), và các hình thức chi trả DVMTR (trực tiếp, gián tiếp qua quỹ).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan quản lý như Ban Quản lý Rừng phòng hộ Vĩnh Thạnh, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Bình Định, Hạt Kiểm lâm huyện và UBND xã Vĩnh Sơn, bao gồm dữ liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, kết quả chi trả DVMTR và các văn bản pháp luật liên quan.

Số liệu sơ cấp được thu thập qua:

• Thảo luận nhóm với 2 nhóm đại diện hộ nhận khoán và không nhận khoán tại mỗi thôn (8-10 người mỗi nhóm).
• Phỏng vấn sâu các cán bộ quản lý, lãnh đạo địa phương và trưởng nhóm hộ nhận khoán.
• Điều tra hộ gia đình ngẫu nhiên 60 hộ (30 hộ/thôn), sử dụng bảng câu hỏi gồm thông tin chung, đánh giá tác động chính sách và đề xuất.

Phân tích dữ liệu sử dụng thang đo định tính 3 mức (không hài lòng, hài lòng, rất hài lòng) để đánh giá tác động chính sách đến các nguồn vốn sinh kế, tính điểm trung bình để so sánh mức độ ảnh hưởng. Ngoài ra, phân tích SWOT và các biểu đồ, bảng biểu được sử dụng để minh họa kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội xã Vĩnh Sơn:

   • Diện tích tự nhiên 16.865,58 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 94,64%.
   • Dân số 3.441 người, chủ yếu dân tộc BaNa (88,8%).
   • Tỷ lệ hộ nghèo chiếm 52,23%, cận nghèo 9,04%.
   • Nông nghiệp manh mún, nhỏ lẻ, thu nhập bình quân đầu người thấp.
   • Cơ sở hạ tầng, dịch vụ thương mại phát triển hạn chế.

2. Kết quả chi trả DVMTR tại tỉnh Bình Định và xã Vĩnh Sơn:

   • Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Bình Định thành lập năm 2012, quản lý nguồn thu từ các hợp đồng ủy thác với 7 đơn vị sử dụng dịch vụ (3 thủy điện, 4 cơ sở nước sạch).
   • Tổng diện tích rừng được chi trả DVMTR là 34.050,62 ha, chiếm 27,9% diện tích khoán bảo vệ toàn tỉnh.
   • Từ 2014-2019, tổng thu từ DVMTR đạt gần 30 tỷ đồng, góp phần duy trì hoạt động bảo vệ rừng và giảm áp lực ngân sách nhà nước.
   • Tại xã Vĩnh Sơn, chính sách đã được triển khai hiệu quả với 275 hộ nhận khoán bảo vệ rừng trên diện tích 3.515,79 ha.

3. Ảnh hưởng của chính sách chi trả DVMTR đến nguồn vốn sinh kế:

   • Nguồn vốn tự nhiên được bảo vệ và duy trì tốt hơn, giảm khai thác rừng trái phép.
   • Nguồn vốn tài chính tăng lên rõ rệt nhờ tiền chi trả DVMTR, hỗ trợ sinh hoạt và đầu tư sản xuất.
   • Nguồn vốn con người và xã hội được nâng cao thông qua tập huấn, tuyên truyền và tăng cường đoàn kết cộng đồng.
   • Nguồn vốn vật chất được cải thiện nhờ đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất và bảo vệ rừng.

4. Ảnh hưởng đến hoạt động sinh kế:

   • Hoạt động dựa vào tài nguyên thiên nhiên giảm dần, chuyển sang các hoạt động phi nông nghiệp và dịch vụ.
   • Thu nhập hộ gia đình tăng trung bình 15-20% so với trước khi thực hiện chính sách.
   • Tỷ lệ hộ nghèo giảm 5,59% trong giai đoạn 2014-2019.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy chính sách chi trả DVMTR đã tạo ra nguồn thu ổn định cho người dân, góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm bảo vệ rừng. Sự tăng trưởng nguồn vốn tài chính và con người giúp người dân đa dạng hóa sinh kế, giảm áp lực khai thác tài nguyên rừng. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tác động tích cực của chính sách tại Vĩnh Sơn phù hợp với xu hướng phát triển bền vững và xã hội hóa nghề rừng.

Biểu đồ thể hiện mức độ tác động của chính sách đến năm nguồn vốn sinh kế cho thấy nguồn vốn tài chính và tự nhiên được cải thiện nhiều nhất, trong khi nguồn vốn xã hội và vật chất cũng có sự tăng trưởng đáng kể. Bảng so sánh tỷ lệ hộ nghèo trước và sau khi thực hiện chính sách minh chứng hiệu quả giảm nghèo thông qua chi trả DVMTR.

Tuy nhiên, hạn chế về cơ sở hạ tầng và thị trường tiêu thụ sản phẩm vẫn là thách thức lớn, cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả sinh kế bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng

   • Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo định kỳ về chính sách chi trả DVMTR và quản lý rừng bền vững.
   • Mục tiêu: 100% hộ nhận khoán được đào tạo trong vòng 1 năm.
   • Chủ thể: Ban Quản lý Rừng phòng hộ, UBND xã.

2. Đa dạng hóa và nâng cao hiệu quả các hoạt động sinh kế

   • Hỗ trợ phát triển mô hình kinh tế nông-lâm kết hợp, dịch vụ du lịch sinh thái, thủ công mỹ nghệ.
   • Mục tiêu: Tăng thu nhập bình quân hộ gia đình ít nhất 20% trong 3 năm.
   • Chủ thể: Các tổ chức chính quyền địa phương, các dự án phát triển nông thôn.

3. Cải thiện cơ sở hạ tầng và thị trường tiêu thụ sản phẩm

   • Đầu tư nâng cấp giao thông, kho bãi, điểm tập kết sản phẩm; xây dựng kênh phân phối sản phẩm rừng bền vững.
   • Mục tiêu: Hoàn thành các công trình hạ tầng trọng điểm trong 2 năm.
   • Chủ thể: UBND huyện, các sở ngành liên quan.

4. Tăng cường kiểm tra, giám sát và minh bạch trong chi trả DVMTR

   • Thiết lập hệ thống giám sát đa chiều, công khai kết quả chi trả và sử dụng nguồn tiền.
   • Mục tiêu: Giảm thiểu sai phạm, nâng cao sự tin tưởng của người dân trong 1 năm.
   • Chủ thể: Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và môi trường

   • Lợi ích: Cơ sở khoa học để điều chỉnh, hoàn thiện chính sách chi trả DVMTR, nâng cao hiệu quả quản lý rừng.
   • Use case: Xây dựng kế hoạch phát triển bền vững vùng rừng phòng hộ.

2. Các tổ chức phi chính phủ và dự án phát triển nông thôn

   • Lợi ích: Tham khảo mô hình phối hợp với cộng đồng trong bảo vệ rừng và phát triển sinh kế.
   • Use case: Thiết kế chương trình hỗ trợ sinh kế bền vững cho người dân vùng rừng.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành lâm nghiệp, môi trường, phát triển bền vững

   • Lợi ích: Tài liệu tham khảo về phương pháp đánh giá tác động chính sách và khung sinh kế bền vững.
   • Use case: Nghiên cứu chuyên sâu về chi trả dịch vụ môi trường rừng và sinh kế cộng đồng.

4. Cộng đồng dân cư và hộ gia đình nhận khoán bảo vệ rừng

   • Lợi ích: Hiểu rõ quyền lợi, trách nhiệm và cơ hội phát triển sinh kế từ chính sách chi trả DVMTR.
   • Use case: Tăng cường tham gia bảo vệ rừng và phát triển kinh tế hộ gia đình.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng là gì?
   Chính sách chi trả DVMTR là cơ chế kinh tế nhằm trả tiền cho người cung cấp dịch vụ môi trường rừng (chủ rừng, cộng đồng) để khuyến khích họ bảo vệ và phát triển rừng, qua đó duy trì các dịch vụ môi trường như bảo vệ đất, điều tiết nước, hấp thụ cacbon.

2. Chính sách này ảnh hưởng thế nào đến sinh kế người dân?
   Chính sách tạo nguồn thu nhập bổ sung từ tiền chi trả DVMTR, giúp người dân giảm khai thác rừng trái phép, đa dạng hóa hoạt động sinh kế và nâng cao chất lượng cuộc sống, đồng thời tăng cường vốn con người và xã hội.

3. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn là gì?
   Nghiên cứu kết hợp thu thập số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý và số liệu sơ cấp qua thảo luận nhóm, phỏng vấn sâu và điều tra hộ gia đình ngẫu nhiên, sử dụng thang đo định tính để đánh giá tác động chính sách.

4. Những khó khăn chính trong thực hiện chính sách tại xã Vĩnh Sơn là gì?
   Hạn chế về cơ sở hạ tầng, thị trường tiêu thụ sản phẩm còn yếu, nhận thức và năng lực quản lý của một số hộ dân chưa đồng đều, cùng với thách thức trong giám sát và minh bạch chi trả tiền dịch vụ.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả chính sách chi trả DVMTR?
   Cần tăng cường tuyên truyền, đào tạo, đa dạng hóa sinh kế, cải thiện hạ tầng và thị trường, đồng thời thiết lập hệ thống giám sát minh bạch, đảm bảo quyền lợi và trách nhiệm của các bên liên quan.

Kết luận

• Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại xã Vĩnh Sơn đã góp phần bảo vệ và phát triển rừng bền vững, đồng thời cải thiện sinh kế người dân.
• Nguồn vốn sinh kế, đặc biệt là tài chính và tự nhiên, được nâng cao rõ rệt sau khi thực hiện chính sách.
• Hoạt động sinh kế chuyển dịch theo hướng đa dạng và bền vững, giảm áp lực khai thác tài nguyên rừng.
• Các hạn chế về cơ sở hạ tầng và quản lý cần được khắc phục để phát huy tối đa hiệu quả chính sách.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức, đa dạng hóa sinh kế, cải thiện hạ tầng và tăng cường giám sát, hướng tới phát triển bền vững vùng rừng.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng nghiên cứu để hoàn thiện chính sách.

Các cơ quan quản lý, tổ chức phát triển và cộng đồng dân cư cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, góp phần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao đời sống bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khung khái niệm về Chi trả dịch vụ môi trường rừng 1. Một số khái niệm liên quan đến Chi trả dịch vụ môi trường rừng Môi trường rừng bao gồm các hợp phần của hệ sinh thái rừng: thực vật, động vật, vi sinh vật, nước, đất, không khí, cảnh quan thiên nhiên. Môi trường rừng có các giá trị sử dụng đối với nhu cầu của xã hội và con người, gọi là giá trị sử dụng của môi trường rừng, gồm: bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước, phòng hộ đầu nguồn, phòng hộ ven biển, phòng chống thiên tai, đa dạng sinh học, hấp thụ và lưu giữ các bon, du lịch, nơi cư trú và sinh sản của các loài sinh vật, gỗ và lâm sản khác (Chính phủ Việt Nam, 2010).

Luật Lâm nghiệp năm 2017 quy định về dịch vụ môi trường rừng là hoạt động cung ứng các giá trị sử dụng của môi trường rừng, gồm các loại dịch vụ sau: - Bảo vệ đất, hạn chế xói mòn và bồi lắng lòng hồ, lòng sông, lòng suối; - Điều tiết, duy trì nguồn nước cho sản xuất và đời sống xã hội; - Hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng; giảm phát thải khí nhà kính từ hạn chế mất rừng và suy thoái rừng, quản lý rừng bền vững, tăng trưởng xanh; - Bảo vệ, duy trì vẻ đẹp cảnh quan tự nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học hệ sinh thái rừng cho kinh doanh dịch vụ du lịch; - Cung ứng bãi đẻ, nguồn thức ăn, con giống tự nhiên, nguồn nước từ rừng và các yếu tố từ môi trường, hệ sinh thái rừng để nuôi trồng thủy sản. * Nguyên tắc chi trả dịch vụ môi trường rừng - Rừng được chi trả dịch vụ môi trường rừng khi đáp ứng các tiêu chí là Rừng (Rừng là một hệ sinh thái bao gồm các loài thực vật rừng, động vật rừng, nấm, vi sinh vật, đất rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó thành phần chính là một hoặc một số loài cây thân gỗ, tre, nứa, cây họ cau có chiều cao được xác định theo hệ thực vật trên núi đất, núi đá, đất ngập nước, đất cát hoặc hệ thực vật đặc trưng khác; diện tích liên vùng từ 0,3 ha trở lên; độ tàn che từ 0,1 trở lên) và cung ứng một hoặc một số dịch vụ môi trường rừng (Bảo vệ đất, hạn chế xói mòn và bồi lắng lòng hồ, lòng sông, lòng suối; Điều tiết, duy trì nguồn nước cho sản xuất và đời sống xã hội; Hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng; giảm phát thải khí nhà kính từ hạn chế mất rừng và suy thoái rừng, quản lý Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 rừng bền vững, tăng trưởng xanh; Bảo vệ, duy trì vẻ đẹp cảnh quan tự nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học hệ sinh thái rừng cho kinh doanh dịch vụ du lịch; Cung ứng bãi đẻ, nguồn thức ăn, con giống tự nhiên, nguồn nước từ rừng và các yếu tố từ môi trường, hệ sinh thái rừng để nuôi trồng thủy sản); - Bên sử dụng dịch vụ môi trường rừng phải chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng cho bên cung ứng dịch vụ môi trường rừng; - Thực hiện chi trả dịch vụ môi trường rừng bằng tiền thông qua hình thức chi trả trực tiếp hoặc chi trả gián tiếp; - Tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng là một yếu tố trong giá thành sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của bên sử dụng dịch vụ môi trường rừng; - Bảo đảm công khai, dân chủ, khách quan, công bằng; phù hợp với pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam làthành viên. * Đối tượng được chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng bao gồm: - Chủ rừng (Ban quản lý rừng đặc dụng, ban quản lý rừng phòng hộ; Tổ chức kinh tế bao gồm doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và tổ chức kinh tế khác được thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật, trừ (Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được Nhà nước cho thuê đất để trồng rừng sản xuất); Đơn vị thuộc lực lượng vũ trang nhân dân được giao rừng (sau đây gọi là đơn vị vũ trang); Tổ chức khoa học và công nghệ, đào tạo, giáo dục nghề nghiệp về lâm nghiệp; Hộ gia đình, cá nhân trong nước; Cộng đồng dân cư; Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài được Nhà nước cho thuê đất để trồng rừng sản xuất; - Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư có hợp đồng nhận khoán bảo vệ và phát triển rừng với chủ rừng là tổ chức do Nhà nước thành lập; - Ủy ban nhân dân cấp xã và tổ chức khác được Nhà nước giao trách nhiệm quản lý rừng theo quy định của pháp luật. * Đối tượng phải chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng được quy định như sau: - Cơ sở sản xuất thủy điện phải chi trả tiền dịch vụ về bảo vệ đất, hạn chế xói mòn và bồi lắng lòng hồ, lòng sông, lòng suối, điều tiết và duy trì nguồn nước cho sản xuất thủy điện; Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 - Cơ sở sản xuất và cung ứng nước sạch phải chi trả tiền dịch vụ về điều tiết và duy trì nguồn nước cho sản xuất nước sạch; - Cơ sở sản xuất công nghiệp phải chi trả tiền dịch vụ về điều tiết và duy trì nguồn nước cho sản xuất công nghiệp; - Tổ chức, cá nhân kinh doanh dịch vụ du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí phải chi trả tiền dịch vụ về bảo vệ, duy trì vẻ đẹp cảnh quan tự nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học hệ sinh thái rừng; - Tổ chức, cá nhân hoạt động sản xuất, kinh doanh gây phát thải khí nhà kính lớn phải chi trả tiền dịch vụ về hấp thụ và lưu giữ các-bon của rừng; - Cơ sở nuôi trồng thủy sản phải chi trả tiền dịch vụ cung ứng bãi đẻ, nguồn thức ăn, con giống tự nhiên, nguồn nước và các yếu tố từ môi trường, hệ sinh thái rừng cho nuôi trồng thủy sản; - Các đối tượng khác theo quy định của pháp luật.

* Hình thức chi trả dịch vụ môi trường rừng được quy định như sau: - Bên sử dụng dịch vụ môi trường rừng trả tiền trực tiếp cho bên cung ứng dịch vụ môi trường rừng; - Bên sử dụng dịch vụ môi trường rừng trả tiền cho bên cung ứng dịch vụ môi trường rừng ủy thác qua quỹ bảo vệ và phát triển rừng; - Nhà nước khuyến khích áp dụng chi trả trực tiếp cho tất cả các trường hợp nếu bên cung ứng và bên sử dụng dịch vụ môi trường rừng tự thỏa thuận trên cơ sở mức tiền chi trả dịch vụ do Chính phủ quy định. * Quản lý sử dụng tiền dịch vụ môi trường rừng được thực hiện như sau: - Xác định tổng số tiền thu được từ dịch vụ môi trường rừng; - Xác định mức chi trả dịch vụ môi trường rừng; - Xác định đối tượng được chi trả dịch vụ môi trường rừng; - Xác định hình thức chi trả dịch vụ môi trường rừng; - Lập kế hoạch thu, chi dịch vụ môi trường rừng; - Xác định trường hợp được miễn, giảm nộp tiền dịch vụ môi trường rừng; - Tổ chức chi trả dịch vụ môi trường rừng; - Kiểm tra, giám sát quản lý sử dụng tiền dịch vụ môi trường rừng. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 * Chính phủ quy định chi tiết đối tượng, hình thức chi trả, mức chi trả dịch vụ môi trường rừng và điều chỉnh, miễn, giảm mức chi trả dịch vụ môi trường rừng; quản lý sử dụng tiền dịch vụ môi trường rừng. Một số khái niệm về sinh kế: - Sinh kế bao gồm năng lực và tài sản/nguồn vốn (các nguồn lực vật chất và nguồn lực xã hội), và các hoạt động cần thiết cho các phương tiện sinh sống.

Một sinh kế bền vững khi nó có thể đối phó vàphục hồi từ những sức ép, các cú sốc và duy trì hoặc tăng cường được năng lực và tài sản của mình cả trong hiện tại và trong tương lai, trong khi không hủy hoại cơ sở tài nguyên thiên nhiên (Chambers and Conway, 1992). - Nguồn vốn sinh kế bao gồm: nguồn vốn tự nhiên, nguồn vốn xã hội, nguồn vốn con người, nguồn vốn vật chất, nguồn vốn tài chính. Vì vậy, sinh kế phụ thuộc vào nhiều yếu tố bên trong và bên ngoài, và được xem như một hệ thống nơi mà sự thay đổi một yếu tố dẫn đến thay đổi một yếu tố khác (Diana, 1998; DFID, 2001). - Nguồn vốn tự nhiên: kho tài nguyên thiên nhiên mà các dòng chảy hữu ích cho đời sống bắt nguồn từ đó (đất, rừng, nước…).

- Nguồn vốn xã hội: các nguồn lực xã hội (mạng lưới xã hội, thành viên của các nhóm, các mối quan hệ .) mà mọi người có được cho kế sinh nhai của mình. - Nguồn vốn con người: những kỹ năng, kiến thức, năng lực, lao động, sức khỏe… là những yếu tố quan trọng đối với khả năng thực hiện các chiến lược sinh kế khác nhau. - Nguồn vốn vật chất: cơ sở hạ tầng (giao thông, nhà ở, nước, năng lượng, và truyền thông) và các thiết bị sản xuất. - Nguồn vốn tài chính: các nguồn tài chính (tiền mặt/trợ cấp, tiền gửi ngân hàng, vật nuôi, đồ kim hoàn, và khả năng tiếp cận tín dụng) có sẵn cho mọi người và cung cấp cho họ với những lựa chọn sinh kế khác nhau.

Hoạt động sinh kế có thể được chia thành hai loại chính: loại thứ nhất là các hoạt động dựa trên tài nguyên thiên nhiên (phi nông nghiệp, nông nghiệp), chẳng hạn như thay đổi hệ thống canh tác và thay đổi tiếp cận với đất vàcác sản phẩm rừng; vàloại thứ hai làdựa trên nguồn tài nguyên phi tự nhiên như lao động làm thuêvàdịch vụ (Ellis, 1998). Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 8 1. Cơ sở pháp lýchính sách chi trả dịch vụ môi trường Căn cứ theo hệ thống pháp luật hiện hành, Pháp lệnh số 38/2001/PL- UBTVQH 10 ngày 28/08/2001 của Uỷ ban thường vụ Quốc hội về phívàlệ phí có quy định về việc thu phí đối với 12 lĩnh vực. Trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản đã có các quy định về phíthuỷ lợi, phíkiểm dịch động, thực vật, phíkiểm tra vệ sinh thúy, bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản…Riêng trong lĩnh vực môi trường có phíbảo vệ môi trường đối với nước thải, khíthải, chất thải rắn, tiếng ồn, khai thác tài nguyên.