CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM TẠI CÁC PHƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN CẨM LỆ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 1. Khái niệm phòng ngừa tình hình tội phạm11 Tội phạm học không quy địnhcụ thể đâu là hành vi phạm tội, các chế tài áp dụng đối với người phạm tội, mà tội phạm học nghiên cứu là tìm ra bản chất của việc phạm tội là gì; hành vi phạm tội có mối quan hệ như thế nào với các quá trình, các hiện tượng xã hội khác; nguyên nhân điều kiện làm phát sinh, phát triển tội phạm; biện pháp để làm ngăn chặn tội phạm, kiềm chế đi đến hạn chế tội phạm phát sinh, phát triển. Đây là hướng tiếp cận khoa học, biện chứng của tội phạm học. Tội phạm học tìm và giải quyết nguyên nhân điều kiện làm nảy sinh tội phạm trong xã hội, thu hẹp, hạn chế, xóa bỏ những nguyên nhân điều kiện làm nảy sinh mặt tiêu cực, phát huy mặt tích cực làm cho xã hội phát triển ổn định, bền vững.
Bên cạnh đó, tội phạm học nghiên cứu tìm ra cách kiềm chế, khống chế không để tội phạm xảy ra, làm cho mọi cá nhân, tổ chức không trở thành người phạm tội tiềm ẩn hay nạn nhân tiềm tàng của tội phạm. Để làm rõ định nghĩa phòng ngừa tình hình tội phạm, trước hết cần phải làm rõ nhận thức về tình hình tội phạm (THTP). THTP là đối tượng nghiên cứu đầu tiên,cơ bản nhất của tội phạm học, “khái niệm THTP được hình thành bằng cách chuyển mức độ nhận thức từ sự kiện, hành vi và khái niệm tội phạm đơn nhất đến một khái niệm chung hơn, khái quát hơn, phức tạp hơn” [50,tr 54]. Khái niệm về THTP vẫn chưa thống nhất về nội dung, hiện nay có một số định nghĩa như sau: “THTP là trạng thái, xu thế vận động của (các) tội phạm (hoặc nhóm tội 9 luan an phạm hoặc một loại tội phạm) đã xảy ra trong một đơn vị không gian và đơn vị thời gian nhất định” [14, tr.
“THTP là toàn bộ tình hình, cơ cấu, động thái, diễn biến của các loại tội phạm hay từng loại tội phạm trong một giai đoạn nhất định xảy ra trong một lĩnh vực, một địa phương, trong phạm vi quốc gia, khu vực hoặc toàn thế giới trong khoảng thời gian nhất định” [14, tr. Đây là các định nghĩa này thiên về việc nhấn mạnh THTP như là một xu thế, trạng thái vận động của tội phạm nói chung hoặc của một loại tội phạm. Tuy nhiên, định nghĩa này lại chưa nêu lên được bản chất pháp lý, chính trị của THTP. Giáo sư Võ Khánh Vinh định nghĩa: “THTP là một hiện tượng xã hội, pháp lý - hình sự được thay đổi về mặt lịch sử, mang tính chất giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất (hệ thống) các tội phạm thực hiện trong một xã hội (quốc gia) nhất định và trong một khoảng thời gian nhất định” [50, tr.
Theo tác giả quan điểm về THTP được nêu trong định nghĩa trên là khá đầy đủ và toàn diện nhất.Quan điểm trên đã làm rõ được nội dung phản ánh của hiện tượng tội phạm là một tổng thể hoàn chỉnh bao gồm các nội dung cấu thành tổng thể đó, mối liên hệ của các yếu tố trong tổng thể, mối liên hệ của tổng thể đó với bên ngoài là các quá trình, hiện tượng xã hội khác. Định nghĩa trên cũng nêu được bản chất giai cấp của tình hình tội phạm. Đây là một đặc điểm rất quan trọng của THTP. THTP nó là tổng thể nhất quán của các tội phạm diễn ra trong một khoảng thời gian, không gian nhất định.
Tổng thể nhất quán đó được thể hiện bằng các nội dung, bộ phận cấu thành nên tổng thể đó và mối quan hệ qua lại biện chứng của các yếu tố cấu thành đó. Trong quá trình nghiên cứu các vấn đề, thườngphân bổ nội dung của THTP ra thành một số tiêu chí như mức độ, diễn biến, cơ cấu, 10 luan an tính chất đây là cách để nhận thức một cách hệ thống. Khi nói “THTP là trạng thái, xu thế vận động” vô hình chung chúng ta không đề cập đến mối quan hệ của các yếu tố tạo nên “bức tranh” tổng thể đó. THTP tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng là một hiện tượng xã hội, pháp lý - hình sự được thay đổi về mặt lịch sử, mang tính chất giai cấp bao gồm tổng thể thống nhất các tội phạm xảy ra tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng trong một khoảng thời gian xác định.
Phòng ngừa THTP được hiểu là sử dụng các biện pháp để ngăn ngừa, không để tội phạm xảy ra.TS Võ Khánh Vinh định nghĩa: “Phòng ngừa tình hình tội phạm là hệ thống nhiều mức độ và biện pháp mang tính chất Nhà nước, xã hội và Nhà nước - xã hội nhằm khắc phục các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm hoặc làm vô hiệu hóa (làm yếu; hạn chế) chúng và bằng cách đó làm giảm và dần dần loại bỏ tình hình tội phạm”. Có thể thấy, các quan điểm nêu trên đều định nghĩa phòng ngừa tình hình tội phạm theo các cách khác nhau, mỗi quan điểm đều dựa trên những cơ sở, lý luận nhất định và đều có các hạt nhân hợp lý. Tuy có nhiều định nghĩa khác nhau nhưng các quan điểm trên đều có một điểm chung trong việc xác định mục đích của phòng ngừa THTP là nhằm mục tiêu làm giảm, tiến tới loại trừ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội. Từ các định nghĩa nêu trên, kế thừa hạt nhân hợp lý trong các định nghĩa, có thể đưa ra định nghĩa phòng ngừa tình hình tội phạm tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng như sau: Phòng ngừa tình hình tội phạm tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng là hệ thống nhiều mức độ và biện pháp mang tính chất Nhà nước, xã hội và Nhà nước - xã hội nhằm khắc phục các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm hoặc làm vô hiệu hóa (làm yếu; hạn chế) chúng và bằng cách 11 luan an đó làm giảm và dần dần loại bỏ tình hình tội phạm tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng.
Ý nghĩa của phòng ngừa tình hình tội phạm tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng Phòng ngừa THTP tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng có rất nhiều ý nghĩa: Phòng ngừa THTP tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng trước hết có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản và các quyền và lợi ích hợp pháp khác của người dân sinh sống và làm việc tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng.Thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa THTP chính là bảo vệ người, tổ chức có nguy cơ phạm tội, ngăn chặn họ không thực hiện tội phạm cũng chính là ngăn chặn họ không trở thành chủ thể của tội phạm, bị pháp luật trừng trị. Thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa cũng chính là ngăn chặn nguy cơ một số cá nhân, tổ chức trở thành nạn nhân của tội phạm. Thực hiện tốt các biện pháp phòng ngừa tội phạmchính là bảo đảm tốt nhất các quyền cơ bản của con người. Phòng ngừa THTP tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng sẽ góp phần hạn chế đến mức thấp nhất những thiệt hại, nhất là thiệt hại về kinh tế do tội phạm gây ra.
Chi phí cho quá trình tiến hành tố tụng để khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án các vụ án phạm tội là rất lớn. Ngoài ra chi phí để khắc phục các thiệt hại cho tội phạm gây ra cho nạn nhân, cho những cán bộ, chiến sỹ đấu tranh chống tội phạm là rất lớn, như chi phí chữa trị khi các nạn nhân, cán bộ, chiến sỹ đấu tranh chống tội phạm bị thương, bị tổn hại về sức khỏe trong các vụ án; chi phí giám định, chi phí điều tra… nhiều khi cũng rất tốn kém. Ngoài ra, Phòng ngừa THTP tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng được thực hiện tốt sẽ góp phần an tâm cho các nhà đầu tư, từ đó góp phần thu hút đầu tư, phát triển kinh tế cho các 12 luan an phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng. Phòng ngừa THTP tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng sẽ góp phần sẽ góp phần bảo đảm trật tự an toàn xã hội.
Phòng ngừa tốt thì tội phạm sẽ không xảy ra hoặc được hạn chế xảy ra đến mức thấp nhất, làm cho các hoạt động tổ chức quản lý xã hội được tiến hành dễ dàng, thuận lợi hơn, các chủ thể quản lý xã hội tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ sẽ không bị động hoặc bị rơi vào tình trạng căng thẳng đối phó với tội phạm; mọi người dân được sống trong môi trường xã hội yên bình hơn. Phòng ngừa THTP tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng tốt sẽ góp phần làm giảm áp lực công việc lên các cơ quan bảo vệ pháp luật và cán bộ thực thi công vụ tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng liên quan đến các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án đối với người phạm tội. Thông qua hoạt động phòng ngừa tội phạm, các cơ quan nhà nước tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng có thể kiểm soát được tình hình tội phạm, từ đó nâng cao hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước, đồng thời tăng cường hiệu quả trong hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ của các cơ quan tại các phường trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng. Mục đích, các nguyên tắc phòng ngừa tinh hình tội phạm 1.
Mục đích phòng ngừa tình hình tội phạm “Phòng ngừa THTP là một quá trình lâu dài, khó khăn, phức tạp, tuy nhiên từ những lý luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, của Đảng ta và từ thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm chúng ta có thể tin tưởng sẽ đấu tranh thắng lợi với các loại tội phạm và loại trừ nó ra khỏi đời sống xã hội trong tương lai. Bên cạnh đó, phòng ngừa tình hình tội phạm không để xảy ra tội phạm là yêu cầu của Nhà nước và mỗi người dân để đảm bảo cuộc sống ấm no, hạnh phúc” [50, tr.